Tag: intervju

Балкон3 интервју со Ерик Сардинас – најдобриот гитарист кој што стапнал во Македонија

Своевремено Џими Хендрикс рекол дека блуз-музиката е лесна за свирење, но е тешка за да се почувствува. Токму тој дел е она што ја одредува големината и влијанието на една музика.

Гитаристот Ерик Сардинас е еден од најпознатите блуз-гитаристи кои оваа музика успешно ја пренесуваат во новата доба, со сета нејзина грубост, виртуозност, емотивност и перчење. Неговата музика е преносник на некои стари форми, но преоблечени во ново руво. Многумина го памтат неговиот прв настап во Скопје, далечната 2002, во рамките на Скопскиот фестивал на блуз и соул. Поради неговата виртуозност, љубителите на гитарата сметаат дека тој е најдобриот гитарист кој воопшто стапнал на ова тло, поради што нештата ги делат на оние пред и оние по доаѓањето на Сардинас во Скопје. Едноставно, неговиот стил вдахна нов живот и возбуда во свирењето гитара за новите генерации заинтересирани за блуз-рок музиката. Годинава тој повторно гостуваше во Скопје со својот бенд Big Motor, во рамките на Фестивалот на блуз и соул музика, каде што ги воодушеви љубителите на блуз-музиката.

Што беше тоа во музиката што ве допре толку длабоко за да ѝ се посветите целиот ваш живот?

Мислам дека се работеше за изложеноста, а и страста која ја открив на многу рана возраст. Јас живеев на југот, каде што бев изложен на звуците првенствено на блуз и госпел, a потоа на Моутаун, соул и рокенрол-музиката. Кога ќе размислам, сè се акумулираше во мене, а јас имав среќа што се родив во музикално семејство. Музиката ми значеше исто како и воздухот што го дишев. Едноставно не можев да живеам без неа. Навистина бев благословен со тоа што се родив во музичко семејство и во нашата куќа секогаш се слушаше музика, од Елвис Присли и Wild Cherry, па до црковна музика. Секогаш можев да сметам на тоа дека музиката ќе биде тука за мене и таа стана мој пријател.

Во кој момент музиката стана повеќе од хоби? Кога одлучивте дека занимавањето со музика ќе биде вашиот животен пат?

Да бидам искрен, тоа е интересно прашање, но за мене таа насока беше нешто сосема природно. Уште пред да научам да свирам гитара, си играв со тениски рекет имитирајќи ја гитарата. Работите се случија сосема природно. До ден-денес не научив да читам ноти, а музиката ја создавам во мојата глава. Неа ја создавам на свој начин, а гитарата ја свирам како десничар, иако сум левучар. Едноставно, имав поврзаност со гитарата. За мене таа претставуваше некаков вид енергија со која се поврзав.

Кои музичари ви послужија како инспирација и ви го покажаа патот на некој начин?

Кога станува збор за блузот, првичните звуци беа ’делта‘ блузот, потоа блузот од Чикаго, од Тексас. Ова беше мојот интерес, мојата страст. Кога велам моја страст, тука мислам и на желбата да откријам од каде доаѓа музиката. Секојпат кога ќе заработев некоја пара, веднаш ги посетував старите продавници за плочи и откривав работи. Така ги открив Џон Ли Хукер, Пити Витстроу, Чарли Патон – ги открив тие прекрасни блуз-музичари. Сè што знам доаѓа од страста од движењата на Ти-Боун Вокер до Чак Бери и Бо Дидли, Рори Галагер, Џони Винтер. Исто така, сакам да кажам дека денешниов ден е тажен за мене – денес изгубив драг пријател, а и светот на блузот загуби многу со смртта на Џони Винтер. Во оваа група музичари е и Хендрикс.

Да имаш да кажеш нешто во рамките на традицијата, притоа знаејќи од каде потекнале работите, потоа љубовта која ја чувствував кога ја спуштав иглата на плочата, кога ја слушав страста и интензитетот, човечките состојби и судбини, иако биле најлошите времиња. Во нив имаше некаква соул суштина која за мене значеше многу и едноставно ја надминуваше гласноста и рокенролот, односно снагата на засилувачите. Се работи за поврзаноста помеѓу вашата душа, музиката, вашиот инструмент и вашето срце. Откривањето на сите тие музичари во манирот „еј, од каде дојде ова или она“. Мојот прв концерт го гледав кога имав 6 години и тоа беше Елвис Присли, а потоа следеа Реј Чарлс, Мади Вотерс. Имав голема среќа, бидејќи налетав на многу интересен микс на гамбо-храна.

Некои мислат дека многу од денешните нови и надежни блуз-музичари воопшто или недоволно посветуваат внимание на корените на оваа музика. Некако почнуваат од Клептон или Стиви Реј Вон. Какво е вашето мислење на оваа тема?

Јас на тоа гледам на два начини. Влијанијата се важни – сега пред малку зборувавме на оваа тема. Секој кој го спомнав, а можам да спомнам уште илјада други блуз-уметници – ги познавам детално, сите. Ја знам секоја нота што ја отсвиреле, сум ги слушал и ги сакам. Ова е тоа што треба да се сфати, дека мора да имате свој идентитет. Денес е лесно да се најде некој кој свири како Стиви Реј Вон и тоа е во ред. Како може да не бидете инспирирани од Стиви Реј? Како може да се случи да не бидете инспирирани од Џими Хендрикс или Чак Бери? Во тие моменти, меѓу редовите, мора да направите избор, да се нурнете длабоко во себе и да имате нешто да кажете. Ако немате свој идентитет, свој глас, тогаш ќе звучите како некој друг. За тие влијанија да бидат слушнати, да бидат почувствувани, разбрани, и за да поминат преку тебе, тоа значи дека треба да одвоите малку време за да ја разберете музиката.

Вие не само што сте ја истражиле сета историја на музиката туку имавте и можност да настапите со некои од најстарите блуз музичари, како што е Ханибој Едвардс. Колку е влијанието на оваа древна музика присутно во денешната музика?

Сè е до гледиштето на музичарот. Кога станува збор за мене, јас ги гледам корените на тоа што го сметам за чиста енергија, без разлика дали се работи за Делта, Тексас или Чикаго блуз. За ова не постоело нацрт – едноставно ова била чиста енергија која извирала од срцето. Кога свирам, тоа што сакам да го споделам – во тие моменти кога луѓето ќе ме видат и слушнат со засилувач – тоа што ќе го изразам и, се надевам, ќе го дадам е блуз-рок изведба, но преку неа ќе произлезе суштината на секој камен од патот преку преку којшто сум преминувал почнувајќи од самиот почеток. Ова е местото од каде што доаѓам. Јас сум акустичен свирач. Бев инспириран од Делта блузот – титаните како што се Чарли Патон, Бука Вајт и можам да продолжам понатаму со претставниците од секоја генерација. Тоа што може да се чуе кај мене е почитта спрема нив. Сакам да покажам едно музичко искуство со сите негови нијанси, вкусови, примеси. Тоа што го свирам е класичен блуз и е инспириран од класичен блуз. Таква беше работата и кога живеев на југот, така е и сега, кога го правам ова. Овие блуз титани не се духови и тие се живи во музиката на сите. Јас се чувствувам не обврзан, туку почестен од овие влијанија и што ми значат тие мене. Се надевам дека за време на концертите овие работи ќе бидат очигледни.

Дали понекогаш се чувствувате дека сте пренесувате нешто древно и старо во овие модерни времиња?

Мојата поврзаност со минатото е многу силна, а од друга страна, никој не знае што може да се случи во иднина. Ми се допаѓа во која насока одат работите.

Може да го спомнеме Џони Винтер?

Да, тој ми беше кум. Овие времиња се добри и сакам да кажам дека без разлика на ситуацијата со состојбата на музиката и со заминувањето на големите луѓе, ова не претставува некаков крај, туку нов почеток. Се сеќавам на сите работи што ми ги покажа. Претпоставувам тој е мојата инспирација.

Како гледате на вашето прво издание „Treat Me Right“?

