Balkon3

Tag: Битола

  • ДА ТИ НАЦРТАМ: НОСИТЕЛИ НА ПРОМЕНИ – ПОИНАКУ

    ДА ТИ НАЦРТАМ: НОСИТЕЛИ НА ПРОМЕНИ – ПОИНАКУ

    ПОИНАКУ значи различно од она што веќе постои. Значи нормално, бидејќи нормалното, секојдневното е поинаку од она што треба да биде.

    Во системите доминирани од две партии поголемиот број гласачи сметаат дека така било и така ќе остане. Сметаат дека гласот за некој друг е изгубен глас.

    Но, најлесниот избор често пати и не е најдобриот избор.

    Габриела Илиевска, специјалист, аналитичар во биохемиската лабораторија во битолската болница, есента 2017 година тргна на еден поинаков пат. Излезе на локалните избори во Битола како независен кандидат, без поддршка на партија. Причините се едноставни, паметни, практични, решавање на локалните проблеми на прво место. Ги има многу, а за нив како да нема место во програмите на големите партии.

    „Луѓе кои ќе излезат од чопорот на политичките партии и кои сами ќе се изборат за место под сонцето во општеството“.

    Граѓанскиот активизам во минатите години се покажа како водечка сила кон промените кои што ги посакуваат граѓаните. Битолските градски советници од Поинаку, попознати како независните, се пионери на општинско ниво. На локалните избори пред две години освоија две советнички места, со што, Битола е единствената општина со над 40.000 граѓани што има независни советници.

    Ова се луѓето што не чекаат решенија, туку ги бараат. Не креваат раце, туку ги засукуваат ракавите. Познати им се и пречките, и неуспесите, и тешките услови. Се борат со бирократски лавиринти, недоречени закони, партиски притисоци, приватни интереси. И не се откажуваат. Тие се носителите на промени.

    Она што „Поинаку“ бараат да се промени има смисла за  секојдневниот живот на граѓаните. Во општиот метеж на партиски ветувања и заборавања, независните на Илиевска сакаат во Битола да биде поинаку, да биде нормално. Сметот да е собран, улиците безбедни, училиштата чисти и пристапни, што повеќе зеленило. За тоа да стане реалност, институциите и јавните претпријатија треба одговорно да си ја работат работата, а граѓаните да знаат на што се трошат нивните пари.

    „Зошто општинските услуги да не бидат лесно достапни за сите? Општината не постои сама за себе или само за да ги остварува партиските интереси. За жителите од селата и периферијата на градот, битолските независни го туркаат проектот  „општина до секој жител“

    „Да се постави канцеларија во руралната оласт и овде да се вадат документи. Општината да биде сервис на граѓаните, а не да губат ден, да плаќаат автобус..“

    Многу корисни работи во градот можат да се направат бесплатно или со малку париНа пример, чистење на градот. Битола да заличи како градот на фотографиите, наспроти Битола од реалноста на Габриела (има убави кадри од двете) Затоа, независните организираат акции за чистење, а локациите ги предлагаат граѓаните, бидејќи знаат што најмногу им пречи. Но, на овој начин, наместо да ги поттикнат на повеќе работа, или како што вели Илиевска, да ги засрамат општинските служби за да се фатат за работа, ефектот е спротивен.

    Направивме прошетка и до озлогласената депонија на периферијата на градот која со децении ги пречекува намерниците или случајните патници низ Битола. Тешко е да се разбере како за овој тежок еколошки проблем кој трае со децении, никој не може да се најде решение. Ниту општината ниту државата. Како на никого да не му пречи.

    „Никој ништо не презема. Волку ѓубре нема никаде на светот!“

    Ѓубрето и загадениот воздух не се политика. Здравјето на граѓаните е заеднички проблем, не е битно дали сте на власт или во опозиција. Но, промени се можни само со притисок на јавноста врз политичарите. Преку преиспитување на одлуките, дали се во интерес на граѓаните или не, преку транспарентен буџет на општината и отворен избор на општинските функционери.

    Од вкупно 80 општини плус Скопје, независни советници има во 17. Најмногу, по традиција, во Македонски Брод, пет советници. Радовиш има три.
    По два имаат: Битола, Гевгелија, Градско, Долнени, Могила, Свети Николе и Чучер Сандево.
    По еден: Дебарца, Долнени, Зрновци, Кавадарци, Кочани, Кривогаштани, Новаци, Петровец, Пробиштип.

