Македонија е земја на празници. Жителите на малата балканска земја уживаат да празнуваат со полни трпези, весело расположение и дружење со пријателите. Можеби токму затоа со дваесетина државни и верски празници во текот на годината, Македонија е на врвот во Европа по бројот на неработни денови. Сепак новогодишните и божикните празници се приказна за себе. Распослани во првата половина на јануари го распламтуваат хедонистичкиот дух кој тлее во душата на Македонецот. Музика до рани зори, храна и пиење во избилство, чиниш утре е крајот на светот.
Славјето вообичаено започнува неколку дена пред 31 декември како загревање за „најлудата ноќ“, како што се нарекува преминот од старата во новата година. Во тој период сите кафулиња и кафеани се полни, нема игла кај да фрлиш. Се слави со пријатели, роднини, колеги, па дури и со луѓе кои воопшто не ги познаваш. Во тие неколку дена не се штеди на ништо. Мора да има пари за подароци, за кафеани и секако најважното, фрижидерот да се наполни до врв со храна и пијалоци. Токму заради потрошувачката треска, јануари е познат како најдолг месец во годината. Обично после две недели домашниот буџет е празен, но тоа и не е толку важно ако празниците поминале како што треба.
И Нова Година и Стара Нова Година
Македонија е една од само неколкуте држави во светот чии жители два пати го слават доаѓањето на Новата година. Официјалната прослава, како и насекаде, е вечерта на 31 декември, кога на плоштадите низ сите градови се организираат забави со музика, вино, мезе и огномети.
Сепак, сите останати празници се одбележуваат според Јулијанскиот календар. Така на 6 јануари се слави Бадник, а на 7 јануари е денот на Христовото раѓање, Божик. Овие празници се минуваат во кругот на семејството и уште од стари времиња важи правилото „Пред Божик, зад Божик – дома да си.“ Големиот христијански празник уште во мугрите на 6 јануари го најавуваат коледарите. Групи од по 5-6 деца одат од врата на врата пеејќи коледарски песни, а домаќините ги даруваат со овошје, слатки и парички. Вечерта семејството се собира и се крши „лепчето со паричка“.
Се верува дека оној кому ќе му се падне паричката ќе го следи среќа во текот на целата година. Во голем број домови „лепчето со паричка “ се крши на празникот Василица, односно на 14 јануари, првиот ден од Новата година според Јулијанскиот календар. Претходната вечер се прославува празникот со невообичаено и контрадикторно име Стара Нова Година.
Бадникарски огнови и Василичарски каренвали
Јануарските празнувања во Македонија се придружени со низа пагански обичаи, од кои најпознати се бадникарските огнови и василичарските карневали. Бадникарските огнови се палат низ целата држава ноќта во пресрет на Бадник. Оваа појава е многу популаран во последните години и речиси секое маало пали свој оган.
Соседите се собираат околу огнот, си честитаат Нова Година, се кажуваат шеги, се слави со ора и песни. На трпезата има риба, сарми, салати и пита. Сепак заштитен знак на ваквите собири е греаната ракија која е совршен „еликсир“ за загревање во студените зимски вечери.
Во Македонија на 14 јануари се одржуваат неколку Василичарски карневали, од кои најпознат и најстар е Вевчанскиот. Со традиција од 14 века, Вевчанскиот карневал е туристичка атракција која привлекува голем број гости од земјата и од странство. Живописните маски и специфичниот хумор на Вевчанци го прават овој настан уникатен. Најголем дел од маските се страшни со цел да се избркаат злите духови и демони, кои се верува дека во овој период шетаат по земјата.
Стомакот полн е голема среќа
Гладна мечка оро не игра. Оваа стара народна поговорка, се чини најдобро го опишува наравот на Македонците. Непишано правило е дека при секое славје најважно е да се обезбеди доволно храна и пијалок, а се друго само ќе си дојде. Најдобра потврда за ова се токму новогодишните и божикните празници. Трпезата е постојано полна, а се менуваат само гостите и специјалитетите. За Нова Година нема дом во кој не се подготвуваат кифлички, руска салата и печено свинско или телешко месо, а се наздравува со домашно црвено вино.
Руската салата е мешавина од варени компири и грашак, со рендани кашкавал, шунка, јајца и мајонез.
