Балкон3 извештај од концертот на Леонард Коен во Истанбул
Велат дека патувањата ги прошируваат хоризонтите, а патувањата до далечни места неминовно ја зголемуваат способноста за перцепција. Истанбул, неофицијално, град на 20 милиони души навистина ги шири вашите видици и поставува дефиниција на она што е големо. Пулсирачки, густо населен град кој е во постојано движење, дење-ноќе, низ бескрајните лавиринти на улици, згради, сообраќај и реки од луѓе. Невозможно е да се набројат случувањата во текот на денот и недостигаат зборови да се опише особената атмосфера. Истанбул е вистински крстопат каде се среќаваат истокот и западот. Распослан на два континенти, поделен со Босфорскиот теснец, но исто така поделен со контрасти кои ги забележувате на секој чекор. Наоѓалишта кои сведочат дека во минатото бил главен град на две големи империи, додека денес е културен и политички центар на современа Турција.
Концертот на Леонард Коен беше причина да го посетам Истанбул и не можев премногу да талкам надвор од предвидениот распоред – да најдам сместување близу спортската сала Улкер каде се одржа концертот, да ја пронајдам салата и да стигнам на време а потоа безбедно да се вратам на главната автобуска станица (Buyuk Otogar) во Бајрампаша. Навигацијата низ овој древен мегалополис, низ долгите мрежи на автобуси, метро и мини комбиња е во исто време предизвик и авантура, особено кога ретко се среќава човек кој зборува англиски.
Поголемиот дел од знаците се напишани само на турски и во таква ситуација најдобро е да не дозволите логиката да ви се испречи во комуникацијата со луѓето на улица. Сè што е потребно е да зборувате течно со раце и гестикулации и да ги знаете имињата на местата до кои сакате да стигнете. За среќа, Турците се едни од најотворените и најпријатните луѓе што сум ги сретнал. Google Maps помага да дознаете каде е точката А и како да стигнете до точката Б, но времето потребно за тој навигациски потфат е многу долго. И повторно мора да се потпрете на луѓето кои ги среќавате по пат. Сите тие се погрижија да останам на вистинскиот правец и во точниот автобус. Нивната неверојатна љубезност ме трогна уште повеќе бидејќи не ја очекував во град како Истанбул.
Спортската сала Улкер е затворена арена која се наоѓа во населбата Аташехир. Тоа е прекрасно заоблено здание со капацитет од 15.000 седишта и освен што е место на случување на големи спортски настани, салата беше и една од станиците на светската турнеја на Леонард Коен насловена Old Ideas World Tour. Последен пат присуствував на концерт на Леонард Коен во Белград, Србија и тоа беше еден настан за паметење. Претходната турнеја траеше две години и доби одлични критики. Кога заврши во 2010, со 247 концерти зад себе, Коен веднаш започна со работа на неговото следно дело Old Ideas (Стари идеи). Таа турнеја, 2008 – 2010, и новиот албум покажаа дека и покрај своите веќе одминати години Леонард Коен е сè уште моќен и магичен изведувач и автор. Леонард Коен не свири песни – тој свири чувства. Освен што е благословен со “златен глас”, тој ја има и дарбата да комуницира со својата многубројна публика. Тоа е всушност тајната на човекот чиишто песни, поезија и проза станаа водичи кон најскриените и најтемни длабочини на нашите срца и души.
За бендот и за публиката секоја песна претставуваше посебен настан. Реакцијата и радоста која публиката ја покажуваше на секоја песна го прави потполно безначаен фактот што тој никогаш немал песна која се наоѓала на Top 20 листите. Не секој ден може да се види 79-годишниот Леонард Коен како немирно потскокнува на сцената и клекнува за да ја испее “Dance Me till the End of Love”. Неговиот хумор, огромна енергија и скромност ја обземаат и хипнотизираат публиката. Бендот ја отвора својата душа, воспоставува цврста врска со публиката и заедно нуркаат во светот на раскошна, тивка почит. Песните кои ги изведоа беа од сите периоди на плодната кариера на Коен заедно со некои нови остварувања кои многу ветуваат. Покрај најпознатите “The Future”, “Bird on a Wire”, “Everybody Knows”, “In My Secret Life”, “Suzanne”, бендот ги отсвире и “Darkness”, “Amen”, “Going Home”, “Anthem” од Old Ideas кои беа одлично прифатени.
Забележително, Леонард Коен покажа нешто што во овој дел од светот се смета за одлика на големите луѓе. Тој покажа црти на понизност и скромност кои се очекуваат од луѓе од повисок ранг. Во поголем дел од концертот тој беше понесен од самата моќ на музиката и пееше на колена или потпрен на едно колено, љубезно комуницираше со публиката и им се заблагодари на честитките за неговиот роденден. Како вистински лидер стоеше опчинет од изведбата на неговиот бенд, симнувајќи капа на музичарите кои, на моменти, блескаа на своите инструменти. Пратечките вокали исто така имаа прилика да ги покажат своите вокални способности. Сестрите Webb ја испеаја “If It Be Your Will” додека Шерон Робинсон, која Коен ја нарече “неспоредлива”, неколкупати во текот на концертот отпеа прекрасна, трогателна верзија на “Alexandra Leaving”. Концертот заврши после 3 часа и две враќања на сцената. Но ноќта не заврши со концертот. Некој ја искористи оваа прилика да ѝ предложи брак на својата љубена пред вратите на салата. Запознав една убава девојка од Техеран, Иран дојдена специјално за концертот.
Исто така имав и пропусница за позади сцената. Шерон Робинсон ме пречека и запозна со членовите на групата. Таа е прекрасна жена и беше вистинско задоволство да ја запознаам и интервјуирам.
Секако најголема возбуда за мене беше личната средба со Леонард Коен. По 3 часа свирење и пеење тој сè уште беше полн со енергија и ентузијазам и најверојатно ќе можеше а свири уште толку. Беше заинтересиран за земјата од која потекнувам, јазикот кој го зборувам, јазиците со кои е поврзан и што е тоа што го прави посебен. Премногу беше кратко времето за да се објасни сè, но им оставив на поклон неколку компакт дискови, нешто што ќе може засекогаш да го имаат.
