Почнува „Синедејс“. Фестивалот на европски филм годинава си постави потешка и поодговорна мисија од кога било до сега – да им се спротистави на сапунските серии, кои ги опседнаа телевизиските екрани.Со 40 гала премиери, 10 филмови на млади европски автори, балкански и македонски остварувања, „Синедејс“ во наредните 11 дена ќе се обиде да ја исплакне „сапуницата“ од нашите очи и мозоци. Задачата не е ни малку лесна, но на своја страна ги има Вуди Ален, Бернардо Бертолучи, Ласе Халстром, Том Тиквер, Михаил Ханеке, Дејвид Кроненберг…
– По четиридецениската безмилосна војна против сеопштиот кич, шунд, паланечката малограѓанштина, хипокризијата, ниските вредности, дребното профитерство, срозените морални нормативи, политиканството и останатите контракултурни, нехигиенски и несогледливо штетни општествени појави и дејанија, без никакво двоумење и сомнеж, се одлучивме да ја исплакнеме сапуницата од себе и да ви ги донесеме најдобрите филмови, вели Златко Стевковски, директор на Младинскиот културен центар – Скопје, кој е организатор на фестивалот.
Од 15-ти до 25-ти ноември во кината „Милениум“ и „Фросина“ и во Кинотека на Македонија ќе бидат прикажани вкупно 107 филмови од 19 земји. Публиката ќе има можност да ги види победниците на реномираните филмски фестивали во Кан, Венеција, Берлин, Санденс, Лондон, Ротердам, Сан Себастијан, Сараево, Сиднеј. Фестивалот ќе го отвори филмот „Шангај Џипси“ на словенечкиот режисер Марко Набершник, во кој настапуваат македонските актери Висар Вишка и Сенко Велинов. Меѓу попопуларните наслови се: „Уметникот“ на Мајкл Хазанавициус, „За Рим со љубов“ на Вуди Ален, „Магичниот Мајк“ на Стивен Содерберг, контроверзниот српски филм „Клип“ на Маја Милош итн. Цената за сите проекции е 100 денари. Програмата на „Синедејс“ опфаќа и ревија на италијански филм, музички документарци, кратки филмови, концерти, работилници, предавања… Затоа сменете го каналот, купете пуканки и право во кино на „Синедејс“.
Интервју со Адмир Чулумаревиќ, директор и основач на фестивалот
Адмир Чулумаревиќ, Никша Братош и Саша Лошиќ
Во последните 3 години, националниот парк Пакленица во Хрватска, на падините на планината Велебит, е домаќин на филмски фестивал кој се нарекува Стариград Пакленица Филмски Фестивал. Тоа е фестивал чија програма е насочена кон музички документарци славејќи ја музиката и културите од сите страни на светот. Секој август, фестивалот дочекува уметници, режисери кои дале свој допринос во овој жанр и оваа година не е исклучок со многу нови документарци за прикажување. За фестивалот зборувавме со неговиот основач и генерален директор Адмир Чулумаревиќ.
Како дојдовте на идеја да го започенете фестивалот СПФФ кој е наменет склучиво на музички документарни филмови?
Слободно можам да кажам дека можеби малку ги лечев своите детски фрустрации, ха, ха. Мислам дека сите ние кои го сакаме филмот и музиката, барем еднаш во животот сме биле воодушевени кога на филмското платно или на тв екраните сме ги гледале некои од нашите музички идоли во некои потполно невообичаени ситуации, дали дома или во други животни ситуации во кои немаме можност да ги видиме толку често. Посебно ме воодушевуваше фактот дека филмаџиите ја искористиле можноста и направиле филмот за некоја музичка ѕвезда да ја добие и онаа потребната политичка, културолошка, па и социјална димензија. Тоа се одлични филмови и причината е едноставна.
Стинг на доделувањето на наградата
Фестивалот се случува на егзотични локации на планината Велебит, кој е всушност познат центар за планинарење.
Да, Велебит и Стариград Пакленица се одличен избор за локација. Всушност, малку е заборавено деа тука некогаш бил сниман огромен број филмови. Серијалот и филмовите за Винету, потоа Кирк Даглас тука го снимал Вагабундо, Ричард Бартон снимал делови од Сутјеска, Омар Шариф, многу партизански епопеи и копродукции кои ги правел Јадран Филм. Воглавно, од филмска страна, тоа е локација чија филмска традиција мора да се почитува и продолжи. Од друга страна, величествениот амбиентот на Велебит и кањонот на Пакленица каде ги сместивме кината се наоѓаат на само пар стотина метри од плажата, што гарантира уживање за сите, за гледачите, но и за гостите на СПФФ. Тоа едноставно мора да се види.
Кои се предностите но и недостатоците кога еден ваков профилиран фестивал се случува на такви локации, а кои не се во еден голем центар како што е Загреб?
Па би рекол дека скоро да нема недостатоци, освен скапото гориво, но Пакленица е близу до Загреб и тоа не ни претставува голем проблем. Тоа е продукциски тешка работа и полесно би било ако се реализира во Загреб, но од друга страна, сметам дека во Хрватска мораме да развиваме културен туризам што е можно повеќе и мислам дека за тоа даваме придонес баш поради тоа што го правиме СПФФ во Стара Пакленица. Тука е секако важен и фактот дека Стариград Пакленица е мало место и дека сите сме некако осудени едни на други на прекрасни дружења и пријателства бидејќи тука публиката доаѓа и си заминува од проекцијата скоро рака под рака со оскаровци и со своите омилени ликови кои до пред малку ги гледале на филмското платно.
Оскаровецот Роџер РосЗоран Пезо, Зоран Предин и Brian Rasic
Каков беше одзивот на луѓето за овој вид на филмови?
Музичкиот документарец стана жанр кој доживува голема експанзија. Пред нас стоеше задача додатно да го промовираме и мислам дека во тоа успеваме бидејќи од година во година имам се повеќе посетители во преубавите кина во Пакленица. Убаво е да се види дека и луѓето од регионот, од околните земји доаѓаат во Пакленица да гледаат филмови. Луѓето често се изненадуваат од квалитетот на покажаното, има тука и солзи и многу смеење, забава, бидејќи сето тоа напросто можете да го најдете и во филмовите од овој жанр.
