Кога државата вели дека обезбедила нешто бесплатно, тоа е исто како фрижидерот да рече дека чести ручек. Ако никој не стави храна во фрижидерот, ќе нема ни што да се извади. Ако никој не и даде пари на државата, ќе нема ни таа што да даде. Ништо не се создава со магија внатре, ниту во фрижидерот, ниту во државната каса. Според тоа – државата никогаш ништо не дава бесплатно!
Зошто некои градови немаат доволно вода, особено на лето, а други градат грандиозни фонтани? Зошто некаде нема канализација, речиси никаде нема прочистување на водите, а се прават патеки и шеталишта покрај реките? Зошто некои места се затрупани со ѓубре, а на други има паркови од милиони евра? Одговорот е многу едноставен: лоша политика.
Политичар што се грижи за својот рејтинг е помалку заинтересиран да направи нешто под земја, отколку над неа. Убав парк, со нови дрвца, украсни грмушки, фонтана, детско игралиште… Прекрасни фотографии за општинската интернет-страница, со наслови како „ново пријатно катче на задоволство на граѓаните“. А граѓаните ќе одат таму за да избегаат од секојдневните проблеми, меѓу кои се и септичките јами. Ама се сече ли лента во канализациска шахта?
На крајот се и ефектите. Поради нив, политичарите тешко може да се натераат да вложуваат во заштита од природни несреќи, како поплавите. Може цел мандат да нема поплава. Дури и два мандата. Џабе ќе ги потроши парите…
Братучетката успеала да се вработи преку партијата, а нема поим од работата што треба да ја врши. Браво, секоја чест! Ама – кога следниот пат ќе загубите цел ден, две третини од нервите, а и некоја пара на шалтерите и низ ходниците на државните служби, тоа е зашто зад вратите седат нејзините колеги, вработени на ист начин.
Имам една пријателка што постојано се вози со службеното возило, од работа си носи хартија за печатење и се што може да искористи. Браво, секоја чест! Ама – ако нема ќебе во болницата, парите отишле за бензинот и на пријателката.
Школскиот другар го исчистил целиот подрум. Но не ги чекал комуналните служби. Се снашол и најмил некој со камионче да му го исфрли ѓубрето во реката, за неколку стотки. Браво, секоја чест! Но следната есен, купи си вреќи со песок или кофи за црпење вода, ако затрупаната река се излее.
Ситната корупција не е проблем само поради директните штети што ги нанесува. Многу поголем проблем е што таа ја поттикнува културата на корупција. Поттикнува општество во кое не е важно дали се почитуваат правилата што се добри за сите, туку секој се обидува да искористи колку што може. Со таквата свест, борбата против крупната корупција е речиси невозможна, а државниот систем се повеќе ќе тоне.
Партијата не е верска заедница. Партијата не е агенција за вработување. Партијата не е државата. Поимот политичка партија во Македонија е синоним за многу нешта, но не и за демократија. Не смее лепењето партиски плакати да е единствениот критериум за добивање работно место и привилегии во државните институции. Не случајно, партиите во Македонија се организации во кои граѓаните имаат најмалку доверба. Еве накратко што значи Партијата за сите што заборавиле дека таа е доброволна организација, а контрапротести и водење списоци за учество на протести не е дозволиво.
Партијата треба да биде организација каде што се разменуваат и спротивставуваат идеи, со цел да се дојде до најдобрите политики за најголемиот дел од граѓаните.
Ова е верска заедница, ова е агенција за вработување, а ова е политичка партија. Тие не се исти. Во современото демократско општество секоја од нив си ја извршува својата улога. Но ниту една не може да се меша со другите.
По 26 години плурализам, поимот политичка партија во Македонија е синоним за многу нешта. Но не и за демократија. Партиите се организации во кои граѓаните имаат најмалку доверба*.
Каде грешиме со партиите? Постои Закон за политички партии, кој уште во членот 2 дава дефиниција што е тоа политичка партија. Тоа е доброволна организација на граѓани, формирана за остварување и заштита на политички, економски, социјални, културни и други права и уверувања и заради учество во процесот на донесување на политички одлуки при учество во власта.
