Во Македонија има безброј уникатни „скривалишта“ во кои може да престојувате сами, со вашиот партнер или партнерка, семејството или пријателите. Платформата „Кајак.мк“ има одлични совети за патување и сместувања, дел од нив затскриени од јавноста, далеку од градските средини, а има и такви кои се наоѓаат во планински предели каде нема друг објект во близина.
Платформата неодамна заокружи над 240 сместувања, а тимот на Кајак.мк се надева дека до крајот на годината ова бројка ќе биде помножена со два.
Доколку ги погледнете детално регионите во Македонија, сигурно ќе заклучите дека за дел од сместувањата никогаш не сте ни слушнале, а тоа е и нашата главна цел. Да успееме да ги запознаеме домашните патувачи со секое скриено место и објект што заслужува да биде посетено, велат од Кајак.
Од дрвени планински куќички идеални за парови, па се до куќи со базен опколени со лозови насади и густа шума. Дел од сместувањата се наоѓаат на ранч со коњи, дел покрај река или притока, а дел од нив се наоѓаат далеку од населените места, до каде може да се стигне со теренско возило, планинарење или велосипед.
Покрај сместувањата кои се огласени на платформата, неодамна „Кајак.мк“ лансираше нова категорија именувана како „Гастрономија“ која има цел да ги собере сите уникатни места и семејства кои нудат вкусни гастрономски приказни.
Платформата „Кајак.мк“ е позната по еколошката порака која секојдневно ја испраќа. Во текот на 2021 година, преку патувањата кои тимот на Кајак.мк ги организираше за приватните компании, беа засадени над 5400 дрвца ширум Македонија. Ваквите тим-билдинг програми имаат цел да ги поттикнат компаниите да размислуваат еколошки одговорно, но и да ги вклучат своите вработени во акциите за пошумување.
Платформата му овозможува на локалниот жител кој има несекојдневно хоби или занает, а кој е дирекно или индирекно поврзан со туризмот да добие промоција, бидејќи како што велат од тимот, ваквите локални херои ни се потребни за развој на туризмот.
Како да патувате како локален жител до островите Киклади
Малку географија:)
Архипелагот Киклади се наоѓа во јужниот дел на Егејското море недалеку од главниот град на Грција.
Старото име на оваа група острови потекнува од кругот (“cyclos”) којшто тие го формираат околу светиот остров Делфи, за кој се верува дека е родното место на боговите Аполо и Артемида. Ненаселениот остров Делос е важно археолошко наоѓалиште. За време на летните ноќи осветлени од полна месечина може да испланирате едно извонредно патување.
Кикладите се поделени според тоа дали се наоѓаат северно или јужно од Делос. На север островите се поголеми и еден од нив Сирос (Syros) е седиште на кикладите. На југ островите се релативно помали, а тие што се поблиску до Наксос се нарекуваат Мали Киклади.
И покрај географската блискост на островите тие поседуваат различно културно наследство: секој остров има поинакви карактеристики, вклучувајќи ја природата и други посебни одлики, па оттаму и се популарни кај разни типови на туристи.
Како да патувате
Највообичаен и најекономичен начин на патување е со траект од пристаништето Пиреа (најевтино се доаѓа со метро од центарот на Атина или со директна автобуска линија од аеродромот). До сите острови, освен Андрос, може да се стигне со траект, а Парос и Наксос се главни пристаништа за трансфер до останатите острови (до Делос се доаѓа преку Миконос).
За Андрос (и за алтернативни патишта до Тинос и Миконос) качете се на автобус “KTEL Attikis – Rafina” на улица Mavromateon близу метро станицата “Victoria” во центарот на Атина, линија која води до малото пристаниште Рафина, а истата автобуска компанија KTEL има и директна линија од атинскиот аеродром до Рафина.
За возен ред- Greek Telephone Company (O.T.E.) Tel: 14944 (снимена порака) и Pireas Harbor Organization – O.L.P. (исто така и за Rafina Harbor) Tel: 1454
( 24/7 дежурен телефон)
Проверете ја прогнозата за јачината и правецот на ветрот ако патувате во јули и август. Северниот сезонски ветер Мелтемиа ги ублажува летните горештини но може да биде доста силен и во екстремни случаи и да предизвика застој во пловидбата.
Во случај да патувате за време на летните државни празници (Педесетница – за 2012 е на 4ти јуни, и Успение на Пресвета Богородица 15ти август) резервирајте карти неколку недели однапред. Истото важи и за местата блиску до Атина (Китнос, Андрос, Кеа) кои се популарни викенд дестинации во текот на целото лето.