Кои се критериумите по кои се избираат филмовите?
Селекторот Зоран Пезо, кој е режисер на еден од култните филмови од бившата кинематографија „Како пропадна рокенролот„, мојата маленкост и големиот продуцент Никша Братош , се стремиме филмската програма да биде пред се квалитетна и атрактивна. Пезо добива се повеќе и повеќе материјал од сите страни од светот, а оваа година за првпат добивме филм од Австралија, нешто на што сме посебно горди бидејќи тоа беше единствениот континент од кој до сега немавме пријавен филм.
Каква е продукцијата на музички документарни филмови од просторите на некогашна Југославија?
На овие наши простори дефинитивно секогаш нешто се случува. Секојдневно се уверуваме во тоа. Секоја година до сега имавме можност да видиме барем еден одличен филм од просторот на некогашната држава, што само потврдува дека ова подрачје е богато со талентирани и креативни луѓе. Тука има многу етаблирани филмаџии кои се бават со овој жанр, ете ќе го споменам Пјер Жалица, кој минатата година ја доби наградата Мала Пакленица за најдобар филм по избор на публиката. Ние доиваме филмови од целиот регион, од Словенија па до Македонија, што само го потврдува она претходно што го кажав дека е ова простор за посебно талентирани и духовити луѓе.
Што ќе има на репертоарот оваа година?
Посетителите ќе имаат можност да видат филмови од едни од најголемите режисери денес – Скорсезе, Дејвис Гугенхајм, потоа филмови за едни од најголемите бендови во историјата на музиката. Имаме и богат музички програм каде ќе настапи и Влатко Стефановски. Севкупниот програм е достапен на www.spff.hr. Ќе бидат присутни и некои од протагонистите од овие филмови. Како и да е, сигурно е дека програмата на 3 SPFF 2012 е еден од најатрактивните филмски случувања на овие простори. Ве поканувам Вас и вашите читатели да се уверите во тоа на лице место.
Дојде и она доба од годината кога во срцето на Скопје, длабоко во Старата скопска чаршија, сѐ e обоено во кромидови нијанси. Море од млади зелени китки плете хармоничен бран по секој допир со древната питома калдрма во автентичен амбиент. На трошни порти, ве пречекува шпалир од насмеани лица. Во Скопје. Во Куршумли Ан.
Почна Македокс. Трет по ред. Фестивал за креативен документарни филм. Настан кој упорно и горделиво се турка на патот кон традицијата. Онаму каде што и му е местото. Создаден од група луѓе кои со секоја година сѐ повеќе наликуваат на едно големо семејство кое им посакува отворено добредојде на редовните посетители и на намерниците. Во преубавиот амбиент на интимниот карван-сарај, Куршумли Ан, оваа фамилија со млади кромидчиња во високо подигнати раце, го прогласи фестивалот за отворен.
Патувањето го отвори филмот „Изморениот патник“. Дело на доајенот на македонската документаристика, Благој Дрнков. Мојот некогашен сосед. Човекот со работилницата зад бујниот кордон од црешови дрвја во која се криеше тајниот свет на возбудата на Орце Николов 106, во Дебар Маало, кој целиот свој животен век му го посвети на документирање на македонската традиција, уметност и култура во своето богато творештво посветено и на уметничката фотографија. Легендата која неодамна замина во легенди, ги доби заслужените почит и признание од своите колеги и наследници. Од богата ризница на Дрнков, приказната за возот храбрец, малиот чајник, и за западниот дел на Македонија, снимена во далечната 1961 година, го покрена патувањето кое ќе трае осум дена и со себе носи 62 филмски остварувања од светска и регионална продукција, работилници, изложби и дискусии. Многумина останаа збунети по завршувањето на оваа проекција но, забревтаната локомотива симболично не поведе сите на дестинација на која не чекаат некои поинакви„Бебиња“ во чекор испратени од „Мама Африка“ на патот кон „Копнежливата дивина“ која во сите непоправливи романтични души ќе разбуди „Носталгија за светлината“ чувана од „Ноќен стражар“ таму некаде во светот на фантазијата. На „Плажата Бомбај“, каде што сме сите „Такви какви што сме“, маѓепсани од сопствената „Илузија“ и копнежот осликан во „Една жена – еден век“. Сите под закрилата на мојот драг другар „Редак“. Виножито од разнолики тонови, за сечиј вкус.
По скопската приказна, која завршува на 22-ри јуни, Македокс ја продолжува авантурата. Патувачко кино, во текот на летото, ќе се насели во малешевијата. Креативните филмски приказни ќе допрат до Берово, Пехчево, Двориште, Ратево, Владимирово, Русиново, Црних, Панчарево, Блатец и Митрашинци.
Пријатно ветре се пробиваше меѓу раскошните куполи во анот кој некогаш силно светел во олово, а на отварањето на фестивалот светна од позитивна енергија. Над аловите сводови, мирното небо ги сокриваше своите ѕвездени светилки во жешката летна ноќ. За среќа на малкумина, и кај нас полека сила зема нов ветар. Мотор, двигател на едрата на еден силен и квалитетен културен бран. Македокс е приказна која зависи од сите нас. Приказна која еден ден ќе им ја раскажуваме на нашите внуци. Зошто да не. Како што од нашите дедовци слушавме за малиот чајник. Возот храбрец од делото на Дрнков. Човекот кој одамна ни остави аманет да ја негуваме документаристиката.
„Приходот ни се дуплираше оваа година“ е фраза која ретко може да се слушне во Грција овие денови. Сепак тоа може да го каже Томас Маниакис кој во последните 30 години заедно со своето семејство го води отвореното кино „Сине Тисион“. Бројна интернационална публика се заинтереса за ова кино, кое важи за едно од најстарите кина на отворено во Атина (датира од 1935), откако минатото лето истото беше прогласено за најдобро, според сајтот за патувања Си-Ен-Ен Го.
