Balkon3

Tag: Широк Сокак

  • Љубовната приказна на Ататурк и Елени – туристичка атракција

     

    Приказната  од крајот на 19 век, за неостварената љубов помеѓу убавата  битолчанка Елени Каринте и младиот Мустафа Кемал Ататурк, кои многумина ги нарекуваат балканските Ромео и Јулија,  денес станува незаобиколна  туристичка атракција во Битола. Турските туристи минуваат илјадници километри, да ја посетата спомен-собата во битолскиот Музеј, да се фотографираат под балконот на Каринте, каде е исплетена можеби најголемата љубовна сага на овие простори, но  и да го  читаат писмото што таа му го напишала на Ататурк.

    Писмото на Елени до Ататурк

    “Некаде и некогаш,

    Поминаа толку години, а јас ете, секој ден чекам абер од тебе. Ако некогаш го добиеш писмово, сети се, види ги солзите на хартијата. Годините си врват, овде сешто се зборува за тебе, нешто се случува. Ако ги читаш овие редови додека љубиш некоја друга жена, искини го писмово и прашај ја неа дали верува дека некоја си Елени Каринте од Битола го поарчила цел живот за еден човек со кого била само еден ден. Ако ја љубиш неа, како што јас те љубам тебе, не и кажувај ништо, нека биде среќна, ако си и ти среќен. Ако пак, уште ја паметиш девојката од балконот  и не љубиш друга, знај те чекам и  ќе те чекам цел живот. Знам дека ќе се вратиш, дека не си заборавил…”

    Писмото на Елени

    Ова е дел од писмото за кое се верува дека  пред повеќе од еден век му го напишала битолчанката Елени Каринте на младиот Мустафа Кемал, кој  учел во воената гимназија во Битола. Спомен собата во чест на големиот турски реформатор се наоѓа во битолскиот Завод и музеј, објект  во кој било сместено училиштето каде се школувал младиот кадет. Фотографии, скици од битки, библиотека,  биста,  восочна фигура- одаја која ги збрала сите тајни од животот на големиот реформатор.

    Музејот на Ататурк во Битола
    Музејот на Ататурк

    Централно место зазема писмото од Елени Каринте, а приказната за балканските Ромео и Јулија, тој муслиман, таа христијанка,  нивната  голема љубов, предвреме  осудена на пропаст  заради религиските и општествените стеги,  денес, еден век подоцна, е главен адут за привлекување турски туристи. Со воздишки го читаат  писмото, се фотографираат пред куќата на Каринте на битолски Широк Сокак, додека балконот ја раскажува  тажната љубовна приказна…

    Куќата на Елени Каринте на Широк сокак

    Легенда или вистина…

    Младиот кадет Мустафа во 1896 година, доаѓа од Солун да учи во воената  гимназија во Битола.  Честопати шетал по Широк Сокак, а едно попладне пред Велигден во 1897 година, на балконот од куќата на богатиот трговец Ефтим Каринте, која и денес постои на аголот од улицата, веднаш наспроти хотелот Епинал, ја забелжал убавата Елени, негова врсничка. И девојката не останала рамнодушна, па крадешкум, таму од балконот  и таа фрлила  поглед на стројниот Ататурк, висок, со убав стас и сини очи. И така Мустафа декој ден минувал пред куќата,  а   Елени го чекала на балконот. Меѓу нив се распламтила силна, но забранета љубов. Девојката за да биде со него, побегнала преку визбите на куќата. Заедно заминале надвор од Битола, но таткото на Елени, Ефтим, ги фатил, ја затворил девојката  дома, а потоа,  купил куќа во Лерин. Насила ја однел таму, со намера да ја омажи за друг човек.

    Куќата на Елени

    “Има цела година откако ме грабна од тебе, ме заклучи дома и не ме пушти  цел месец. Не плачев, знаев дека џабе му се сите катанци и затвори. Човекот со кој тој сакаше да се венчам, го видов само еднаш и ме праша дали можам да го љубам. А јас му реков “Не, јас си го љубам првотот либе”. И повеќе не го видов. Татко ми никогаш не ми прости, а и јас нему. Вечно ќе те сака и чека твојата Елени Каринте”.