Но да одиме по ред. Прво, тоа е доброволна организација. Ова значи дека се што еден член прави во партијата мора да биде доброволно. Чувањето членови на закачалка што можат во секој момент да бидат употребени за митинг или за контрапротест – не е дозволиво. Водењето списоци за присуство на спонтани настани – не е дозволиво. Чекањето упатство за да се напише „свое мислење“ на интернет – не е дозволиво. И не, не се важи ако некој рече дека исполнува наредби, ама доброволно.
Друга особина на партијата е дека таа служи за остварување економски и социјални права. Ова не треба да се сфати премногу лично. Добивањето работно место како „награда“ или „надомест“ за служењето во партијата не е остварување економско и социјално право. Тоа е стекнување нефер привилегија, или злоупотреба. Како што веќе заклучивме, лепењето плакати и веењето знамиња на митинзи е доброволно. Не следува ништо за возврат. Освен, можеби, економски и социјални права што партијата ги застапува, но кои би важеле еднакво за сите.
И најважно, партијата служи за донесување политички одлуки. Таа не си служи самата на себе, и не постои заради себе.Особено не служи за обожување. Ниту партијата е религија, ниту лидерот е светец, ниту партискиот амблем е икона или свето писмо. Затоа, нема потреба од нив да се прават олтари во домовите, да се носат на себе како накит, особено кога нема изборна кампања, или да се учат напамет светите партиски зборови.
Кога кон партијата ќе се развие култ, таа веќе не е политичка организација и повеќе личи на верска. Членот 19 од македонскиот Устав вели – за таквите нема место во политиката и во државните работи.
Политичките партии се непрофитни организации. Така вели членот 9 од Законот. Кога партијата служи за преку неа да се добие незаслужена корист од државните институции, таа се претвора од политичка во измамничка организација. На таквите им се посветени повеќе членови од Кривичниот законик, а не од Законот за политички партии.
А кога партиската припадност значи дека човекот и припаѓа на партијата, како нејзина приватна сопственост, и зависи од неа за да се прехрани себеси и семејството, тоа е сериозно прекршување на човековите права. Би можело да се толкува и каковоспоставување ропски однос. Што е кривично дело, за кое споредчленот 418 од Кривичниот законик се предвидува затвор до 10 години.
Партиите се многу важни организации во демократското општество. Затоа секогаш треба да останат тоа што се по дефиниција: групи на слободни граѓани со слични или со исти политички убедувања, што доброволно влегуваат во натпревар со други партии, во обид да добијат што поголема поддршка за остварување на своите идеи и планови за државата.
*анкета на МЦМС: Доверба во луѓето и институциите (2013)
Кога власта почнува да ја губи легитимноста? Тогаш кога самата веќе не игра според правилата на системот. Кога партијата на власт почнува да мами и да не води сметка за интересите на поголем број граѓани. Кога кон една група луѓе се однесува на еден начин, а кон друга на поинаков. Тоа однесување на крајот создава длабока криза во општеството предизвикана од разнишаните правни, економски и морални темели, а национализмот станува последното упориште на власта…
Седев во кафеана, мезев грчка салата и ја допивав втората мастика. Беше еден од последните денови на ова долго топло лето. Додека се мислев како да го почнам текстов, наиде мојот пријател Тино, познат и чест посетител на скопските кафеани и искрен љубител на добриот пијалок.
– Што вака во кафена рано сабајле? – ме праша.
– Работна задача – му одговорив. Треба да пишувам текст за македонската мастика, грчкото узо и турската раки, па дојдов во потрага по инспирација.
– Ај части едно узо и ќе го решиме проблемот, рече Тино и удобно се смести на едно од столчињата.