За Бадник се подготвува посна вечера, на која покрај рибата, задолжителни се традиционалните македонски специјалитети тавче гравче и сарма. Во многу домаќинства на Бадник се варат и костени, кои се одлично мезе со црвено вино.
Посната сарма е македонски специјалитет кој се подготвува на тој начин што во листови од зелка или од винова лоза се замотуваат ориз, праз и мелени ореви.Тавче – гравче е можеби најпознатиот традиционален македонски специјалитет, кој го пробал секој странец кој ја посетил земјата.
Среќни празници од тимот на Балкон3 и славете со добра храна и во убаво друштво.
За некои тоа е начин да се избега од мрачната зима и сè потешкото секојдневие, за други е можност за духовно напредување и добротворство. Во Грција претераниот конзумеризам веќе започнува да се подвлекува пред потребата да се прославува заедништвото за време на најпопуларните зимски празници.
Ѕирнете во нашите зимски празници и добредојдени сте да ги прославиме заедно!
Колку долго траат празниците?
Никој не знае! Ниту еден Грк не сака празник кој трае само еден ден.За почеток зимската сезона на празници се вика “Dodekaimero” што во превод значи 12 дена. Се слават три главни празници: Божик (25ти декември), Нова Година (1ви јануари) и Богојавление (6ти јануари). Тие се три државни празници… но децата се најрадосни бидејќи тогаш имаат петнаесетдневен распуст.
Но тоа не е сè: во текот на зимата се слават најпопуларните грчки имендени. Грците кои по обичај добиле име според некој светец се очекува тој ден да го прославуваат како својот роденден – па дури и повеќе. Вообичаено, куќата е отворена за сите роднини и пријатели, се приредува забава во домот а неретко и во ресторан… кој како претпочита. Здодевната зима се претвора во сезона нанижана со празници како Св. Димитрија на 26ти октомври кој го најавува почетокот на зимата, и Св. Андреј на 30ти ноември кога започнуваат подготовките за претстојните празници.
Имендени се слават во текот на целата година но најмногу ги има во зима.
Проблемот со дванаесетте Божиќни денови
Има само еден проблем: бидете внимателни ако се наоѓате блиску до оган или печка. Демонските суштества “Kalikantzari” кои живеат длабоко под земјата и се обидуваат да го пресечат Дрвото на Животот кое го држи светот на место, конечно го наоѓаат својот пат од длабочините до површината на земјата и прават секакви пакости, особено кога не гледате! Одмаздата доаѓа на крајот на дванаесетте денови – на Богојавление, кога Исус бил крстен, се осветуваат водите, па ако видите некое од тие суштества само попрскајте ги со света водичка. Ефектот е спротивен од оној кој водата го имаше на гремлините – исчезнуваат и проблемот е решен!
Празнични задоволства
Во секој дом ќе ве почастат со нешто. Во пекарите и слаткарниците специјалитетите ви се смешкаат од излозите. Малку се разликуваат во различни региони но во основа истите слатки се појавуваат насекаде во тие дванаесет денови.
“Melomakarona” се колачиња од маслиново масло, брашно и додатоци, натопени во мед и се валкаат (а понекогаш и полнат) во мелени ореви.
“Kourabiedes” се суви колачиња со бадеми, попрскани со шеќер во прав, со арома на портокал и ванила.
“Diples” се колачи од лесно, крцкаво тесто испржено во маслиново масло, потопено во сируп со мед и попрскано со ситно сецкани ореви и сусам.
“Vasilopita” е колач од кој има два вида:
a) “tsoureki” – потекнува од Истанбул и се приготвува со тесто со квасец и арома на мастика и магрива (вид цреша).
b) сунѓерест колач со бадеми и арома на лимон кој има далечни врски со северна Италија.
И двата вида на Божиќен колач се многу вкусни.
Весели утрински песни
Ноќта пред трите главни празници групи деца одат од врата на врата, ѕвонат на метални триаголници, пеат пригодни песни (kalanda) различни за секој од празниците и секако очекуваат нешто за возврат од своите соседи, како колачиња и ситни парички.