Андрос
Патниците мора да имаат карта за да се качат на бродот (картите може да се резервираат на интернет а да се подигнат во туристичките агенции во Грција или на шалтерите на бродските компании). Секоја лиценцирана туристичка агенција или бродска компанија ќе ви даде инструкции каде да ги подигнете картите. Ако патувате со сопствено возило бидете на пристаништето барем еден час пред тргнување. Следниве бродски компании имаат линии од пристаништата Пиреа и Рафина до островите Киклади:
www.bluestarferies.gr
www.aegeanspeedlines.gr
www.hellenicseaways.gr
www.agoudimos-lines.com
www.seajets.gr
www.goldenstarferries.gr
www.fastferries.com.gr
Лесно ќе се снајдете низ малата Рафина, но Пиреа е најголемото и најпрометно пристаниште во Грција. Бродовите за Киклади поаѓаат од терминалите Е6, Е7, Е9 и Е10 што треба да биде наведено на вашата карта. Терминалите кореспондираат со видот на брод (траект, брзи бродови, катамаран) и компанијата со која патувате. Ако не се брзате се препорачува да патувате со редовниот траект.
Во Пиреа за време на жешките летни месеци има 11 климатизирани чекални и терминали со фонтани со ладна вода. Терминалот на Pireas Metro (“Electric Railway” – line 1) се наоѓа во центарот на пристаништето од спротивната страна на Е6 терминалот.
Што да правите за време на пловидбата
Кога пловите по Егејот со траект најдобро е да останете на палуба а не внатре во кабините, бучните салони и тесни столчиња. Почувствувајте го ладното солено ветре и уживајте во пенливите азурни води. Земете фрапе или пак најновата опсесија – “espresso freddo” или “cappuccino freddo” препорачливо со цимет – локалните жители преферираат ладни освежителни пијалоци во лето. Крема за сончање, шушкавец и јакна се неопходни работи и за време на пловидбата и за на островите. Грците преферираат да седат во сенка бидејќи сончањето на ветровита палуба води до сериозни изгореници па затоа избегнувајте да го правите тоа и за да си обезбедите идеално место за седење ќе треба да се качите на бродот еден час пред тргнување (во зависност од сезоната).
Со звукот на сирената за поаѓање луѓето застануваат во редица пред кантината – имајте предвид дека концептот на редица во Грција е благо кажано релативен па бидете стрпливи и чекајте редот да се намали. Грците имаат обичај да конзумираат разни видови јадења во текот на патувањето, а најомилени се “tyropita” – питите со сирење, а звучната “Four Cheeses” е само дел од големиот избор.
Придружете им се на локалните жители во начинот на патување со траект – удобна положба со нозете потпрени на една или две столици, плус уште една која се користи како масичка за фрапето и таблата. Големи се шансите некој сериозно да ве гњави во деновите кога секое столче е добредојдено (или не). Лесно се започнува разговор ако сте расположени за тоа: грчките патници ги познаваат островите и ќе дознаете корисни детали од нив (многумина и потекнуваат оттаму), а имате и шанса да дознаете кои славни личности ги посетуваат Кикладите секоја година. Бранџолина одат на Санторини, Том Хенкс на Антипарос, но тие се редовни посетители, за останатите позајмете некое списание. И за крај, ако сте доволно љубопитни, замолете ги да ви ги преведат стиховите на некој од поп-ориентал хитовите кои непрестајно се слушаат од звучниците (некои се надреални и ќе ве изненадат).
Сунио ве поздравува
На излез од пирејскиот залив ве испраќа ‘ртот Сунио. Од бродот се гледа храмот на Аполо на работ на морето. Познато е дека Егејското море го добило името по Егеј, митолошкиот крал на Атина кој скокнал од Сунио од жал по својот син. Сепак современите Грци на ова место ги обземаат романтични чувства па ќе видите гушнати парови во очекување да го видат храмот. Не ја пропуштајте оваа шанса.
Секогаш немирно море
Пред да стигнете до Кикладите ќе мора да пројдете низ неизбежниот, Cavo D’Oro (Златен ‘Рт) како што го нарекувале венецијанците, каде секогаш има силни морски струења. Но не грижете се, бродовите се лулаат само на неколку минути. “Го поминавме Cavo D’Oro” е грчка изрека што значи дека нашите невољи завршиле, – и се упатуваме кон островот.
Бродски авантури на Сирос
Ако патувате до или преку Сирос (честа попатна станица) не го прпуштајте погледот од бродот кон неокласицистичкиот Ермополис, главен град на Кикладите, со средновековната тврдина Ано Сира зад него. Претставници на двојниот културен идентитет на Кикладите се православната и римо-католичката црква кои стојат секоја на својот рид со поглед кон градот. На Сирос, Тинос, Миконос и Санторини православната и католичката традиција коегзистираат од 13от век н.е..
Додека проаѓате покрај Сирос на бродот ќе се појават продавачите на слатки. Ќе ги слушнете како ги рекламираат своите уредно спакувани производи: “Halvadopites” (крем со бадеми помеѓу тенки парчиња обланда) и “Syriana Loukoumia” (полесна верзија на турскиот локум), кои се познати производи на локалната индустрија, евтини и секогаш свежи. Вреди да се пробаат…
Одразот во огледалото значи “Добредојдовте!”
Понекогаш (поретко во денешно време), силна светлина се појавува од брегот на островите пред бродот да пристигне до пристаништето. Тоа е стар обичај на Егејот со огледало да се рефлектира сончевата светлина за добредојде на бродовите кои се приближуваат кон брегот.