Ваквата позиција пред се се должи на погледот на Акропол, но сепак верните фанови знаат дека се работи за многу повеќе од тоа.
Исечоци од весници за неговата интернационална популарност се изложени на самиот влез, додека Хера, најпознатото куче-синефил во Атина се одмора покрај билетарницата.
Сине Тисион е лоцирано на променадата која се наоѓа околу археолошките знаменитости во Атина, во непосредна близина на Акропол и метро станицата Тисион. Неговите простории се заштитни со законот за културни споменици.
Природното ладење на воздухот, дополнето со подземните потоци и густите лозници што ги опкружуваат неговите ѕидини се одамна познати на Атинската публика. Цената на билетите (регуларна 8 евра, за студенти 6 евра) останува ниска и прфатлива – политика на работење што оваа година ја прифатија повеќето историски кина во Атина.
Прокециите се специјализирани за класични и современи филмови кои се наградувани ширум Европа и САД. „Прожектираме барем по еден филм од Алфред Хичкок за време на 6-месечната сезона“, вели Маниакис, а неговата изјава може да се докаже со постерот од „Човекот кој знаеше премногу“ ( „The Man Who Knew Too Much“), кој е поставен на влезот на таблата што ги најавува насловите што ќе бидат прикажани наскоро.
„Север- Североисток“ на Хичкок се памети како топ хит филм на Сине-Тисион за изминатата декада, со рекорден број на недели на програмата и најширок возрасен ранг на гледачи. Уште еднаш, агонијата на Кери Грант се покажува како исплатилива.
Случајните минувачи исто така му честитаа на г. Маниакис додека го правевме интервјуто за Балкон3. Неговиот внук не нуди со популарната домашна лимонада од вишни, семеен специјалитет кој гостите може да го добијат во барот. Исто така може да се добијат вишни послужени како традиционално слатко (вриено во шербет) или пак домашен ликер (потопени во Метакса 5-стар бренди и кафеав шеќер). На крајот, Сине-Тисион оригинално го нуди најдоброто грчко мезе или таканаречената димена икра („авготарахо“) во прилог со екстра дестрилираниот грчки алкохолен пијалок наречен Ципура.
Ако се случи ненадејно да истури силен дожд додека гледате филм, може да се сметате себеси за среќајлии: има специјално покриен простор резервиран за гледачите (ако е ладно ќе ви понудат марами и ќебиња). Но, нема ништо подобро од гледање на добар филм додека во позадина се слуша звукот на дождот што паѓа.
Единствената целосна глетка на осветлениот Акропол навчер исто така е уникатна во споредба со сите останати кина на отворено во Атина. Шоуто со звуци и бои кои прави Партенон да ги менува боите како настан што секогаш се поклопува со проекциите на филмовите на платното во Сине Тисион и нам ни го одвлече вниманието.
Примарна грижа на семејството Маниакис е да ја запознае младата публика со класичните филмски ремек-дела, со режисерите и актерите кои имаат важно место во кинематографската историја. Ова продолжува да биде важен елемент кој е во контраст со мејнстрим репертоарот на Мултиплекс кината.
Конкуренцијата од Мултиплекс кината е силна и се очекува да стане посилна ако се усвојата предложените регулативи за надградување на системите за прожектирање (со цени кои достигнуваат 80 илјади евра). Во овој момент, семејната компанија употребува најнова технологија за да го промовира Сине-Тисион на пошироката публика, со постојано апдејтирање на вебсајтот и фејсбук страницата.
На многу генерации Атињани, слаткиот мирис на лозниците на Сине Тисион им ги враќа спомените за романтичните средби. Атинскиот поет Лукианос Килаидонис го искористил тој призвук на носталгија што го буди ова место, во поемата во која зборува за својата младост:
„Она што на крајот останува
се овие ноќи огреани од Месечина,
во кината на отворено
ноќи што минуваат и никогаш нема да се вратат
со мирис на орлови нокти и јасмин.“
Брзата поствоена урбанизација на Атина, развојот на телевизијата и промените во начинот на живеење придонела за уништување и затворање не некогаш многубројните отворени кина кои наликувале на градини. Движењето за јавна свет и заштита, почнувајќи од 1980-тите помогна да се регенерира желбатаза поддршка ( преку јавен менаџмент и заштита на културното богатство) Подоцна тоа беше збогатено и со оригинални приватни инцијативи на малите компании. Денес се надеваме и веруваме дека Сине -Тисио како и повеќето други кина на отворено кои до сега ги издржале сите притисоци , ќе постојат и во иднина за генерациите што допрва доаѓаат.
Наградата “Најдобар едноминутен филм” на Скопје филм фестивал 2012 ја доби авторот Јордан Дуков, за филмот: CARWASH CABARET… Секоја година во рамките на Скопје филм фестивал има конкурс на едноминутни филмови, натпревар во кој новите филмаџии се обидуваат да го реализираат најчесто својот прв филм.
Постојат правила во снимањето на едноминутен филм, но оваа година организаторите на фестивалот се одлучија да не ја ограничуваат креативноста на учесниците на натпреварот. Иако минатите конкурси за едноминутен филм беа со зададена тема, оваа година темата беше слободна. На овогодинешниот наптревар за едноминутен филм на Скопје филм фестивал пристигнати беа 17 филма. На проекцијата, која се одржа во Кинотека на Македонија, учесниците и публиката имаа можност за прв пат да ги видат сите 17 филма на големото платно. (Ј.Д.)
Скопскиот филмски фестивал денеска по 15-ти пат ќе ги отвори вратите за љубителите на седмата уметност. Во наредните девет дена скопската публика ќе има можност да види дел од холивудските хитови, како и филмски остварувања кои го привлекоа вниманието на минатогодишните филмски фестивали во Кан, Венеција, Торонто и Берлин.