    Независните станале независни најмногу поради тоа што сметаат дека високите политики и главните партии не го решаваат шаренилото пролеми на локално ниво. Секој град е посебен со посебни проблеми и начини на решавање. Според тоа треба да се подредат и приоритетите.

    „Приоритети мора да потекнуваат од граѓаните. Ние како Битола мора да се грижиме за Битола, а не да бидеме место каде што ќе се спроведува нешто што е замислено на партиски органи во Скопје“.

    Има ли светло на крајот од тунелот? Зошто работите што логично треба да се сработат со цел да се подобри животот на граѓаните остануваат долу на списокот на приоритети или воопшто ги нема? Ветувањата од митинзите и предизборните прошетки низ народот бргу се забораваат. За да не им се случи тоа, битолските независни отворија канцеларија во центарот на градот. Да се постојано до граѓаните, да ги слушнат нивните предлози и да ги спроведат во актуелна политика.

    Локалната самоуправа е место каде што се очекува најдиректно граѓаните да ги водат политиките, а не тие да зависат од големи и силни политички организации какви што се македонските партии. Од 1.347 советнички места во цела држава, само 30 освоиле независни советници поддржани од групи граѓани. Тоа е одвај 2%. Сите останати се преку партија.

    Во амбиент на сиромашна политичка култура, сите иницијативи кои не доаѓаат од партиите или централата, лесно се отфрлаат како небитни. Иако го знаат полесниот пат, за Поинаку, влегувањето во коалиција со некоја партија, сепак, не е опција.

    Добрите локални политики значат подобри услуги за граѓаните. Помал сообраќаен метеж, подобра комунална хигиена, почист воздух, безбедност на улиците, подобра социјална грижа, подобро здравје за граѓаните.

    Се она што живот значи.

    Катерина Спасовска Трпковска

  • Балкон3 интервју со Раби Абу Калил – човек што ги премостува културите

    Секоја култура е мултикултурна, уште откако човекот ја напуштил Африка и се проширил низ целиот свет. Верувањето во чисти култури е на некој начин фашизоидно, вели музичарот со потекло од Бејрут, додавајќи дека и слепото придржување кон традицијата е погрешно, зашто се` што е традиција денес, било револуција вчера, вели во разговорот за Балкон3, Рабих Абу Калил, човекот кој ги премостува културите.

    DSC_2889

    Истокот и Западот се два различни света и култури, но тие понекогаш се среќаваат. Едно од местата каде што тие доаѓаат во контакт е музиката на познатиот Раби Абу Калил. Тој е еден од најпознатите виртуози на традиционалниот инструмент оуд и реномиран композитор чии интереси и жед за нова музика значително влијаеле врз она што го твори. Неговото сфаќање за музиката како средство за премостување културни бариери му помогнало да освои публика од сите меридијани. Самиот негов бенд се состои од музичари од различни поднебја, а тоа придонело дополнително да се збогати неговата музика. Минатата година по четврти пат настапи во Македонија, на фестивалот за етно музика во Битола, каде го промовираше изданието „Хангри пипл“ (Гладни луѓе), кое ги отсликува желбите и гладта на луѓето на денешницата за нормален живот.

    – Вашата кариера е одбележана со преземање ризици, мултикултурални потфати што на крајот резултирало во посебна музика. Што беше тоа што ве инспирираше да направите нешто поинаку и да не се вкорените и ограничите себе си во рамките на една строга култура и традиција?

    – Можеби тоа што го правам е резултат на тоа што можеби и сум вкоренет во својата култура. Мислам дека е тоа причината. Музичарите со кои настапувам, секој од нив е длабоко навлезен во своите култури од кои доаѓаат. Исто така, мислам и дека ова е единствениот начин на кој ова може да функционира односно еден да се чувствува удобно во својата култура, а потоа да може да ја надмине, со цел да направи нешто повеќе. Кога луѓето ми поставуваат прашања од типот зошто и како, што е нормално, јас навистина немам никаков план, дури не се трудам да направам нешто. За мене музиката е емотивно изразување, а не стилистичко. Поради тоа, нормално, се што ќе слушнам влијае врз мене. Се што ќе видам влијае врз мене. Се што ќе почувствувам влијае врз мене.

    Но јас немав никаков план каде би вовел малку мултикултурализам. Едноставно само работев со музичари со кои можев да работам. Тие се погодија да бидат од сите страни. На пример, ако слушнам некој од Португалија дека добро свири, ќе кажам – супер, би сакал да соработувам со човекот. Тој звучи како некој со кого би можел да се поврзам. Јас долго време живеев во Германија, но многу малку работев со германски музичари бидејќи не мислев дека е неопходно да свирам со нив. Не дека се обидував да ги избегнувам, туку барав вистински личности.