Страв на Санторини
Спектакуларниот вулкански остров Санторини со неговите стрмни карпи (Caldera – кратер) пресечени на половина и паднати во морето делува застрашувачки ако сте VIP и пристигате директно во Caldera (само за патниците на луксузни бродови за крстарење). За обичните смртници редовно место за пристан е пристаништето Атиниос кое потсетува на влезот на Алкатраз со својата сива карпеста фасада. За среќа, постојат неверојатно убави места на островот кои ќе го потиснат морничавото чувство при првото влегување. (на пр. погледнете ја насловната фотографија).
Скопелитис е малечко бротче кое во текот на целата година ги поврзува Аморгос (пристаниште Катаполо) со Наксос и другите Мали Киклади. Тоа стана толку легендарно што влезе во грчката песна и литература. Многумина велат дека тоа се ниша и при најмало ветре но и на ветришта со силина од 9 степени на Бофортовата скала можете да бидете сигурни дека сте безбедни (но имајте Драмамин при рака).
Уште поголем култ се разви околу капетанот на бродот Мицос Скопелитис кој е поранешен морнар, рибар и изведувач на народни песни на виолина. Често се појавува на бродот кој сега го управува неговиот син Капетан Јанис. Во неговите предци се вбројува и еден криумчар од 19-от век, кој бил гонет и успеал да избега на Малите Киклади од отровот Скопелос (па оттаму и прекарот).
Мицос Скопелитис
Транспортната линија започнала со работа во 1958 година и е постара од сегашниот брод кој има капацитет да превезува 350 патници и 12 автомобили.
Возен ред наSkopelitis: http://travel.viva.gr/en/ferries/small-cyclades
Епилог: Пристигнување
Ќе ги видите патниците кои не се запознаени со концептот на чекање во редица како панично брзаат да се симнат од бродот небаре островите нема да ги чекаат. Но вие може да се опуштите. Островите стојат цврсто на место со милениуми – освен Делос (митологија), Милос (праисторија), Санторини (околу 1500 п.н.е. и 1950тите) и разузданите клубови на Миконос (наскоро – сериозно ви велам!).
Внимавајте на повикот за симнување на возилата кој доаѓа кратко пред пристанувањето на бродот бидејќи сами мора да го извадите паркираниот автомобил. На поголемите траекти удобниот ескалатор кој ги патниците горе до палубата не работи во спротивен правец- надолу (уште една од неразјаснетите мистерии на универзумот), па затоа патувајте со колку е можно помалку багаж. Во случај на прекумерен багаж има просторија во гаражата каде може да го оставите што дополнително се наплаќа.
Вратите на бродот поплека се отвораат додека ние се трудиме да покажеме добро воспитување па чекаме во ред и … се појавува нашата дестинација!
Бела куќа со сини капаци на прозорците. Силни бои и изразен контраст. Боите на небото и на морето, како и на грчкото знаме. Рецепт за совршена фотографија, најдобар начин да се каже – ја посетив Грција. Сепак, тие не биле поставени таму за да им се допаднат на туристите, според некоја логика на тематски забавен парк. Нивната улога е поинаква, и го открива предтуристичкото минато на многу летувалишта.
Насекаде во медитеранот сликата е слична. Шарени куќи со силни бои. Црвено-жолти нијанси во многу места во Италија, сино-бели речиси насекаде во Грција, бели во Шпанија… И насекаде тие се голема инспирација за фотографирање. Секако дека станува збор за традиција, зад која стојат мошне практични причини. Повеќето приморски населби што денес се летни туристички дестинации, во минатото биле само рибарски населби. Некои од нив биле такви до пред само неколку децении. Силните бои на куќите им овозможувале на рибарите полесно да се ориентираат во невреме, да ги забележат своите живеалишта и да се насочат кон нив. Тие за нив биле многу повеќе од животно значење, отколку од естетско.
Дел се зачувале како компактни целини и денес служат како потсетник на тоа минато, и голема атракција за посетителите. Но траги од рибарското минато може да се најдат и на неочекувани места, кои што значително се трансформирале по напливот на туристите. Старите рибарски куќи во Лептокарија, под Олимп, се скриени меѓу новите, големи туристички вили со апартмани за издавање. Некои се целосно напуштени, други се адаптирале да примаат гости во еден порустикален амбиент.
Има и такви што се претворени во кафетерии и ресторани, како и во мали бизниси и во деловен простор, привлекувајќи го вниманието на потенцијалните клиенти со својот невообичаен изглед. Но еден дел се` уште се користат од рибарите. Минатото продолжува да живее, а гостите, пак, ја добиваат можноста да ја направат својата совршена грчка фотографија.
Езерото Треска според сите изгледи и оваа сезона ќе остане без посетители. Граѓаните велат дека и годинава во езерото ќе се разладуваат комарците, бидејќи е претворено во мочуриште и воопшто не е безбедно за капење.