На вечерашното отворање на фестивалот во киното Милениум ќе биде прикажан филмот „Вознемирен“ на режисерот Гас ван Сент, приказна за пријателството помеѓу момче кое оди на погреби на непознати луѓе и девојка болна до неизлечива болест. Во рамките на гала програмата публиката ќе може да ги погледне филмовите: „Џеј Едгар“, биографска драма за контроверзниот директор на ФБИ, во режија на Клинт Иствуд, „Мартовски идеи“ на Џорџ Клуни, најновата екранизација на „Џејн Ејр“, „Дневникот на опивањето“ со Џони Деп во главната улога и „Тришна“ на Мајкл Винтерботом.
Од фестивалските остварувања ќе бидат прикажани: „Мораме да разговараме за Кевин“, „Рација“, „Жучко: повеќе од игра“ на српскиот режисер Гордан Матиќ, црногорскиот филм „Издигнување, последна глава“, со нашиот актер Владо Јовановски во една од главните улоги итн.
Според организаторите, круна на фестивалот ќе биде најновиот филм на Теона Стругар Митевска „Жената која ги избриша солзите“, кој ќе биде прикажан на на затворањето на 27-ми април. Позната шпанска актерка, Викторија Абрил која ја игра главната улога, ќе биде гостинка на македонската премиера на филмот, кој претходно гостуваше на Филмскиот фестивал во Берлин.
Во Кинотеката на Македонија во рамките на програмата Ретроспектива ќе бидат прикажани филмовите „Огледало“, „Ивановото детство“ и „Андреј Рубљов“ на познатиот руски режисер Андреј Тарковски и циклус јапонски филмови и холандски документарци. Целосната програмата можете да ја најдете на официјалната интернет страна на фестивалот http://www.skopjefilmfestival.com.mk/. (М.Т.)
Најновиот кинематографски спектакл на турската филмска индустрија, проектот наречен Fetih 1453 (Освојување 1453), конечно ја доживеа својата светска премиера. По повеќе од три години работа, режисерот Faruk Aksoy гордо може да се пофали дека направи филм, кој импресионира во секој сегмент. Доволно е да се погледнат само неколку секвенци од трејлерот и самите ќе се уверите дека станува збор за вистинско филмско ремек-дело на кое може да му позавиди и Холивуд.
Очигледната безидејност на најголемата светска филмска работилница, вешто ја искористи се помоќната турска кинематографија која не ги штедеше сите свои потенцијали во намерата да докаже дека може да продуцира високо буџетeн филм кој ќе им конкурира на најголемите блокбастери.
Првите неколку недели од премиерното прикажување во Турска кое симболично започна во 14 часот и 53 минути беа сосема доволни да се срушат речиси сите рекорди. Турска освен што го продуцираше својот најскап филм во историјата, со буџет од околу 17 милиони долари, го доби и својот најгледан филм, кој според многумина допрва ќе руши рекорди, освојува награди и поставува нови стандарди.
Филмот рецензентите го споредуваат со одличниот “Небеско Кралство” на Ридли Скот и “Троја” на Волфганг Питерсон, кое само по себе е комплимент со кој не можат да се пофалат многу други поскапи и поамбициозни проекти кои завршиле како тотално разочарување.
Вештите рецензенти иако во најголем дел се осврнуваат на естетиката на филмот, сепак не останале рамнодушни во однос на политичкиот контекст, односно пораката која ја испраќа овој филм. Моќта на некогашната Империја ја споредуваат со актуелниот економско/политички и воен потенцијал на модерна Турција, која како држава со своето влијание успеа да се наметне како светски фактор.
Падот на Византија
Во однос на самото сценариo на филмот, Fetih 1453 е епска историска приказна за освојувањето на Константинопол од моќната Османлиска империја, предводена од големиот воин, султанот Мехмед Втори. Овој настан се случува токму во периодот на најголем процут на Империјата, која своите апетити за надмоќ ги задоволи со освојување на симболот на Источното Римско Царство, градот Константинопол, центарот на Византија.
Филмот започнува со зборовите на Мeхмед кој вели, “Вистина еден ден Константинопол ќе биде освоен. Колку прекрасен војсководец е оној кој ќе го освои, колку прекрасна ќе биде неговата војска”.
Освен неговиот главен императив – покорување на градот, филмот во поголемиот дел го третира животниот пат на младиот султан кој на престолот доаѓа со само 12 години, обременет со товарот на својот славен татко и убеден во мисијата да им покаже на своите поданици дека во него чука срце на голем војсководец. Во тоа и ќе успее откако триумфално ќе го истакне знамето на Импeријата на ѕидините на разурнатиот град.
Fetih 1453 e филм кој никако не смеете да го пропуштите. Направен според сите современи естетски критериуми како треба да изгледа еден историски спектакл тој во целост го заслужува вашето ценето внимание и време. Со оглед на одличните рецензии кои ги одбива овој филм не треба да се изненадиме ако филмот го освои престижниот Оскар за најдобар филм од не американско потекло, бидејќи дефинитивно тоа и го заслужува.
Режија:Faruk Aksoy
Сценарио:Atilla Engin, Irfan Saruhan
Главни улоги:Еvrim Evin,İbrahim Çelikkol, Dilek Serbest, Recep Aktuğ
Филмот во моментов се прикажува во поголемиот дел од Европа, но за жал засега немаме информации дали ќе се најде во официјална кино премиера во некои од нашите сали. Ако, тоа и се случи, наша препорака е Fetih 1453 задолжително да го погледнете на големо платно и да уживате во магијата која ја нуди филмската уметност.
Петнаесет дена, седум кино сали, над двеста филмови… Ова е личната карта на 31-то издание на филмскиот фестивал во Истанбул, кој ќе се одржи од 31 март до 15 април. Љубителите на седмата уметност ќе имаат можност да уживаат во домашни и странски филмови поделени во дваесетина различни секции.