На него гледам со убава наклонетост. Сега кога слегнаа работите, уживам во него. Имавме малку пари на располагање и го снимивме многу бргу. За мене беше еден вид благослов. Возев изнајмено комби низ САД за да го снимам своето прво издание во Чикаго. Вложивме многу љубов и енергија во него, и тоа е искрено издание. На секое издание гледам како на места од кои отскокнувам кон следното место. Мислам дека и ти не би бил истата личност следната година ова време.

Верувам дека емотивната состојба се променила од времето кога сте ги напишале песните, но дали сè уште сакате да ги свирите тие песни?

Да, како не. За ова издание донесов одлука да биде поделен 50/50 помеѓу мои песни и омилени туѓи песни кои би покажале од каде доаѓам. Мислам дека тоа беше добар избор и добра работа помеѓу мојот материјал и каверите. Тука имаше песни од Фред Мекдауел. Мојата цел беше на луѓето да им покажам за мојата почит кон традиционалниот блуз и корените, со изборите како што се „I Can’t Be Satisfied,“ „Write me A few Lines.“

Ненад Георгиевски

фото: Ангел Ситновски

December 24, 2014
Балкон3 во Таинствениот град од Третиот свет на Дарко Рундек

Балкон3 со Дарко Рундек – поет, режисер, продуцент, глумец и е најмногу познат како некогашен фронтмен на еден од најпопуларните хрватски и екс ју бендови, Хаустор.Минатата година беше промовирана една необична книга „Рундек помеѓу – Книга за песните“, која (наспроти класична биографија) всушност претставува биографија на неговите песни, кои му послужиле на хрватскиот музички критичар Анте Перковиќ како основа за понатамошна инспирација да копа длабоко во нив и во човекот кој ги напишал. Книгата носи интимни, поетски записи и приказни кои на таинствен начин ги отсликуваат световите и ликовите во песните на Рундек. Неговиот бенд Хаустор, со својата музика, ги одбележа ’80-те години, но и децениите кои следеа. Неговата соло-кариера е еднакво богата со одлични изданија и популарни песни, кои тој најчесто ги изведуваше со својот Карго бенд, за потоа тој голем состав да се претвори во Карго трио, со кој тој најчесто настапува. Минатата година тој објави нова песна, Midnight Calypso, која е вовед во едно ново поглавје и издание во неговата кариера, по одличниот „Плави авион“. На 9 мај, Рундек со неговото Карго трио ќе настапи во Универзална сала во Скопје.

Неодамна беше објавена книгата на Анте Перковиќ „Рундек, помеѓу (Книга за песните)“, која е една неконвенционална биографија за вас и за вашите песни. Како дојдовте до идеја да го ангажирате музичкиот критичар Перковиќ, чиј пристап е сосема необичен?

Всушност, идејата дојде од дискографската куќа „Менарт“, која веќе некое време издава биографии на музичари; на пример, издадоа книги за Боуви, за Дилан, автобиографијата на Нил Јанг и дојдоа до идеја да објават биографија на некој нивни музичар. Кога ми ја предложија идејата, тоа не ми се допадна бидејќи, според мене, подобро е да се пишуваат биографии за починати музичари, кои го заокружиле својот живот, но бидејќи сакав да им помогнам, предложив таа да биде напишана на предвидлив начин. Потоа се сетив на Анте, чијашто книга „Седма република“ ја бев читал пред тоа. Неговиот пристап кон пишување за музика ми се допадна многу, бидејќи немав сретнато некој кој пишува за музиката однатре, односно некој кој може да ја пренесе или да ја преведе музиката во пишан збор. Така некако се најдовме и многу бргу се согласивме дека не е потребно да се напише биографија која би спојувала објективни биографски факти со песните, туку да се пишува за животите на тие песни кои поминале низ времето, кое влијаело врз нив или врз коешто тие самите влијаеле, чијшто одек се тие самите. Тој пристап ми се виде интересен и мојата референца е една мала книга од Виктор Шкловски за поетот Мајаковски, напишана во ’30-те години, една поетска биографија која многу ми се допадна бидејќи е книжевност, а не есеј. Тука Шкловски, кој е теоретичар на книжевноста, се покажал како многу талентиран писател и со пишувањето за Мајаковски напишал едно прекрасно дело, кое е многу поетско. Тука е и Марциус, кој пишува биографии на музичари, кој се смета за еден од најценетите биографи и чиј пристап е романизиран. Воопшто не е биограф во класичната смисла на зборот. Следна референца беше биографијата на човекот кој го убил Троцки, Рамон Мерцедер, односно „Втората смрт на Рамон Мерцедер“ на Хорхе Семпрун. Тоа се тие неконвенционални референци и оваа книга некако се роди од размислувањето во тој правец.

Книгата е полна со референци и приказни кои е тешко да се разберат бидејќи приказните се нејасни бидејќи се премногу лични, и многумина кои не ги познаваат симболите и референците во вашето опкружување и околностите под кои настанале песните ќе имаат тешкотии при разбирањето, во однос на авторот Перковиќ, кој располага со нив.

Мене ми е тешко тоа да го оценам, но е пишувано на начин на кој ретко се пишува денес. По малку тоа наликува на пребарување преку Интернет, каде што наидувате на милион референци и каде што некои работи се прескокнуваат, а некои не. Со ова сакам да укажам на новиот начин на читање, а со тоа и на модерниот начин на пишување. Тука имаме голема брзина на прескокнување на нештата додека поминуваме време читајќи преку екран. Со еден збор, таа е напишана на начин на кој читателот се активира на поинаков начин.

Како ја насочувате инспирацијата кон пишување стихови и музика?

Тоа е некогаш многу лесно, но честопати е и многу тешко. Мислам дека „тешко“ не е вистинскиот збор. Најчесто почнувам со музика и пеење досека сè уште немам зборови. Тука користам сè што ќе ми дојде. Пишувам на англиски или на јазик преку кој ми е лесно да ги пренесам тие вокали кои ги пеам или консонанти кои даваат ритам кај некои зборови. Размислувам како ме водат мелодијата и ритамот, и на тој начин пеам песна која сè уште нема зборови. Овде-онде ќе се појави по некој збор. Потоа го преведувам тоа спонтано пеење со помош на музиката која го инспирирала тоа пеење. Тоа е превод од некој јазик кој сè уште нема свое значење во зборови со некакво значење, притоа обидувајќи се да останам доследен до она звучење кое се јавило на почетокот. Се разбира, во тој процес, кога ќе почнат да се создаваат некои зборови, ќе почнат да звучат како непознатиот јазик, кога ќе добијат форма, ѝ наметнуваат логика на смислата која е паралелна со логиката на тоа како звучат. Тоа возење од преводот на звукот во зборови и следењето на смислата на тие зборови полека прераснува во текст.

Влегуваат ли во пишувањето и лични искуства?

Па, не секогаш. На пример, имаше песна која делуваше визионерски во времето кога беше напишана, а тоа е песната „Сејмени“, која беше напишана 1987/88, многу пред војната да се случи. Кога започна војната, наликуваше како баш за тоа да сум пишувал. Таа беше инспирирана од филмот „Огнени улици“ (Streets of Fire). Значи, инспирација беше еден филм. Да кажеме дека песната „Курдистан“ од албумот „Синиот авион“ е инспирирана од документарен филм за илегални емигранти. Личното искуство доаѓа од тоа што сум го гледал филмот. Но тука не влегуваат само моите искуства, туку и оние кои се пренесени преку филмот.

Дали пишувањето музика и стихови се дел од некоја ваша секојдневна рутина?

Пишувањето е дел од моето секојдневние, но не е и моја рутина. Тука никако не можам да воспоставам некаква рутина, бидејќи ова е многу возбудлива работа која вклучува моменти на потполна безнадежност и моменти на големо воодушевување. Тоа е како една авантура, потрага. Тоа е како кога ќе наидам на ѕид; тука настапува некоја непозната сила која се појавува и ја решава ситуацијата.

Каква иснпирација стои зад некои од вашите понови песни, како што е „Сањала си да си сретна“ или „Руке“?