“Kalanda” од грчкиот уметник Никифорос Литрас, 1872
Постојат стандардни празнични песни кои се пеат во градовите но во различни делови од земјата се менуваат и песните и инструментите. Во случај децата да пеат фалш (што е многу често), или нè разбудиле премногу рано, се обидуваме да бидеме стрпливи и им дозволуваме да завршат со пеењето – сепак трае само една минута! Каков и да е квалитетот на изведбата на крај секогаш ни посакуваат “Ke tou hronou” – Бидете живи и здрави до следната година! а ние им возвраќаме со “Hronia Polla” – За многу години!
Песни се слушаат и на улиците каде пеат групи деца и возрасни.
Нова Година е единствениот нерелигиски празник во текот на дванаесетдневните празнувања, но има најголема културна и друштвена важност.
Што се однесува до Божик, раѓањето на Исус Христос се одбележува како еден голем христијански празник еднаков по важност со уште неколку во православната традиција. Најважниот сепак е Велигден кој се прославува на пролет. Голем дел од верниците не присуствуваат на Божиќната литургија која започнува во 5 ч. наутро и луѓето не си разменуваат подароци на овој ден.
Сепак, очекувано постојат многу сличности помеѓу западната традиција и начинот на славење во Грција. Сите знаат (или барем се сомневаат) дека “Jingle Bells”, санки со ирваси, реплики од сцената на раѓањето во природна големина на градските плоштади, осветлени елки, варено вино, полнета мисирка, лизгалишта со вештачки мраз итн. се увезени од разни западни и северни држави кои го слават Божик како најголем празник во годината. Но насекаде можат да се сретнат нивните обичаи на кои веќе сите се навикнати и ги прифатиле како свои.
Понекогаш претворањето на туѓите обичаи во свои може да биде многу забавно, како што е оваа верзија на “Jingle Bells” во грчки стил.
Луѓето кои ја сочинуваат грчката дијаспора од пред независноста се веќе потполно навикнати на западниот начин на славење Божик. Современа Грција исто така има многу попримено во 1830 -тите кога еден Баварски Принц со својата многубројна свита се досели и стана прв крал на современата држава. Еден век подоцна (1924), Јулијанскиот календар, кој се користел уште од византиско време, бил заменет со Грегоријанскиот, па така сите христијански празници, освен Велигден, се слават 13 дена порано – и Божик веќе не е на 7ми јануари.
Божиќно село во Атина
Многу мал број држави, како што е нашиот северен сосед, празнуваат според стариот календар па во овој случај се добредојдени да слават двапати, и како што веќе напомнав се подразбира дека колку повеќе празници толку повесело! Има и бонус: сите кои го носат името на Св. Јован (во сите варијанти) примаат специјални честитки и подароци на 7ми јануари. Тоа е голем празник на сите кои го носат ова многу често име во Грција, па секогаш ќе се најде некој Јани или Јана да приредат забава.
Уште нешто за локалните обичаи
Елка се кити насекаде, но луѓето многу често декорираат зимзелени дрвја кои растат во нивната област, или пак прават импресивни реплики на бродови (вообичаено на крајбрежјето и островите). Малите бадникари често носат мини модели на бродови.
Ако Грците ви кажат дека Дедо Мраз не постои, не грижете се. Постои друг светец задолжен за таа работа. Тое е Свети Василиј Велики кој секоја Нова Година доаѓа од Цезареа (град во денешна Турција познат по тоа што нема ирваси) и носи подароци на децата и возрасните без разлика дали биле добри или лоши (барем ние сакаме така да веруваме). Нова Година е ден за разменување на подароци.
Вистинскиот Свети Василиј е претставен како било кој друг лик во византиската уметност, но понекогаш може да се види и како американскиот Дедо Мраз. И да, Рудолф, ирвасот со црвено носе се пее на грчки, но се преведува само како елен…!
Се разбира 1ви јануари е посветен на тие кои го носат името Василис (м), Василики, Вики, Васо (ж)… во сите варијанти. Веројатно ова е именден кој добива најмалку внимание бидејќи луѓето добиваат само еден подарок наместо два!
А што се случува со најрекламираниот, специјален момент на годината – полноќ на 31ви декември кога преминуваме во новата година? Во денешно време општините организираат концерти, прават огномети, нешто што до неодамна не постоеше како обичај. Луѓето ја дочекуваа новата година во своите домови со шише пенливо вино, а потоа излегуваа на забава во градот. Но, традицијата налага и да се коцкаат на популарниот Блек Џек до зори. Ако победите ќе имате среќа таа година, а ако изгубите ве тешат со зборовите “Ќе имате среќа во љубовта”.