Но, и покрај таквата мизерна состојба, граѓаните одвреме – навреме го посетуваат езерото Треска. Некои од нив со семејствата излегуваат на чист воздух и на скара. Неколкуте граѓани кои ги сретнавме за време на викендот, рекоа дека е жално што надлежните се однесуваат на ваков начин со овој рекреативен центар, кој според нив, е изграден со пари на граѓаните, а сега е оставен да се распадне без никој да се грижи за него.
„Некогаш ова место беше оаза за сите скопјани, но и за жителите на околните градови. Денеска тие треба да патуваат стотици километри за да одат до Охрид, Струга или Дојран. Сето ова поради небрежноста на одговорните за да го стават во функција езерото“, ни рече еден граѓанин од Скопје што го сретнавме во близина на езерото.
„Водата не е чиста и има бактерии. Местото треба да заживее и луѓето да доаѓаат за да се одморат и да се разладуваат, да се капат и сончаат, да дојдат на скара. Со еден збор, да уживаат“, вели друг граѓанин.
За да се врати сјајот на ова езеро, потребно е да се сменат многу нешта. Можеби најпрвин треба да се тргне од тоалетите, а потоа сето останато, бидејќи се` е запоставено.
Граѓаните ги прашуваат и локалните власти и нивните претпоставени зошто на пример се прават нови плажи во центарот на градот, а никој не се обидува да го стави во функција овој центар, кој во секое време може да собере до 10 илјади посетители.
Според надлежните, потребни се околу 5 милиони евра за целосна ревитализација на овој комплекс.
Езерото Треска е изградено во 1978 година. Комплексот се простира на површина од 35 хектари, од кои еден дел се зелени површини, а другиот дел се водени површини. Овој рекреативен центар активно функционираше до 1989 година.
Прашајте кој било градоначалник во регионов за неговите/нејзините стратегии за локален развој и секој од нив особено ќе го истакнат значењето на туризмот. Скоро сите општини во регионот, урбани и рурални, го имаат туризмот при врвот на својата листа на важни стратешки цели. Нивните локални стратегиски документи и акциони планови редовно ги потенцираат локалните природни и културни ресурси и даваат идеи за тоа како тие да се искористат во промовирањето на оваа атрактивна индустриска гранка.
За жал, не сите тие имаат еднаков потенцијал за развивање на туризмот. Природните и културни богатства се од голема важност, но не се еднакво застапени во сите општини и подрачја. Исто така, често се случува постојниот природен и културен капитал да биде неправилно употребуван.
Желбата за занимавање со туризам треба да се избалансира во однос на тоа со кои и какви конкуренти се натпреварувате. Во оваа насока, важно е да се процени колку од расположивите ресурси можат да се насочат кон остварување на стратегиската цел, инаку, сè може да се претвори во залудно трошење на време и пари.
Но, и во случај општината да нема потенцијал за масовен туризам може да се натпреварува со одредена специфична карактеристика. Приказната понекогаш е поважна од површните естетски квалитети. Постојат примери кога голем број туристи посетуваат сиромашни места со мал културен потенцијал поради тоа што биле портретирани како егзотични места во некој игран или документарен филм. Понекогаш ваквата ситуација е навистина цинична, но секој прагматичар би ви кажал дека лош публицитет не постои.
Некои од причините поради кои луѓето мислат дека би можеле да живеат од туризам се:
1.Тоа изгледа лесно
2.Патриотизмот – луѓето ја сакаат својата земја па претпоставуваат дека и на другите би им се допаднала
Распространето е мислењето дека е доволно да се има убаво езеро или фини рустикални улици. Тоа секако е добра основа, но потребно е да се ефектуира преку понуда на одредени софистицирани услуги. Таквите услуги се многу поедноставни од, да речеме, софтверско програмирање, но во денешно време тие подразбираат способност да се користи некаков софтвер, нешто кое сè уште претставува проблем за многу туристички центри во регионот. Некои хотели, на пример, не прифаќаат плаќање со кредитна картичка за да се потврди резервацијата па ги условуваат гостите да дојдат порано на наведениот ден ако сакаат да си ја задржат резервацијата во врвот на летната сезона.
Размислувајќи како да ја унапредат туристичката понуда многу општини се понесени од идеи кои се премногу амбициозни. Понекогаш таквите скапи и ексцентрични проекти ги засенуваат поедноставните работи кои ни се потребни, како што се основната инфраструктура и услуги, или основната контрола на квалитет. Зошто би посетиле некој град кој реконструира историско востание и ги облекува жителите во облеки кои се носеле пред повеќе од еден век, ако не сте сигурни дека ќе имате сапун или крпа во вашата соба? Ова можеби звучи безначајно, но таквите работи се суштински за унапредување на туризмот.
