Запознајте ја душата и срцето на вистинскиот Истанбул со Балкон3
Ако веќе сте заситени од Европскиот дел на Истанбул, Таксим, елегантниот Бејоглу, исполнетата со врева Капали чаршија, ги имате посетено Аја Софија и Сината џамија, тогаш е време да го посетите вистинскиот Истанбул.
Кога говорам за вистинскиот Истанбул мислам на неговото срце и душа кои се наоѓаат надвор од старите градски ѕидини, на врвот на Златниот рог, таму каде што Пјер Лоти неповратно се заљуби во Цариград и остана тука. Во овој текст дозволете ми да ве одведам на место каде што веројатно ниеден водич нема да ве донесе, тоа е областа Ејуп во Истанбул.
Сигурно се прашувате како да стасате до таму, па може да го користите градскиот превоз од автобуската станица во Еминону. Тука имате директни линии до Ејуп (автобусот со број 99), но сепак треба да знаете дека за да го користите автобускиот превоз мора да поседувате електронски билет (Akbil) кој може да го набавите во секоја продавница. Чини 6 турски лири и функционира на кредит систем – уплаќате средства и имате можност да ги користите сите превозни средства во Истанбул. Кога говорам за сите превозни средства тука мислам на метро, трамвај, ферибот, жичарници и слично.
Освен со автобус, до Ејуп можете да дојдете со брод крстарејќи по Златниот рог, но и секој таксист може да ве одведе на ова место. Јас сепак ви препорачувам да си направите прошетка која ќе ви овозможи да ги запознаете убавините на градот.
Што да посетите во Ејуп….
Кога ќе истражувате на интернет за Ејуп пред сé ќе го сретнете како Ејуп џамија, но тоа е само сегмент од градот во град, вистински ориентален комплекс со бројни содржини, но да почнеме со ред. Почетната точка на нашата турнеа ќе биде токму веќе споменатата Ејуп џамија.
Според верувањата, Мехмет Султан, освојувачот на Истанбул сонувал дека овде е закопан Ејуп, соборецот на пророкот Мухамед и токму поради тоа на ова место е подигната џамијата. Станува збор за свето место кое го посетува секој муслиман по враќањето од аџилак.
Турбето на Мехмет Паша Соколовиќ…..
Во дворот на џамијата се наоѓа гробот на Мехмет Паша Соколовиќ, за балканските народи многу познат лик од историјата, кој е погребан во близина токму на овој светец со цел да се нагласи неговата величина, неговиот ранг.
Овој грандиозен објект и свето место не е само дом на муслиманите, секој човек со развиено чувство за верата тука се чувствува како во свој дом. Тука ќе сретнете луѓе кои се молат на различни јазици и ќе ја почувствувате позитивната енергија која се шири наоколу. Надворешниот дел пред самата џамија ќе ве разлади големата фонтана, која ја красат многубројните гулабите кои во неа се капат.
Околу малиот плоштад во близина на џамијата има прекрасни места за седење и за уживање во глетката. Самата област изобилува со многу ресторани и слаткарници, па откако ќе ве напушти духовниот занес, можете да се препуштите на гурманските задоволства што ги нуди турската кујна во вид на Искендер ќебап или во некој тип на месо во сос.
Пјер Лоти кафе…..
За оние кои не знаат, Пјер Лоти е еден од најголемите романописци од првата половина на дваесеттиот век. Овој импресионист во пишаниот збор бил офицер во морнарица по професија и авантурист во постојана потрага по непознати дестинации и истражувања на особено ретки цивилизации.
Постојат два начина како да стигнете до Пјер Лоти кафе, едниот е да се искачите по скалите што ве водат низ живописните гробишта, а другиот е да ја користите жичарата која ќе ве однесе директно на панорамата под самата чајџилница.
Доколку сакате да уживате во панорамската глетка на Истанбул тогаш Пјер Лоти кафе е точката на која ќе ве упати секој вистински познавач на градот. Овде Лоти го поминувал своето време загледан во водите на Златниот рог. Тука го нашол својот мир, впрочем и самите ќе се уверите дека навистина нема поубав поглед од овој.
Од овде целиот град ви е на дланка, а доколку се најдете во приквечерина тоа е полн погодок. Самата чајџилница е доста шармантна, не е посебно ексклузивна, секогаш полна со насмеани млади луѓе, одлично место за sohbet (разговор) и за најубавиот чај од јаболко.
Ова е место каде што Златнот рог блеска од зраците на сонцето наутро и навечер. Место каде што најголемите реалисти стануваат поети и сваќаат зошто овој град владеел со светот, а сепак делува толку смирувачки.
Доколку кафулето е полно, земете го вашиот фотоапарат, спуштете се на самиот видиковец и направете незаборавни фотографии.
По Пјер Лоти кафе вашата турнеја може да ја продолжите во насока на Еминону или со прошетка низ Ејуп истражувајќи ги ситните детали на исламската архитектура. Може да го посетите интересниот комплекс Feshane кој најдобро би ви го опишала како панаѓур во ориентален стил. Имено, станува збор за еднокатна зграда со дуќанчиња и забавен парк придружен со базени. Овде постојано нешто се случува така да, може да си направите шопинг на текстил, накит, бижутерија, зачини, но и да ги пробате прекрасните слатки кои ги подготвуваат пред вас.
Ова е град кој се одразува во водата, град на живописно облечени жени, град полн со живот. Тоа што сакам да ви го препорачам при посета на овој дел од градот е да избегнувате посета во петок, за време на молитва, како и совет, оваа турнеја да ја направите во сопствена режија, за да може да ги избегнете временските ограничувања кои ги поставуваат туристичките водичи, затоа што навистина треба сами да го истражите ова волшебно место и да го допрете и почувствувате овој автентичен дел на Истанбул.
Пиењето кафе за повеќето од нас е секојдневен ритуал. Љубителите на кафе не го почнуваат денот без оваа „магична“ напивка. Турското кафе е повеќе култура отколку пијалoк, а во светот тоа е познато поради муабетот, начинот на приготвување и традиционалното послужување. Некои би додале и озборување со филџан кафе.