    DSC_2872

    А, кога се зборувам за мултикултурализмот, работите не се промениле уште од времето кога  луѓето ја напуштиле Африка и се рашириле низ светот. Не постои чиста култура. Сите тврдења дека постои се на некој начин фашизоидни. Не постои ништо што е чисто. Сите се селеле од едно место на друго, Грците, Римјаните, секој и секаде. Во Либија можете да видите луѓе кои се русокоси. Дедо ми беше русокос и имаше сини очи, а тој беше роден во едно село во планините во Либан. Мултикултурализмот е основата на човечката култура. Без неа не би можеле да одиме ниту еден чекор напред. Погледнете ги Американците и нивната култура. Тоа всушност и не е култура. Тоа е група луѓе од сите страни на светот и кои се собрале поради своите интереси.

    Како заклучок, средбите меѓу културите, односно меѓу луѓето од различни краеви на светот секогаш предизвикувало културите да растат. Погледнете го џезот – тоа е средба меѓу  Европа и Африка. Целата Римска империја носела робови од сите страни. Во Рим, ако го гледате тој период, било врв на мултикултурализмот. Тие имале робови од сите краишта. Дури и императорите биле родум од различни краишта на империјата – Сирија, Германија, од секаде. И секој од нив додал нешто до работите кои таму постоеле. Така што, кога Мусолини дошол на власт и изјавил дека сака да ја сочува Италијанската култура да биде чиста, мислам, чекај малку, таа веќе беше мешавина од толку многу работи. Размислувањето дека работите треба да ги чуваме чисти е многу, многу погрешно. Ништо не расте кога работите се чисти. Дури и за кафето треба да ставите вода, млеко или шеќер. Ништо што правиме не е чисто. Дури ни емоциите не ни се чисти. Секогаш е мешавина од многу работи.

    DSC_292011– Вашиот роден град Бејрут важел за космополитски град во 1960-тите и во 1970-тите кога вие сте живееле таму пред граѓанската војна. На кој начин животот таму влијаел врз вас?

    – Мислам дека повеќе од растењето во Бејрут, навистина, влијаеше растењето со одреден начин на размислување во моето семејство. Татко ми потекнуваше од едно мало село во Либија и како што е случајот најчесто со луѓето кои доаѓаат од различни краеви од светот, тој беше заинтересиран за се. Тој изучуваше 8 јазици кои ги зборуваше сосема добро. Тоа не беше нешто што очигледно беше карактеристично во фамилијата бидејќи татко му работел со кожа. Но него не го интересирало тоа и воопшто не беше религиозен човек. Веројатно тоа ни помогнало да бидеме отворени за се. Ние воопшто не размислувавме дека сите сме различни, поради што тоа беше работата која допринесе да се почувствувам дека можам да се отворам и да земам се што ми треба и да го помешам тоа со различни идеи.

    Втора работа е дека Либан во тоа време беше многу отворена земја. Всушност, целиот арапски свет беше многу отворен тогаш. Воопшто не беше како што е сега. Денеска кога се гледа на него првата помисла е нешто лошо. Можеби тоа е вистина, но тогаш беше многу отворен свет. Арапските општества знаеа повеќе за Европа отколку што Европјаните знаеа за нас. Тоа, се разбира, ни помогна да ги разбереме. И знаете, татко ми беше поет и беше многу заинтересиран за се што има врска со зборот. Тоа исто така некако се пренесе кај мене и мојот начин на размислување како и кај сите нас. Се разбира, денес тој би бил погрешната личност таму

    – Какви се реакциите на луѓето од арапскиот свет или пошироко на вашите екскурзии во различни музики ширум светот, а кои подоцна ги инкорпонирате во вашата?

    – Сета моја кариера добивам различни рекации, како и за секоја работа во животот. А, кога сите се согласуваат дека нешто е добро, тогаш тоа мора да е лошо. Луѓето никогаш не се согласуваат целосно кога нешто е добро. Има најразлични реакции. Постојат луѓе кои мислат дека ова е одлично и дека е нешто ново, а тука се луѓе кои велат „ да, но ти треба да си ги држиш работите во рамките на традицијата“ што е тема за која сум многу чувствителен, бидејќи кога се работи за традиција, не постои такво нешто. Тоа што е традиција денес било револуција вчера, и ако сте проучувале нешто, ако вашето сеќавање иде подалеку од една генерација ќе сфатите дека ништо не било изградено на ист начин. Дури и ако се обидете и направите работите да испаднат исти тие никогаш нема да останат такви. Се се менува. Размислувањето дека треба строго да се придржуваме кон нешто всушност го убива и го гуши повеќе отколку што го пушта да расте и созрева.