Фестивалот ќе го отвори филмот „Длабоко сино море“ на режисерот Теренс Дејвис, со Рејчел Вајз во главната улога. Во конкуренција за главната награда, „Златно лале“ се 11 странски филмови, кои или се фокусираат на уметнички теми или претставуаваат адаптација на некое литературно дело. Ќе ги издвоиме најновата екранизација на „Оркански висови“ на британската режисерка Андреа Арнолд, „Алберт Нобс“ со Глен Клоуз, која за оваа улога беше номинирана за Оскар за најдобра женска улога, „Најосамената планета“ со Гаел Гарсија Бернал и „Кат“ на еден од највлијателните ирански режисери, Амир Надери. Покрај ова, 12 домашни филмови ќе се борат за титулата Најдобар турски филм на годината. Исто така е предвидена и програма од неколку грчки филмови насловена „Што се случува во Грција?“.
Картите за проекциите ќе чинат 15 турски лири или нешто повеќе од шест евра. Филмскиот фестивал во градот на Босфорот е најстар и најголем филмски фестивал во Турција. Во 2007- та година го посетиле рекордни 170.000 гледачи. Како што велат организаторите, целта на фестивалот е да се поттикне развојот на домашната кинематографија, и во Турција да се промовираат квалитетни филмски остварувања од целиот свет. (М.Т.)
Приказната за младиот Ахмет Јилдиз, кој беше убиен од својот татко заради различната сексуална ориентација, предизвика големи контроверзии и остри дебати во Турција. Станува збор за филмот „Зене“ на режисерот Џанер Алпер, направен според вистинска приказна. Филмот во исто време е наградуван и оспоруван. Освои пет награди на филмскиот фестивал во Анталија, иако авторите не биле сигурни дека ќе можат да го прикажуваат во Турција.
„Со филмот се спротивставуваме на предрасудите“, вели Керем Џан, кој ја глуми главната машка улога. Погледнете го видеото за „Зене“, филмот кој ги разбранува духовите во Турција.
Филмската, односно применетата, музика навистина е денес жанр сам за себе. Тука можат да се сретнат многу автори, познати и непознати кои неуморно творат и оставаат свој печат. Поголемиот дел од музиката која е снимена за овие филмови служи исклучиво да ги следи сликите и најчесто таа нема никакво значење или форма надвор од контекстот на сликите кои ги прати. Ретки се тие како Мориконе, Мајкл Најман, Збигњев Прајснер чија музика има свој идентитет во филмовите за кои е компонирана. Мал е и бројот на жени композитори кои работат во светот на филмот. Тука спаѓаат Рејчел Портман, Лиза Жерар, Жозелин Пук, Венди Карлос и особено Елени Караиндру. Караиндру веќе 30 години успешно се бави со музика наменета за филмот и театарот. Меѓутоа, таа е позната и како долгогодишен соработник на познатиот грчки режисер Тео Ангелопулос (кој пред три дена загина во сообрачајна несреќа во Грција), со кој работи повеќе од 20 години.
Елени Караиндру и Тео Ангелопулос
Ангелопулос, импресиониран од нејзиниот придонес за неговите филмови има изјавено „музиката на Елени не ги следи само сликите-таа навлегува во сликите и станува неразделна со нив. Поради тоа не може да се каже што е што бидејќи се толку цврсто поврзани. Јас верувам дека во моментов Елени е една од највозбудливите филмски музичари во светот„.
Елени е родена во Текио, Грција 1939 г. Студирала пиано во Хеленкио Одеон, Атина и историја и археологија во Атинскиот Универзитет. Во 60-те заминува од Грција во Париз. Таму студира етномузиколога, оркестрација и диригирање. Во 70-те по враќањето во Грција основала лабораторија за исполнители на традиционална музика во Атина. Забележливо е големото влијание кое го има народната музика во нејзините дела. Таа ги има карактеристиките кои се типични за балканската музика која во себе носи емоции во контрасти. Истовремено е и весела и тажна, возвишува и е меланхолична.
Меѓутоа, не е претенциозна или наметлива или мелодраматична. Таа е минималистичка со кршлива и нежна убавина. Денеска Елени Караиндру е еден од најпрепознатливите автори од пантеонот на реномираната издавачка куќа ECM на Манфред Ајхер.
Elegy of the Uprooting спектакуларно ги сумира нејзините композиции на поинаков начин – концертна изведба. Иако темите кои се изведени припаѓаат на различни филмови, темата која ги обединува се „искоренетите“, луѓе кои по свој избор или судбината ги натерала да ги напуштат своите огништа. Оваа музика тагува за нивната несреќа и прогон нудејќи моменти на засолниште.
Што беше тоа што ве инспирираше да почнете да се занимавате со филмска музика?
– Киното и филмската музика на некој начин се присутни во мојот живот уште како дете. Кога имав 7 години од мојот прозорец можев да гледам филмови бидејќи во тоа време живеевме покрај кино на отворено. Меѓутоа, додека студирав музика никогаш не помислив дека ќе почнам да пишувам музика за филмови. Мое прво дело беше албум со песни за мојата пријателка Марија Саратури, кој се базираше на поезија на Мидис. Во 1975 година некои мои пријатели кои работеа во светот на филмот ми напоменаа дека моите песни имаа нешто филмско во себе. Уште тогаш луѓето наговестуваа дека ќе почнам да пишувам музика за филмови. Еден од тие мои пријатели, режисерот Димитриј Мавритиос, изјави желба да работиме заедно на еден прекрасен документарен филм Полемонта. Тоа беше во 1975 година. Тогаш ја напишав својата прва музика за филм, Chronicleofа Sunday на еден режисер од Солун, Такис Канеополус. Истата година напишав музика за уште еден филм на еден млад и талентиран режисер Христополус Христофин. Тој филм беше прикажан на Солунскиот филмски фестивал каде што музиката доби посебни пофални критики.
Кажете ни за вашата рана историја?
– Тоа е историја голема колку една обемна книга (се смее). Јас потекнувам од едно село во Грција, Моунт. Дедо ми свиреше мандолина и тој постојано пееше песни. Подоцна кога имав 7 години видов некаде пијано и тоа беше љубов на прв поглед. Тоа се случи во Атина, во училиштето каде татко ми работеше како учител по математика. Го замолив да ми најде некого кој ќе ме учи и така започна се. Тоа е моментот кога започна мојата музичка историја.