Балкон 3 со Вас споделува 7 факти кои можеби не сте ги знаеле за турското кафе:
1. Турското кафе не доаѓа од Турција
Првите докази за пиење кафе најверојатно доаѓаат од Јемен. Во 15 век. Од таму се шири во Каиро и во Мека. Во 1640 година, велат дел од познатите хроничари од Отоманскиот период е отворена првата кафетерија во Константинопол. Името потекнува од арапскиот збор qahwah. Значењето на кафето во турската култура се гледа во зборот доручек, на турски – kahvalti што на турски јазик, во буквален превод значи „пред кафе“.
2. Квалитетот е во кајмакот
Доколку сакате да знаете дали сте добиле добро направено турско кафе ќе треба го погледнете кајмакот на врвот на филџанот. Овој вид кафе е со карактеристичен мек и кадифен кајмак. Благодарение на кајмакот кафето останува топло подолго време.
3. Водата има своја цел
Турското кафе обично се служи со мала чаша вода. Дали некогаш сте се запрашале зошто е тоа така? Пиењето на вода однапред ќе ви помогне да го осетите вистинскиот вкус на кафето, додека по консумирањето на кафето ќе ви помогне да го исплакнете вашето непце од нефилтрираните остатоци.
4. Локумот прави целиот ритуал да биде подобар
Цело е кога има се, обликот на чашата, бојата на кафето и парче локум на тацната ја прават сликата комплетна кога станува збор за турското кафе. Локумот додава блажина на горчливиот вкус на турското кафе – што е особено важно за оние кои бираат да пијат обично кафе без шеќер. Или како што викаат во Турција “слатко да јадеме, за слатко да зборуваме“.
5. Свекрвите оценуваат и судат
Идни невести пазете се: вашите идни свекрви во Турција врз основа на тоа како сте го подготвиле кафето и врз основа на начинот на кој сте го сервирале кафето имаат право да ве оценат и да ви судат J. Всушност во многу семејства тоа е и првиот тест на новата невеста, таа го подготвува кафето на својата свекрва, а потоа следува и оцена, па потрудете се за да го избегнете срамот и озборувањето во јавностаJ
6. Невестите ставаат сол
Во турската традиција еден од начините за одредување на машкоста на идниот зет е да му се стави сол во кафето. Со солта потенцијалната невеста ги сигнализира своите чувства кон идниот младоженец. Имено прекумерната сол во кафето укажува дека девојката не е заинтересирана за момчето, умерената количина укажува на тоа дека момчето е во ред, додека минималната количина кажува дека момчето има добри шанси и дека девојката е подготвена да се мажи. Доколку потенцијалниот кандидат го испие цел филџан солено кафе тој со тоа ја докажува својата машкост, но и подготвеноста да стапи во брак со девојката.
7. Турското кафе под заштита на УНЕСКО
Турското кафе е ставено на листата на нематеријално културно наследство на УНЕСКО. Одлуката е донесена на 8-та седница на меѓувладиниот комитет на УНЕСКО кој се одржа во 2013 година во главниот град на Азербејџан, Баку.
Велат дека колку повеќе ги правите работите со мерак, толку повеќе и подолго уживате во истите. Уште од минатото, се знаело, кога ќе отидеш на гости, те служат со кафе и локум. Ова слатко задоволство постои долги години како традиција.
И навистина е лезетски: топло турско кафе и неколку парчиња локум (обичен или со ореви) и полни сте со енергија!
Тоа е ладен пијалок од кафе кое се мати за да се добие пенест прелив. Се служи во висока чаша полна со коцки мраз и се пие со сламка.
Што содржи фрапе?
Само инстант кафе и вода. Шеќер и млеко се додава по избор и по вкус. Млекото треба да биде свежо или кондензирано (млекото во прав ја растопува пената).
Што НЕ е фрапе?
Кафе кое не е инстант, кафе со сладолед, кафе со чоколаден прелив, кафе со шлаг, кафе измешано со узо, со газирана минерална вода…итн. Аке го сервирате во обична шолја за кафе веднаш престанува да биде фрапе.
Со каков вид храна се служи фрапе?
Без храна.
Дали постојат правила за подготовка на фрапе?
Секако. Ова не е еспресо кое се пие набрзина, фрапе се подготвува за да трае прилично долго (некои луѓе го пијат со часови). Затоа се потребни многу коцки мраз и сламка: мешањето на пената и мразот го одржува фрапето свежо долго време. Па, не брзајте, закажете дружба со пријателите, земете табла и уживајте!
Важно: никогаш не наздравувајте со кафе – тоа носи несреќа:)
Како е создаден овој пијалок?
Случајно. Во 1957 за време на Меѓународниот Саем во Солун (HELLEXPO). Пронаоѓачот е Димитрис Вакондиос, претставник на Nestle (компанија која прва промовирала инстант кафе на грчкиот пазар). За време на саемот компанијата демонстрирала како да се користи коктел шејкер за подготовка на нов ладен чоколаден пијалок. Продавачот сакал да се напие кафе но немал топла вода па затоа ги искористил работите што му биле при рака и … останатото е историја!
Фрапе на француски значи “матено” и името е добиено исто така случајно инспирирано од еден француски пијалок кој не содржи кафе. Неколку години подоцна Вакондиос ќе изјави:“Сè уште не можам да сфатам како еден мал експеримент доведе до пронаоѓањето на најпопуларниот пијалок во Грција!” За волја на вистината, Вакондиос сега ќе беше милијардер ако го патентираше рецептот.
Која е врската помеѓу фрапе и грчката поп култура?
Во комедиите од 1960-тите познатите актери често пиеле фрапе на романтичен состанок.
Во денешно време (во телевизиските комедии), фрапето се поврзува со клише ликови кои со часови дискутираат за разни работи, ништо не работат и се најчесто саркастични.
Се разбира постои и фрапе жаргон кој се користи да ја искажете вашата потреба за пијалоков или мислењето за луѓе кои се однесуваат како веќе споменатите клише ликови.
Каде може да се најде фрапе на планетава?
Туристите во Грција бргу го открија и засакаа овој пијалок. Многумина го промовираа во своите градови понекогаш адаптирајќи го вкусот (види прашање бр.3) но името е секаде исто.