    DSC_2762
    Раби Абу Калил и Ненад Георгиевски

    – Кога навлегувате во културата и музиката на другите луѓе вие тука наидувате на различни духовни елементи кои се вткаени во тие култури. Дали духовното игра некаква улога во вашата музика?

    – Духовноста е еден неверојатно магловит израз кој е многу, многу тежок за да биде дефиниран што всушност тој претставува. Јас се обидувам да создадам семејство од музичарите со кои соработувам. Ние сме семејство. Со овој бенд работам веќе 15 години и се уште сме добри пријатели. Ние јадеме заедно, се дружиме заедно, уживаме во времето кое го поминуваме заедно и правиме музика заедно која е нешто што верувам може да се случи само во рамките на едно семејство. Тука е нашето пријателство, како и потребата за комуникација меѓу нас, каде ние сеуште се обидуваме да претставуваме нови работи секој пат кога работиме заедно. Ние се уште ги свириме некои од старите песни и секој пат е поинаку. Ние ги гледаме од  различна временска дистанца и различна перспектива. Работите се менуваат постојано. Поради тоа, духовноста, во некоја религиозна смисла, за неа нема место во било што креативно.

    DSC_2763

    Имате убави сеќавања од настапот со филхармонискиот оркестар на Скопскиот џез фестивал во 2008?

    Да, беше многу убаво. Јас уживам кога работам во Македонија. Како што знаеш, јас сакам да работам со луѓето и со културите. Воопшто не се трудам членовите од бендот , како што е Французинот да звучи какао Арап или Италијан. Повеќе би сакал да видам да можеме да откриеме нешто за што би можеле сите да зборуваме во исто време. И македонската музика е блиска до моето сфаќање и многу е лесно да се комуницира со оркестарот во врска со тоа. Би било убаво ако би можел да работам повторно со нив.

    Настапот во Битола ви беше четврт по ред во Македонија..

    Чувствувам дека луѓето тука ме сфаќаат и на некој интересн начин, музички сум сфатен. Обично луѓето од разни места ја сакаат мојата музика и секогаш има добра реакција. Меѓутоа, можеби тоа се должи на тоа дека ова место е исто така мешавина од различни култури. Дури и храната. Кога ќе вкусам нешто веднаш помислувам „ова е нешто што и мајка ми би можела да го спреми„. Тука постојат многу работи кои се слични, а во Македонија, музиката има смисла за ритам со која сум многу поврзан. Беше многу лесно да се свири бидејќи секогаш кога настапувам со европски музичари најголемиот проблем е ритамот. Се обидувам да сфатат дека тој не иде 1-2-3-4. Не се работи само за тоа, туку и многу други работи, како и начинот на кој ритамот комуницира. И јас го немав тој проблем со македонските музичари. Се разбира, со нив е лесно да се работи и потоа можеме да се насочиме кон музиката отколку на техничките работи.

    DSC_2866

    Тоа се должи на фактот дека традиционалната музика, која е популарна, е вткаена во нашата ДНК, и сите растеме со неа. Некои од оркестарот и ја изведуваат во слободно време.

    Се разбира, тоа го прават сите и тоа ги прави посебни во Македонија. Навистина е многу ретко да се види некој кој не зна да свири на некој инструмент. И ако не свири, тој слуша, што е иста работа. Ако слушате, не мора да свирите. Доволно е. Ова е многу ретко и не сум го видел во некоја друга земја, дури ни во земјите околу Македонија. Има нешто посебно во врска со тоа. Тој елемент постоеше уште првиот пат кога свиревме тука. Тоа беше едно сознание дека се работи за поинаква публика.

    Фото: Беким Мустафа

  • СОСЕДИТЕ ЗАЕДНО ГИ РЕШАВААТ ПРОБЛЕМИТЕ

    Пограничните општини во Македонија и Грција, се пример дека двата соседни народа можат да  ги издигнат меѓусебните релации над политиката. Локалните самоуправи од двете страни на границата ја интензивираат соработката со реализација на  проеkти за подобрување на животот во пограничните градови.