Како се заинтересиравте за класична музика?
– Уште од првите моменти кога почнав да учам музика полека навлегував во светот на класичната музика. Цели 17 години бев изложена само на тој свет и едноставно го обожував. Малку по малку почнав да импровизирам и малку по малку почнав да се интересирам и за други видови музика. Нормално, после толку години поминати во конзерваториум имам посебна љубов кон класичната музика бидејќи во почетокот сакав да бидам само пијанист. Меѓутоа јас сакав секаква музика т.е. добра музика. Класичната музика беше многу важна и нешто што беше тесно поврзано со мојот живот. Ги познавам сите композитори, нивните дела и уште како дете импровизирав на своето пијано. Тогаш не знаев дека импровизацијата е некаков вид компонирање. Сакам поезија и тука најмногу наоѓам своја инспирација. Кога бев млада не бев сигурна дали сакам да бидам поет или музичар. Во тоа време пишував поезија, бев под влијание на поезијата и компонирав музика мислејќи на поезија.
Во вашите теми се чувствуваат разни влијанија на народната музика. Покрај класична музика, студиравте и етномузикологија.
Кога живеев во Париз ми се отворија многу врати и патишта. Најпрвин студирав класична музика, оркестрации и диригирање со оркестар. Тука некаде почнав со компонирање. Исто така, започнав и со етномузикологија. Зошто? Затоа што бев фасцинирана со народната музика односно со оралната традиција. За мене беше многу важно што студирав етномузикологија, каде паралелно работев на многу други работи. Во тоа време во Париз ја открив џез музиката. Се вљубив во џез музиката и редовно посетував настапи по клубовите. Во Париз во секое време можеше да се чуе таа музика. Mи се отворија многу патишта. Во тоа време слушав и musica moderna, music concrete, се запознав со Надир Буландир. Во почетокот бев дел од класичниот свет но во Париз моите хоризонти се проширија. Тој период беше важен за мене и како композитор бидејќи тогаш сфатив дека сакам да бидам композитор. Ако сакав да се изразам себе си и моите емоции тогаш тоа беше единствениот начин. Повеќе не можев да се видам себе си како пијанист со кариера. Се случуваше на пријателите да им свирам интересни мелодии и тие постојано ми велеа „ти си композитор и треба да продолжиш во таа насока“. Но, јас сум практично самоука кога се работи за компонирање.
Каков е вашиот однос со народната музика, а и византиската, и колку тие влијаеле кај вас?
– Тој однос со народната музика и со византиското наследство е многу важен. Во селото каде сум родена покрај куќата на татко ми се наоѓа црква. Нивните пеења се слушаа во нашата куќа. Дури и подоцна кога почнав со своите студии, за време на празниците често одев во црква каде бев маѓепсана од убавите мелодии. Ги познавам сите мелодии кои се присутни во вокалната византиска музика. Сигурна сум дека во мојата музика нејзиното влијание е некаде длабоко. Во византиската музика постои еден дрон кој ние го нарекуваме исократис. Исто така, во филмот Одисеевиот поглед користам и византиски мелодии, а тука е и една жена која пее византиска мелодија, псалмот кој може да се чуе на изданието. Обично во нашата црква само на мажите им е дозволено да пеат такви мелодии. Кога ја најдов жената која пее Ангелопулос беше пресреќен бидејќи нему не му сметаат догмите. Самиот Ангелопулос во своето сценарио посакуваше да има византиска тема, а таа жена со прекрасен глас совршено се вклопи. Често користам народни инструменти како што се лира, сантури, кемане, армоника. Меѓутоа во својата музика не користам народни теми а потоа да се потпишам дека сум автор. Обожувам рембетико музика и кога студирав во Париз темата на мојот докторат беше за рембетико музиката. Таа некогаш била популарна урбана музика. Кога бев многу млада ја имав таа чест да бидам во куќата на (Маркос) Вамвакарис. Тој е еден од најпознатите изведувачи и најголеми автори во оваа музика. Со себе имав магнетофон и имам снимено четири часа негова музика. Вамвакарис зборуваше со мене, пееше, свиреше бузуки. Јас ја обожувам нашата традиција. Дури и работев на радио со Манус Хадидакис шест години со цел да се сочува нашата вокална традиција, како руралната така и урбаната. Сите тие работи се случуваа паралелно со мојата работа како композитор. Во суштина, мене ме интересира секоја музика која е убава.
Во светот на филмот работите повеќе од 20 години. Дали е неопходно во секој филм да има музика?
– Постојат филмови каде е потребно да се користи музика, а постојат и такви каде не треба. Според мене, музиката не треба да ја објаснува ситуацијата. Таа мора да создаде контраст со сликата и да успее да ја прикаже суштината на работите. Создавањето на вистинската хемија не може да биде однапред одредена, меѓутоа улогата на музиката е многу важна.
На кој начин работите на музиката? Опиште го вашиот пристап?
– Пристапот е секогаш премногу сложен да би бил едноставно објаснет. Во повеќето случаи тој се случува инстинктивно, по интуиција. Соработката со режисерот, сценариото, главната идеја, внатрешниот ритам и многу други необјасниви работи се тие кои ме водат кон начините на кои ќе ја прикажам суштината на работите.
Со прославениот режисер Тео Ангелопулос имате посебен однос и вие работевте музика за повеќето негови филмови. Како се запознавте со него? Како почнавте да соработувате?
– Со Ангелопулос се запознав во 1982 г. Тогаш работев музика за вториот филм на Христодолус, Роза кој беше во изборот на Солунскиот фестивал. Ангелопулос беше претседател на жирито и ми ја предаде наградата за музиката. После тоа ми понуди да работам на неговиот филм Voyage to Cythera. (Патување во Китера). Тоа беше првиот филм на кој работев со него.