Светлата на салата Улкер почнаа да згаснуваат, но впечатоците од музиката на Леонард Коен засекогаш ќе останат како светла точка во сеќавањата, нешто што ние ќе може засекогаш да го имаме.
Бубакар Траоре е еден од најпознатите блуз музичари ветерани од Мали чија кариера осцилирала од издигнување во најпопуларниот музичар во земјата па се до негова целосна опскурност и заборав.
Познат како „Кар Кар“ или „дриблерот“, неговата кариера повторно се издигнала од заборав за во последните 30 години да направи силна интернационална кариера со својот автентичен африкански блуз. За него се карактеристични повторливите, мелодични фрази карактеристични за руралната музика во Мали, кои го носат неговиот глас обоени со карактеристичните фразирања на американските блузери. Придружен од усна хармоника (а понекогаш и од хармоника) и перкусии кои даваат деликатен пулс на музиката, Бубакар раскажува свои приказни со својот карактеристичен глас. На неговиот емотивен настап на фестивалот ОФФест во Скопје му претходеше документарниот филм за овој легендарен музичар, „Ќе пеам за тебе“, кој ја раскажа неговата животна приказна.
Во Мали има голем број музичари и бендови, а многумина од нив направија и големи кариери на западот. Што е тоа што ја прави музиката од Мали толку популарна во светот?
Мене ми е многу драго што луѓето ширум светот ја слушаат музиката од Мали. Сите ние ја свириме и опејуваме нашата реалност. Тоа е вкоренето во нашата традиција и е дел од сегашноста. Луѓето ја слушаат нашата реалност во нашите песни и реагираат на тоа.
Музиката во Мали е многу разновидна и богата. Навистина, земјата изобилува со музичари кои се многу популарни и признати во западниот свет. На што се должи таа разновидност?
Во Мали има неколку региони и многу племиња. Секое племе или народ си има свој јазик и обичаи кои се сосема различни едни од други. Тоа што ги поврзува овие луѓе е музиката и таа ги спојува сите. Мојата музика е лесно препознатлива и сакам кога ќе ја чујат луѓето да им стане јасно чија e. На северот таа е лесно препознатлива.
Што е тоа што ја прави вашата музика поинаква од останатите во Мали?
Во Мали многу се води сметка за уметноста. Таму има многу музичари и музика.
Меѓутоа јас сум поинаков и мојата музика е поинаква. Јас свирам блуз, чисто за себе и своја душа. Се пронаоѓам себеси во оваа музика. Голема инспирација наоѓам во музиката од ’70 и ’80, каде што доминира гитарата. Една од главните инспирации е и инструментот кора (африканска харфа) која има 21 жица. За разлика од неа, гитарата има 4 жици. Толку многу емоции внесувам во свирењето гитара што потсетува на тоа како четворица истовремено да свират на гитара. По тоа сум познат во Мали, како човекот кој свири на гитара како на харфа.
Како го добивте прекарот Кар Кар?
Во моето село имаше фудбалер кој опасно дриблаше и го викаа Кар Кар. Кога почнав да играм и јас фудбал, и мене ми го дадоа тој прекар: Кар Кар или дриблер. Меѓутоа, ја повредив десната нога и морав да престанам. Денеска дриблањето лесно можете да го најдете во мојата музика, кога дриблам со мелодиите.
Додека настапувате со бендот вашето играње и движење потсетуваше на фудбалското дриблање.
Така е, јас на истиот начин и свирам и играм.
Каква е ситуацијата во Мали во однос на периодот кога милитантите на Ал Каеда ја нападнаа оваа држаа пред некоја година? Милитантите посебно таргетирале музичари и музички инструменти.
Сега ситуацијата таму е мирна. Меѓутоа, тоа што се случи во Мали се случува секаде. На новото издание имам песна на оваа тема. Ваков немир и хаос не се случува само во Мали туку ширум светот. Насекаде има проблеми и лоши работи. Насекаде има војни и состојбата е ужасна.
Во една ваша песна од пред 30 години пеете „светот не се променил туку луѓето се промениле“. Дали нешто се променило од тогаш?
Ден-денес верувам во тоа дека светот не се сменил туку дека луѓето станале полоши. Луѓето меѓусебно многу лошо се разбираат. Ние се менуваме, но на лошо. Сонцето секогаш ќе изгрева на исток и ќе заоѓа на запад, но ние и понатаму ќе се менуваме. Лично за мене работите не се промениле многу. Тогаш правев музика и сега го правам истото. Тогаш музичарите правеа музика, а денес прават пари. Тоа што сум познат во Европа е поради тоа што тогаш правев музика.
Неодамна го издадовте албумот Mbalimaou. Какви се реакциите?
Добив многу пофални пораки од сите страни на светот, особено од Канада и Америка, со позитивни реакции и кон крајот на годинава ќе одам на турнеја таму. Во овој период настапувам во Англија и Италија, каде што свирам песни од овој албум. Тој излезе многу скоро – пред 4 месеци и реакциите се многу добри.
На новото издание гостува и музичарот на кора Балаке Сисоко.
Сисоко го познавам многу одамна но дури пред една година се одлучивме да работиме заедно. На ова издание сакав да имам кора и го одбрав него.
Како гледате на вашето прво издание Мариам?
Тоа издание беше тоа што ме лансираше повторно меѓу ѕвездите. Албумот беше откриен во Англија и благодарение на него сега имам интернационална кариера. Таа песна се уште ја изведувам на концертите и се уште многу и се допаѓа на луѓето.
Според вас, каква е сличноста помеѓу американскиот блуз и вашиот блуз од Мали?
Блузот е блуз, а џезот си е џез. Ритмите се можеби различни, но музиката и емоциите се исти.
Требаше да поминат многу години за да се исправи една голема музичка неправда. Да ги видиме и чуеме Горан Баре и неговите Мајке на концерт во Скопје. За среќа, тоа се случи на 28.12.2013 година, како дел од 15-то издание на Таксират фестивалот, кој од година во година од колку толку респектабилен фестивал, барем за некои овдешни стандарди, се претвара во квази ska\punk\reggае тинејџерска манифестастација со се послаба и послаба посетеност. Но за тоа, во друга прилика, можеби.
