Голем број политичари сакаат да си преземат многу повеќе улоги од онаа што им е наведена во описот на работното место.
1. Едни од нив се „татковците на нацијата“. Тој е голем, тој е силен, тој е одговорот на сите прашања, решението на сите проблеми, тој треба да биде слушан и почитуван за доброто на народот, тој е народот.
2. Други се „политичарите-другари“. Тоа се политичари што одат пеш на работа, не земаат плата, учествуваат во акции за чистење или оставаат контакт за лично да им ги решаваат проблемите на граѓаните.
3. Третите се „политичарите-ѕвезди“. Тие постојано се истакнуваат во јавноста со своите хобија. Тренираат некој спорт, читаат научна фантастика, одат на културни манифестации, ја одржуваат градината…
Иако популизмот најчесто се поврзува со „татковците на нацијата“, популисти се сите политичари што не ги гледаат граѓаните како свои работодавачи, туку како свои „чеда“, „другари“, или „обожаватели“.
Кога државата вели дека обезбедила нешто бесплатно, тоа е исто како фрижидерот да рече дека чести ручек. Ако никој не стави храна во фрижидерот, ќе нема ни што да се извади. Ако никој не и даде пари на државата, ќе нема ни таа што да даде. Ништо не се создава со магија внатре, ниту во фрижидерот, ниту во државната каса. Според тоа – државата никогаш ништо не дава бесплатно!
Зошто некои градови немаат доволно вода, особено на лето, а други градат грандиозни фонтани? Зошто некаде нема канализација, речиси никаде нема прочистување на водите, а се прават патеки и шеталишта покрај реките? Зошто некои места се затрупани со ѓубре, а на други има паркови од милиони евра? Одговорот е многу едноставен: лоша политика.
Политичар што се грижи за својот рејтинг е помалку заинтересиран да направи нешто под земја, отколку над неа. Убав парк, со нови дрвца, украсни грмушки, фонтана, детско игралиште… Прекрасни фотографии за општинската интернет-страница, со наслови како „ново пријатно катче на задоволство на граѓаните“. А граѓаните ќе одат таму за да избегаат од секојдневните проблеми, меѓу кои се и септичките јами. Ама се сече ли лента во канализациска шахта?
На крајот се и ефектите. Поради нив, политичарите тешко може да се натераат да вложуваат во заштита од природни несреќи, како поплавите. Може цел мандат да нема поплава. Дури и два мандата. Џабе ќе ги потроши парите…
Братучетката успеала да се вработи преку партијата, а нема поим од работата што треба да ја врши. Браво, секоја чест! Ама – кога следниот пат ќе загубите цел ден, две третини од нервите, а и некоја пара на шалтерите и низ ходниците на државните служби, тоа е зашто зад вратите седат нејзините колеги, вработени на ист начин.
Имам една пријателка што постојано се вози со службеното возило, од работа си носи хартија за печатење и се што може да искористи. Браво, секоја чест! Ама – ако нема ќебе во болницата, парите отишле за бензинот и на пријателката.
Школскиот другар го исчистил целиот подрум. Но не ги чекал комуналните служби. Се снашол и најмил некој со камионче да му го исфрли ѓубрето во реката, за неколку стотки. Браво, секоја чест! Но следната есен, купи си вреќи со песок или кофи за црпење вода, ако затрупаната река се излее.
Ситната корупција не е проблем само поради директните штети што ги нанесува. Многу поголем проблем е што таа ја поттикнува културата на корупција. Поттикнува општество во кое не е важно дали се почитуваат правилата што се добри за сите, туку секој се обидува да искористи колку што може. Со таквата свест, борбата против крупната корупција е речиси невозможна, а државниот систем се повеќе ќе тоне.
Партијата не е верска заедница. Партијата не е агенција за вработување. Партијата не е државата. Поимот политичка партија во Македонија е синоним за многу нешта, но не и за демократија. Не смее лепењето партиски плакати да е единствениот критериум за добивање работно место и привилегии во државните институции. Не случајно, партиите во Македонија се организации во кои граѓаните имаат најмалку доверба. Еве накратко што значи Партијата за сите што заборавиле дека таа е доброволна организација, а контрапротести и водење списоци за учество на протести не е дозволиво.