Ако многу веројатниот мамурлак ве одмине следното утро, тогаш може да се сетите дека Новата Година се дочекува со смачкување на мандарина на домашниот праг. Мандарината е овошје кое најмногу асоцира на Нова Година како симбол на благосостојба и ветување за обнова на Земјата.
Парче торта за “странец/гостин”
Највозбудливиот момент од новогодишниот ручек е десертот: “Vasilopita” – колачот на Св. Василиј. Тој се пече со паричка внатре, па ако ја добиете паричката се верува дека ќе имате среќа во таа година. Без разлика дали сте присутни или не, семејството ќе пресече парче и за “странец/гостин”, па ако сте странец и планирате да патувате, дојдете со првиот авион во Грција и пробајте го заслуженото парче од колачот (или замолете ги да ви ја испратат паричката).
Сечењето на колачот е многу важна работа па можно е да се претвори во забава на работното место или во седиштата на разни компании. Добивањето на паричката со себе носи и подарок, вообичаено некоја мала амајлија за среќа (“gouri”) во годината што доаѓа.
Скок во замрзната вода
На 6ти јануари водите се обично замрзнати. Реката Јордан (каде е крстен Исус Христос) е прилично далеку, продавниците се затворени, во домовите не се организира ништо посебно, но ако сте човек кој сака активности на отворено може да присуствувате на еден необичен настан: Мажи (и понекоја жена) во костими за капење нуркаат во водите на замрзнатите реки, езера, море, цистерни, па дури и модерни резервоари на вода во Атина, во обид да го фатат малиот дрвен крст кој свештеникот го фрла. Оној кој ќе го фати крстот се смета за благословен во таа година.
Богојавление во Пиреја
Можете и да ги следите настаните низ цела Грција во живо на телевизија. За медиумите ова е шанса за озборување на национално ниво (кој, каде, како и што се случило на крај).
И да, веќе погодивте: ова е исто така именден за сите кои се викаат Фотис (м), Фотини (ж), Уранија/Ранија (ж), Јорданис (м), Теофанис/Фанис (м), Теофано/Фани (ж)… Забавата никогаш не запира…
Всушност, нашите сезонски честитки може буквално да ги преведете како:
Во Атина семејствата и децата го прославуваат Божик со прошетки низ градот во радосна и забавна атмосфера. Сериозната економска криза доведе до појава на повеќе граѓански иницијативи кои промовираат социјална солидарност во текот на целата година, но за време на овие Божиќни празници Градското Собрание на Атина реши да ги комбинира традиционалната празнична радост и чувството за социјални проблеми во опкружувањето.
Целта е да се обезбеди забава во градот како што налага традицијата (особено голема потреба во вакви тешки времиња) а во исто време да се придонесе во акциите за социјална солидарност и интерактивно да се едуцираат децата преку игра и фантазија.
Од 6-ти декември 2013 до 6-ти јануари 2014 културниот центар Технополис (поранешна фабрика за гас во квартот Гази) ги поканува сите деца и возрасни да ја посетата “Божиќната фабрика” и да прослават во весела атмосфера низ игра и многи други активности организирани за најмалите.
Активностите ќе се одвиваат секој ден од 10.00 до 22.00 часот. Со купување на карта по доста ниска цена добивате неограничено учество во сите активности.
Серија едукативни и забавни работилници ги очекуваат децата кои сакаат лично да го запознаат Дедо Мраз, да добијат подарок и да ја разгледаат неговата фабрика. Таму можат да научат како да направат дрвени играчки (кои потоа можат да ги задржат) и да учествуваат во изработката на огромен картон за друштвена игра која самите ќе ја дизајнираат, сами ќе ги постават правилата за играње и се разбира ќе определат соодветна награда за победниците…
“Kalikantzari” (лошите џуџиња) се опремени со бои и се спремни да ги размачкаат по детските лица… на уметнички начин во работилницата за цртање на лице. Децата можат да ги испробаат своите вештини во правење традиционални пецива во работилницата за колачиња, а во слатко-магичната работилница ќе научат како да изведуватт магионичарски трикови со пекарски продукти. Во текот на целиот настан ќе биде обезбеден интернет простор каде децата ќе можат да ги испраќаат своите Божиќни пораки и желби низ целиот свет.