Според најавената сатница, Мајке се појавија на сцената окулу 19,45 часот. И покрај околностите што не одеа во прилог на нивниот настап, прераната сатница за настап, недоволната посетеност до тој момент, релативно лошото „наштимано“ озвучување …, Баре и компанија дадоа се од себе нивниот прав настап во Македонија да остане во добро секавање. Put ka sreci, A ti jos places, Budi ponosan, Teske Boje … и за крај, Ja sam buducnost се дел од песните што ги исполнија во својот педесетминутен настап. Кратко патување низ дел дискографијата на Мајке и соло пректите на Баре со акцент на последниот албум Teske Boje. Уживање за љубителите на вистинскиот полнокрвен rock’n’roll, како и за оние што ке станат тоа, после овој настап, секако.
Формирани некаде во втората половина на осумдесеттите години од минатот век во Винковци, под силноblues влијаниеи инспирирани,пред се,од Flamin’ Groovies, како и од proto-punk бендовите MC 5, Stooges и New York Dolls, со кратки прекини и со неколку персонални промени Мајке свират до 2000 година. Јадрото на бендот го прават авторскиот двоец Горан Баре, вокал и Зоран Чалиќ, гитара. Во овој период снимаат шест албуми, трансформирајќи се од група со култен клупски статус во последните години од поранешна Југославија, до главна rock атракција во повоена Хрватска и во регионот. Повторно се оформуваат во 2007 година, и објавуваат уште два албума. За албумот Teske Boje објавен во 2011 година, конечно ќе ја добијат и одамна заслужената хрватска дискографска награда Порин. Во периодот кога Мајке паузираат, харизматсиот лидер Горан Баре со бендот Placenici објавува три албуми.
Фален и оспоруван, кариерата на Баре е обележана со пoдеми и падови, борба со зависност од дрога и алкохол. Во 1995 година доживува тешка семејна трагедија. Од предозираност умира неговата сопруга. Во тој тежок период, во живот го одржува љубовта и грижата кон неговиот син и по овие премрежија, успева да застане на нозе и да се врати на Мајке и музиката.
Мирослав Тадиќ е гитарист виртуоз и професор на престижниот универзитет КалАртс во САД, но на овие простори е без сомнение најпознат како втората половина од дуетот со гитаристот Влатко Стефановски. Со годините, ова дуо, чиј репетоар се состои од македонски народни песни и ора, се прошири во трио, со придружувањето на бугарскиот кавалџија Теодосиј Спасов. На почетокот од оваа година триото беше на турнеја со оркестри, со кои настапуваа во престижни концетни сали во Монте Карло, Лајпциг и Лондон. Овој проект, кој својата премиера ја имаше на Скопскиот џез-фестивал во 1997 година, годинава се врати на сцената на фестивалот, на кој настапи со Македонскиот филхармониски оркестар под водство на диригентот Кристијан Јарви.
Овој јануари триото со Влатко Стефановски и Теодосиј Спасов беше на мала турнеја, при што настапивте во Монте Карло, Лајпциг и Лондон. Како дојде до соработката со престижните симфониски оркестри на овие градови?
– Тоа е проект што постои од порано. Ние имавме еден концерт во Виена, кој беше многу успешен. Него го подготвувавме со еден оркестар кој се вика „Tonkustler Orchestra“. Тој е трет по големина и важност. Значи, имате „Vienna Philharmonic“, „Vienna Opera“ и „Tonkustler“ кои се, да кажеме, најмалку традиционални. Во тоа време тие беа под управа на диригентот Кристијан Јарви од Естонија, еден од најуспешните диригенти од својата генерација. Со него се запознав преку бендот Grandmothers (бенд што ја изведува музиката на Френк Запа). Мојот прв настап со овој бенд беше со оркестар во Берген, Норвешка, со Бергенскиот симфониски оркестар, каде што тој беше диригент. По тој концерт, отпатував да настапам заедно со Влатко и Теодосиј во клубот на Џо Завинул во Виена, „Birdland“. Бидејќи Јарви живее во Виена, го поканив да дојде да слушне што ќе свириме. Тој дојде и беше воодушевен. Тогаш тој спомна дека има оркестар и дека сака да работи нешто со нас. Потоа следеше тишина од една година, за наеднаш да добиеме покана за тој концерт со оркестар. Идејата беше да се свири балканска музика која ја свириме како трио, но да постојат и оркестарски аранжмани во рамките на кои ќе има простор за импровизации. За тој концерт Теодосиј направи неколку интересни аранжмани, оркестрации за цел оркестар, и ние свиревме композиции од помалку познати балкански композитори во разни комбинации. Меѓутоа, главниот дел од програмата беше музиката што ја изведуваме со триото –македонски песни, меѓу кои „Прошета се Јовка Кумановка“, „Елено ќерко“, како и работи кои Теодосиј ги донесе и кои се базираат на бугарски и турски фолклор. Помеѓу сето тоа, настапувавме само како трио без оркестарот. Приемот беше неверојатен. Свиревме во „Златната сала“, каде што се свири новогодишниот концерт во Виена. Тоа е фантастична сала во секој поглед и за тој концерт, таа сала беше распродадена. Публиката ја сочинуваа луѓе од Виена. Значи, ние нe свиревме во некој клуб каде што би присуствувале претежно луѓе од дијаспората. Кога се настапува надвор, најтешко е да се допре до публика која не е наша, односно не е од овие простори. Потоа отсвиревме три биса. Се разбира, кога се разделивме со диригентот се договоривме дека овој проект е одличен и дека треба повторно да го направиме. По ова, секој замина по свој пат. Јарви диригира по целиот свет и минатата година добивме покана од диригентот за овие три концерти кои како да се од бајките – во Монте Карло, Лајпциг, и со Лондонскиот синфониски оркестар, а ете кон крајот на годината и настап во Скопје со Македонскиот симфониски оркестар.
Стефановски, Спасов и Тадиќ
Како е конципирана програмата на концертите со оркестрите?