„Сањала си да си сретна“ не е лоша песна. Самиот рефрен настана за време на една импровизација меѓу мене, Изабел и еден перкусионист од Париз. Го имав рефренот и често ми се случува да наидам на некој рефрен што ќе се појави сам од себе и потоа се обидувам да го конструирам контекстот на песната, кој би му дал контекст и смисла на рефренот. Така се вдадов кон сликите кои имаат врска со будење. Тоа е слика од некоја жена откако сонувала сон за среќа, „Мора да је био леп сан када тако почне дан“. Тука доаѓаат сликите и јас поитав кон тоа чувство на вибрации и отвореност кон таа жена која се отворила кон сонот што ѝ останал во потсвеста. Тука воопшто не е важно што сонувала, туку дека останала таа вибрација кон сè што нè опкружува. Тоа е песна за инспирација за состојбата на некоја фина вибрација. Сакав таа песна да звучи „битлсовски“ и тоа што мислам дека е важно за песната е дека по вториот рефрен, оставив простор за виолината која го кажа тоа што не можеше да го каже текстот. Таа го прикажува воодушевувањето кое стои одзади, а кое може да се види само со музиката.

А „Руке“?

Руке е песна која е напишана многу одамна, во раните ’80-ти. Таа беше планирана за мојот соло-албум, додека Срѓан Сахер беше во војска. Всушност, таа песна настана во времето на првиот албум на Хаустор и беше толку одамна, поради што и не се сеќавам многу (се смее). Тоа е приказна која секој партијанер може да ја раскаже за будење по некоја ноќ која била еуфорична и по којашто тоа будење е депресивно – „Јутрос си заборавио све што те држало скупа“. Претходната вечер си се „растурил“ и насабајле си се разбудил и не знаеш кај ти е главата. Еден мој пријател се бунтуваше за стиховите велејќи „па, душата не може да погине од тишина“. Вистина е дека тишината е лек. Меѓутоа, работите не треба секогаш да се сфаќаат буквално, нели? Но тука има нешто што Англичаните го викаат ’neglection‘ и музиката која доаѓа да ја замени тишината како лек, од друга страна, носи некој вид внимание и топлина.

Кога ги спомнавте Хаустор, дали можете да направите пресек како созреавте како автор почнувајќи од почетокот на вашата кариера досега?

Сè започна од тоа што сакав да напишам песна на гитарата со оние неколку акорди кои ги знаев. Прво правев музика за текстови кои веќе беа напишани. Првите песни кои ги напишав беа мали, иронични песни, кои произлегле од пубертетот и доцниот пубертет. Има една песна која најверојатно еден ден и ќе ја издадам, а се вика „Коноп за нечиј врат“. Тоа беше текст што го бев нашол во некој стрип за Шејн, во некое скоро напуштено каубојско гратче, каде што ветерот ги носи пустинските грмушки. Потоа, кога почнав да работам со Сахер, уште пред Хаустор, почнав да ги пишувам и првите текстови, кои или беа духовити, или симболични – дожд, оган. Тогаш со песните „Лице“ и „Духови“, кои се на првиот албум на Хаустор, ми се отворија некои нови простори. „Духови“ се сè уште некои заебанции, но со еден поелабориран и поструктуриран пристап, додека „Лице“ беше инспирирана од Брехт и Вајл. Тука, всушност, се отвори еден простор и мојата иницијација е работата на албумот „Трeћи свет“, каде што успеав да преминам од тоа интимно загледување во себе, кои се всушност опсесивно егоистични теми кон нешто што е надворешен свет инспириран од Астуријас, значи од егзотични краеви, Корто Малтезе. Toj некој копнеж, меланхолија, повеќе не ги затвораа моите самогледања, туку најдоа слики во надворешниот свет и тука се воспостави, да кажеме, една поетски метод, со кој го пренесував тој интимен свет во слики што ги делев со другите, без тоа да наликува на „дечково пишува лигави песни како постарите“. Потоа работите се натрупуваа сами по себе. Некој основен начин на транспозиција беше воспоставен и тука работите се движеа по некоја логика.

Како еволуираше тоа кога бендот созреа, а и кога ти почна со соло-кариера?

На пример, албумот „Апокалипсо“, половина од тие песни беа работени со Хаустор, каде што поставата полека се распаѓаше. Со тој бенд се обидувавме да програмираме разни машини, но тоа повеќе не беше бенд којшто на проба можеше да создаде енергија за песна, туку станаа крпеница. Тогаш музички не можевме да дофрлиме доволно јако за да направиме добар албум и се откажавме од тоа што ќе беше петти албум на Хаустор, кој требаше да се вика „Довитљиви мали чудаци“. Тој никогаш не беше објавен и бидејќи некои од песните беа добри, половина од нив беа „Апокалипсо“, а половина беа од Хаустор. Со текот на времето, кај Хаустор темите станаа малку ограничени и преминувањето во соло-кариера ми делуваше ослободувачки. Тука добив олеснување за планови во коишто Хаустор стилски не би можеле да влезат. Но, „Апокалипсо“ беше еден вид продолжение на Хаустор. Од „Апокалипсо“ па натаму се најдов себеси на поголем бришан простор. Често на албумите се појавуваат барем по 2 песни кои сум ги пишувал за некој филм. Таа паралелна работа на пишување музика за претстави, каде што пишував за контексти кои не се мои, за ликови кои не сум јас, исто така заземаат свој простор. Сега сум повторно на тој бришан простор и повторно измислувам работи и се трудам да ги пробијам сопствените ограничувања. Пример за тоа е „Стојим и гледам се како постојим“. Тука успеав да го пробијам тоа некакво ограничување на начинот на којшто ги пишував песните. Пишувањето песни има јасни закони и оваа оди кон нешто што не е класична песна. Таа излегува од рамките на ритмичкиот стих во структурата на песната во нешто што е послободно.

Како гледаш на работата со бендот Хаустор од оваа дистанца и како го гледаш бендот во рамките на музичката историја?

Тој бенд беше сосема посебен. Да кажеме, Штулиќ е сосема автентичен автор за себе. Бендот беше инспириран од њувејвот и панкот, меѓутоа тоа што го направи излегува далеку од рамките на некои урнеци. Тоа што кај нас беше посебно, од една страна, беше етномузиколошкиот вајб, за кој заслужен беше Сахер и тука беше вклучена музика која никој од авторите на таа сцена не ја беа слушнале или не ги интересирала, како што е африканската музика и ритми, а од друга страна, мојата инклинација спрема театралното, песните од театарот, кабарето. Ги имавме тие два елементи, етномузиколошкиот и театралниот, кои на Хаустор му дадоа боја која другите ја немаа или не ги интересираше. Ние така звучевме во кој било период. Никогаш не бевме врзани за некој тренд. Бендот беше една паралелна појава која исплива со новиот бран, но за разлика од другите, таа музика не беше врзана со духот на времето.

Минатата година ја објави песната „Midnight Calypso“. Дали новата песна е вовед во некое твое ново поглавје во твојата кариера и нов албум?

Да, таа е она што во дискографијата се нарекува ’пилот сингл‘, кој е најава за новиот албум, но бидејќи моите песни се стилски многу различни, така и од неа се чита каков ќе биде останатиот материјал. Тоа што е карактеристично е дека се базира врз луп, репетитивна е и нема некој хармонски развој. Но баш ја сакам оваа песна. Ми се чини дека верзијата што е објавена сега сум ја скратил малку повеќе, но на новиот албум таа ќе биде во поинаков аранжман. Тоа е навистина убава песна.

Кои се мотивите сè уште да се занимавате со музика по сите овие години на сцената?