    Стара фотографија од куќата на земејството Каринте

    Девојката никогаш не се омажила,  доживеала длабока старост, а  до крајот на животот, неколку пати во годината примала чекови од странство. Починала во Лерин на 80 години.

    Мустафа  Кемал подоцна стана прв претседател на Турција,  творец на модерната турска држава, поради што го добил името Ататурк, татко на нацијата. Се оженил со Латифе Ханам, но бракот траел само две години. Ататур и Каринте не се сретнале никогаш повеќе.

    Слика на Атататурк вомузејтот во Битола
    Фотографии во Музејот во Битола

    Љубовната сага за балканските Ромео и Јулија, во Битола се пренесува од генерација на генерација. Некои велат, дека  оригиналот на писмото од Каринте,  се наоѓа во историски архив. Други пак, велат  дека станува збор за легенда. Сепак,  меѓу битолчани,  и денес живее оваа  љубов.

    Биста на Ататурк

    -Оваа љубов е вистински магнет за турските туристи. Минуваат илјадници километри од Турција до Битола, со желба да го прочитаат писмотот во спомен-собата, да ја видат куќата на Широк Сокак и да се фотографираат под  балконот од каде Елени првпат го здогледала Мустафа. Додека туристите се воодушевени, високите воени и државни делагации кои доаѓаат да ја посетат спомен-собата, не прашуваат ништо за оваа љубовна приказна. За оваа љубов нема ниту збор во биографијата на Ататурк, не е  пронајден ниту еден пишан документ кој  би ја потврдил приказната. Дури од научните кругови во Турција, било сугерирано, овде, кај нас да не се обрнува толкаво внимание на таа приказна, затоа што нема други документи, освен писмотот за кое кај нас се верува дека Елени го напишала до Ататурк- вели Шенол Мемиш, претседател на македонско-турското  здружение од Битола ” Мустафа Кемал Ататурк”.

    Широк сокак во Битола

    Оваа љубовна приказна   е инспирација за филсмките и театарски работници.  Во 2006 година беше снимен  краток документрно-игран телевизиски  филм,  неодмана направен е музичко-театарски  перформанс, а, исто така најновиот филм на Александар Поповски “Балканот не е мртов”,  чија премиера се највува на годинешниот фестивал ”Браќа Манаки”, ја раскажува приказната за љубовта меѓу Ататурк и Каринте.

    Емилија Мисирлиевска

  • Почувствувајте го дамарот на Широк Сокак

    Има најмалку сто причини да ја посетите Битола, а по заминувањето ќе имате уште сто причини повторно да се вратите. Сите белосветски народи кои крстосувале низ Балканот, оставиле нешто тука: брат, челад, орнамент, адет. А градот секогаш отворен, ги прифаќал и ги вклопувал во својот амбиент. За Битола да ве дофати, треба да тргнете низ кривулестите градски сокаци, да го слушнете џагорот на старата чаршија, да го почувствувате дамарот на Широк Сокак. Ако Саат кулата со продорните отчукувања ве враќа во реалноста, тогаш Хераклеја Линкестис под нозете ќе ви го распостеле минатото.

    Старата битолска чаршија, беше душата на градот, место каде се се создаваше и се се продаваше. Ударот на чеканите, звукот на машините, сјајот на срмата и сребрените нишки кои блескаат низ излозите. Денес, железните кепенци кои сеуште постојат, не ги кријат занаетчиските дуќани, туку некои нови, современи продавници. На времето му пркосат само уште неколкумина стари звончари, шапкари, ковачи, метлари, свеќари, локумџии и леблебиџии.