– Идејата на оваа програма со симфониски оркестар, од една страна, е да се експонира балканската музика. Диригентот смета дека ние сме едни од најзначајните претставници на оваа музика. Што се однесува на нив, нивна цел е да се прошири оркестарската публика, а притоа да се донесе нешто несекојдневно, односно да не биде, на пример, рок бенд со оркестар, туку нешто што сепак има врска со оркестарската и традиционалната музика. Така што, програмата за овој месец е концпирана така што првиот дел од програмата се состои од дела на балканските композитори, но оние попознатите – Барток, Јаначек, Кодаљ и Енеску. Потоа, следат Барток и негови оркестрации на романски фолклорни игри. Потоа следуваме ние со композицијата „Еј, ти момче охриѓанче“, за после да оди приказната со оркестарот. Бидејќи во голема мера сѐ е запишано, и јас и Теодосиј ги свириме тие работи, а Влатко свири делумно од тој дел. Потоа следат импровизации. Постои одреден дел каде што оркестарот свири одреден луп, прво свирам јас, па Теодосиј, па Влатко или во комбинации. Во меѓувреме оркестарот држи заднина која е многу интересна. Сега свиревме во Монте Карло и сѐ е претставено на врвно ниво. Сѐ е дел од сезоната на оркестарот, односно од програмата за оваа сезона. Свириме во престижни сали. Во Монте Карло свиревме во салата „Renier III“, во Лајпциг свиревме во „Gewandhaus“ и „Weimar“, додека во Лондон свиревме во „Barbican“. Сите концерти од турнејата беа распродадени и на секој концерт свиревме по три биса. Сите тие концерти траат преку два часа, а луѓето бараат да слушнат уште три биса. Што се однесува до мене ова е далеку од она што јас претпочитам да го работам. Јас сакам да работам со помалку луѓе. Што е помало, тоа е подобро и поинтимно, а и размената меѓу нас е подлабока. Повеќе ги сакам тие помали комбинации. Со оркестар е веќе покомплицирано. Да се донесе таа музика и тој свет е комплицирано и тука се појавуваме како солисти. За еден класичен музичар тоа е самиот врв. За да се дојде до тоа да се настапува како солист со Лондонскиот симфониски оркестар треба да се работи здраво, да се победува на натпревари, да се има менаџмент и уште милион перипетии. Нам тоа не ни беше амбиција ако веќе ја отвораме таа тема, но некако така се наместија коцките.
Какво е значењето на овие концерти што се однесува до популарноста на балканската музика надвор од оние теркови во кои сме навикнале да се проценува и да се гледа на оваа музика?
– Ова е исто така знак и за сѐ поголемата популарност на оваа музика. Во последните 20 години откако се дозна за мене, постојано во интервјуата ми поставуваат прашања за балканската музика, како е таа примена во светот. Тоа е тешко да се одговори, но ова покажува дека таа навистина почнува да се прифаќа и луѓето да се интересираат на едно поинакво ниво, покрај варијантата на Бреговиќ или други етномузички комбинации или музика која се изведува на т.н. автентичен начин. Ова има поинаков пристап и поинакво видување на таа музика. Тоа што го прави Брега има некои интересни моменти, но на луѓето им остануваат во сеќавање само трубачите, односно таа свадбарска музика која е за забави. Финиот дел од таа музика, кој е многу софистициран и кој од музичка страна е технички многу интересен, всушност е многу ретко претставен. Мислам дека ова е еден од начините тој да дојде до израз. Истото тоа можам да го кажам и за соработката со Теофиловиќ. Тоа е исто така еден потег да се претстави тој друг аспект на балканската музика.
Сега настапивте во Скопје во рамките на Скопскиот џез-фестивал. Дали планирате оваа музика со оркестарот и триото да ја изведувате и на балканските простори?
– Тоа ни е во план. Веќе преговараме за настапи во Белград. Многу е тешко сите овие луѓе кои учествуваат да се соберат на едно место. Сите сме ангажирани на своите проекти, но најголем проблем е диригентот. Диригентот е тој кој ја држи целата работа на едно место. Тој не мора да патува со целиот оркестар. Тој може и да диригира со кој било оркестар. Исто така размислувам и за проектот кој сега се работи помеѓу Загребската, Белградската и Љубљанската филхармонија кој се нарекува „Тачка, Точка, Пика“. Ова би бил идеален проект за тоа. Тука може да влезат композитори од овие простори – Мокрањац, Словенац и би било супер. Повторно, диригентот е голем проблем бидејќи е преангажиран. Тој уште сега ги букира 2015 и 2016 година и кога му спомнавме за октомври, тој зачудено нѐ праша, „оваа година“? Наша голема среќа е најде слободен темин и прифати.
Кристијан Јарви
Дали овие настапи планирате да ги издадете како аудиозапис?
– Да, концертот во Лајпциг е снимен и сакаме да го издадеме.
Ако се земе предвид дека со текот на времето проектот Крушево кој започна како дуо, па прерасна во трио и квартет, дали е ова следна еволуција на тој проект?
– Ова со оркестарот се појави само по себе. Ние не го туркавме проектот во тој правец, туку самиот така се намести. На луѓето кои мислат дека не знаеме што да правиме следно можеме да им кажеме дека ова е нешто што ни е многу значајно. Мене лично, како што кажав претходно, повеќе ми одговара да има што помал број луѓе. Тоа е тоа што од самиот почеток на овој проект му донесе свој живот – бевме само јас и Влатко. Интензитетот на таа комуникација, енергијата со која свириме, бидејќи ако свириш со тројца луѓе интензитетот може да варира, а енергијата да шара наоколу. Ако свириш дуо, тогаш енергијата мора да биде потполно сконцентрирана и тоа веднаш се пренесува до слушателот. Проблем е што живеам во Америка и што не сум тука на овие простори. Влатко многу сака да доаѓа во Америка, но тој е врзан и работно и семејно. Тој е навистина презафатен и тешко е да се договориме. Имаме и планови да работиме во Америка, каде што би ги поканил и браќата Теофиловиќ. Во тоа учество би зел и Мајкл Манринг, познатиот басист, но во акустична варијанта. Тој прави чуда на басот. Свирев со него во едно трио и тоа беше феноменално. Човекот има нула его, а е страшен музичар. Тоа ни се плановите и желбите. Но, како што вели народот, да сме живи и здрави.