Затоа, пред да започнат да размислуваат за големи, комплицирани или ексклузивни проекти, локалните власти треба да се фокусираат на основните работи. Тие не бараат премногу ресурси, а создаваат големи предности. Еве неколку од нив:
Прво. Поставете знаци на улиците и патиштата. Градоначалниците постојано ја истакнуваат важноста на туризмот но факт е дека посетителите не можат да се снајдат низ малите градови на Балканот. Како да дојдат туристите кога не можат да го најдат патот? Можеби ќе успеат да влезат и да го најдат центарот на градот, но ќе имаат проблеми да го најдат излезот бидејќи никаде нема обележани улици и знаци. Често се случува да се постават знаци на одредени места но, не и на критичните раскрсници, а тоа е исто како воопшто да нема знаци. Туристите се принудени да талкаат низ градот и да се вртат во круг. Секако дека можат да прашаат за правец, но единствено ако го познаваат јазикот на домаќините. Може да бидат опремени со GPS во денешно време, но тоа не е доволно добар изговор. Дури и најмалите општини можат да си дозволат ваков проект, затоа поставете знаци на улиците и патиштата. Не еден или два туку што е можно повеќе. Туристите се чувствуваат добро кога знаат каде се наоѓаат.
Второ. Потрудете се да го држите отпадот под контрола. Да, полесно е да се каже отколку да се направи, но, од друга страна доволен е еден брз поглед да се примети дека недостига таква грижа. Превработувањето во јавните комунални претпријатија е популарна пракса во регионот, но како е возможно да имате двојно зголемување на вработените во последните 7-8 години а проблемот со отпадот во меѓувреме се влошил? Потребен е фокусиран и постојан (а не повремен и еднократен) напор. Немате корист од организирање на фин летен фестивал помеѓу купишта отпадоци.
Трето. Поправете ги тротоарите. Поставувањето нови тротоари е скапа работа. Тоа не е потребно да се прави сè додека можат да се одржуваат постоечките. Туристите не сакаат дупки, испакнатини, искршени и извадени павер елементи. Поправките не чинат многу но значат многу. Никој не сака да се сопнува и постојано да внимава на секој чекор. Поентата е, не да се отвора тендер и да се смени сè, туку постојано да се одржува она што е веќе поставено.
Четврто. Направете едноставни летоци. Не изработувајте ексклузивни скапи каталози. Направете едноставна мапа, обележете ги главните туристички атракции и користете едноставен, разбирлив вокабулар. Погрижете се летоците да бидат насекаде достапни и на дофат. Бесцелно е да ги чувате во некоја општинска канцеларија или туристички инфо-центар кој не работи кога службеникот не е таму.
Петто. Помогнете во забавните содржини кои сепак најмногу припаѓаат во приватниот сектор. Туристите мора да имаат разонода. Постојат многу примери на услуги кои започнале од нула (планинарење, јавање магариња, возење низ кал, прошетки итн.), сепак тие треба да бидат добро организирани и промовирани. Треба да им помогнете, но да не ги преземате овие проекти ниту пак да трошите ресурси на нив.
Шесто. За крај, држете се до основните правила, особено ако не располагате со неограничен буџет. Постојат току многу основни работи што треба да се направат, така да не се занесувајте со скапи проекти како на пример – голф игралишта. Прво погрижете се за приоритетните работи.
Ристо Карајков
Др. Ристо Карајков е основач и директор на компанијата DeSo. Тој многупати има пишувано за политичките и економски случувања на Балканот, за развојот на граѓанското општество за академска и неакадемска читателска публика. Неговите написи се публикувани (меѓу другите) и во International Herald Tribune, New York Times, European Voice, World Politics Review, Osservatorio Balcani and Caucaso, Devex, New Business Europe, and Transitions Online. risto.karajkov@deso.mk
Февруари пристигна во Превала без ниту една снегулка. Жителите на овој туристички центар, особено постарите, не паметат дека вакво нешто се случило претходно. Среде зима на ова туристичко место кое се наоѓа на 1500 метри надморска височина, да нема снег.
Но, Превала воодушевува со својата убавина какава што знае да подари само Господ. Иако оваа ретка убавина е јалова без посетители и гости. Ние бевме во Превала и бевме сведоци на тоа дека посетителите што оваа година планирале овде да останат подолго, поради тоа што нема снег, заминуваат по само еден или два дена престој.
Превала се простира на Шар Планина од Косовска страна, на само 28 километри од Призрен, а од Скопје е оддалечена околу 80 километри. Освен Косовци, чести посетители на овој туристички центар се и скопјани. Тие велат дека им се допаѓа чистиот воздух и низ шега велат дека тука секогаш доаѓаат да ги наполнат батериите или да соберат кондиција за да продолжат со работата што ги чека.
Меѓутоа, годинава Превала е претворена во осамено место, без посетители. Само од време на време ќе наидевме на некој пензионер кој се шета на чист воздух.
Но, како изгледаше Превала пред една година кога дебелината на снегот изнесуваше речиси еден метар. Тешко се наоѓаше слободно место за престој, бидејќи сите викендички кои се издаваа беа зафатени. Превала ечеше од џагорот на децата кои си играа со снежни топки, се санкаа и скијаа…
Во продолжение, за гурманите ја претставуваме оваа погача, бистрата вода на Шара и овој освежителен пијалак кој се наоѓа само во Превала. Ние застануваме тука и не откриваме ништо повеќе. Редот Ви останува вам, да дојдете и да го посетите овој туристички центар.