    Ако патот го продолжите кон битолски Широк Сокак, погледот прво ќе ви запре на импозантната Јени Џамија. Длабоко во темелите – црква, а високо кон небото – џамија. Изградена е во 1558 година и е една од највпчатливите и највредни градби во Битола. Петстотини години стариот објект, впил илјадници молитви, колку муслимански, толку христијански. Во внатрешноста на објектот, под темелите на џамијата се наоѓаат остатоци од три христијански цркви. Денес овој простор е современа галерија.

    На само педесетина метри од Јени Џамија, е црквата Св. Димитрија, која однадвор има едноставна камена градба. Изградена е во 1830 година, а и покрај сите желби да биде висока велелепна градба, турските закони не го дозволувале тоа. Затоа вкопувањето во земја бил најдобриот начин да се постигне саканата цел, а да не се прекрши законот. Била изградена за само четири месеци, со доброволни прилози на битолчани. Иако однадвор едноставен, богатството на овој храм ќе се распостеле кога ќе зачекорите во неговата внатрешност. Влезот во црквата за странските туристи чини 50 денари.

    Саат кулата е најрепрезентативниот споменик кој се идентификува со Битола. Висока 33 метри, доминира во просторот и низ него ја разлева музиката што ги отчукува часовите. Ико не е пронајдена документација за оваа градба, се знае дека Саат кулата е изградена во периодот на турското владеење, а неодминлива е приказната дека за врзување на градежниот материјал, биле употребени 60.000 јајца, собрани од домаќинствата во Битола и битолско.

    Широк Сокак е најпознатата улица во Битола, но и најголемата гордост на битолчани. Започнувајќи од Саат кулата, по најдолгата пешачка зона на Балканот, од левата и десната страна, ќе ве фасцинира старата градска архитектура  на оваа амбиентална улица. На Широк Сокак се наоѓаат речиси сите конзулати на странските држави, кои ги има 12 на број. Ако дојдете во Битола и не седнете во некое од кафулињата на Широк Сокак, велат, исто е како да одите во Венеција, а да не се возите во гондола.

    На крајот на Широк Сокак и почетокот на градското шеталиште ќе ве дочека грандиозен објект, зградата каде е сместен битолскиот Завод и музеј, или позната како Стара касарна. Изгадена е во 1848 година, како Воена гимназија – Идадија. Во 1900-та година оваа гимназија прераснала во Воена академија – Харабие. Тука се школувал кадетот Мустафа Кемал Ататурк, таткото на модерна Турција. Во негова чест, денес во Завод и музеј се наоѓа Спомен собата на Кемал Ататурк. Но, овој објект е вистинска ризиница каде се чува највредното културно-историско богатство на регионот. Постојаната археолошка поставка со илјадници експонати, Градската соба, како и бројните повремени изложби од различни области им даваат можност на посетителите да го почувствуваат духот на минатото. Завод и музеј Битола е отворен за посетители секој ден од 8 до 16 часот. Влезот за домашните посетители е 50 денари, а за странските 100 денари.

    Мистичен, раскошен, бисер на антиката. Вака археолозите го нарекуваат  античкиот локалитете Херкалеја Линкестис, градот кој во четвртиот век п.н.е. го основал македонскиот владетел Филип Втори Македонски. Секој  објект, секој камен, секој постамент во Херкалеја е обвиен со своја мистичност од хеленистичкото време и римскиот период, каде наизменично се среќаваат градби од едно или друго време, се издигаат столбови и се протегаат мозаици. Локалитетот е отворен  за посетители од април до октомври од 9 до 18 часот, а од ноември  до март од 9 до 16 часот. Влезот за домашните туристи е 50 денари, а за странците 100 денари.

    Приказната за Битола и битолско не завршува тука. Ако ви здодеа градската врева, сега е вистинско време да прошетате по некое камено, потпелистерско село, да се упатите кон многубројните манастири во околината, да возите велосипед во моликовите шуми на Пелистер, да ве опие пелистерскиот воздух и да се насладите со пелистерската вода. Приказната довршете ја  сами.

    Емилија Мисирлиевска