Стиан Вестерхус е непредвидлив и променлив гитарист, звучен скулптор чија музика е исполнета со необична таинственост. Таа се наоѓа некаде помеѓу фри-импров музиката, експресионизмот на електричниот фри џез и електронската музика. Меѓутоа, тој е повеќе од обичен гитарист. Toj e композитор кој ги потиснал можностите на својот инструмент со крајна цел да ги прошири границите на областите од интерес. Тој е предводник на многу бендови во минатото, од кои најпознат е Пума, а во Скопје има настапено на 30-то издание на Скопскиот џез фестивал заедно со Нилс Петер Молваер. Оваа година на џез фестивалот сцената ќе ја дели со вокалистката Сидсел Ендресен, каде премиерно ќе го изведат проектот „Didimoy Dreams“.
Во вашите раце гитарата е убиствено оружје и средство за компонирање, а резултат на тоа се интригантни амбиенти, текстури, мелодии и енергија. Што се случува кога сте само вие и вашата гитара?
– Целата идеја беше да работам со импровизирана музика без какви било влијанија од други луѓе, активно да скршнам од упатствата и правилата, како еден начин да трагам по „мојата музика“. Гитарата ми служи само како средство за компонирање. Таа е неопходна сила за мене, со цел да се обидам и да создадам музика преку неа.
Голем дел од вашиот звук се базира на електронски направи, но до кој стпен вашата музика се потпира на интуиција? Во која мерка таа е промислена однапред, а до кој степен е интуитивна импровизација?
– Јас би го рекол попрво обратното, иако ја гледам вашата поента бидејќи самата гитара е електронска направа, но моите електронски помагала не ја создаваат музиката и претпоставувамн дека добар пример за тоа е моето последно издание. Сета моја музика е импровизирана, исто како што никогаш не планирам какви било соло настапи, а повеќето мои улоги во бендовите биле сосема слободни. Кога го реков тоа, на пример, кај моето ново трио Pale Horses, ние ќе свириме напишани песни со вокали, но тука нумерите ќе функционираат како основа за заедничко свирење на еден слободен начин.
Во последните неколку години учествувавте во многу проекти почнувајќи од соработките со Нилс Петер Молваер и Сидсел Ендресен, па се до Јан Банг и Supersilent. Да се каже дека сте само плоден би било големо потценување. Како ја одржувате вашата креативност и свежина кога работите истовремено на толку многу проекти?
– Преку работата на моите проекти, а посебно на соло проектот, можам да создадам добра основа за својот понатамошен развој, а како не би бил креативен кога свирам со такви фантастични музичари. Навистина сум размазен.
Како дојде до соработка со Сидсел Ендресен?
– Пред неколку години имавме одвоени настапи на еден фестивал и направивме заеднички бис. Неколку месеци подоцна Сидсел ме покани да настапиме во дует на Молде џез фестивалот. После тоа продолживме да настапуваме заедно.
Како таа соработка резултираше со сега познатото и многу наградувано издание „Didimoy Dreams“?
– Имавме пет настапи кои ги снимивме со надеж дека ќе има доволно работи од кои би бирале за да се направи издание во живо, но кога го слушнав настапот во Берген (на одличниот NattJazz фестивал) престанав да фаќам белешки и внимателно го преслушав целиот концерт. Тоа беше тоа. Сидсел се согласи, го средивме и повторно го преслушав. Ние бевме сосема изненадени кога ја добивме наградата Spellemannsprisen (норвешкиот Греми) за него.
Сидсел Ендресен
Какво е чувството да се соработува со Сидсел Ендресен која е популарен импровизтор од постарата генерација?
– Чувството е прекрасно. Таа поседува многу убав звук и да се свири со неа е како во сон. Никогаш не ми е досадно. Тука секогаш се мотаат беѕброј идеи кои се чини доаѓаат сосема природно. Сето ова е сосема слободно, и ние имаме многу заеднички места каде се среќаваме за време на импровизациите, иако нашите инструменти се сосема различни. Се чини дека размислуваме за звукот на сличен начин.
За време на 30-то издание на Скопскиот џез фестивал вие настапивте со Нилс Петер Молваер кога го презентиравте албумот „Baboon Moon“ кој Вие и го продуциравте. Тоа беше еден од најдобрите концерти на кои сум присуствувал на фестивалот. Беше очигледно дека со Молваер делите некоја чудна и посебна енергија.
– Тоа што се случува меѓу нас е тешко за опишување, барем не би можел тоа на кратко да го опишам, меѓутоа тоа што го свиревме таму беше отсвирено сосема слободно во концертна средина. Ние ги земавме нашите композиции и ги обликувавме во нешто ново. Беше навистина убаво да се работи на овој материјал подолг период. Од неговото создавање во студио и продукцијата на звукот на албумот, па се до многуте настапи со него. Нилс Петер е феноменален музичар со смешно одличен пар уши така што тој ќе звучи како себе без разлика што и да му фрлам. Тој беше целосно отворен за моите идеи и тука можев да правам што сакам.
Еден од проектите на кои неодамна почнавте да работите е и соработката со познатиот норвешки колектив Supersilent. Какво е чувството да се настапува со нив?
– Многу е интуитивно. Се чувствувам како на некој начин да сум пораснал со оваа музика, така што почувствував дека имаме многу заеднички работи, кога се работи за основното разбирање на музиката. Тие се многу добри музичари на некој свој начин и кога ќе се соберат заедно се случува музика. Кога се работи за Supersilent вие навистина треба да се држите до своето кога сте со нив.
На кој начин овие соработки влијаеле врз вашата музика?
– Претпоставувам дека на ист начин како и другите музики. Навистина не размислувам за тоа и се обидувам себе си да се доведам на исто ниво кај различни проекти.
Дали можете да ми дадете пресек како сте еволуирале како гитарист во текот на вашата кариера?
– Хе, хе, ова можеби ќе ви звучи дрско, но мислам дека сум еволуирал како музичар и композитор, но не и како гитарист. Веројатно пред неколку години бев подобар гитарист, бидејќи од тогаш престанав да се интересирам за гитарата. Јас сум повеќе заинтересиран за музиката отколку за инструментот.