Музиката е навистина една област што е неограничена. Со неа можам да се занимавам не еден, туку пет животи. Навистина не гледам дека некој кого го интересира музика би можел да се исцрпи. Ми се чини дека не постои ништо повозбудливо. Но тоа што е битно е дека е тоа двоен процес каде што музиката која свири во главата, која ја снимам на диктафон додека шетам, која се создава додека си играм со апаратите, луповите, програмите. Работата со звукот е алхемичарска работа. Познавам луѓе кои се разведувале од жените бидејќи не можеле да се одвојат од овие направи додека се занимавале со музика и трошеле многу време на нив. Од друга страна, постои и таа соработка со музичарите. Во тој некаков интимен простор, во некаква самотија додека се занимавате со музика која потоа ќе сретне некоја идеја или предлог – од времето на Хаустор па наваму, сите аранжмани настанувале со заедничко свирење, импровизации. Тој дел од процесот ми е многу важен и спојувањето на овие две работи навистина создава еден простор за креирање кое е богато и возбудливо, всушност – неисцрпно.

Ненад Георгиевски

May 9, 2014
Планинарите се уметници во потрага по убавото

Ѕвездено небо се издигнува високо над планината. Со секоја измината секунда ѕвездите како да се оддалечуваат за сите нас, но не и за групата планинари која се качува на врвот на планината. Со секој изминат чекор кон врвот планинарите имаат чувство дека ќе посегнат со раката и ќе ги допрат ѕвездите. Нешто по 4 часот по полноќ од едната страна на хоризонтот пополека се буди Сонцето, а од другата страна Месечината е принудена да заспие, но сепак не се предава и се уште ѕирка. Боите чиниш танцуваат по небото и си играат. На едниот крај каде заспива Месечината небото е прелеано во сина боја, а на другиот пак, каде ѕирка Сонцето, како да извира портокалова боја.

„Планинарите се во вечна потрага по убавото“, ни вели новинарката Дуња Пашалиќ од Бјелине во Босна и Херцеговина кој е втор по големина град во ентитетот Република Српска.

Дуња е еден од тие кои трагаат по убавината и кои неретко новинарското перо го заменуваат со четката за сликање. Пред неколку години го открила планинарењето во кое набргу се заљубила.

– На почетокот, а и сега, планинарењето ме воодушевува. Заминуваш два дена на планина и забораваш на се останато и мислиш како да стигнеш до врвот, како да се спуштиш низ брдото, како да ја надминеш карпата…вистинско уживање, вели таа.

Врвот на Олимп во Грција и Голем Кораб во Македонија се само дел од планините кои таа и нејзиното друштво успеале да ги покорат. Планинарела скоро во сите земји во регионот, а засега неостварена желба и е Африка.

– Во принцип се трудам да бидам истрајна, а таа истрајност ме натера да се качам на грчкиот Олимп, на македонскиот Голем Кораб, на Триглав во Словенија, на врвот Миџор во Србија, како и на врвот Маглиќ во БиХ, вели таа.

Била и на италијанските Доломити и на Велебит во Хрватска, а со насмевка вели дека за 20 метри не успеала да се качи и на највисокиот врв во Австрија, Гросглокнер.

– Некогаш е едноставно и не знаеш како планината ќе реагира. Рано утро во три часот може небото да биде чисто и полно со ѕвезди, а за неполн час да почне да дува ветер, а дождот да се претвори во снег. Мора да се почитува планината во такви моменти, вели Дуња.

Незаборавни и се искуствата кога се качувала на Триглав во Словенија и на највисокиот врв во Грција, Олимп.

– Олимп беше првата вистинска планина на која сум се качила и која ми е посебно драга. На Триглав пак дознав дека сум заљубена во карпите, вели таа и набргу ги открива нејзините најголеми желби кога станува збор за освојување на планинските врвови.

Како од пушка вели дека тоа се Мон Блан и Килиманџаро.

– Со моите другарки размислувавме да направиме женска планинарска екипа и да одиме на експедиција на највисокиот врв на Африка. Се надевам дека еден ден ќе успееме во тоа, со нескриена желба објаснува младата новинарка.

Пашалиќ е дипломиран политолог со мастер од меѓународна политика, а работи како уредник во новинската агенција СРНА. Како што направила скок во професиите така прави скокови и во уметноста бидејќи како што вели, не можеш да изигруваш уметник кога работиш со факти. Па така, ако не се качува по планини таа се занимава со сликање, а некогаш знае и да земе гитара и да направи некоја песна.

– Балканот има одлични предиспозиции за развивање на планинскиот туризам. Тоа го видов уште во 2009 година кога повеќе од стотина планинара од преку 50 планинарски друштва од Република Српска ги посети Македонија и Грција и се качивме на највисоките врвови во тие две земји. Видов недопрена природа, погодна за ридски велосипедизам, за рафтинг, планинарство, алпинизам, собирање билки или пак фотографирање, објаснува Пашалиќ и додава дека би требало планинарските сојузи на државно ниво да поттикнуваат соработка. Вели дека и самите држави треба да вложуваат во планинарска инфраструктура, изградба на домови и стази со опрема.

– Многумина не разбираат што значи планинарењето и дека тоа е стил на живот. Тоа дава повеќе отколку што бара од нас. Планинарењето не прави подобри луѓе и вреди да се вложува во него.

(А.М.)

April 21, 2013
Млади, борете се за она во што верувате

Економијата и недостатокот на работни места се најголемиот проблем во општеството сметаа младите во Македонија. Една четвртина од младите се декларираат себеси за социјално исклучени граѓани. Високи 70 отсто од младите сметаат дека ништо не можат да променат во средината која живеат, се констатира во истражувањето за прифилот на младите во Македонија. Неодамна започна иницијатива за формирање на Националниот Младински Совет, тело коешто служи за претставување на гласот на младите во релевантните институции. За советот и конкретно за младите кај нас Балкон3 разговараше со Ивана Јордановска, претседател на Младите Европски Федералисти на Македонија (ЏЕФ).

Која е целта на националниот младински совет?

– Националниот Младински Совет е тело коешто служи за претставување на гласот на младите во релевантните институции. Како такво, потребно е Советот да дејствува како ко-менаџмент тело на релевантните фактори. Сите одлуки коишто можат да ги тангираат младите, би требало да се донесуваат во консултација со Националниот Младински Совет. Сите успешни Совети во светот функционираат според правилото „Ништо за младите, без младите“, па се надеваме дека ќе го постигнеме истото и во Македонија.

Што би смениле во нашето општество?

– Па првата промена, онаа најочигледната е пренесувањето на гласот на младите до оние коишто би требало навистина да се заинтересирани за истиот. Ако младите се навистина иднината на било кое општество, а сакаме да инвестираме во иднината, треба да инвестираме во младите. Но, прашајте било кој инвеститор, без добар совет и познавање на приликите, и најдобронамерната инвестиција може да биде погрешна. Понатаму, она што навистина е потребно да се промени кај нас е нивото на граѓанско учество, на сите нивоа и возрасни групи, но најмногу кај младите. Велам кај младите бидејќи ако создадете активна генерација млади денес, имате активни граѓани во следните децении коишто доаѓаат пред нас.

Ивана Јордановска

Според Вас кој е најголемиот проблем на младите во Македонија?

– Најголемиот проблем би можело да се лоцира во различни полиња, зависно од перспективата која ја имаме. Но, нешто што не можеме да го негираме и што претставува компонента во скоро сите проблеми на младите, е нивната исклученост од општествените процеси. Ваквиот вид на социјална ексклузија не е специфичен само за Македонија. Напротив, ЕУ уште од 2009 го има препознаено овој и проблем и активно соработува со младите преку Структурниот Дијалог во надеж за решавање на истиот. Како главна пречка за надминување на социјалната ексклузија на младите се распознава сиромаштијата и економската зависност. Ова е посебно истакнато по економската криза и продолжената европска неизвесност. Но, во Македонија проблемот е уште пострашен. Дури 54% од младите се невработени, а ова е процент не сметајќи ги сите оние млади коишто моментално студираат и се зависни од своите родители.

Дали имате соработка со младински совето од другите држави од регионот, особено Грција и Турција?

– Бидејќи Советот сеуште не е основан, но се работи на неговото започнување, се уште немаме официјална соработка со други совети. Имаме добиено многу помош и споделувања искуства од советите во Литванија, Србија, Хрватска и Словенија преку нивните претставници на Деновите на Младинско Вмрежување. Понатаму, во постојан контакт и консултации сме со Младинскиот Европски Форум, пан-Европската мрежа на младински совети. Се надеваме дека во иднина ќе оствариме уште повеќе контакти и различни проекти за соработка со другите младински совети.