Постојат податоци дека фрапе е забележано во далечни земји како Белорусија, Либан, Камбоџа, Малезија и Кенија. Други необични места се кафетеријата во Музејот Едвард Мунк во Осло, Норвешка, кафетеријата на Универзитетот во Билбао, Шпанија и за време на еден хип-хоп фестивал кој се одржува во Чешка. Во градовите каде има голема заедница на Грци (Чикаго, Њујорк, Мелбурн, Торонто, Будимпешта, Брисел, Лондон и многу градови низ Германија) лесно ќе пронајдете фрапе. Исто така, фрапе ќе најдете на оние места кои редовно се посетувани од голем број грчки туристи.
Реклама за фрапе близу Вселенската Патријаршија во Истанбул, Турција.
Но, Солун отсекогаш бил и ќе остане центарот на фрапе културата.
Барот на врвот на Белата Кула едноставно мора да го посетите!
Како сами да подготвите фрапе?
Потребни ви се 2 основни состојки. Инстант кафе (од најлош квалитет, скапите брендови или здравите варијанти не доаѓаат предвид) и електричен миксер за коктели (прави многу густа пена).
1: Сипете малку вода во чашата.
2: Ставете го посакуваното количество кафе (и/или шеќер по вкус). На пример, за средно благо фрапе потребни се 2 полни лажички кафе и 2 полни лажички шеќер.
3: Ставете го миксерот во чашата и мешајте одоздола нагоре како што се формира пената.
4: Дополнете ја чашата со вода (и/или млеко по вкус) и додајте што е можно повеќе коцки мраз. Ставете сламка во чашата и послужете.
Дојди! Ајде да одиме на прошетка, само ние двајцата…
Кога прошетката ве води до плоштадот Неа Смирни можеби ќе почувствувате расположение како во песната на Стаматис Краунакис за која ги напишал текстот и мелодијата.
Но, расположението може бргу и да се смени. Плоштадот е полн со живот и постојано нешто се случува. Нови луѓе постојано доаѓаат и исчезнуваат, а често се појавуваат ѕвезди од музичката и спортската сцена кои живеат и работат овде.
Има безброј кафе барови наоколу, а посетителите повеќе сакаат да седат нa отворено – дури и во зима. Секое друштво си има свое омилено место за дружење и таму сигурно можете да ги најдете во одредено време без да закажувате средба. Секој бар има своја приказна: сопственикот е познат ТВ лик или пак ваш пријател; можеби капучиното е легендарно или нудат happy hour за питите со сирење; или пак посетителите се строго избрани – како што е случајот со “Пантери” кои се големи навивачи на локалниот спортски клуб “Паниониос”; а понекогаш и затоа што барот има тајни простории со сокриени градини каде можете да најдете место кога е сè полно. “Адонис” е еден од најстарите барови овде.
Ајде во Адонис на кафе,
Таму ќе сретнете згодни млади луѓе, фрикови и спортисти,
И една луда, нервозна, дебела дама доаѓа во недела да се ослободи од стресот!
Рефренот опишува вистински ликови кои можеле да се сретнат на плоштадот во 1980-тите кога е напишана песната. Тогаш било невозможно да не ја забележите дебелата дама како крева голема врева. Си замислувам како композиторот и неговите пријатели често го посетувале местово заедно со илјадници студенти од блискиот универзитет во кој немало пристојна кафетерија. Факултетот за Социологија Пандион … па има ли подобро место за доживување и набљудување на социјално однесување во нашата култура на пиење кафе од плоштадот Неа Смирни?
И сè изгледа ништовно
И сите седат без да се сомневаат…
Навистина првиот впечаток е дека луѓето овде не се свесни за проблемите во светот и оклоу нив. И да бидеме искрени, студентите доаѓаат овде за да им помине времето помеѓу предавања или да се одмараат. Но, на сите луѓе им е потребно чувство на заедништво во град каде преовладува индивидуализмот и изолираноста, па во таа гужва ќе сретнете парови излезени на романтичен состанок.
Ти си мојата желба
Ти си моето кафе и цигара!
Времето проаѓа, некои луѓе се заминати и многу барови се затворени и заменети со други. Адонис се повлече во просториите на мезанинот, друг бар се отвори на приземјето, но и двете места се доволно прометни. Графитите избледуваат но се заменуваат со нови. Плоштадот никогаш не престанал да биде референтна точка за социјализирање, за детска игра, за младите родители да ги прошетаат бебињата и нивните колички.
Повремено ќе забележите понекој уличен продавач од далечни земји како Судан или Сенегал. Алкистис Протопсалти, пеачот на оваа песна, доаѓа од Александрија, Египет. Поголемиот дел од населението овде имаат корени во еден далечен град, Измир во Турција. Плоштадот и и неговата околина се внимателно планирани и изградени во 1930тите, со цел да им помогнат на жителите да се вселат во нивниот нов дом кој го нарекуваат “Нов Измир” – (Nea Smyrni).
Што и да проживуваме сега веќе сме го виделе,
Како сцена од некој друг филм,
Драга целиот свет може вака да живее,
Ајде! Те честам кафе на плоштад!
Плоштадот официјално нема име. Бил планиран како отворен простор за користење на целата заедница, единствен кварт во Атина на кого му е дадена оваа привилегија. Еден градоначалник од 1970тите го поплочил плоштадот со бетон, изградил огромен споменик и многу водени каскади и езерца (порано можеле да се видат патки како пливаат овде).
Локалните жители велат дека изгледа чудно, но не сакаат да го сменат. Секое дете овде пораснало обидувајќи се да стигне до врвот на бетонската пирамида за потоа горделиво да се спушти по лизгалката – самата градба ја задржала првобитната цел: сенка за уличните продавачи на кафе.
Песната избледува многу бргу и звуците се заменети со смеа и со луѓе кои учествуваат во забавата на различни начини. На крајот сепак има воздишка. “Зошто?”
Но тоа е друга приказна… сигурна сум и друга песна!
Моите сеќавања на Газиантеп се прилично магливи бидејќи последен пат го посетив овој град на службено патување пред околу десетина години. Она што остана во сеќавање е археолошката легенда Зеугма и силуетата на градот.