    Годинава од европските фондови ќе бидат искористени над 2,5 милиони евра за пограничниот јужен регион од Македонија и северниот дел од Грција. Битола и Новаци од македонска, а Лерин и Аминтео од грчка страна, заедничи ќе се борат против шумските пожари во пограничниот регион,  ќе бараат решение пртив аерозагадувањето од термоелектраните што се во близина на овие општини, ќе разменуваат искуства за топлификација, ќе ги модернизираат зоолошките градини.

    -Проблемите кои ги имаат општините, немаат граници.  Политиката треба да им ја оставиме на политичарите, а наша главна цел е да овозможиме подобри услови за живот на граѓаните. Планираме многу заеднички проекти, а населението ќе има бенефит од тие активности-вели градоначалникот на Лерин, Јанис Васкопулос.

     

    -Многу ни е важна соработката со соседните општини, затоа што проблемите често пати се заеднички. Се надеваме дека со секој преземен проект ја зацврстуваме соработката со нашите пријатели од Лерин и дека чекориме кон нови комуникации и добри односи, смета битолскиот градоначалник Владимир Талески.

    Двете земји заеднички работат и на заштита од загадувањето на воздухот. Во Лерин веќе има поставено мерни станици за мерење на аерозагадувањето, а следен чекор е поставување на ваки мерни станици во Мелити, Грција, а потоа и во Битола. Христос Евангелу, претставник на префектурата Западна Македонија во Грција, вели дека ваквите проекти имаат за цел да го подобрат животот во двата погранични региони. „Овие активности секогаш ги поддржуваме, со цел унапредување и овозможување на подобар живот на двата региони. Се надевам дека соработката ќе продолжи во најдобар ред, а најголема корист ќе имаат нашите граѓани, вели Евангелу.

    Битола почна соработка и со Солун. Во мај се сретнаа битолскиот градоначалник Владимир Талески и градоначалникот на Солун,  Јанис Бутарис. Потпишаа заедничка апликација за проект посветен на претприемништвото во културата.

    „И покрај сите политички разлики кои произвлегуваат во моментот меѓу двете земји, двата братски народи ги поврзуваат врски кои понатаму треба да се развиваат. Овие односи и врски, пријателски и братски кои ги имаме, не може да ги прегази ниту една политика ниту било кој друг“, изјави Бутарис . Талески,пак, средбата ја нарече историска, која треба да предизвика промени во размислувањето на двата народи.

    Во моментот  преку ИПА фондовите на ЕУ  се зајакнуваат капацитетите на противпожарните единици за што ќе бидат повлечени околу 500 илјади евра. Се работи план за превенција од пожари во пограничните региони, а ќе биде набавена современа опрема за пожарникарите, системи за мониторинг итн. Исто така во тек е и проектот за развој на зоолошките градини во Лерин и Битола, додека општините Битола и Аминдео работата на проект за спроведување топлификациона мрежа, за што се вклучени  Техничкиот факултет во Битола и факултетот Аристотелис од Солун.

  • Љубовната приказна на Ататурк и Елени – туристичка атракција

     

    Приказната  од крајот на 19 век, за неостварената љубов помеѓу убавата  битолчанка Елени Каринте и младиот Мустафа Кемал Ататурк, кои многумина ги нарекуваат балканските Ромео и Јулија,  денес станува незаобиколна  туристичка атракција во Битола. Турските туристи минуваат илјадници километри, да ја посетата спомен-собата во битолскиот Музеј, да се фотографираат под балконот на Каринте, каде е исплетена можеби најголемата љубовна сага на овие простори, но  и да го  читаат писмото што таа му го напишала на Ататурк.

    Писмото на Елени до Ататурк

    “Некаде и некогаш,

    Поминаа толку години, а јас ете, секој ден чекам абер од тебе. Ако некогаш го добиеш писмово, сети се, види ги солзите на хартијата. Годините си врват, овде сешто се зборува за тебе, нешто се случува. Ако ги читаш овие редови додека љубиш некоја друга жена, искини го писмово и прашај ја неа дали верува дека некоја си Елени Каринте од Битола го поарчила цел живот за еден човек со кого била само еден ден. Ако ја љубиш неа, како што јас те љубам тебе, не и кажувај ништо, нека биде среќна, ако си и ти среќен. Ако пак, уште ја паметиш девојката од балконот  и не љубиш друга, знај те чекам и  ќе те чекам цел живот. Знам дека ќе се вратиш, дека не си заборавил…”

    Писмото на Елени

    Ова е дел од писмото за кое се верува дека  пред повеќе од еден век му го напишала битолчанката Елени Каринте на младиот Мустафа Кемал, кој  учел во воената гимназија во Битола. Спомен собата во чест на големиот турски реформатор се наоѓа во битолскиот Завод и музеј, објект  во кој било сместено училиштето каде се школувал младиот кадет. Фотографии, скици од битки, библиотека,  биста,  восочна фигура- одаја која ги збрала сите тајни од животот на големиот реформатор.