Дали во Македонија моментално имаме младина која, размислува, чита, дебатира, ги искажува своите слободни идеи?

– Сметам дека можеме да претпоставиме дека постои група млади која размислува, чита, дебатира и ги искажува своите идеи. Не би можела да тврдам дека тоа важи за целата демографска група „млади“.

Која е пораката што ќе ја упатите до сите млади во Македонија?

– Борете се за она во што верувате и не дозволувајте никој да ви кажува дека ништо не можете да направите. Ако не ја разбираат вашата идеја, тоа е најверојатно поради тоа што не ја разбираат.

Балкон3

April 14, 2013
„Турците и Грците и другите соседи се буквално браќа“
Периклис Цукалас од Баба Зула во интервју за Балкон 3

Баба Зула 2012: Периклис Цукалас, Мурат Ертел, Уми Дениз, Косар Камчи, Левент Акман.

Концерт на Баба Зула! Тоа не е обичен настан, туку холистичко уметничко искуство, еден „аудио-визуелен празник“, како што тие самите велат. Баба Зула се претставници на она што се нарекува „истанбулска психоделија“, комплексен проект кој го изразува богатството, уникатноста и динамиката на овој град. Користат мноштво електронски и акустични инструменти, костими и уметнички форми, како поезија, стомачен танц, театар. Станаа познати во Грција преку музичкиот документарен филм на Фатих Акин за Истанбул („Минувајќи го мостот“, 2005). Се разбира тие имаат соработка со безброј личности од Турција и со меѓународни уметници. Нивниот премин во Грција овој пат ги опфати Солун, а потоа и познатиот „Passport“ клуб во Пиреа – тоа е местото кое го посетивме… Кога пристигнавме беше толку преполно што „немаше каде игла да падне“, како што велат Грците.

http://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=hhDezmxA-0Y

Тоа не беше изненадување. Знаејќи дека ќе биде вака, го контактирав Периклис Цукалас пред концертот за кратко интервју за Балкон3, кое тој љубезно го прифати. Периклис, целосно заслужено, е докажан музичар, а неговата сегашна соработка со Баба Зула е типичен пример дека мостовите на креативноста (најчесто во музиката) никогаш не престанаа цврсто да ги спојуваат Турција и Грција.

Периклис Цукалас

Какви беа почетоците на групата? Кои беа ваши извори на инспирација, восхит и влијанија?

– Баба Зула е формирана од двајца членови на групата „Zen“ која постоела претходно, а тоа се Мурат Ертел и Левент Акман. Како Баба Зула бендот се појави во 1996 година. Инспирацијата доаѓа од која било тема, личност, политичка или верска ситуација, расположение, социјални групи, начин на живeење или нешто што предизвикува интерес кај нас и чувствуваме дека имаме што да кажеме на таа тема. Се восхитуваме на вистината, силата на единството, отпорноста кон нешто расипано, реализмот, но и соништата, создавањето.

http://www.youtube.com/watch?v=6qQrPjlchUQ&feature=player_detailpage

„Pırasa“ – Баба Зула пеат заедно со публиката во Пиреа

Кој е тој нов, посебен елемент кој групата сака да го понуди на музиката?

– Бендот за своја главна цел нема да понуди нешто ново, ниту пак нешто друго, освен сопствениот звук и збор. Ние имаме пораснато со различни музички, уметнички влијанија од исток и запад, север и југ. Затоа, резултатот е природна состојба која потекнува од филтрирање на сите овие елементи.

Постои ли некоја ваша креација која, поради некоја причина, ја сметате за посебно значајна?

– Мислам дека сета наша работа, освен основната raison d’etre, ги одразува нашите мислења и се занимава со прашања кои подеднакво нè интересираат. Го сакаме тоа што го создаваме и се радуваме дека луѓето нè сфаќаат и поддржуваат.

Публиката беше нестрплива очекувајќи психоделичен стомачен танц… “Col aslanları” во живо во Пиреа

Која е вашата приказна како музичар од Грција и како се сретнаа вашите патишта?

– Мојата приказна во музиката е приказната на мојот живот, бидејќи првиот контакт со музика беше кога бев бебе во комбето за турнеи на бендот на татко ми. Значи сè дојде природно и мојот интерес за инструменти дојде многу рано, следуваа патувања, учење, концерти, кои ќе продолжат сè до… не можам да кажам кога. Долги години, околу петнаесет, поминав во Саудиска Арабија помеѓу Арапи, Индијци и други азиски имигранти и музичари. Сè уште живеам помеѓу различни земји и соработници од различни музички и географски координати. На пример, после мојата долгогодишна соработка со Hainides, потоа со Glykeria и сега, освен со мојот бенд Баба Зула, работам со Diamanda Galas и Voivod. Исто така, јас сум професор по уд (oud), класична отоманска музика и фолклорни традиции на источниот Медитеран, а студирав и црковна византиската музика и продолжувам со изучувањето на класичната музика на северниот дел на Индија (Хиндустан). Значи, како што знаете, секој музичар од источниот Медитеран го гледа Истанбул како епицентар или една од неговите фундаментални дестинации. Беше само прашање на време кога ќе се најдеме со остатокот од Баба Зула за да дознаеме дека си одговараме во многу работи.

Екстатична публика за “Zaniye” (во живо во Пиреа)

Кои се вашите планови за концертна турнеја? Каде може да ве видиме во нашето соседство?

– Постојано имаме концерти. По светската турнеја која ја направивме во 2012 година нашите концерти не престана и настапуваме насекаде низ светот. По Грција следи Индија и така натаму… За повеќе информации може да ги следите најавите на www.babazula.com.

Дали музичката култура на Грција е интересна за Баба Зула?

– Грција е особено интересна за нас од многу причини: уметнички, културни, социјални, традиционални, на кој било начин. Имаме повеќе заеднички нешта во сите области, а не само во однос на музичката култура на земјата.

Кажете ни неколку збора за Истанбул, како се поврзувате со градот – уметнички и во секојдневниот живот?

– Истанбул е метропола на источниот Медитеран и моето родно место. Неколку зборови би биле премалку. Знаете, луѓето пишуваат цели студии, книги, песни, човечки судбини, што можам да кажам… Ќе бидете повеќе заинтересирани за вашето сопствено искуство од градот отколку за моето. Истанбул отсекогаш бил мултикултурен мозаик од секаков вид на луѓе, култури, живот, уметност, студии, бескрајно патување и, како што вели мојот пријател Левент, секој ден кога ќе излезете од вашиот дом не знаете што ќе ви се случи сè додека не се вратите! И сето ова е основна инспирација за нас и за сите уметници во градот.

Ако не ви пречи едно клише прашање, но тоа е интересно за нашиот Балкон. Што вие лично, и Баба Зула како бенд, мислите за односот помеѓу Турците и Грците, за компатибилноста на културите на пример?

– Мислам дека историјата на двата народа, освен фактот дека е многу важна, е исто така и многу интересна. Имаме повеќе заеднички нешта отколку нешта кои нè разделуваат, бидејќи нашите истории еднаш се споија и тргнаа по заеднички пат за векови и поколенија. Тие се сменија и двата народа беа втурнати во нови религии, Турците порано не беа исламисти, а Грците не беа христијани. Постојат многу други поважни елементи на интерес кои успешно се кријат од страна на формалните државни власти што оди во прилог на неколкумина кои имаат за цел да ги контролираат масите за да се задржи вештачко непријателство помеѓу сојузниците и гласачите, каде што фашизмот и милитаризмот ги собираат остатоците. Масите, како што тие нè нарекуваат, се составени од прекрасни, образовани луѓе, соседи, роднини и пријатели, луѓе со почит кон различноста, создавањето и визијата за иднината, и како што реков, вистината е таа и не може да биде разводнета со митови, сказни, полу–учења, омраза и војска.

„I Scream Ice Cream“ L.P.