На наша среќа и општо задоволство, денес во Скопје настапува легендарниот Ману Чао. Скопското лизгалиште ќе биде повторно центар на светот за почитувачите на ликот и делото на поранешниот фронтмен на Мано Негра кои ќе уживаат во Me gustas tu, Clandestino, Mi vida, Welcome to Tijuana… Во секој случај еден од оние забавни концерти.
Информациите велат дека голем број музички туристи ќе дојдат во Скопје за да бидат сведоци на, се надеваме, уште еден незаборавен настап на оваа музичка легенда.
Група фанови од грчкиот град Волос, во организација на алтернативната рок радио станица Лос Алмирос доаѓаат во Скопје, а Балкон3 им посакува добредојде. Радио станицата го добила своето необично име од зборот „Алмирос“ кој се преведува во „солен“. Патувањето за концертот со Лос Алмирос не е воопшто скапо, во споредба со други патувања организирани од агенции, и се чини дека е доста забавно бидејќи сите луѓе кои патуваат ја имаат мислата „музиката ги обединува луѓето“ во своите глави.
Ова само колку да истакнеме дека се случува и обратен процес во поглед на музичкиот туризам. честа глетка во нашата земја се полните автобуси со фанови на музиката кои патуваат да ги видат своите омилени групи како настапуваат во живо кај некој од нашите земји-соседи. Најчести дестинации за ваквите музички туристи се главните и поголемите градови во нашите земји-соседи. Солун, Белград, Нови Сад, Софија, Атина итн. се навистина градови во кои има многу музички случувања.
Убаво е што може да се види дека не само македонските фанови патуваат далеку да ги видат своите омилени групи, пејачи, туку и нашите соседи би дошле да уживаат на концерт или друга културна манифестација во Македонија. На сите што ќе одат на концертот им посакуваме да си поминат убаво и незаборавно.
Мечтата продолжува, желба за море, музика, храна, танц. Овој пат ќе споделиме уште неколку настани за ова лето во неодоливата Грција и уште поголема верба дека ќе посетиме некој од нив.
Rockwave festival – се одржува во Terra Vibe Park во Малакаса ( Malakasa ), мало гратче на 40 км оддалеченост од Атина ( 40 минути со кола ), ќе трае 6, 7 и 8 јули. Фестивалот има традиција од 1996 година и е еден од најголемите и познати фестивали во Грција и Југо-источна Европа, на кој се појавиле голем број познати светски имиња. Оваа година едни од поинтересните имиња кои ќе настапуваат се: Lana Del Ray, Dead can dance, Echo and the Bunnymen и други.
Подетални информации за фестивалот и карти на страната –
Интернационален фестивал на танцот во Каламата ( International dance festival Kalamata ) – Фестивалот се одржува во градот Каламата од 18 до 25 јули, 2013. Неговата традиција започнува од 1995година и од самиот почеток идеата на фестивалот е да го прикаже и промовира широкиот спектар на правците и трендовите на современиот танц.
Атина – Каламата, 240км, со возило 2 часа и 30 минути.
Концерт на Роџер Ватерс (Roger Waters), поранешниот басист и втор вокал на големите Пинк Флојд ( Pink Floyd ), на светската концертна турнеа “ The Wall live”. Концертот ќе се одржи на Олимпискиот стадион во Атина на 31 јули, 2013. Регуларните карти ќе чинат од 44 евра до 64 евра.
Ренесансниот фестивал во Ретимно ( Renaissance festival of Rethymno ) –се одржува во градот Ретимно на Крит ( Rethymno, Crete ) веќе 20 години. Ренесансниот фестивал стана духовен и уметнички фестивал кој секое лето, преку стотиците уметници од целиот свет, блеска со театарски и балетски претстави, ликовни изложби, музика.Фестивалот ќе започне на 25 август и ќе трае до 05 септември.
Скопје – Атина 710 км, Атина – Ираклион (Heraklion, главниот град на Крит) со траект патот трае од 6 часа и 30 минути од 7 часа, траектот за едно возило и 2 патници во временскиот период кога е фестивалот, ќе чини од 35 до 40 евра, повратен билет. Ираклион – Ретимно, 82 км, со кола 1 час и 10 минути.
Истанбул – Антина (преку Александрополис) со кола 1100 км, 11 часа.
Тоа што е Џими Хендрикс за електричната гитара, тоа е финскиот музичар Кимо Похјонен за хармониката. Со користењето електроника, Похјонен ја претвори својата хармоника во пеколна машина.
Некои инструменти допрва треба да го најдат своето место ако се земе предвид како јавноста и музичарите ги доживуваат, но тоа не е пречка некои музичари да бидат препознатливи и славни по тоа што пристапиле кон инструментите на поинаков начин од останатите. Тоа што е Џими Хендрикс за електричната гитара, тоа е финскиот музичар Кимо Похјонен за хармониката: концептуалист и мајстор импровизатор кој храбро го однесе овој инструмент таму каде што претходно се мислело дека е невозможно. Користењето електроника во кој било жанр е највозбудливиот аспект во развојот на музиката во последните декади. Таа им овозможила на музичарите од која било област да ја преиначат својата музика во рамките на „нервозниот“ и „недофатлив“ 21 век. Со користењето електроника, Похјонен ја претвори својата хармоника во пеколна машина.
Кимо, бестрашен музички авантурист, е човек со многу проекти кои живеат еден покрај друг. Многу од нив постојат само како концертни перформанси и тие го надминуваат бројот на снимени изданија. Помеѓу 1999 и 2013 тој е иницијатор на неколку различни проекти со најразлични концепти и соработници, почнувајќи од квартетот Kronos и триото KTU, каде членува и ритам секцијата на King Crimson, Треј Ган и Пат Мастелото, па се до Earth Machine Music, Kluster и Murhaballadeja / Murder Ballads. Овие бројни проекти го потврдија неговиот статус како еден од најталентираните европски хармоникаши, импровизатори и композитори.