Во рамките на Божиќната Фабрика во Технополис ќе се одвиваат и неколку интерактивни и мултимедијални изложби, како што е Музејот на древна грчка технологија кој нуди 50 експонати на интересни механички направи (оригинали и копии) и изложбата на древни играчки која од колекцијата на илјадници експонати ќе претстави играчки од различни периоди и цивилизации.
Добротворната детска организација Флога и СОС Детско Село Грција организираат базар на солидарноста во рамките на кој ќе се собираат играчки (во добра состојба), книги и облека кои ќе бидат донирани на социјално загрозените семејства. Како контраст на скапите вештачки дрва (веќе долги години контроверзна тема за украсувањето на Атина) Технополис ќе биде украсен со 500 природни елки кои подоцна, кога ќе завршат празниците, ќе бидат повторно засадени на определени места за пошумување на блиските планини на Атика.
Лизгањето на мраз стана особено популарно во цела Грција па затоа ќе бидат поставени лизгалишта за возрасни, деца и за најмалите посетители, но и огромен карусел, штандови со колачиња, печени костени и други закуски (варено вино за возрасните). Посетителите ќе можат да се возат низ Технополис во еколошко вовче.
Ако решите да прошетате низ Гази оваа година ќе видите дека децата се во центарот на вниманието – но, како што најавуваат организаторите, активностите се наменети и за сите оние кои се чувствуваат како деца! Секој ден, програмата вклучува музички претстави, концерти на современа грчка музика, џез, рок и класична музика, театарски претстави, куклен театар и театар на сенки, улични претстави, жонглери, кловнови и магионичари. Безброј можности за уживање за целото семејство!
Како и во голем број на светски метрополи исто така и улицитe на Истанбул се подготвени за дочекување на новата 2015 година. Одбројувањето за Новата Година започна. Најпрометните делови од градот се украсени со посебни украси и осветлувања. Највеселата ноќ некои луѓе ќе ја поминат во домашна атмосфера со своите најблиски, некои пак според можностите да домашниот буџет во локал или пак ресторан. Една од најпознатитите шопинг места на Истанбул, Нишанташи, ги финишира подготовките за блескавата ноќ. Како и во претходните години и оваа година во Нишанташи најзабавно ќе биде во областите Валиконаги, Абди Ипекчи и Тешвикије.
Новогодишната прослава, под концептот „Зимска бајка во Нишанташи„ ќе ја организира општината Шишли, каде што припаѓа и Нишанташи. На улицата Абди Ипекчи поставен е црвен тепих во ширина од 4 метри и должина од 500 метри. Осветлувањето поставено на улицата прави посетителите да се чуствуваат како естрадните ѕвезди на подиумите.
Вреди да се посетат и 20-те гигантски статуи дизајнирани во различен концепт и бои на познатата дизајнерка, Тувана Бујукчинар. Нишанташи истотака ќе биде домаќин на уличната забава која ќе се оддржи на 31 Декември. На сцената која ќе биде поставена на улицата Абди Ипекчи во текот на ноќта ќе има различни забави и музика. Како и во претходните години, и оваа година илјадници луѓе со голем интерес ја очекуваат уличната забава. Посетителите точно во 24 часот, со огномет ќе ја поздрават новата 2015 година.
Уште една година останува зад нас…Тешко е да се каже дека 2014 година во целиот свет имаше мир, среќа и благосостојба…Исто како што не можевме да кажеме и за претходната година….Во 2014 година војните, конфликтите, гладот, сиромаштијата, природните катастрофи, економскта криза не го напуштија светот…Но, сепак нашата надеж ќе продолжи во 2015 година.
Како и голем број на луѓе што ги познавам и јас како и минатите години, на 1 јануари мојата прва работа ќе биде пред прагот на мојот дом да ја искршам црвената калинка која ја носам во мојата ташна…Прашувате зошто нели?… Според верувањата кое потекнуваат од грчката митологија, кога се влегува во новата година пред прагот на куќата се крши една калинка. Се верува дека искршената калинка пред надворешната врата од домот, ќе донесе бериќет, среќа и просперитет.