Во тоа време жителите беа окупирани со приказните за легендарниот град Зеугма и чудесните откритија на огромни мозаици на подовите и ѕидовите на резиденцијални објекти во отворениот антички град кој стои на падините над реката Еуфрат. Но, мозаиците не беа единствените уникатни нешта пронајдени таму бидејќи имаше и статуи, како статуата на Марс, кои за кратко време станаа светски познати. Тогаш ми се чинеше дека локалните жители не беа само љубопитни туку и помалку завидуваа на сите богатства кои излегуваа од земјата што тие ја користеа единствено за земјоделие. Мојата мотивација и поттик да се вратам во овој древен град се должи на овие сеќавања и бев многу возбуден што конечно имав можност да го посетам музејот во Зеугма во кој се изложени сите артефакти и мозаици коишто уметничката заедница успеа да ги спаси од водите на браната Биречик.
Газиантеп е современото име на градот кое го добил по завршувањето на војната за независност на Турција. Се спомнуваат неколку стари имиња бидејќи ова парче земја било дом на неколку славни цивилизации и се верува дека Селеукос, главниот командант на војската на Александар Велики, бил основачот на градот. Градот е прочуен по својата гастрономска понуда и многумина доаѓаат уште рано наутро во градот за да посетат некој од познатите ресторани, да вкусат вистински ќебап и навечер се враќаат дома. Што се однесува до мене, јас не сум ниту љубител на месо ниту вегетаријанец, но тоа нема да ме спречи да ги пробам сите познати јадења и ќебапи во текот на мојата посета на Газиантеп.
Моето патување започнува рано наутро со еден пријател кој е одговорен за прекрасните фотографии кои следат. Слетавме во 10 наутро и веднаш почувствував глад па желбата за разгледување на мозаици и антиквитети ја заменив со добра храна. Отидовме во Катмерџи Зекерија (Katmerci Zekeriya) чии пецива се познати дури до Истанбул, а таму веќе беа пристигнати и сите други патници од авионот. Немавме ништо против овој ритуал и покрај тоа што не сакавме нашата посета да се претвори во туристичко клише. Пробавме катмер, ронливо пециво направено од тенки кори и мелени фстаци. Вистинска калорична бомба која личи на баклава, но не е толку блага. Девојките не прашуваат колку сакате кога нарачувате, туку веднаш ви носат една порција на маса, така не ќе мора да трагате по катмер низ градот во текот на денот. Обичај е катмер да се јаде за појадок.
Желни веднаш да започнеме со откривањето на градот, бргу го пронајдовме нашиот хотел лоциран во најстариот дел на градот во близина на тврдината и старите пазари. Хотелот е Anatolian Houses (Анадолска Куќа) и претставува типична стара градска куќа.
Anadolu Evleri www.anadoluevleri.com Tel : 0.342.220 95 25
Веднаш го оставивме багажот во соба и побрзавме до еден од старите автентични пазари наречен Бакарен Пазар. Бевме претходно предупредени дека е можно повеќето продавници да не се отворени бидејќи е недела а ние сакавме да го видиме пазарот во вообичаена атмосфера на секојдневно купување. Мојата прва помисла за пазарот беше заштита а ќе дознаеме зошто откако ќе добиеме информации од локалните жители.
Бакарен Пазар: Инфраструктурата на пазарот вклучува 8 улици и 280 продавници кои се реновирани според традиционалната типологија на автентични анадолски пазари во проект спроведен од страна на општината. Проектот ја добил наградата за Реставрација на Стари Градови. Во текот на кратката прошетка уживавмегледајќи ги старите мајстори како работат и направивме многу фотографии од нив. Мајсторите изгледаа сериозни додека ги полираа послужавниците и имавме чувство како да играат улога во некој нивен филм. Го почитуваме нивниот професионализам иако пазарот врвеше од туристи и локални жители кои се обидуваа да купат потребни работи за домаќинството. Атмосферата беше динамична и исполнета со бои.
Бакарниот пазар е опкружен со други познати пазари како што е историскиот трговски центар Зинзирли Безистен, Тутун Ан Бујук Бугдај пазарот (Zinzirli Bedesten, Tütün Han, Büyük Buğday Pazarı).
Откако се прошетавме низ сите се најдовме пред една друга историска градба Tarihi Tahmis Kahvesi (Старата Кафеџилница). Овде ја направивме првата кафе пауза иако овој регион е познат по мененгич кафе (Menengiç coffee) кое го пробав пред долги години во Хасанкеиф (еден друг, многу познат древен град кој во поголем дел е под вода) и не можев да сфатам што е тоа. Ова специфично кафе се приготвува со млеко и има многу добар вкус за разлика од традиционалното турско кафе. Tahmis значи толчено. Кафето се толчи во резбан камен аван. Според некои белешки Султанот Мурат IV тука се одморал и пиел кафе во текот не нападите на Багдад. Најважната карактеристика која го разликува ова место од обичните кафеџилници е тоа што било сведок на историски настани и е дом на книжевноста, музиката и локалните театарски претстави (Karagöz) веќе долги години. Додека се одморавме, група локални музичари влегоа и нè натераа да го следиме природниот ритам на градот.
Tahmis Coffe House www.tahmiskahvesi.com.tr
По веселата пауза навративме до продавницата Ејуп Бахарат (Eyüp Baharat) за да купиме зачини и билки кои се составен дел од вкусот на познатата кујна на Газиантеп. Продавницата се наоѓа веднаш спроти кафеџилницата и нејзиниот сопственик, г-динот Ејуп е многу пријатен продавач. Заминавме со црвени пиперки и пакетче бонбони направени со специјална техника која се користи во овој регион. Подоцна пробав сос од калинка и веднаш се заљубив во вкусот.
Eyüp Bahçeci: 0342 232 05 87 Boyacı Mah. Eski Buğday Pazarı Ateş Geçidi NO:1/E Şahinbey
Изгубени во Бакарниот Пазар
Како што одминуваше времето се појавија и првите знаци на глад па побрзавме до ресторанот Metanet и пробавме лахмаџун и симит ќебап (ќебап од фино мелен булгур).
Мое омилено јадење е симит ќебап (ќебапи од фино мелен булгур). Горе во десниот агол.
Имаме само уште 2-3 часа дневна светлина па после ручекот продолжуваме со прошетката низ стариот град, но овој пат посветувајќи повеќе внимание на историските џамии. Повеќето џамии во Газиантеп датираат од XII – XIV век со забележливо влијание на арапската архитектура особено во орнаментите на минарињата. Дрвените минариња се украсени со богата резба но изгледаат духовно, елегантно издигнувајќи се кон небото. Повеќето џамии се изградени од камен во различен декоративен стил. Најстара е Бојаџи џамија (Boyaci Camii) која има неверојатни орнаменти од сино стакло вградени во нејзиното минаре.