Ова е вистинската Превала, Превала што ја знаеме сите ние…
Ако сакате да дознаете од каде изгрева сонцето во Македонија, упатете се на исток кон малото планинско гратче Берово, сместено под падините на Малешевските планини, обиколено со борова, букова и дабова шума. Низ крошните и височините на дрвјата, ѕирка Беровското езеро кое Ви дава чувство на недопрена убавина, која вреди да се види и доживее. Ако решите да го посетите Берово, не брзајте да стигнете порано. Искачувајќи се кон преубавиот зимски планински предел ќе ја поминете Мискиџиовата чешма и ќе стигнете до Обозна – највисокото место, со надморска височина од од 926 метри.
Тука застанете, излезете од автомобилот и вдишете длабоко. Ќе го почувствувате чистиот планински воздух со највисока концентрација на кислород и ќе ја осетите острината на планинскиот ветер. Во далечината ќе ги забележите планинските врвови покриени со снежната кристална белина и тогаш ќе се уверите во беспрекорната убавина што не е нималку помала од убавината на Швајцарските Алпи. Токму затоа на Берово многумина го нарекуваат и Мала Швајцарија.
Берово како револуционерен град, познат по славните Дедо Иљо Малешевски и Димитар Беровски, има околу 10.000 жители кои го чуваат културно-историското наследство и ја негуваат традицијата, музиката, храната, фолклорот.
Следењето на старите техники и користењето на современи инструменти за создавање разновидни производи е карактеристика на поголемиот број занаети во Малешевијата. Копаничарите од малешевскиот регион се познати по квалитетната изработка на секаков вид резба – плитка, длабока, скулптурна. Кујунџиството и златарството како занаети биле неразделен дел од секојдневниот живот на Малешевци, а чевларството како занает има длабоки корени во Малешевијата.
Пробајте оваа зима одморот да го минете во Берово. Модерните хотели кои ја задржале автентичноста на малешевската традиција ќе Ви понудат вкусна, еколошки здрава храна. Препорачувам да го пробате Малешевското (Беровско) сирење, биено сирење, жежено сирење, кашкавал, буламач, урда, матеница, како и специјалитетите од малешевски компир комбиниран со клиси, а за десерт, колач од шумски диви плодови набрани од природата.
А кога изморени од прошетките низ планинските патеки и од посетата на старовековните цркви Св. Архангел Михаил, Пресвета Богородица и Рождество на Пресвета Богородица, ќе се вратите во топлата соба во која се слуша само пуцкањето на дрвата од каминот, напијте се чај од лековити билки. Тоа ќе Ве опушти и ќе Ви даде енергија за наредниот ден. Ако сте малку настинати и кашлате, воопшто не грижете се. Во Берово речиси на секо чекор може да се најде надалеку познатиот боров сируп кој за ден-два ќе ги исчисти белите дробови и ќе направи да се почувствувате здрави и среќни.
Да се дочека Новата Година со саканата личност и семејството во планинските вили во туристичката населба Абланица далеку од звукот на градот и цивилизацијата е вистински благодет. Абланица е оддалечена од Берово само четири километри. Таму може да се доживее вистинска планинска бајка и да се ужива во зимската магија, која може да ја создаде само зимата.
Уникатен белег на Берово му даваат питите и качамакот на мештаните. Никогаш нема да го заборавам вкусниот зелник на баба Живка Димитриевска, зачинет со нејзината срдечност и љубезност.
Таа е една од многуте луѓе во Берово, кои ќе ви понудат гостопримство иако не ве познаваат, ќе ве послужат со слатко од сливи или диви јагоди и со сок од бозел. Ќе ви зборуваат за Берово, а вие ќе посакате уште долго, долго да останете во таа убавина, која нивните приказни ја прават привлечна како магнет.
Улиците на Санторини се пренатрупани со вљубеници во островот, но на Фолегандрос, уште еден остров од Кикладите, може да најдете слична архитектура, но без турканиците. Ова го пишува магазинот Travel + Leisure за Фолегандрос, сместувајќи го меѓу 12-те најубави села во Европа.
За Фолегандрос се вели дека може да се најде се што се очекува од таков остров, улици поплочени со камен, куќи со блескаво бели фасади украсени со разнобојни цвеќиња, понекоја грчка православна црква со светлосина купола и сето тоа во многу помирна атмосфера.
Ако сакате и да пливате, отидете до Катерго, појас од плажи заградени со карпи, каде што брановите од смарагдно-синото море скокаат врз камчињата на плажата. Така Travel + Leisure го опишува Фолегандрос.
Другите 11 најубави села во Европа според магазинот се Теларо во Италија, Бибјури во Англија, Халштат во Австрија, Колмар во Франција, Рејне во Норвешка, Телч во Чешка, Албарасен во Шпанија, Пучишќа во Хрватска, Конг во Ирска, Гриер во Швајцарија и Блед во Словенија.
За сите нив се вели дека се како замрзнати во старите времиња, потсетувајќи дека туристите со векови се во потрага по села што се како насликани на разгледници. Поради тоа тешко може некое убаво место на Европскиот континент да остане сокриено подолго време. Кога ќе станат популарни, многу такви села се пренатрупани со посетители па прошетката низ нив тешко може да се нарече уживање.