Тео Ангелопулос
Во неговите филмови музиката и сцените се практично неразделни. На кој начин работевте со него за да ги вклопите сликите и музиката?
– Уште од првиот момент меѓу нас се јави посебна хемија, интелектуална, како и заеднички естетски правец. Јас ги обожував неговите филмови, а тоа помогна многу. Меѓу нас секогаш се водат разни дискусии за различни теми. Обично тој ќе ми ги раскаже приказните во филмовите, а потоа ќе ми каже какви се потребите на филмот. Така работиме од првиот заеднички филм. За првиот филм, после таква дискусија, ја компонирав целата музика уште следниот ден. Тоа се случува често кога работиме заедно. Често и главните теми се готови уште пред да почне снимањето. Понекогаш ги користи тие теми по нив да ги режира сцените.
Според мене, некои од најинтересните и најавантуристичките дела во светот на класичната музика овие денови се напишани во светот на филмот и театарот. Какво е вашето мислење за тоа?
– Точно е дека развојот на филмот е тесно поврзан со музичките креации на големи композитори. Денеска, театарот и филмот се инспирација за создавање големи дела во класичната музика. Се разбира, има голем број примери на врвни композитори кои работат во светот на филмот, како што се Копланд, Шостакович, Прокофјев, значи зборувам за композитори на класична музика. Денеска имаме композитори кои работат исклучиво филмска музика, како што се Нино Рота, Мориконе итн. Меѓутоа, денеска постојат многу композитори кои креираат одлични дела а кои не работат во светот на филмот и театарот. Арво Парт е еден очигледен пример на голем композитор кој не е поврзан со филмот и театарот. За мене лично театарот и филмот се место каде што се среќаваат креативни луѓе. Јас верувам во креативноста и колективитетот и во тоа верувам цел мој живот и кариера. Понекогаш е важно да се опкружите со некои други луѓе.
http://www.youtube.com/watch?v=h1HueddJYqE
Кои се некои од композиторите на кои им се восхитувате, вклучувајќи ги и оние кои компонираат филмска музика?
– Се разбира ми се допаѓаат големите класични композитори. Невозможно е да се направи еден конечен избор на имиња кои би биле ставени на еден список. Мислам дека постојат многу дела од сите тие композитори за кои чувствувам посебна наклонетост. Од современите композитори посебно ми се допаѓа Арво Парт, додека од филмските композитори Нино Рота. Ми се допаѓаат многу други но мојот прв избор е Нино Рота. Моја омилена музика за филм е музика која тој ја компонираше за филмот Амаркорд на Фелини, а ми се допаѓа и музиката за филмот на Годар, Le mépris на Жорж Делрју. Се разбира има многу композитори чии дела ми се допаѓаат. Тука е и композиторот кој работеше на филмовите на Хичкок, Бернард Херман. Тој е фантастичен и најдобар во овој жанр. Меѓутоа, Нино Рота ми е најдраг од сите.
Издането Elegy of the Uprooting на едно место ја сумира вашата богата кариера со филмска музика каде што на едно место во живо се изведуваат разни теми од разни филмови.
– Elegy of the Uprooting е главно концертен проект во кој главната тема е искоренувањето, присутна во два мои проекти, Troyan Women и Weeping Meadow. Покрај композиции од овие проекти тука се вклучени и постари теми а кои на некој начин се вклопуваат со централната идеја. За мене концертите се како театарска претстава. Тука се чувствува силно присуство на Манфред Ајхер со кого создадовме идеална атмосфера за да музичарите и Марија Атмури можат да свират. Идејата да се објави овој концерт дојде покасно, кога видовме што имаме. Во врска со минималистичкиот пристап, тоа е мојот стил на изразување, таков е мојот карактер и таква е мојата идеологија.
http://www.youtube.com/watch?v=tklXDZlxwjU
Како почнавте да соработувате со Јан Гарбарек. Таа сорабтока беше почеток и на соработката со Манфред Ајхер и издавачката куќа ECM?
– Со Гарбарек се запознав во 1986 г. Тоа беше волшебен момент и можеби еден од најважните во мојот живот. Во тоа време ја снимавме музиката за филмот Beekeper. Потоа во 1988 г. во театарот Еродис и во 1993 г.во тетарот Епидаурус имавме заеднички настапи, најважните настапи во мојата кариера, и таа соработка помогна мојата музика да се прочуе надвор. За мене, Јан и Манфред се многу интересни и големи луѓе и се спремам да им посветам една нова композиција. Манфред Ајхер е движечката сила позади мојата работа во последните 20 години. Благодарејќи на него, Гарбарек работеше со мене на моето прво дело. Манфред ја познаваше мојата музика од филмот Voyage to Cythera и му одобри на Гарбарек да дојде и да работи со мене. Од тогаш, а посебно после Music For Films, ECM е сега мојот дом, а Манфред е навистина редок пријател. Досега со него имам снимено седум изданија кои се објавени за ECM и верувам дека имаме уште многу да работиме заедно. Тоа што тој го прави е навистина магија. Откако ќе го завршам својот дел, тоа што тој прави со музиката и со моите теми е еден вид драматургија. Во студиото, тој е многу креативен и сето тоа наликува на музичка изведба. Иако се тоа мои композиции од секој аспект неговото учество дава нова димензија, вон моите очекувања. Бидејќи самиот тој е музичар и е стручен за многу работи Манфред има креативна улога во многу работи во студиото што од моја страна е тешко да се објасни. Кога на исто место работат двајца со иста страст и љубов кон работата резултатите се евидентни, а јас и Манфред сме неверојатно дуо. Затоа ми е многу важен. Обично тој не присуствува кога ја снимам музиката туку после тоа, во студиото. Меѓутоа за снимањето на концертното издание Elegy of the Uprooting тој беше присутен од самиот почеток. Работевме на изборот на темите, драматургијата, ги надгледуваше пробите, го снимаше концертот, односно беше присутен во секоја фаза од работата и ова издание му припаѓа нему. Тешко е да се опише човек како Манфред бидејќи немам со кого друг да го споредам. Не постои друг човек како што е Манфред Ајхер.