Турците и Грците, како и другите соседи се буквално браќа, нивното генеалошко стебло е такво. Но, ние сме само енциклопедиски заинтересирани за „крв“. Потребно е да се интересираме за онаа која што се создава, бидејќи се создава од љубов, а не за крв која залудно се пролева затоа што се пролева од омраза.

http://www.youtube.com/watch?v=G2SzPoWOnWc&feature=player_detailpage

„Atina“

Што се однесува до концертот, мислам дека ги имам истите проблеми како и Периклис – како да се опише чувството или искуството. Музиката е генијална, се слуша но, е исто така неопиплива. Едноставно препуштате да ве води, како и сите други во возбудената публика. Врската со бендот, исто така, се одвиваше по природен ред. Тоа е нешто што треба да се доживее.

Посакувајќи им наскоро пак да наминат во соседството, длабоко им се заблагодаруваме!

Баба Зула – дискографија:
- 1996 – Tabutta Rövaşata – soundtrack for “Tabutta Rövaşata” (“Somersault in the Coffin”) by Derviş Zaim (Ada Music)
- 1999 – Üç Oyundan Onyedi Müzik (“17 Pieces from 3 Plays”) (Doublemoon)
- 2003 – Psychebelly Dance Music (Doublemoon, mixed by Mad Professor)
- 2005 – Feat. in the movie “Crossing the Bridge: The Sound of Istanbul” by Fatih Akın
- 2005 – Duble Oryantal (Doublemoon, mixed by Mad Professor)
- 2006 – Dondurmam Gaymak – soundtrack for Dondurmam Gaymak (“Ice Cream, I Scream”) by Yüksel Aksu (Rh Pozitif)
- 2007 – Kökler (“Roots”) (Doublemoon)
- 2010 – Gecekondu (Doublemoon)
Софија Николау
March 19, 2013
Инвентивните млади луѓе ќе ги подобрат нашите општества

Интервју на Балкон3 со Зинат Рахман

Зинат Рахман е специјален советник на државниот секретар на САД Хилари Клинтон, за глобални младински прашања и директор на канцеларијата за глобални младински прашања. Во тоа својство, таа работи на координација и унапредување на напорите на државниот секретар Клинтон во поттикнувањето, ангажманот и промоцијата на глобалните прашања за младата популација.

Г-ѓо Рахман, како специјален советник на државниот секретар Клинтон за пашања поврзани со младите,кажете ни кои програми и кампањи ги спроведувате во САД со цел да се постигне што поголема општествена интеграција на младите луѓе?

– Државниот секретар Хилари Клинтон навистина верува во силата на младите луѓе, дека тие се носителите на промените, тие се позитивните катализатори за промени во општествата. Моја задача е да осигурам дека нашиот ангажман, работите кои ги правиме заедно со младите луѓе имаат навистина реално влијание во нивните животи во врска со прашањата кои се важни за нив. Во таа насока, моја задача е да им дадам простор да ги кренам гласовите на младината, во нашата билатерална и мултилатерална дипломатија, да разговараме за проблемите на младите, бидејќи тие создаваат повеќе од половина од популацијата во светот. Над 50 проценти од светската популација е под 30 години.

Во САД има млади луѓе од различни религии и од различно етничко потекло. Како се справувате со нивните потреби, што е заедничко за сите нив?

– Во САД често велиме, а тоа го кажа и претседателот Обама минатата седмица за време на инаугуративниот говор, нашата различност е нашата сила. Ние сме нација на различности во секоја смисла на зборот. Имаме религиозна различност, етничка, културолошка, социоекономска различност. Така што, мислам дека прашањето е како го градите заедничкотоопштество, со почит на сите различности и со разбирање на заедничките цели. Што е она што можеме да го постигнеме заедно, а сотоа да ги подобриме нашите општества. Мислам дека дијалогот е важен, локалната акција, локалната заедница е од голема важност, како и почитување на нашите различности.

Сметате ли дека слични програми можат да работат и на Балканот?

– Да. Само што доаѓам од една школска програма, програма во средно училиште. Програма која ги учи младите луѓе на интеретнички дијалог. Тие тоа го користат во секојдневниот живот, а не само кога ги имаат овие средби и разговори. Нивното учество во оваа програма им овозможува да гледаат поинаку на различните од себе.

Кој е вашиот општ впечаток за ситуацијата со младите луѓе овде на Балканот?

– Ова е моја прва посета на Македонија, и за сега имам многу топли впечатоци. Мислам дека луѓето се многу искрени и пријателски настроени. Пред малку го посетив Американското катче во Тетово, на ручекот имаше околу 20-тина деца, од 13 до 16 години. И од она што го видов можам да кажам дека сум полна со надеж. Овие деца се навистина способни и полни со енергија. Сакаат да направат промени во нивната заедница, аборуваат англиски многу течно. Умеат да дебатираат, да разговараат за се, за правата на жените, за дијалог, и сакаат во сите овие дискусии да се вклучат и нивните врсници.

Невработеноста е многу голем проблем во Македонија. Многу млади луѓе ја напуштаат земјата. Како да се подобри оваа состојба?

– Мислам дека има многу предизвици со кои се соочуват младите луѓе во целиот свет, но овој проблем е број еден. Во светот има околу 75 милион и невработени лица. Ако го слушнавте Бан ки Мун минатата недела, тој рече дека ако не се справиме и не направиме нешто за решавање на овој проблем ќе имаме изгубена генерација. Јас мислам дека има многу работи кои треба да се направат на сите нивоа. Она на што сум фокусирана е претприемништвото. Мислам дека за да се биде иновативен, треба да се изнесат иновативни идеи, и со одредена помош да се направи тие идеи да станат реалност. Да се отпочне со претприемништво тоа е крајно придвижувачка и поттикнувачка работа. Тоа, во идеални услови, води до развој на малиот бизнис, кој пак треба да е главниот двигател на економскиот раст. Ние сме фокусирани на тоа. Мислам дека ако се фокусираме на партнерството, иновациите и поттикот, тие се трите делови на претприемништвото. Во различни региони од светот ние гледаме на кој начин да создадеме услови во кои младите луѓе можат да ги развијат и остварат своите идеи. Понекогаш преку ментор кој бил таму порано и одлично ги познава условите, или преку промовирање на нивната работа, или преку обезбедување контакт со некој кој сака да ја финансира нивната идеја. Бидејќи се работи за иновативна програма. Така што, има доста работа во тоа поле, но јас мислам дека тоа е поле кое многу ветува.

Постои гнев кај младите луѓе поради кризата. Ако погледнеме на ситуацијата во Грција и во некои други земји во Европа, нели сметате дека мерките на штедење само ќе ја влошат ситауцијата, кај младите, бидејќи на крајот тие ќе бидат најпогодените од тие мерки?

– Ова е многу важно прашање. Мислам дека живееме во свет на различни јата, различни групи, фаза која претходно ни била непозната. Тоа зборува колку многу сме меѓусебно поврзани, многу повеќе од порано. И мислам дека ако гледате на традиционалните начини на успех во животот, тоа некогаш било да се најде работа во владата или во државната администрација, да се има кариера од 30 години, да се обезбедат услови за пензија, да се живее со семејството во ист град… Тоа веќе не е така. Не е така во САД, ниту во Европа, и веројатно нема да биде случај ниту во Македонија. Така што, оваа генерација на новиот милениум, милениумската генерација или генерација на јата, таа се менува, нејзе и треба промена цело време, да биде иновативна да биде успешна и јас мислам дека ние се уште не знаеме кои се тие патишта на успехот, бидејќи токму тие треба да ги создадат, а тоа пак креира одредена несигурност. И затоа, сметам дека ја имаме таа нелагодност околу ситуацијата која се менува и недовербата во властите, и различноста од условите и вредности кои важеле за нивните родители, но не важат сега за нив. Но се надевам дека ќе се надмине овој тежок период, и тие ќе најдат начин, да бидат водечка сила во иновациите токму поради способноста да ја користат новата технологија. Бидејќи сакаат да ја сменат актуелната состојба, бидејќи статус кво позицијата не оди во нивни прилог.