„Види пријателче. Единствена универзална работа што не обединува нас Балканците, без разлика дали си Македонец, Бугар, Грк или Турчин е тоа што сите на ист начин уживаме во плодовите на ова поднебје. Покрај многуте работи, тука секако мислам и на алкохолот. Мастика, узо, раки… Пијачка која постои на само на ова поднебје, слична, а толку различна. Секој љубоморно ја чува тајната за рецептот. Премногу митови и легенди се кријат во однос на тоа кои се вистинските состојки за изработка на тој аперитив. Ма, ми збореле дека всушност се прави од дудинки, а други пак дека тајната била во премачкувањето на казанот со мед. Тоа воопшто не ме интересира, знам само дека ми се допаѓа. И без разлика, што и да пијам за мене тоа е еден ист пијалок. Не сакам никого да навредам, знам дека секој си има свој вкус, а нели за вкусовите не се расправа. Филозофијата на овој пијалок е многу едноставна. Мислам, ма не мислам, тврдам дека тоа е единствената пијачка што оди со секакво мезе, нормално во зависност од расположението и друштвото.“
Тино ги изговори овие речници во еден здив, како учениче кое наизуст ја научило лекцијата. Се напивме, јас неколку мастики, тој неколку уза и пријателски се разделивме.
Тино има право кога вели дека трите пијалоци имаат многу сличности. Сите се пијат со мраз, имаат неколкувековна традиција, а им се препишуваат и лековити својства. Сепак, балканските народи се особено патриотски расположени кога станува збор за националните јадења и пијалоци. Па така, тешко ќе натерате некого да признае дека пијалокот на соседот е подобар. Но, да одиме со ред.
Мастиката во Македонија има долга традиција и според некои кажувања, овој пијалок на овие простори се произведува веќе три века. Најдобрата мастика се пече во струмичкиот регион. Струмичани тврдат дека се прави исклучиво од природни суровини, односно од вински дестилат, анасон и багремов мед. Во минатото се вршени испитувања, кои покажале дека конзумирањето мастика во умерени количини помага во уништувањето на хеликобактери. Од1990 година Струмичката мастика е заштитена како национален бренд. И покрај се, во многу делови на земјата, сепак, грчкото узо е попопуларен пијалок од мастиката. Во голем број кафеани не ни можете да најдете струмичка мастика, а ќе ви понудат неколку типови узо. Еднаш за ова разговарав со Дарко, мојот другар од детството, со кого често пати сме ги тестирале лековитите својства на алкохолот. Како и вообичаено, му даде политички контекст на муабетот: „Узо или мастика, со грчка или шопска салата, ѕаѕики или таратур. Изгледа само за мразот немаме спор околу името. Но, на крајот, единствено што мене ми е важно е чашата да ми ја донесе љубезна и убава келнерка, Гркинка или Македонка – сеедно.“
Узото е најпопуларниот пијалок во Грција. Нема турист кој си заминува од земјата без барем едно шише од волшебниот аперитив. Една стара грчка поговорка вели: „Узото го подига духот.“ (“Оuzo makes the spirit.”) и нема Грк кој нема да се согласи дека чашка мраз ладно узо е совршен придружник за добро мезе и разговор со пријателите. Класичното грчко узо е дестилат од грозје на кој му се додава прецизна комбинација од различни билки и плодови како анасон, нане, бобинки и лешници. Најчесто е со присуство на алкохол од 40 отсто. Сепак вообичаено се разредува со неколку коцки мраз, при што узото добива млечно бела боја, а на површината на пијалокот се појавуваат кристали, појава позната како „узо ефект“. Островот Lesvos го носи епитетот „центар на производството на узо“ во Грција. Ова ми го потврди и пријателката Софија од Атина: „Јас признавам дека најдоброто узо кое сум го пробала беше во Lesvos. Тие не го извезуваат, го чуваат само за локална потрошувачка, па никој не знае ни дека постои освен ако не го посетите местото. Рецептите за производството на узо на овој остров се чуваат како семејна тајна.“
Софија ми раскажа дека узото во Грција се корисити и како лек за болки во стомакот или за главоболка, а на Крит, можеби звучи лудо, но и за разбивање на утринскиот мамурлук.