Околу 4 часот попладне решивме да го свртиме кормилото кон музејот Зеугма. Планиравме да го посетиме во недела но постоеше можност за полудневна тура до Халфети и Румкале (Halfet,Rumkale) па не сакавме да ризикуваме и да не ги видиме светски познатите мозаици.
Древниот град Зеугма/ Белкис; Историја и важност
Во 300 г.пне Селеукус I, еден од генералите на Александар Македонски го основал градот како место со стратешка и комерцијална важност на реката Еуфрат. Тој основал уште еден град, наречен Апамеја по неговата сопруга, веднаш од спротивната страна на реката и ги споил со мост. Со текот на времето Селеуција растел и се развивал а Апамеја постепено назадувал. Името на градот било сменето во Зеугма (што значи Мост или Премин) и станал најголемиот град на источните граници на Римското Царство. Населението пораснало до 80,000 жители благодарение на финансиските средства од платените војници од 4тата Легија коишто се населиле таму и развојот на трговијата во мирнодопски услови.
За постоењето на овој град се дозна во 1987 но се здоби со слава и светско внимание после 2000-тата кога беа откриени голем број артефакти. Само 70% од градот се спасени пред да се пушти браната Биречик. Со огромни напори биле ископано две вили, Посејдон и Еуфрат и пренесени во музејот во Газиантеп заедно со голем број камени блокови, столбови, фонтани и мозаици. Вилите Посејдон и Еуфрат се сочувани во природното опкружување благодарение на огромен ѕиден постер на кој е прикажан ридот над реката. Мора да признаам дека крајниот резултат е прилични импресивен.
Посетата на музејот започнува со мозаикот на Пресудата на Парис, Океан и Тетис, и Аратос кои се изложени на ѕидовите. Еден од најважните предмети во музејот е статуата на Марс која била пронајдена при ископувањето на вилата Посејдон во 2000. Таа била сокриена под садови за храна во оставата и се претпоставува дека таму била сокриена поради нападите на Сасанидите. Статуата, висока 1,52 м, е всушност дизајнирана да стои на плоштадот и била поставена на 30 сантиметарска основа од базалт на врвот на столб висок 6,60м. Марс е симбол на богот на војната Арес и затоа неговиот израз на лицето покажува лутина и незадоволство. Кренатата десна рака е свиткана во лактот и држи копје, а во левата држи цвет кои симболизираат војна и плодност.
Би сакал да ги завршам моите музејски приказни со светски познатиот мозаик на “Циганката”. Тој е изложен во посебна просторија во првиот дел на вториот кат. Просторијата е дизајнирана како лавиринт и создава чувство на мистерија особено со нагласување на прогонувачкиот поглед на девојката. Мое скромно мислење е дека со текот на времето овој мозаик може да ја надмине славата на Мона Лиза бидејќи предизвикувачкиот поглед припаѓа на дамнешни времиња, илјадници години наназад.
После вака исполнет ден решивме дека е најдобро да ја завршиме приказната за градот и да го откажеме патувањето до Халфети и другите отворени древни градови во околината. Си ветив дека ќе се вратам повторно, можеби на пролет. Сепак за сите оние кои сакаат приказни за остатоци од антиката следуваат неколку информации.
Античкиот град Дулук
Дулук датира од 600 г. пне и претставува еден од најстарите градови на светот. Тој бил место каде се спојувале источната и западната култура и религиозен центар за обожавателите на Тешуп, Зевс и Долукенос. Најголемото, до сега познато, подземно светилиште посветено на Митра се наоѓа во Дулук. Исто така, постои некрополис со многу гробови и цркви издлабени во карпа.
Отворен Музеј Јесемек (Yesemek)
Ова место се наоѓа на 113 километри од Газиантеп близу градот Ислахије е бил основан како рудник и работилница за изработка на скулптури за потребите на Хититите пред околу 3500 години. Статуите се расфрлани на еден зелен рид, некои потпрени на страна, некои со лицето надолу. Повеќето се лавови со грива и крилја во стоечка или седечка позиција. Останатите се сфинги, воени кочии, статуа на човек-мечка, близнаци планински божества и други суштества.
Румкале (Хромгла)
Румкале се наоѓа 62 км од центарот на градот и има прекрасни градби и природни убавини. Постои легенда дека Апостол Јован издлабил соба во карпа во која се преселил за да направи копии од Библијата. Се вели дека неговиот гроб е сè уште таму па затоа Румкале претставува светилиште за христијаните. Во тврдината, освен ѕидови и кули, се наоѓа мала џамија, црква посветена на поетот Св. Нерсес и манастирот Баршавма. Можат да се забележат цистерни за вода и бунари, но многу објекти се сè уште неидентификувани.
Неделата ја поминавме во Беј Махалези (Bey Mahallesi), еден од најзачуваните делови од градот. Исто како во Бакарниот Пазар улиците и старите градби се реставрирани и сочувани благодарение на државата и општината Газиантеп. Населбата се наоѓа на рид и го добила името по џамијата Беј која, за жал, денес не постои. Додека талкавме низ улиците почувствувавме мир помеѓу ѕидовите на старите градски куќи. Една одлика на овој дел на градот е начинот на којшто живеат постарите станари на овие куќи со нивните централни дворови наречени “хајат”, кујни и остави. Овојпат направивме кафе пауза во Папирус, многу стара куќа со огромен двор внатре. Можете да влезете и да ги ги разгледате собите со шарени дрвени тавани и стари фотографии од поранешните станари.
Папирус
Врати и улици во населбата Беј (BEY), предградие на Газиантеп
Последно, но не и најмалку важно, го завршуваме нашето патување во ресторанот Ашина (омилен кај локалните жители) каде пробавме јувалама (yuvalama) што многу ми се допадна. Сега почнувам да сфаќам дека во текстов не посветив многу внимание на храната. За да го поправам тоа еве неколку добро познати специјалитети од Газиантеп.