Но сепак, според Travel + Leisure, останале неколку места каде што може да се доживее шармот на минатото време без патникот да се чувствува како да е среде забавен парк. До некои од овие дестинации не се стасува лесно, но на крајот трудот вреди, заклучува магазинот.
Српските слави се легендарни. По нив се пишувале песни, за нив се снимале филмови.
Според православната христијанска традиција на овие простори, православните семејства си избираат светец како заштитник на домот, и денот на тој светец се прославува со семејството, роднините и пријателите. Тоа секогаш значи многу јадење и пиење, а во српските семејства и многу видови месо, повеќе видови домашна ракија од разни овошја итн. Чашите никогаш не се испразнуваат без домаќинот да ги дополни, а чиниите не можат да станат ни полупразни.
На Света Петка бевме кај српското семејство Сталетовиќ во Брезовица, на Косово. Тие беа наши домаќини, ова беше нивната домашна слава. Како си поминавме? Ни се потврдија сите стереотипи за српските слави, па заклучокот може сам да се изведе. Убаво беше да се види таква позитивна атмосфера во Косово, место од каде што веќе петнаесетина години не доаѓаат многу пријатни вести. Овде немаше непријатности, само луѓе што барем тој ден и тој миг уживаа во животот.
Но тешко е приказните од Косово да останат позитивни до крајот. Брезовица, која се наоѓа на северните падини од Шар Планина, е еден заборавен скијачки центар. Има и жичници и ски-лифтови, но работи без полн капацитет, а и онака до неа тешко се стигнува по тесниот и недоволно одржуван пат. Локалните жители велат дека кога ќе падне многу снег е супер за скијање, но ако патот не се расчисти, никој нема да дојде. Ски-центарот е се` уште во државна сопственост, работи со тоа што го има и одвај се одржува. Поради познатите политички недоразбирања, властите во Приштина и во Белград не можеле да се договорат кој треба да најде инвеститори и да го приватизира, за повторно да се наполни со туристи и да му се врати стариот дух и шарм.
Брезовица е едноставно прекрасна, особено наесен. Сите тие бои како да не се вистински, како да му дале четка на дете од основно училиште и да му рекле да ја нацрта есента. Дворот од црквата „Свети Стефан“, високо на ридот над Брезовица, е најдобриот видиковец. Врвовите блескаат под ниското сонце, некои од нив веќе уловиле малку снег, а под нив шумите ги шараат падините.
Подолу, пак, е самото село. Заспано под Шар Планина. Огромниот хотел „Нарцис“ се уште доминира во средината. Не го носи името залудно. Брезовица е доволно убава за да може да се вљуби во самата себе. Но хотелот, таков затворен и надвор од функција, делува застрашувачки.
Изгледа дека ќе помине уште многу време додека ова идилично планинско селце стане нов балкански Сент Мориц. За таа титула веќе се борат и некои ски-центри што се многу понапредни од него, каде што се вложени милиони. Но тоа не значи дека не може да се ужива и во оваа Брезовица, каква што е сега. Не е недопрена, била допрена и оставена, па сега е повторно автентична.
Каде на друго место може да изнајмите скии од киоск што се наоѓа веднаш до кокошарник? Каде може да одите кон скијачките терени разминувајќи се со стадо крави? Каде ќе ве поздрават толку многу домаќини додека работат во своите мали градини, цепат дрва или ги хранат домашните животни? Само овде.
На крајот приказната од Брезовица сепак е позитивна. Само треба позитивно да се гледа на неа.
Под претпоставка дека сте премногу зафатени и имате само 24 часа за посета на раздвижениот, енергичен и разновиден метрополис Атина, кои места би ги посетиле за да го видите најдоброто од него? За совет не можете да најдете подобар човек од еден искусен урбанист и туристички консултант.
Додека работеше на проектот за заживување на центарот на Атина, Стефано Алесио, Американец по потекло, го создаде Градскиот Водич низ Атина (ACGS-Athens City Guide Service), сервис кој организира тури низ градот прилагодени на потребите на клиентите и им помага на туристите да ги истражат повеќе или помалку познатите богатства на градот, а во исто време да се запознаат со грчката култура на забавен и инклузивен начин.
Откако ги разгледавме местата кои беа предложени, специјално за читателите на Балкон 3, мора да признаеме дека и самите жители на Атина не ги забележуваат овие забавни и интересни места кои се дел од нивниот секојдневен живот. Па, еве ја листата предлози на места поврзани со духот на Атина, специфични за овој град. Избор на места подалеку од вообичаените туристички тури, не многу скапи и лесно достапни со метро.
Многу блиску до срцето на градот, плоштадот Синтагма, се наоѓа едно популарно место за одмор и освежување (наградено од интернет страницата Trip Advisor). „Авокадо“ е вегетаријански/вегански еко-ресторан кој нуди креативни органски јадења со производи набавени по принципите на фер трговија.