Можеме ли да направиме споредба на проблемите со кои се соочуваат младите во САД, Европа, Азија? Кои се главните предизвици во специфичните региони?

– Од пред половина година сум на оваа позиција. Патував во Латинска Америка, работев со младината на Блискиот Исток и во Европа. И во секое место има разлики, но има и сличности меѓу генерацијата. Ако се фокусирате на сличностите ќе видите дека тие се технички добро потковани како групи, и честопати се служат со исти културни референци насекаде во светот, комуницираат едни со други на истиот начин, можеби не од една земја со друга, но комуницираат преку употреба на друштвените медиуми, употреба на нивни кодови, кратенки, и сите се иновативни, имаат идеи. Без разлика дали се од место во кое можат да ги развиваат идеите, или пак се судираат со доста предизвици, јас гледам искра во нив како носители на промените во заедниците. Мислам дека различноста меѓу луѓето, најголемата разлика меѓу луѓето не е поради разлилните региони, туку разликата помеѓу луѓето кои се поттикнати, храбри да направат промени и луѓето кои не веруваат дека можат да го сторат тоа. А, јас само што се сретнав со 20 деца во Американското катче во Тетово кои веруваат дека можат да направат промени во нивните заедници.

Ако има добар рецепт за подобра вклученост на младите луѓе кој би бил тој?

– Мора да им дадеме место на масата, да ги поттикнеме, да им покажеме дека нивните идеи се важни, значат нешто. Не сакам да поедноставувам, има многу предизвици, но ова е прво за почеток. Нашата амбасада во Скопје има младински совет, и ние младинските совети ги сфаќаме многу сериозно, од нив доаѓаат многу идеи и јас овде дојдов да ја поздравам работата што тие ја вршат во Македонија.

Кои се предизвиците на 21 век за младите?

– Мислам дека тоа е предизвикот од недостаток на економски можности. Сметам дека државите како мултинационални организации мораат да се фокусираат на создавање работни места и можности за младите луѓе. На светот има преголем број млади луѓе чии таленти се потрошени залудно бидејќи немаат пристап до образование или вработување.

November 20, 2012
Балкон3 интервју со Влатко Стефановски – Луѓето се препознаваат меѓу себе

„Пред се`, се сметам себеси за балканофил. Во секој случај многу повеќе отколку за балканофоб“, вели, на почетокот на разговорот за Балкон 3, познатиот македонски гитарист Влатко Стефановски.

– Да, јас го сакам Балканот и ги сакам сите народи што живеат на овие територии. Го сакам од многу причини: поради таа некаква културна шареноликост, уметничка разноликост, поради гастрономското богатство, поради шаренилата на обичаи, менталитети, односи… Значи, се обидувам тој имиџ што Западот го има за Балканот, тие стереотипи и предрасуди што владеат да ги апстрахирам. Затоа не сум го напуштил Балканот никогаш, не сум имал желба да живеам на друго место. Мене Балканот ми е доволен. Значи, патувам често. Имам драги пријатели секаде: во Бугарија, Србија, Босна, Црна Гора, Грција, Хрватска, Словенија… Редовно се слушаме, контактираме, разменуваме информации за животот, за музиката, за се`… Еве, само да ти кажам, на последниот мој концерт во Софија, Бугарија, имаше луѓе дојдени специјално за него, добро од Германија, но и од Солун. Се разбира, имаше публика и од Софија и од околните места. На тој концерт мене ми беше гостин еден холандски гитарист што се вика Јан Акерман, кој е големо име во европската музика и многумина дојдоа да го видат тој спој меѓу Акерман и мене. Знаеш како, јас израснав учејќи ги законитостите на западниот рокенрол, а доживеав да ги пренесувам законитостите на балканската музика на некои луѓе што доаѓаат од Запад. Ете, ми се случи и таква привилегија – да научам некој западен музичар на некоја тема од Балканот.

Има ли разлика да се свири во Софија и, на пример, ете во Германија?

– Мислам дека има. Не толку поради културата и локалниот менталитет, туку повеќе поради начинот на кој функционираат културните или забавните ивенти. Сум свирел, се разбира, и во Минхен, и во Берлин, и во Бадеборн, и во Хамбург, и во Гармиш – Партенкирхен… и во многу други места низ Германија. Таму луѓето планираат многу однапред и немаат многу време за, ајде да кажам, губење. На Балканот е малку порелаксирано. Луѓето можат да планираат од денес за утре. Можат да откажат некој план, да го сменат, да го преправат… Се разбира дека секоја страна (ако веќе ги делиме на источна и западна страна или балканска и не знам каква страна) има свои квалитети и свои маани.

Бара ли тоа посебна стратегија за настапот. Дали е некаде полесно или потешко да се свири?

– Не. Мене тоа не ми е проблем. Мене ми е проблем да се изборам со самиот себе, да бидам во добра форма и добро расположение. Тоа ми е најтешко. Мене ми е лесно да се справам со публиката, доколку се справам со сопствените демони.

Имаш ли посебна програма за балканските простори. Знаеш дека нешто некаде повеќе „пали“?

– Не. Малку или повеќе истата програма ја свирам насекаде. Дури и пеам и на македонски, и на српски, и на англиски…

Зошто тогаш јас имам чувство дека е потешко еден уметник да се пробие, тука на Балканот, отколку во „белиот свет“?

– Не е лесно. Гледај, на западните страни уметниците и уметничкиот труд се прилично високо рангирани и почитувани. Ако некаде на Запад кажеш дека си уметник и дека живееш од својата работа, веднаш во нивните очи гледаш голем респект. Еве нешто што ќе ти го илустрира тој однос: во Ирска, на пример, данокот за уметничките дела е еден посто. На некои места е 50 посто, некаде доаѓа до 70 посто…

Кај нас…

– За среќа мислам дека кај нас данокот за уметнички дела е прилично хуман: од десет посто па надоле. Можеш да стигнеш до пет посто што е сосема ОК.

http://www.youtube.com/watch?v=yo7CBFr_kuU&feature=related

Во неколку разговори што ги водев на оваа тема, остана дилемата дека, на пример, една автентична балканска поп-ѕвезда, како што е Тоше Проески, остана непозната за Грција. Тоа е некоја балканска политика, или…?

– Мислам дека е тоа затоа што нивната култура знае да биде прилично локална. Тие некако се свртени кон самите себе. Јас, на пример, не знам кој тоа од надвор направил успешен концерт во Солун. Можеби во Атина, ама Атина не е Грција. Тоа е еден мегалополис, кој пројавува интереси и апетити за се` што се случува во светот. Меѓутоа, еве јас со години одам во Грција на годишен одмор и не ми се случило да гледам некој концерт. Еве, за 15-тина години колку што одам на Халкидики не сум гледал ниту еден концерт на ниту една музика, дури ни на бузуки, што е малку чудно. Веројатно се малку поизолирани од остатокот на Балканот. Претпоставувам дека и јазикот малку ги изолира од останатите народи од словенската група на јазици, каде што можеме да се разбереме меѓу себе. Мислам дека малку се самодоволни, самосебедоволни, за разлика од другите. Не знам, можеби долгогодишното живеење во иста држава е „виновно“ за нашите комуникации.

Сепак, во тие комуникации меѓу културите на народите од некогашната држава, барем кога станува збор за музиката, најдобро поминуваат групите и музичарите од тоа време. Јас, на пример, немам поим што и дали нешто се случува на овој план во Словенија. Мислам дека многу потешко доаѓам до вакви информации.

– Сакал-нејќел, до мене доаѓаат информациите и можам да ти кажам дека не се случува ништо револуционерно. Сепак, живеевме…, поточно, за мене можам да кажам дека кога јас музички растев, живеев во прилично среќно време. Можеше да се делува на голем простор, па дури и како млади луѓе, во однос на тој естаблишмент, можевме да бидеме прилично радикални, прилично нови и прилично дрски. Тоа некако ни беше дозволено или можеби сами се изборивме за тоа, немам поим.