Кујната на Газиантеп
Баклавата и ќебапите се познати ширум светот (додека го пишувам овој текст Европската Унија ја прогласи баклавата од Антеп за автентична баклава). Зачините кои се користат при приготвувањето на храната и кои даваат различен вкус на јадењата, доматното пире и мелените пиперки, сосови и мешавини се заслужни за популарноста на јадењата и десертите од Газиантеп, меѓу кои се: ќебап од кромид, ќебап од фино мелен булгур, ќебап од модар патлиџан, ќебап од јапонска мушмула, ќебап од тартуфи, супа со кисело млеко и топчиња од ориз (yuvalama), пилав од пченица, пилав од леќа, лахмаџун, катмер, вртена триаголнеста баклава и десерти од гроздов сок (шира)…
Имам Чагдаш www.imamcagdas.com Асортиман на баклава
„Ова е најдоброто турско кафе кое некогаш сум го испил во животот, верувајте ми!“ , ни вели искрено нашиот пријател и фотограф Аркан Чинетчи откако посети мало кафуле во историскиот град Хасанкејф во Југоисточна Турција.
Градот лежи на познатата река Тигар која заедно со Еуфрат се реки кои се протегаат низ регионот некогаш познат како Месопотамија. Тигар извира во Турција и тече низ Ирак, за на крајот да се спои со Еуфрат сочинувајќи ја реката Шат ел Араб или „Арапски поток“ која пак се влева во Персискиот залив.
И како што реките давале живот за многу цивилизации од дамнина па се до денеска така и кафето било и останало дел од традицијата и од секојдневниот живот на локалните жители. Со векови го подготвувале, се до создавање на совршеното турско кафе.
„Мислам дека тајната е во тоа што додаваат малку млеко додека го прават кафето“, ни вели Аркан обидувајќи се да ја открие тајната на убавото и кремасто кафе кое го испил во ова интересно место. Ова кафе буквално му останало во душата и ќе го памети цел живот.
„Да пиеш кафе со ќеиф во Хасанкејф“, си помислуваме ние додека ги слушаме зборовите на нашиот пријател Аркан и додека ги разгледуваме фотографиите кои ги направил од ова место.
Најдоброто кафе, според неговите зборови, го испил во локалот „Уolgeçen hanı“ или во буквален превоед „место каде често застануваат патниците“.
Искреното воодушевување на Чинетчи не поттикна да побараме и повеќе податоци за ова место со интересно име-Хасанкејф. Историскиот град е лулка на една од најстарите цивилизации која датира уште пред 10.000 години. Во варовничките карпи кои го опколуваат градот има илјадници пештери кои ги изработила човечката рака, стотици археолошки споменици и други локалитети од историска важност. Хасанкејф бил прочуен во средниот век како место низ кое минувал познатиот „Пат на свилата“. Местото сега е познато и по хидроелектраната Илису која се очекува да биде завршена годинава, а која според многумина може да ги загрози историските локалитети.
За овој град се пишувале многу книги и патеписи. Се претпоставува дека и прочуениот истражувач Марко Поло минал низ мостот кој се протегал на реката Тигар во Хасанкејф. Денес од овој мост се останати само камените столбови, но и приказните за Марко Поло. Уверете се и самите, слушнете уште многу приказни и испијте го најдоброто кафе во ова место, кафе за ќеиф во Хасанкејф.
Традиционално, Денот на пролетта, или Ѓурѓовден и православните и Ромите муслимани секоја година го слават излегувајќи на пикник на зеленило. Оваа година последниот ден од Ѓурѓовден се поклопи со 9 Мај, Денот на Европа. Поради дождливото време, Здружението за развој на ромската заедница Сумнал (види www.sumnal.org) наместо пикник на зеленило, заедно со младите, во просториите на организацијата организираше активност насловена како “Евро – Кафе”.На дружење со кафе муабет го прославија Денот на Европа и ги изразија своите потреби, размислувања и приоритети од областа на образованието, човековите права и еднакви можности, животната средина, културата и младите. Целта на активноста беше подигање на европските вредности и принципи и нивната имплементација во реалниот живот во нашата земја.На прославата традиционално, во духот на празникот и добрососедството беа поканети и гости од амбасадата на САД во Македонија како први комшии. На младите од Сумнал и останатите групи им се придружија Kim Spivak, шефот на одделот за млади и образование во Американската амбасада и Chris Henshаw , Директорот на Националниот демократски институт во Македонија.
Стереотипи за Грците кои ме пресретнаа откако ја поминав „оградата“ на соседите Не можете да извлечете потполн заклучок за тоа каква претстава имаат луѓето за вас како припадник на одредена нација од случајни, неформални средби со луѓе од соседните држави, но ако нивните коментари се многу слични можете да забележите одредени заеднички карактеристики. Тие знаат да бидат прилично зачудувачки.
Прв дел: Софија Лорен и највкусното грчко јадење во Скопје
Првиот пат кога ја поминав границата кај Гевгелија, Југославија беше обединета. Пограничните власти ми ја проверија визата (издадена во Атина), ми рекоа дека грчките кошаркари не се така добри како југословенските и заминаа.
Преминување граница значи влез во друга држава и си претпоставував дека ќе ме пречекаат со прашања за билатералната политичка криза која е многу длабока, особено сега кога има нова гранична полиција и процесот на издавање виза се одвива на самата граница (страшно!).
Но, полицаецот го разгледа мојот пасош и праша: “Софија?”. Да. “Софија Лорен?” За жал, не. Се насмевна, без понатамошни прашања ми издаде виза и влегов! Ништо не беше случајно. Истото прашање се повторуваше секогаш кога ја поминував границата.
Кога пристигнав во Скопје сфатив дека политиката не е главна тема на интерес кај луѓето. Најчесто првите коментари им беа за работи кои им се допаѓаат (или им недостасуваат) во Грција. Но, тука се јави првиот проблем. Не можев да разберам за што зборуваат! Еве неколку примери:
а) коментар
Во Грција ние одиме во Паралија (Paralia!!!) и земаме локумадес (loukoumades) на плажа од луѓето што продаваат по плажа.
Паралија (Paralia) на грчки значи плажа, па не ми беше јасно каде вие луѓе сте биле!