Пробајте ги нивните свежо цедени сокови збогатени со грчка спирулина за додатна енергија! На горниот кат се наоѓа Зен собата која често станува место за средби помеѓу посетителите на Атина. (метро станица: Syntagma)
На границата помеѓу старата населба Плака и античката Агора (археолошко наоѓалиште) се наоѓа Врисаки, место кое је претставува отворената културна заедница на градот и кое е раководено од Athens Fringe Network, интернет платформа за поврзување на уметници.
Пред да се искачите до малата но, пријатна тераса на Врисаки може да разгледате една од типичните стари атински куќи (одделни мали домови изградени околу заеднички внатрешен двор). (метро станица: Monastiraki)
Мапа на Атинското метро
Атинците го сакаат италијанскиот сладолед особено кога е приготвен со свежо млеко и квалитетно овошје. Слаткарницата Ice Scream е забавно и вкусно место за одмор. Се наоѓа во Атинскиот пазар за стари работи на познатата улица Pandrossou и нуди 130 различни оригинални вкусови сладолед. (метро станица: Monastiraki)
На плоштадот Монастираки неодамна беше додадено уште едно катче каде може да се восхитувате на Атинската панорама. „360“ нуди поглед кој го одзема здивот и е можност за уште една коктел пауза (цените за комплетна вечера се прилично високи) во тивок и пријатен амбиент. Најдобро е да го посетите на зајдисонце! Не губете време чекајќи го лифтот (пред кого секогаш има гужва) туку следете ги скалите кои водат до градината на врвот. (метро станица: Monastiraki)
Блиската населба Псири, која во минатото беше позната како центар на чевларски и кожарски занаетчии, сè уште нуди сандали со врвен квалитет кои вообичаено ги купуваат и локалните жители и туристите. Од плоштадот Монастираки појдете по улицата Aghias Theklas каде ќе ја најдете Melissinos, необична продавница каде се продаваат рачно изработени кожени сандали покрај спектакуларна изложба на слики со познати муштерии.
Подолу, на улицата Miaouli посетете ја продавницата Karras, каде ќе најдете кожени чанти, торби и модни додатоци со супериорен квалитет, направени да траат доживотно. (метро станица: Monastiraki)
Прошетката по улицита Athinas (која ги поврзува станиците Monastiraki и Omonia) ќе ви ја долови трговската треска која се одвива зад завесите додека ги разгледувате најдобрите примероци од атинската нео-класична архитектура (XIX век). Плоштадот Коциа (Kotzia) вреди да се види поради збиените згради кои се наоѓаат таму, вклучувајќи ги Градското Собрание, седиштето на Националната Банка и палатата Мелас. (метро станици: Monastiraki, Panepistimio за плоштадот Kotzia и Omonia).
Плоштад Kotzia, поглед од улица AthinasГрадското Собрание на улица Athinas
Изненадувачки е тоа што малку туристи знаат дека по улицата Athinas се наоѓа централниот пазар (Varvakios Agora) кој се простира на двете страни од улицата и по страничните улички Evripidou и Sofokleous. Сите свежи и најдобри намирници од локалната, националната и интернационалната кујна можат да се најдат токму тука, и тоа по многу пристапни цени. Зградата Varvakios (центар за месо, риба и морска храна) треба да се посети кога продавниците се отворени, од рано наутро до доцна попладне. Ако слушнете како случајните минувачи се смеат на коментарите на продавачите бидете сигурни дека зборуваат за „кризата“!
Varvakios
Не го заборавајте делот од популарната улица Evripidou каде може да се купат најдобрите грчки зачини и билки (како што се malotira – планински чаj од Крит, смола од мастика од Хиос и сафран од Кожани). Elixirio е типична продавница од овој вид.
Огладневте? Одлична Атинска таверна, исто така наградена од Trip Advisor, се наоѓа на плоштадот Theatrou веднаш под централниот пазар (Varvakios Agora). Таверната Klimataria, отворена во 1927 година, е популарна кај локалните жители кои бараат автентично мезе, стимулирачки „kefi“ (ќеф), па дури и танцување во придружба на звуците на Ребетико (Rembetika)… и се разбира retsina, локално вино од Атика, сервирано на правилен начин: директно од буре.
Поздрав и се гледаме во Атина! Обидете се следниот пат да останете подолго 😉
Со звукот на сирената за поаѓање луѓето застануваат во редица пред кантината – имајте предвид дека концептот на редица во Грција е благо кажано релативен па бидете стрпливи и чекајте редот да се намали. Грците имаат обичај да конзумираат разни видови јадења во текот на патувањето, а најомилени се 
На Света Петка бевме кај српското семејство Сталетовиќ во Брезовица, на Косово. Тие беа наши домаќини, ова беше нивната домашна слава. Како си поминавме? Ни се потврдија сите стереотипи за српските слави, па заклучокот може сам да се изведе. Убаво беше да се види таква позитивна атмосфера во Косово, место од каде што веќе петнаесетина години не доаѓаат многу пријатни вести. Овде немаше непријатности, само луѓе што барем тој ден и тој миг уживаа во животот.