Кимо Похјонен првпат настапи во Скопје во 2002 година, на Скопскиот џез фестивал, настап за кој и ден денес се зборува, а во рамките на овогодинешниот Оффест, тој повторно ќе настапи во Скопје. На фестивалот ќе биде прикажан и документарниот филм Soundbreaker за овој уметник во режија на Кимо Коскела.
Од каде дојде идејата да се направи документарен филмSoundbreaker?
Се започна кога еден германски продуцент го контактираше режисерот Кимо Коскела со цел да направи документарен филм за мене. Коскела го познавав од еден филмски проект на кој работевме заедно и ме праша за моето мислење. Му одговорив дека воопшто не сум заинтересиран за документарец за мене. Во тоа време имав 39 години и му реков дека во документарците обично станува збор за луѓе кои зборуваат и дека повеќето од нив се однесуваат на стари или умрени лица. Воопшто не видов било каква причина да се направи документарен филм за мене. Потоа тој почна да ме убедува, имавме многу состаноци, кога најпосле ме праша како би сакал јас да се направи целата работа. Му одговорив дека би бил заинтересиран за некакаов музички или игран филм. Го започнавме сценариото, но никогаш не добивме пари за тоа. Меѓутоа, почнавме да снимаме и на крајот се согласивме да направиме документарец. Најпосле, имавме нешто за спонзорите. Тоа е накратко како се одлучивме да направиме документарен филм.
Филмот ги прикажува вашите почетоци со хармониката, како и тешкотиите во прифаќањето на инструментот, вашиот однос со овој инструмент.
Сега работите се сосема поинакви. Почнав да свирам во 70-те кога сеуште живеев на село. Во моето село само возрасните беа тие кои свиреа хармоника и тоа беше музика за возрасни. Никој од мојата генерација не свиреше хармоника. Јас мојата ја добив од татко ми и настапував во локална група која ја сочинуваа постари луѓе. Тука свирев фолк нумери и беше некако убаво, но беше многу не-кул. Не се ни осмелував да им кажам на пријателите дека свирам хармоника бидејќи тоа беше толку не-кул. Во тоа време повеќе ме интересираа спортови и дружење со пријателите, така што, тоа беше компулсивна работа. Јас му го правев ќеифот на татко ми. Меѓутоа, кога имав 15, 16, размислував за тоа да бидам музичар и се преселив во Хелсинки каде почнав да учам класична музика. Во тоа време, се видов себе си како изведувач на класична музика. Подоцна, кога и се вратив на народната музика, тогаш кога формираа оддел за народна музика на академијата Сибелиус, а и за време на студиите, односот со овој инструмент беше малку чуден. Почнав да свирам и бандонеон, како и многу други инструменти. Дури и се откажав од свирењето хармоника бидејќи не можев да го почувствувам инструментот.
Подоцна, кон крајот на моите студии во доцните 90-ти, некој ме праша да направам соло концерт. Пред тоа учев да свирам на афричка м’бира, бандонеон или органа. Но, тогаш сфатив дека мојот главен инструмент е хармониката која ја свирам од времето кога имав 10 години. Морав да најдам нешто каде ќе се почувствував задоволен. Така, почнав да си играм со електронски ефекти, микрофони, лупови и тоа беше голем момент за мене кога сфатив дека стојам пред портите на еден звучен свет каде можам да создадам било што преку импровизација, односно без пишани партитури, без никакви белешки. На некаков начин тоа отвори еден нов свет за мене. Тоа е свет во кој јас живеам во последните 15 или 20 години и сега можам со гордост да кажам дека хармониката е многу кул инструмент. Тоа беше моментот кога сфатив дека го најдов својот пат, својот звук, мојот начин на правење музика. Од тогаш имам направено многу работи кои не очекував дека ќе ги направам во својот живот и имав многу искуства со различни проекти и различни стилови на музика.
„Не се ни осмелував да им кажам на пријателите дека свирам хармоника бидејќи тоа беше толку не-кул“.
Како реагираат луѓето на вашиот неортодоксен пристап кон хармониката со сите тие ефекти?
Се започна кога пробував во училиштето, а луѓето почнаа да зборуваат како го злоупотребувам ова или манипулирам со она. Тој се крие позади ефекти и лупови. Меѓутоа, тоа мене не ме загрижуваше. Имав само едно правило: сакав јас да бидам задоволен, а не некој друг. Без разлика што луѓето кажуваат јас ќе направам онака како што сакам, иако поради тоа ќе правам само еден концерт годишно, ако тоа мене ми причинува задоволство 110%. За време на првиот концерт имаше многу фрустрации и нервози бидејќи имаше толку многу работи кои требаше да бидат сработени, но публиката реагираше веднаш. За многумина тоа беше најдобриот концерт на фестивалот на кој настапував. Многу бргу потоа бев букиран на фестивалот WOMAD во Берлин каде имаше многу нови музичари и почетници, а за мојот концерт најмногу се зборуваше. Наеднаш почна мојата интернационална кариера и можев да ги оставам сите други проекти, бендови и започнав нешто свое. На некој начин ова е како бајка. Тоа беше почетокот.
Вашите концерти се необичен спој на визуелни и аудио ефекти, односно се еден вид театарска претстава. Какво искуство сакате да и пружите на публиката на вашите концерти?
Повеќето луѓе во светот се навистина зафатени и се најчесто под голем стрес од секојдневниот живот. Сите ние работиме колку што е можно повеќе. Кога се работи за концерт, тоа за мене има посебно значење – за мене тоа е некаков вид ритуал, од почеток до крај. И кога ќе направам концерт кој трае 60 до 90 минути, јас само се концентрирам на музиката и сакам публиката да го искуси истото што и јас. Во тие моменти, публиката може да се опушти и не мора ниту да пее или ракоплеска. Всушност може да прави што сака. Јас уживам додека сум на сцената и имам убаво искуство, а со тоа сакам и публиката да доживее нешто слично. После концертите слушам разни приказни, најчесто интересни, и секогаш е убаво да се чуе што им минува низ главите на луѓето за време на концертите. Не е само музиката.
Во една од сцените од филмот сте прикажани како свирите додеа се случува боречки меч. Како дојдовте на идеја да ја оркестрирате музиката наспроти боречки меч?