Локумадес (loukoumades), традиционални пржени топчиња тесто со мед) се многу популарни во летниот период, но никогаш не сум видела да се продаваат на плажа. Може да се купат само на уличните штандови бидејќи се пржат во врело масло и веднаш се продаваат додека се врели. Што всушност сакале да кажат:
Катерини, град во грчкиот регион Македонија има приморска населба наречена Паралија Катерини (ние атињаните никогаш не сме слушнале за тоа), но луѓево знаат сè, а сакаат да дознаат и повеќе. Повеќето туристи ги посетуваат овие мејнстрим приморски места кои се блиску до границата, како што се полуостровот Халкидики, островот Тасос и градот Лептокарија, кои на атињаните им се еднакво непознати (сепак ќе треба еден ден сите да ги посетам!). Зборот локумадес всушност го користат и за крофни (амерички крофни)… А ви текнува дека цело време имаме проблем со името?! б) коментар
Веро “Vero” каде можат да купат малиџано “Melitzano”
Веро на грчки значи “оригинал, вистински” (неформален грчки), а малиџано звучи како бебешки јазик за модар патлиџан “melitzana”. Си замислував дека има некој грчки ресторан кадешто им се допаднало некое, за мене непознато, јадење со модар патлиџан.
Што всушност сакале да кажат:
Веропулос, еден поприлично незанимлив ланец на супермаркети од Атина продава готова “melitzanosalata” (намаз од печени модри патлиџани) која е многу популарно медитеранско мезе. Потоа ми објаснија за ланецот Веропулос и супермаркетот кој бил отворен во центарот на Скопје во 90-тите и брзо станал многу популарен. в) коментар
“Ne, ne, ne, neeee!” и климаат со глава како да викаат “да” и се смеат.
“Ne” на грчки значи “да” и не разбирам што е толку смешно?
Што всушност сакале да кажат:
“Ne” значи “не”, уште полошо и се изговара потполно исто со грчкото “да”. (Забелешка: на турски истиот збор значи “што?”).
Следствено, имав проблем кога одговарав на телефонски повици.
За да се согласам со нив ми требаше многу концентрација и внимание да останам трезна (после неколку пива човек почнува да одговара на мајчиниот јазик).
Имаат познавање за многу чудни работи па еден Грк навистина мора да знае и да обезбеди информации за:
Евросонг!? Тие знаат сè за новите грчки претставници, а што е најчудно, се сеќаваат и на поранешните (на пример “Solfege Lesson”, 1977)
Гиро!!! Одлично! (грчка верзија на турскиот донер ќебап, со мрсно свинско) Јадење свежи (живи) школки: ова го сметаат за злосторство против човештвото.
Што се однесува до стереотипот за однесувањето на Грците…за жал, ги имаат истите кои ние ги имаме за себе, особено оние што се однесуваат на државните службеници.
Сето тоа го сублимираат во еден прекрасен грчки збор “Avrio” – што значи “Дојди пак, утре!”
Втор дел: Конзументи на морска храна и религија
За разлика од жителите на поранешните југословенски држави кои се навикнати да доаѓаат во Грција на одмор, Турците од неодамна почнаа масовно да нè посетуваат како пакет аранжман туристи. Грците на ист начин ја посетуваат Турција веќе долги години па затоа тие досега имале само еднострано искуство како домаќини.
Се разбира дека ми требаше време да се сетам на овие работи, всушност ми текна откако бев бомбардирана со вакви прашања:
Зошто не одиш да ги видиш илјадниците цркви? Сакаш да го посетиш светилиштето на Дева Марија и Свети Јован? Ова е манастирот…Ова е другиот манастир… Досега не си ја посетила Вселенската Патријаршија? Водата од оваа црквена чешма е света!
Во ред, делумно одиме на разгледување на верски објекти… но ако сакаме да бидеме искрени тогаш ќе кажеме дека просечниот турист во Турција ќе биде главно заинтересиран за: а) шопинг, б) храна и не секогаш по тој редослед.
Досега, тоа спонтано го сфатија продавачите во туристичките места и останатите локални жители и сите веќе го познаваат вообичаеното однесување на грчкиот турист.
Оваа ташна е оригинал фалсификат! Марија! Марија! Кожни јакни! Овде прават одлични килими…овде продаваат одлични килими… Ова место порано било ан, конак, а сега може да најдете фини антиквитети.
Од друга страна пак, Турците никако да разберат дека Грците се луди по турските јадења, по познатите ќебапи, сите видови тестенини и мезе. Турската ракија совршено одговара со нивните мезиња и тоа е тоа! Зошто секогаш мора да се опседнати со нешта кои воопшто не претставуваат проблем, како на пример:
Зошто мислиме дека нашата баклава е подобра од нивната? Зошто мислиме дека нашето узо е подобро од нивната ракија? Недостигот на културна и информациска размена помеѓу овие народи доведува до создавање на слика за Грција која припаѓа на минатото, па може да бидете запрашани за:
Георгиос Даларис (познат изведувач на бузуки, но не толку популарен сега како во минатото). Кршење на чинии додека танцувате (пракса забранета во Грција веќе долги години). Луѓе кои јадат морска храна но избегнуваат месо (традиционален начин на исхрана, напуштен во современото урбано општество).
Освен ова, постојат и потешкотии при изговарањето на грчките имиња. Моето име се изговара исто како на Софија Лорен (заб. Софија) (и примерот е сосема случаен!) но сите ме викаат Софија, како што се изговара главниот град на Бугарија. Претпоставувам од тие причини продавачите се обидуваат да ги привлечат купувачите извикувајќи “Марија!” и “Баџанак!” (збор коj го користат сите за еден вид роднинска врска преку сопругата!). За среќа сè повеќе луѓе добиваат современа претстава за Грција со посета на туристички места. Претпоставував дека ќе бидат заинтересирани за сите остатоци и обележја од Отоманската ера но згрешив:
Манастирите Метеора! Селски слави на празникот на Богородица! Бузуки таверни! Октопод! Супер!
Но има една работа која секогаш успева да ги зачуди што е навистина точна и потврдена. Грците пијат ладно кафе во големи чаши за појадок!