Штом ќе влезам внатре, ќе ги отворам прозорите за да домот биде изложен на чист водух… Ладниот и чист воздух во мојот дом ќе допринесе Новата Година да ја започнам свежа и енергична… Се разбира да ги заборавам и непотребните спомени од минатата година…Со надеваме дека во новата 2015 година ќе ни се исполнат сите соништа и дека новата година ќе донесе среќа и мир.
Ако сакате да дознаете од каде изгрева сонцето во Македонија, упатете се на исток кон малото планинско гратче Берово, сместено под падините на Малешевските планини, обиколено со борова, букова и дабова шума. Низ крошните и височините на дрвјата, ѕирка Беровското езеро кое Ви дава чувство на недопрена убавина, која вреди да се види и доживее. Ако решите да го посетите Берово, не брзајте да стигнете порано. Искачувајќи се кон преубавиот зимски планински предел ќе ја поминете Мискиџиовата чешма и ќе стигнете до Обозна – највисокото место, со надморска височина од од 926 метри.
Тука застанете, излезете од автомобилот и вдишете длабоко. Ќе го почувствувате чистиот планински воздух со највисока концентрација на кислород и ќе ја осетите острината на планинскиот ветер. Во далечината ќе ги забележите планинските врвови покриени со снежната кристална белина и тогаш ќе се уверите во беспрекорната убавина што не е нималку помала од убавината на Швајцарските Алпи. Токму затоа на Берово многумина го нарекуваат и Мала Швајцарија.
Берово како револуционерен град, познат по славните Дедо Иљо Малешевски и Димитар Беровски, има околу 10.000 жители кои го чуваат културно-историското наследство и ја негуваат традицијата, музиката, храната, фолклорот.
Следењето на старите техники и користењето на современи инструменти за создавање разновидни производи е карактеристика на поголемиот број занаети во Малешевијата. Копаничарите од малешевскиот регион се познати по квалитетната изработка на секаков вид резба – плитка, длабока, скулптурна. Кујунџиството и златарството како занаети биле неразделен дел од секојдневниот живот на Малешевци, а чевларството како занает има длабоки корени во Малешевијата.
Пробајте оваа зима одморот да го минете во Берово. Модерните хотели кои ја задржале автентичноста на малешевската традиција ќе Ви понудат вкусна, еколошки здрава храна. Препорачувам да го пробате Малешевското (Беровско) сирење, биено сирење, жежено сирење, кашкавал, буламач, урда, матеница, како и специјалитетите од малешевски компир комбиниран со клиси, а за десерт, колач од шумски диви плодови набрани од природата.
А кога изморени од прошетките низ планинските патеки и од посетата на старовековните цркви Св. Архангел Михаил, Пресвета Богородица и Рождество на Пресвета Богородица, ќе се вратите во топлата соба во која се слуша само пуцкањето на дрвата од каминот, напијте се чај од лековити билки. Тоа ќе Ве опушти и ќе Ви даде енергија за наредниот ден. Ако сте малку настинати и кашлате, воопшто не грижете се. Во Берово речиси на секо чекор може да се најде надалеку познатиот боров сируп кој за ден-два ќе ги исчисти белите дробови и ќе направи да се почувствувате здрави и среќни.
Да се дочека Новата Година со саканата личност и семејството во планинските вили во туристичката населба Абланица далеку од звукот на градот и цивилизацијата е вистински благодет. Абланица е оддалечена од Берово само четири километри. Таму може да се доживее вистинска планинска бајка и да се ужива во зимската магија, која може да ја создаде само зимата.
Уникатен белег на Берово му даваат питите и качамакот на мештаните. Никогаш нема да го заборавам вкусниот зелник на баба Живка Димитриевска, зачинет со нејзината срдечност и љубезност.
Таа е една од многуте луѓе во Берово, кои ќе ви понудат гостопримство иако не ве познаваат, ќе ве послужат со слатко од сливи или диви јагоди и со сок од бозел. Ќе ви зборуваат за Берово, а вие ќе посакате уште долго, долго да останете во таа убавина, која нивните приказни ја прават привлечна како магнет.
“Kalanda” од грчкиот уметник Никифорос Литрас, 1872
Скок во замрзната вода
Богојавление во Пиреја
Активностите ќе се одвиваат секој ден од 10.00 до 22.00 часот. Со купување на карта по доста ниска цена добивате неограничено учество во сите активности.