Партијата треба да биде организација каде што се разменуваат и спротивставуваат идеи, со цел да се дојде до најдобрите политики за најголемиот дел од граѓаните.
Ова е верска заедница, ова е агенција за вработување, а ова е политичка партија. Тие не се исти. Во современото демократско општество секоја од нив си ја извршува својата улога. Но ниту една не може да се меша со другите.
По 26 години плурализам, поимот политичка партија во Македонија е синоним за многу нешта. Но не и за демократија. Партиите се организации во кои граѓаните имаат најмалку доверба*.
Каде грешиме со партиите? Постои Закон за политички партии, кој уште во членот 2 дава дефиниција што е тоа политичка партија. Тоа е доброволна организација на граѓани, формирана за остварување и заштита на политички, економски, социјални, културни и други права и уверувања и заради учество во процесот на донесување на политички одлуки при учество во власта.
Но да одиме по ред. Прво, тоа е доброволна организација. Ова значи дека се што еден член прави во партијата мора да биде доброволно. Чувањето членови на закачалка што можат во секој момент да бидат употребени за митинг или за контрапротест – не е дозволиво. Водењето списоци за присуство на спонтани настани – не е дозволиво. Чекањето упатство за да се напише „свое мислење“ на интернет – не е дозволиво. И не, не се важи ако некој рече дека исполнува наредби, ама доброволно.
Друга особина на партијата е дека таа служи за остварување економски и социјални права. Ова не треба да се сфати премногу лично. Добивањето работно место како „награда“ или „надомест“ за служењето во партијата не е остварување економско и социјално право. Тоа е стекнување нефер привилегија, или злоупотреба. Како што веќе заклучивме, лепењето плакати и веењето знамиња на митинзи е доброволно. Не следува ништо за возврат. Освен, можеби, економски и социјални права што партијата ги застапува, но кои би важеле еднакво за сите.
И најважно, партијата служи за донесување политички одлуки. Таа не си служи самата на себе, и не постои заради себе.Особено не служи за обожување. Ниту партијата е религија, ниту лидерот е светец, ниту партискиот амблем е икона или свето писмо. Затоа, нема потреба од нив да се прават олтари во домовите, да се носат на себе како накит, особено кога нема изборна кампања, или да се учат напамет светите партиски зборови.
Кога кон партијата ќе се развие култ, таа веќе не е политичка организација и повеќе личи на верска. Членот 19 од македонскиот Устав вели – за таквите нема место во политиката и во државните работи.
Политичките партии се непрофитни организации. Така вели членот 9 од Законот. Кога партијата служи за преку неа да се добие незаслужена корист од државните институции, таа се претвора од политичка во измамничка организација. На таквите им се посветени повеќе членови од Кривичниот законик, а не од Законот за политички партии.
А кога партиската припадност значи дека човекот и припаѓа на партијата, како нејзина приватна сопственост, и зависи од неа за да се прехрани себеси и семејството, тоа е сериозно прекршување на човековите права. Би можело да се толкува и каковоспоставување ропски однос. Што е кривично дело, за кое споредчленот 418 од Кривичниот законик се предвидува затвор до 10 години.
Партиите се многу важни организации во демократското општество. Затоа секогаш треба да останат тоа што се по дефиниција: групи на слободни граѓани со слични или со исти политички убедувања, што доброволно влегуваат во натпревар со други партии, во обид да добијат што поголема поддршка за остварување на своите идеи и планови за државата.
*анкета на МЦМС: Доверба во луѓето и институциите (2013)
Кога власта почнува да ја губи легитимноста? Тогаш кога самата веќе не игра според правилата на системот. Кога партијата на власт почнува да мами и да не води сметка за интересите на поголем број граѓани. Кога кон една група луѓе се однесува на еден начин, а кон друга на поинаков. Тоа однесување на крајот создава длабока криза во општеството предизвикана од разнишаните правни, економски и морални темели, а национализмот станува последното упориште на власта…