Да заклучиме, иако мислам дека е повеќе од очигледно… Нема подобар начин да откриете дали постојат елементи на вистина во стереотипите за секоја нација од лично да се запознаете со луѓето, а за тоа е потребно само да ја прескокнете оградата! Со Балкон3:)
Јас не пијам кафе, но нескромно, важам за добар кафе кувар, особено за “турско” кафе. Но, овде во Сараево сите денот го започнуваат со “босанско” кафе. Во основа “турско” кафе, на кое од како ќе е готово, му се додава топла вода до врв на ѓезвето. Се вари најчесто во бакарно ѓезве. После моето првото кафе, после подолг период, денот веќе можеше да почне. Сонцетo беше со мене овие неколку дена додека бев во Сараево…
Се спуштивме со мојот домакин и пријател Нихад, до Башчаршија да го пробам најубавиот бурек кој сум го пробал, но се изненадив од значењето на зборот бурек овде. Овде бурек е само со месо, се’ останато е пита: сирница(ако е со сирење), зељаница(ако е со спанаќ)…Но, бурек? Тој е исклучиво само со месо. Бурекот(питите) се продаваат на мерење и морам повторно да признаам дека поубав немам пробано. Јас едвај изедов 300 грама додека мојот домаќин се сеќава на неговиот рекорд од 1 килограм бурек.
Уште едно нешто кое мора да го пробате во Сараево, покрај оние препознатливите гастрономски белези се апетисаните од Бадем бутик. Тоа е мало царство на вкусови: од чоколадирани бадеми, лешници, леблебии со различни чоколадни вкусови до традиционалниот босански локум. Апетисаните задолжително!
Сарајлиите важат за луѓе кои пијат многу кафе, а и Сараево може да се пофали и со голем број на кафетерии, кафе барови…Она што мене ми остави посебен впечаток беа, барем јас така ги нареков “тематски” кафе барови. Во Башчаршија пиев салеп во Куќата на севдахот (Kuca sevdaha) каде што се наоѓа и мал музеј за севдах, а на влезот ќе ве пречекаат звуците на севдалинката или како што милуваат да ја нарекуваат “босански блуз”.
Инвентивноста и доследноста на идејата до крај е она што најмногу ме инпресионираше кај ваквите сараевски локали. Најпрепознатливите веќе се наоѓаат на туристичката агенда на оние кои во огромен број го посетуваат Сараево. Ќе сретнете на пример кафе бар на кој целиот ентериер му е со старини. Пиете кафе и патувате низ времето. Се внимава на секој детал во ваквите кафе барови.
Или пак во Башчаршија може да пиете кафе или чај во “Мирисот на дуњата”(Miris dunje) каде што ќе ве обземе мирисот на дуњите кои ги има на секоја маса.
Еден локал е интерсен за сите оние туристи од поранешна Југославија, но и за странците кои го знаат Јосип Броз Тито. Се наоѓа на задната страна на Историскиот музеј на Босна и Херцеговина, поранешен Музеј на револуцијата. Темата во овој кафе клуб е Тито. Се’ е во знакот на Маршалот.
Во дворот или поточно во летната бавча се изложени воени експонати од времето на Тито: џипови, тенкови, хаубици…Сите од различно потекло. Имало дури и хеликоптер, но од него денес е останата само елисата. Го украле за старо железо.
Ентериерот е исто така специфичен. Тука можете да најдете оригинални фотографии од Tито, оружје од Втората Светска војна, писма на Тито и цела иконографија препознатлива за тоа време. Внимавано е на сите детали, па дури и рефлекторите над главниот шанк се направени од гермаски шлемови.
Дојде време за ручек. Моето прво доаѓање во Сараево значеше и прво вкусување на сараевските “чевапи”. Туристите и оние не упатените најчесто јадат ”чевапи” во “Kaj Жељо”во Башчаршија, но вистински сарајлија како што е мојот домаќин ќе ве однесе во “Мрква”, пак во Башчаршија.
Верувам дека ова беше вистинскиот избор. Ќебапите беа вкусни, се јадат најчесто со кромид. Сараевско пиво-задолжително. Има една анегдота што се раскажува во Сараево за оваа ќебапчилница, имено, кога го отвориле првиот Mc Donald’s ресторан во Сараево, на свеченото отварање оваа ќебапчилница испратила 200 ќебапи – добредојде на Mc Donald’s.
После првото “Сараевско“, беше вистинско време за уште едно. “Рок театар” беше мојата база за време на овој престој во Сараево. Тоа е кафе бар во кој се слуша рок музика, на sидовите има фотографии од бендови, оригинални плочи со посвети, автограми од музичари, бендови.
Еден цел sид е посветен на сараевската рок сцена, која беше една од нај популарните во екс Југославија. Тука ќе видите фотографии и автограми на популарните сараевски бендови и музичари: Забрањено пушење, Бјело дугме, Индекси, Тифа, Бомбај штампа, Здравко Чолиќ…
Има и посебен sид посветен на екс- ју рок сцената, како и дел кој е посветен на светската рок сцена.
Го запознав Јасмин, сопственикот на “Рок театар”, човек кој го брендирал секое делче во овој времеплов. Инаку, во муабет со него дознав дека многу ја сака Македонија и прекрасни спомени го врзуваат за Скопје каде што отслужил воен рок во осумдесетите години од минатиот век.
Додека во позадина свиреше “Сараево” од ЕКВ, со “Сараевско“ ви наздравувам и ве поканувам да го посетите Сараево и да ги пуштите ушите да чујат уште овој пат, да ги пуштите очите да видат уште овој пат….Следен сигурно ќе има. Тоа ви го ветува Сараево.
На дружење со кафе муабет го прославија Денот на Европа и ги изразија своите потреби, размислувања и приоритети од областа на образованието, човековите права и еднакви можности, животната средина, културата и младите. 
Целта на активноста беше подигање на европските вредности и принципи и нивната имплементација во реалниот живот во нашата земја.
На прославата традиционално, во духот на празникот и добрососедството беа поканети и гости од амбасадата на САД во Македонија како први комшии. На младите од Сумнал и останатите групи им се придружија Kim Spivak, шефот на одделот за млади и образование во Американската амбасада и Chris Henshаw , Директорот на Националниот демократски институт во Македонија.
Дојде време за ручек. Моето прво доаѓање во Сараево значеше и прво вкусување на сараевските “чевапи”. Туристите и оние не упатените најчесто јадат ”чевапи” во “Kaj Жељо”во Башчаршија, но вистински сарајлија како што е мојот домаќин ќе ве однесе во “Мрква”, пак во Башчаршија.