Раки е неофицијален национален пијалок на Турција. Во времето на Отоманската Империја, омилен алкхолен пијалок бил виното, но на крајот на 19-от век овој примат го преземала ракијата. Се произведува со двојна дестилација на грозјето и задолжително се додава анасон. Традиционално се пие на тој начин што чашата се става во специјални метални садови со мраз, а на ракијата и се додава вода. При разредувањето добива млечно бела боја, мешавина која популарно се нарекува „лавовско млеко“ (lion’s milk). Мојот пријател …. од Истанбул ми раскажа дека јени раки се пие во комбинација со ајран, како „противотров“ за мамурлук, но има и други, многу послатки дејства.
„Многу добар пијалок во придружба на риба, мезе и пријателски муабети. Раки е легенда која не старее. Во Турција е позната како ефикасен „љубовен противотров“. Најдобра пијачка за да се заборави тагата и меланхолијата. Чувството да се пие јени раки е прекрасно, но уште поубаво е кога ќе се опијаниш од истата. Тоа е пијалок која наместо крвта би посакувале да тече во вашите крвни садови. Највкусно е кога се пие со бело сирење и диња, а без јени раки муабетот не е муабет.“
На крај ќе Ви препорачаме еден рецепт, за кој единствено ви се потребни половина литар мастика, узо или раки, кој што милува и една лубеница со тежина од три до пет килограми. Се сече врвот на лубеницата и таа се полни со избраниот пијалок. Се остава да стои во фрижидер додека алкохолот и лубеницата не се соединат во прекрасен леден десерт.
Уживајте и се гледаме на ладна пијачка и добро мезе.
Мирко Трајановски
Секој поголем град има многу лица. Некои делови од него изгледааат како да се во друг град, во друга држава, дури и на друг континент.
Светските урбанисти сметаат дека градовите во последниве 50 години се` повеќе стануваат глобални, наместо национални, вклучувајќи во себе многу различни карактеристики што го отсликуваат нивниот мултикултурен карактер.
Кога на тоа ќе се додаде долгата и сложена историја на Скопје, кое што сите освојувачи го менувале како што го заземале, а големите катастрофи им ги „поправале“ грешките или во поново време отворале можности за експериментирање, шареноликоста е апсолутно загарантирана.
Еве кои се` делови од светот Балкон3 ги препознава во главниот град на Македонија.
ОРИЕНТОТ
Ова е Старата скопска чаршија, позната и како турска чаршија. Најстариот жив дел од градот, полн со трговци, занаетчии (најмногу златари), ресторани, чајџилници, кафулиња, се` до апсинт-барови како од егзотичните патувања на Шерлок Холмс. Срцето на Скопје, според сите критериуми, во кое е длабоко врежан ориенталниот дух.
ИСТОЧНА ЕВРОПА
Широките улици со еднолични, главно сиви стамбени блокови изградени покрај нив, се карактеристични за многу источноевропски метрополи. Скопје е, сепак, во тој дел од светот и многу негови делови се уредени на тој начин. Вклучувајќи го и овој дел од улицата Илинденска.
ЗАПАДНА ЕВРОПА
И покрај земјотресот од 1963 година и подоцнежната модернизација, сепак опстојале и докази дека градот пред стотина години се обидувал да го достигне шармот на западноевропските метрополи. Неколку згради на улицата Никола Кљусев (поранешна Максим Горки) сведочат за тоа.
АМЕРИКА
Живописното американско предградие е симбол за богатството и за економскиот напредок на САД. Но и во Скопје се граделе населби по сличен терк, кои што ја имале истата цел – да ги симболизираат удобноста и пристојниот живот на средната класа. Лисиче е една од десетината такви населби.
ЈАПОНИЈА
За цутењето на јапонските цреши веќе сме пишувале, а тие се сместени во западноевропскиот дел. Скопје има и друг јапонски симбол, мегапроектите на архитектот Кензо Танге од 1960-тите, особено станбениот комплекс Градски ѕид.