Постојат и сега идеи за некакво поврзување на овие простори, барем преку заеднички проекти. Јас се сеќавам на „Балкан хорсис бенд“…

– Да. Пред десетина години јас и моите соработници инициравме една балканска соработка, која подоцна вроди со проектот што го спомнуваш. Имавме музичари од Грција, Бугарија, Турција, Хрватска, Србија, Македонија… Првичната средба беше средба на менаџери од сите страни и, се разбира, се наметна потребата од соработка.

Свириш со мошне значајни музичари од Балканот: од славниот музичар на неј Кутси Ергунар, преку Теодосиј Спасов, па се` до Мирослав Тадиќ и Џибони. Како воопшто се пронаоѓате?

– Тоа и мене ми е многу чудно. Тие музичари со кои треба да соработуваш, едноставно – ќе ги сретнеш: на некој концерт, на некој фестивал, зад некоја завеса…, ќе остварите контакт, ќе размените телефони… во одреден момент некој ќе се сети на тебе или ти ќе се сетиш на некого… Тоа е просто неверојатно. И тоа главно ги пронаоѓаш луѓето што ти се блиски по сензибилитетот, но и по професионалното ниво. Јас не можам да очекувам да го сретнам Мик Џегер и да ми пее на мојот нов албум. Тоа, јасно, би било премногу зашто тој, едноставно, функционира на други нивоа од мене. Исто така, нелогично е некој полуаматер да ми се јави и да побара да отсвирам соло на негов албум. Луѓето, едноставно, се препознаваат по нивото на кое функционираат. Јас на овој план сум навистина среќен. Сум сретнал многу музичари со кои сум сакал да се сретнам и да соработувам со нив.

Ѕвездан Георгиевски

February 8, 2012
Рок музиката живее на балканрок

Интервју со Милош Најдановиќ – Балканрок за Балкон3

Балкан рок е магична приказна. Форум на љубители на рок и хеви метал музика кој прераснал во веб магазин чија мисија е место под сонцето покрај светските изданија како „New Musical Express“, „Rolling Stone“, „Q“ и „Mojo“. На патот до успехот ги следат илјадници верни рокери со мотото дека секое големо остварување некогаш било само луда идеја.

Ретки се оние кои успеваат да ги сплотат љубовта и работата во едно. Таков совршен спој за жал е привилегија на малкумина. Но, кога ќе се случи, приказната обично трае. Една таква љубов веќе пет години се крие зад рокерското веб остварување Балкан рок (www.balkanrock.com). Највлијателниот специјализиран онлајн магазин за рок и хеви метал музика во соседна Србија, верно го следи публика од околу девет илјади љубители на овие животно-музички правци. Зад форумот кој спонтано прераснал во респектирана веб страница стои група на млади ентузијасти на чело со сопственикот Дејан Диниќ. Денес, таму можете да прочитате најави за концерти, да уживате во свежи музички остварување, интервјуа со омилените бендови, да најдете пикантерии за рок сцената и биографии на светски и не толку светски имиња.

– Балкан рок е волшебна приказна. Во 2006 година функционираше како форум за љубители на рок и хеви метал музика. Дејан сакаше да направи собиралиште на истомисленици во чест на подзаборавениот белградски рок состав Каризма. Место на кое ќе се дружат љубители на оваа музика, но и музичари и млади бендови од Ниш. Ме повика да помогнам околу пишувањето на текстови и одржувањето на форумот. Приказната живееше се посилно со секој нов ден и сфативме дека можеме да направиме нешто поголемо и посилно. Така се роди www.balkanrock.com – зборува за Балкон3 главниот уредник на Балкан рок, Милош Најдановиќ.

Овој специјализиран медиум на почетокот претставувал само неафирмирани бендови и пишувал рецензии од локални концерти. Најдановиќ објаснува дека работат без профит, посветено и за своја душа.

– За нас зборот профит не постои. Во идејата влеговме без капитал и без намера да направиме капитал. Работиме дури со загуба, поради тоа што имаме трошоци за одржување на годишно ниво. Целиот тим е составен од дваесетина волонтери и функционира беспрекорно. Живееме за оваа приказна. Основавме и здружение на граѓани кое помага во афирмација на млади бендови за кои повремено организираме свирки и фестивали. Најголем успех досега ни е фестивалот „Медијана Балканрок“ кој во соработка со нишката општина Медијана го организираме две години по ред – вели дваесет и три годишниот Најдановиќ кој од својата седумнаесетта година пишува за музика.

Зад долговечноста на Балкан рок, според Најдановиќ стои верната публика и фактот дека се работи за специјализиран медиум.

– Само специјализираните медиуми можат да опстанат на Интернет. Општите портали и дневните весници секогаш ќе бидат читани и секогаш ќе имаат силни спонзори и лесно ќе успеат, но во ограничен број. Специјализираните медиуми се суштината на Интернетот. Да имате читатели, конзументи, кои трагаат по својата област на интерес и кога ќе наидат на сајт кој се занимава со она што го бараат чувствуваат припадност кон медиумот и редовно го посетуваат. Не само тоа, туку и учествуваат во креирањето на неговата содржина што овозможува максимална интеракција. Најголема потешкотија се секако парите. Но, има сајтови кои имаа спонзори, реклами и испаќаа хонорари, а немаа лојални новинари. Штом снема пари, сите си заминуваат со што полека тие приказни завршуваат – вели тој.

Најголеми успеси порталот бележи со серија интервјуа со светски ѕвезди од рангот на Били Кобам и Џон Лејтон и несреќната приказна на талентираниот Адам Бомб.

– Џон Лејтон го сретнавме во Димитровград. Човекот ја отвори душата и Балканрок беше првиот светски медиум кој доби конкретен одговор на прашањето зошто го напушти бендот „Uriah Heep“. Тоа е прашање на кое секогаш избегнуваше да одговори но, изгледа пријатната српска атмосфера го натера да се „исповеда“. Интересна е приказната како го направивме тоа интервју. Имавме договор со организаторите на концертот по завршувањето на музичкиот дел да не запознаат со Лејтон но, кога дојде време за тој дел исчезнаа. Среќа, Димитровград е мало место, па по многу брканици го најдовме во хотелот. Кога се претставивме беше воодушевен и со задоволство зборуваше со нас. Беше тоа ретко отворен разговор. Имаше многу неформални муабети, беше заинтересиран за политичката ситуација во земјата, но му ветив дека деталите ќе останат меѓу нас и не сакам да ја изиграм неговата доверба. Останавме пријатели до денес и повремено се допишуваме и разменуваме искуства – емотивно раскажува Најдановиќ

– Интересно беше да се разговара и со Били Кобам кој е еден од најценетите џез фјужн тапанари. Духовита личност е. Секогаш имаше некаква досетка, но даваше прилично сериозно одговори. Тоа интервју беше застрашувачко за мене. Додека бев дете татко ми редовно ми го пушташе неговиот „Spectrum“ и одеднаш оваа легенда седи спроти мене. Морам да признаам дека тоа ме уплаши малку, особено кога зборувавме за неговата соработка со Мајлс Дејвис – вели тој.

Една од најчитаните стории на www.balkanrock.com е потресната приказна на гитаристот Адам Бомб. Човекот кој никогаш не стекна светската слава отворено зборува за својата депресија.

– За нас тоа беше едно емотивно и тешко искуство. Групата „Kiss“ го одбива Бомб за аудиција затоа што е премлад, а бил цимер со Изи Страдлин од „Guns N Roses“, но и покрај тоа не свирел со нив затоа што Аксел Роуз се плашел да не го одбие ако го повика.

Зборуваше за тоа како го уништила издавачката куќа која му ветувала слава, а не добил ништо. Патува по Европа со својот бенд и за време на свирките прави паузи за лично да продава ливчиња за лотарија, маици и компакт дискови со што би заработил дополнителни пари.

Беше навистина потресно да се гледа таков талент како пали којзнае кој џоинт по ред и да се слуша неговата животна приказна. Никој од нас не беше рамнодушен додека со своите катран црни прсти од оганот од запалката објаснуваше дека ќе се занимава со рок додека не умре – раскажува Милош за Балкон3.

Горан Игиќ

January 3, 2012