Во доцните 90-ти, за време на еден фестивал во Финска, еден постар музичар ми спомна дека некогаш свирел хармоника за време на боречки мечеви. Помислив дека тоа е шега. Никогаш претходно не бев чув за вакво нешто. Следно почнав да пребарувам стари архиви и стари весници, но немаше ништо во врска со тоа, дури и немаше никакви видео материјали. За мене тоа беше чудна тема и посакувам да сум имал можност да видам хармоникаш кој свири за време на боречки меч. Следно, почнав да интервјуирам стари борачи, стари хармоникаши, и открив дека било корисно да се има хармоникаш за време на тие мечеви. Слушнав многу интересни приказни за тоа што се случувало на времето. Тогаш помислив дека морам да ги повторам тие работи. Најдов 10 борачи и користев стари приказни. Обично кога го работам сето тоа морам да имам чувство дека тоа што го работам е нешто ново и дека претходно не било направено. Потоа создадов некаков вид музички перформанс или театар кој се базираше на стари приказни. Беше супер. Проектот со борачите е пример за тоа што сакам да правам – чисти музички проекти каде јас само свирам музика. Тука спаѓаат и проекти со машини и балерини. Тие проекти прикажуваат една друга страна од мене. Сакам визуелни работи на начин на кој чувствувам дека не биле претходно направени. Во моментов имам проект со една балерина – никогаш претходно не сум помислил дека ќе работам со балерина. Сакам да се забавувам себеси работејќи различни работи и проектот со борачите беше вистинска можност да се запознаам со сите тие луѓе за кои вопшто не знаев дека постојат. Навистина понекогаш е лудо кога ќе се види што се може да биде кул.
Earth Machine Мusic е проект со поинаков пристап каде се користат звуци кои сте ги снимале на фармите и разни машини, а кои ги вклучувате преку хармониката.
За Earth Machine Мusic, снимав звуци на село и направив музика од тоа. Некои од звуците се вклучуваат преку хармониката или поинаку, кога за време на настапите со помош на други средства како што се трактори, кои ги вклучуваме пред публиката и ставаме микрофони кај моторот. Користејќи ја сета таа опрема како извор на звуци е убаво и на моменти делува многу визуелно. Публиката може да види кои се тие звуци како и музиката која е компонирана за таа музика.
Што е тоа што се обидувате да го доловите на ЕММ?
Јас сум роден во рурален крај и во последните 20 години живеам во град т.е. во Хелсинки. Почувствував дека луѓето навистина не се заинтересирани за тоа што се случува надвор од градските средини. Во повеќето случаи, кога ќе чуеме за вести од руралните предели тоа се или тажни или лоши вести. Поради тоа, на овој проект пристапив од поинаков агол и го направив тоа настапувајќи за луѓе кои живеат по селата. Сите концерти беа изведувани по селата. На пример, за концертите во Англија, луѓето мораа да патуваат од градовите во селата таму каде што се наоѓаа фармите. Почувствував дека морам да бидам таму и да работам со тие луѓе иако тие немаа поим што јас правев. Меѓутоа, тие беа учтиви и отворени, беа расположени да учествуваат и беа благодарни што некој се заинтересирал за нив. Кај овој проект постои одреден општествен аспект.
Еден од вашите скорешни проекти е и соработката со вашиот професор и ментор, Хеики Латинен, на Murder Ballads кое е колекција на народни песни чија заедничка тема се убиства?
Хеики Латинен е мојот ментор, тој е и мој поранеше професор, и е некој кој секогаш ме охрабрувал да си го најдам својот пат. Добивме понуда од еден фестивал да направиме проект чија тема ќе бидат убиства. Во Финска секогаш постоеле песни со поинаков пристап кон убиствата. Се разбира, убиството е грозен чин, но понекогаш е присутен црн хумор во тие песни. На пример, тие двајца луѓе кои се ставени на предната страна од албумот, јас пеев песни за нив кога бев помал. На некој начин постоеше некакво восхитување за нив. Се сеќавам дека пеев еден стих каде едниот му се обраќа на другиот „Ти убиј го мажот на таа жена, за да можам јас да ја омажам неа“. Се сеќавам, имав 5 години кога ја пеев таа песна и постоеше некаков восхит. Поради тоа кога се одлучивме да го работиме овој проект ние сакавме да пристапиме на повеќе начини кон оваа тема со различни типови балади каде темата е поврзана со убиство. Фактот дека направив издание со Хеки Латинен, кој е мој херој, ми значи многу.
Што е тоа што ве инспирира да работите толку многу и истовремено да работите на повеќе проекти во исто време?
Јас работам со звук и во мојот простор каде што работам се обидувам да изнајдам нови звуци или преку моите хармоники или преку електрониката. Тоа е еден бескраен свет со нови бои и звуци. Тоа секогаш прави да бидам постојано буден и ми дава енергија за нови работи. Во моментов имам ново дуо, но овој пат тоа е со ќерка ми која има 17 години. Таа свири тапани. Тоа е убава соработка и исто така работам и со една балерина. Најбитно ми е што и да работам, морам јас да бидам задоволен со проектот.
За фановите на Joy Division, оние родени после 1970година, (кои немале можност да ги гледаат Joy Division во живо, а на кои животот им е одреден од Joy Division), минатата ноќ беше сигурно една од најдобрите и најважните во животот.
Настапот на Peter Hook во Паук, концертниот простор сместен среде студентскиот дом Стјепан Радиќ наменет претежно за одржување на рок концерти, беше насловен UNKNOWN PLEASURES, A JOY DIVISION CELEBRATION FROM PETER HOOK.
Конечно, чекањето се исплатеше, денот дојде, време е да ја славиме музиката на Joy Division! Публика околу 500 луѓе, млади, постари. Од Загреб и околината, па дури и неколку верни фанови од Македонија.
Ако одиме во сентимент, Екипата на Балкон3 тврди дека Peter Hook дури накрајот пушти и солза, публиката образована, феноменална, сите песни ги знаат, а имаше и доста млади, така што со таква младина Joy Division не треба да стравуваат од заборав…
Peter Hook & The Light почнаа со Ceremony, завршија со два биса.. Atmosphere и Transmission.. А измеѓу UNKNOWN (AND KNOWN) PLEASURES…