ХОЛАНДИЈА
Овој град не е премногу пријателски настроен кон велосипедите. Сепак, има барем еден дел каде што тие можат да бидат главни, како во Холандија. Покрај кејот на Вардар има велосипедски патеки долги дваесетина километри. Главно служат за рекреативно спортување, но бидејќи голем дел од градот е распослан покрај Вардар, некои ги користат и како мирен и безбеден пат до работното место.
БРАЗИЛ
Овде ја нема ниту Копакабана, ниту спектакуларните облакодери на Сао Пауло, но може да се видат сцени слични на бразилските фавели, на пример во познатата Топаана. Не дека фавелите се слика само за Бразил. Не постои поголем град во светот што нема делови завиткани во огромна беда, но бразилските станале познати поради користењето во поп-културата. Така, и Топаана си наоѓала свое место во филмовите и во музиката.
ИСТОЧНА АЗИЈА
Раздвижени трговски улици во кои дури и делови од коловозот се претворени во продажен простор, а не постои производ што не може да се најде на нив. Може да се сретнат од Тајланд па се` до Турција, но и во скопски Дуќанџик.
БАЛКАН
Кога во едно полууредено место се гледаат луѓе од различни класи, кои возат скапи, евтини или никакви автомобили, а живеат во своите големи и мали куќи што не изгледаат ниту посебно привлечно, ниту одбивно, туку сосема, сосема едноставно – тоа е Балканот. Тоа е и населбата Ѓорче Петров.
МЕНХЕТЕН
Во изминативе десетина години се појавија многу идеи што го носеа истиот работен наслов – скопски Менхетен. Замислата им е да се изградат висококатници на повеќе локации, а се предвидуваа максимални височини и до 500 метри. Засега единствените облакодери во Скопје се двете изградени (од четирите планирани) кули од проектот Sky City, високи по 130 метри. Тешко е да се претпостави дали Скопје ќе продолжи да се развива на овој начин, во височина.
Гоце Трпковски
фото: Хусамедин Гина
По низа перипетии и заплети, по стотици изедени ќебапи и испиени пива, во чести напливи на креативен набој, по низа бурни, но плодни дебати меѓу режисерот, сценаристот, продуцентот и тонецот, речиси една година по почетокот на снимањето, имаме чест и задоволство да ви го претставиме Првиот документарен филм во продукција на веб порталот Балкон3, Me Sijum Underground:
Me Sijum Underground (Јас сум андерграунд) е приказна за еден бенд. И за една населба. Шутка не е обична населба. Ниту Шутка Рома Рап не е обичен бенд. Неговите членови еден ден се тезгачии и занаетчии, а веќе наредниот ден настапуваат на сцените на некои од најголемите европски фестивали како Зигет и Роскилде. Секако, тука се секојдневните обврски, семејството, социјалната борба, азилантските неправди. Но, се` се заборава штом ќе тргне музичкиот карван. Всушност ова е филм за музиката и нејзината моќ. Или една забавна приказна на Балкон3 полна со надеж.
Автори на филмот се Александар Манасиев и Мирко Трајановски, а продуцент е Дарко Чекеровски. Подолу можете да го погледнете трејлерот за Me Sijum Underground, чија премиерна проекција ќе се одржи во Кинотека на Македонија на 3 април (четврток) во 20:00 часот.
Традиционалното, со векови старо ашуре, не е само едно обично благо, тоа пред се е еден симбол на споделувањето, солидарноста, љубовта, богатството и заедничкиот живот.
Десетти ден од месецот Мухарем, првиот месец по исламскиот календар. Раздвиженост по пазарите. Пченицата е најбараната житна култура. Наутот, пченката, оризот, оревот, сувото гројзе, сувите кајсии се меѓу најпродаваните производи. Со векови старата традиција продолжува. Се вари ашуре. Според исламот трошењето пари за ашуре е добро дело. Работата е макотрпна. Вкусот неодолив. Се состои од десетица производи кои создаваат заеднички вкус, а од друга страна ги заштитуваат своите вкусови, поточно не се асимилираат една во друга.