Какви се вашите сеќавања во врска следниве филмови и претстави на кои сте работеле?
Ulyesses’ Gaze
Одисеевиот поглед . За мене тоа се едни од најсилните моменти во мојот живот. Тоа се емоции кои не можат да бидат споредени со било што друго. Еден од најважните филмови на кои сум работела. Иако сите филмови на Ангелопулос ми се допаѓаат и имам мајчински однос према нив мислам дека за овој филм негувам посебни емоции. Во музиката свој придонес даде и Ким Кашкашијан, која свири на виола. Ако музиката во филмот има добра хемија со сликите тогаш се случува нешто необично и посебно. Нејзиниот допринос во мојата музика за тој филм беше многу важен.
Weaping Meadow
За работата на овој филм се сеќавам на многу работи, но првата работа на која се некои посебни луѓе со кои работев. Тоа беше еден харфист од Романија, кој свиреше на лира и армоника. Тоа наликуваше како души да се гушкаат заедно. За мене тоа беа посебни и незаборавни моменти. Нивниот меѓусебен однос во мене предизвикува восхит.
Troyan Women
За мене беше посебно искуство да се гледа изведбата во атинскиот театар Епидаурус. Беше интересно истовремено и да се следи реакцијата на публиката. Целото искуство беше неверојатно и силно. Тие сеќавања ми се особено драги. Целото искуство е неспоредливо со било што друго.
Voyage to Cythera
Патот за Китира беше првата соработка со Ангелопулос. Се сеќавам на тоа иако беше одамна. Посебно се сеќавам на денот кога Ангелопулос четири часа ми го објаснуваше сценариото. Бидејќи сум композитор се сеќавам само на деловите врзани за работат во студиото. Работејќи на овој филм се запознав со Христополус Вангелис, мојот обоист со кого редовно работам оттогаш. Тој е присутен на сите мои изданија. Кога ја чув неговата обоа тоа беше силноо емотивно искуство поради што се расплакав. Тоа е важен момент бидејќи секогаш кога компонирам се базирам на неговата обоа. Се сеќавам и на една сцена од филмот, на Катрагис, старецот кој беше затворен во Русија и кој сакаше да се врати во Грција. Сцената за која зборувам е Танцот на Понтос. Тоа е сцена која ме понесе. Се сеќавам на многу работи но ќе треба да напишам книга за сето тоа.
Wandering
Wandering е можеби мојот прв вистински игран филм на кој имам работено, на некаков начин. Тој е многу важен долгометражен филм. Кога работев на музиката бев во потрага по Грција длабоко во себе, бидејќи темата го прикажуваше животот на Грците од дијаспората. Поради тоа навлегов длабоко во себе си барајќи ја својата земја. Тука користев стари рембетико ритмови, како што е 9/8 кој е многу стар, но го искористив на еден минималистички начин. Во музиката постои дијалог помеѓу инструментите сантури и ќембало, односно дијалог помеѓу ориентот и западот.
The Suspended Step of the Stork
Најважната слика која ми се јавува во мислите врзано за овој филм е свадбата во селото кое беше поделено на два дела бидејќи граничната линија поминуваше низ него. Граничната линија е и река, а младоженецот живее на едната страна на реката, а невестата на другата страна. Друга сцена која ми е посебно драга се наоѓа некаде на крајот од филмот и таа сцена беше кореографирана на база на музиката. Тоа е темата „Финале„ а Ангелопулос мајсторски ја изработи сцената. Тука глумат Марчело Мастројани и Жана Моро. Од оваа перспектива имам подобро мислење за овој филм отколку на почетокот. Најмногу што ми се допаѓа е темата а тоа се границите. Како и „Одисеевиот поглед„ тој филм зборува за граници, раселени лица, луѓе кои се искоренети. Тоа се теми кои се присутни во ова наше доба. Ангелополус не е голем човек само поради неговите филмови туку поради идеологијата, историјата. Историјата на ова доба е многу важна за него.
Rosa
Насловот доаѓа од стихови од една поема каде вели „станав ружа за да го спасам сонот„. Јас ја позајмив својата поезија на Луксембур. Тоа е филм на Христофирис Христофин и каде поред грчките глумци глумат и Андреј Северин и Даниел Олбрицки. На крајот од филмот има една песна, ода на ружата која ја пеам јас. Не ми беше сеедно, но и режисерот и глумците инсистираа исклучиво јас да ја отпеам што и се случи на крајот. Подоцна, кога продуцентот на ECM, Манфред Ајхер, компилираше нумери за изданието Music For Films, многу му се допадна таа песна и ја стави на изданието. Меѓутоа, тоа не беше мое прво искуство како вокалист. На својот прв концерт во Атина пред многу години на локација близу Акрополисот се случи да пеам пред публика од 5000 луѓе. Јас не сум пејачка, но понекогаш се случува да отпеам нешто, а и често го користам својот глас во музиката, како инструмент. Тоа може најдобро да се чуе на музиката која ја имам работено за театарот на 45 претстави. Само во такви случаи го користам гласот. Сепак, не сум пејачка.
Со 40 гала премиери, 10 филмови на млади европски автори, балкански и македонски остварувања, „Синедејс“ во наредните 11 дена ќе се обиде да ја исплакне „сапуницата“ од нашите очи и мозоци. Задачата не е ни малку лесна, но на своја страна ги има Вуди Ален, Бернардо Бертолучи, Ласе Халстром, Том Тиквер, Михаил Ханеке, Дејвид Кроненберг…
Fetih 1453 e филм кој никако не смеете да го пропуштите. Направен според сите современи естетски критериуми како треба да изгледа еден историски спектакл тој во целост го заслужува вашето ценето внимание и време. Со оглед на одличните рецензии кои ги одбива овој филм не треба да се изненадиме ако филмот го освои престижниот Оскар за најдобар филм од не американско потекло, бидејќи дефинитивно тоа и го заслужува.