„АШАРА“ – „ДЕСЕТ, ДЕСЕТТИ“
За историјата, симболиката и значењето на најстарото благо во историјата на човештвото разговараме со Сулејман Баки, ваиз (предавач) во Мурат Пашината Џамија.
– Денот има значајно вредност во исламската култура, ни потенцира Сулејман Баки, и додава: “Според верувањата традицијата за ашуре, стара со векови, започнува од денот кога бродот на пророкот Ное и неговите верници се спасуваат од потопот. Откако бродот пристигнува на брегот, останата храна во бродот се собира и се прави еден оброк. Тој оброк се нарекува ашуре“.
Самиот збор ашуре потекнува од арапскиот збор „ашара“ кое во превод значи десет, десетти. Според Сулејман хоџа, ашуре не само едно обично благо, тоа пред се е еден симбол на споделувањето, солидарноста, љубовта, богатството и пред се заедничкиот живот.
– По примерот на ашурето каде што десетици производи се спојуваат во една смеса, така и муслиманите, христијаните и сите други верници треба да се собираат и да бидат заедно„ вели Сулејман Баки и објаснува „ашурето се вари во едно казанче. И ние светот треба да го замислиме дека е едно казанче, каде што сите заедно ќе живееме убав и спокоен живот, со сите наши заеднички вкусови.
ПОУЧНИ ЛЕКЦИИ
Ашурето се нарекува и јадење на љубовта и хуманоста. Се споделува со комшиите, пријателите и роднините. Скопската невладината организација Енсар, чиј претседател е Сулејман Баки, заедно со градот Бурса и општината Чаир, во Скопје ја продолжува старата традицијата. Во Турската чаршија минатата недела “Денот на ашурето“ се славеше по шести пат.
– Ашурето преставува еден симбол од кој што треба да се добијат многу поучни лекции. Светот во кој што живееме е на сите нас, живееме заеднички, немаме друг. Веруваме во еден господ, кој што не создаде сите нас. Заради тоа потребна е да имаме една убава хармонија за соживот, каде што сите народи ќе си ги заштитат своите карактеристики, без разлика на која вера и припаѓаат, порача Сулејман Баки.
Ашурето изобилува и со многу витамини. Според експертите тоа е многу здраво јадење, особено за зимските периоди. Таа е извор на енергија, исто така зголемува отпорот на телото. Житариците кои се користат при правењето на ашурето содржат растителни протеини. Затоа месецот Мухарем, се нарекува и месецот на здравјето.
Хусамедин Гина
Подготовка:
Како прво се вари пченицата. Потоа врз пченицата се додаваат наутот и гравот, кој што претходно треба да бидат полу варени. Откако ќе зоврие смесата од трите елементи се додаваат исецканите суви кајсии и корите од портокалот. После еден периот откако ќе се варат се додаваат оризот и водата истотака претходно варени до одреден степен. За да не остане талог во дното смесата потребно е постојано да се меша. Потоа во ашурето кое се вари се додава исецканата јаболка и сувото гројзе, кое што претходно ставено е во вода. Потоа се додава млекото. Откако ќе зоврие еден период се додава и шеќерот. Количината на шеќерот зависи од вашиот вкус.
На крајот се постепено се додава скробот за поврзување на смесата и за добивање на густина. Потоа се зема дел од смесата за да се контролира густината. Ако пченицата е многу квалитетна и добро варена нема потреба од скроб.
Печеното ашуре се става во шолји. Откако ќе се олади врз смесата се додаваат калинката, оревот, лешникот, рибизлите, циметот, смоквата, ф`стаците.
Потребни состојки:
1 кг. пченица
2 чаши наут
2 чаши грав
500 грама суви кајсии
2 кори од портокал
3 јаболки
2,5 чаши суво гројзе
7 чаши шеќер во прав
5 супени лажици ориз
2 чаши млеко
1 изрендана кора од лимон
вода
Како додаток:
калинка
орев
лешник
рибизли
цимет
смоква
ф`стаци