    Музејот на Ататурк во Битола
    Музејот на Ататурк

    Централно место зазема писмото од Елени Каринте, а приказната за балканските Ромео и Јулија, тој муслиман, таа христијанка,  нивната  голема љубов, предвреме  осудена на пропаст  заради религиските и општествените стеги,  денес, еден век подоцна, е главен адут за привлекување турски туристи. Со воздишки го читаат  писмото, се фотографираат пред куќата на Каринте на битолски Широк Сокак, додека балконот ја раскажува  тажната љубовна приказна…

    Куќата на Елени Каринте на Широк сокак

    Легенда или вистина…

    Младиот кадет Мустафа во 1896 година, доаѓа од Солун да учи во воената  гимназија во Битола.  Честопати шетал по Широк Сокак, а едно попладне пред Велигден во 1897 година, на балконот од куќата на богатиот трговец Ефтим Каринте, која и денес постои на аголот од улицата, веднаш наспроти хотелот Епинал, ја забелжал убавата Елени, негова врсничка. И девојката не останала рамнодушна, па крадешкум, таму од балконот  и таа фрлила  поглед на стројниот Ататурк, висок, со убав стас и сини очи. И така Мустафа декој ден минувал пред куќата,  а   Елени го чекала на балконот. Меѓу нив се распламтила силна, но забранета љубов. Девојката за да биде со него, побегнала преку визбите на куќата. Заедно заминале надвор од Битола, но таткото на Елени, Ефтим, ги фатил, ја затворил девојката  дома, а потоа,  купил куќа во Лерин. Насила ја однел таму, со намера да ја омажи за друг човек.

    Куќата на Елени

    “Има цела година откако ме грабна од тебе, ме заклучи дома и не ме пушти  цел месец. Не плачев, знаев дека џабе му се сите катанци и затвори. Човекот со кој тој сакаше да се венчам, го видов само еднаш и ме праша дали можам да го љубам. А јас му реков “Не, јас си го љубам првотот либе”. И повеќе не го видов. Татко ми никогаш не ми прости, а и јас нему. Вечно ќе те сака и чека твојата Елени Каринте”.

    Стара фотографија од куќата на земејството Каринте

    Девојката никогаш не се омажила,  доживеала длабока старост, а  до крајот на животот, неколку пати во годината примала чекови од странство. Починала во Лерин на 80 години.

    Мустафа  Кемал подоцна стана прв претседател на Турција,  творец на модерната турска држава, поради што го добил името Ататурк, татко на нацијата. Се оженил со Латифе Ханам, но бракот траел само две години. Ататур и Каринте не се сретнале никогаш повеќе.

    Слика на Атататурк вомузејтот во Битола
    Фотографии во Музејот во Битола

    Љубовната сага за балканските Ромео и Јулија, во Битола се пренесува од генерација на генерација. Некои велат, дека  оригиналот на писмото од Каринте,  се наоѓа во историски архив. Други пак, велат  дека станува збор за легенда. Сепак,  меѓу битолчани,  и денес живее оваа  љубов.

    Биста на Ататурк

    -Оваа љубов е вистински магнет за турските туристи. Минуваат илјадници километри од Турција до Битола, со желба да го прочитаат писмотот во спомен-собата, да ја видат куќата на Широк Сокак и да се фотографираат под  балконот од каде Елени првпат го здогледала Мустафа. Додека туристите се воодушевени, високите воени и државни делагации кои доаѓаат да ја посетат спомен-собата, не прашуваат ништо за оваа љубовна приказна. За оваа љубов нема ниту збор во биографијата на Ататурк, не е  пронајден ниту еден пишан документ кој  би ја потврдил приказната. Дури од научните кругови во Турција, било сугерирано, овде, кај нас да не се обрнува толкаво внимание на таа приказна, затоа што нема други документи, освен писмотот за кое кај нас се верува дека Елени го напишала до Ататурк- вели Шенол Мемиш, претседател на македонско-турското  здружение од Битола ” Мустафа Кемал Ататурк”.

    Широк сокак во Битола

    Оваа љубовна приказна   е инспирација за филсмките и театарски работници.  Во 2006 година беше снимен  краток документрно-игран телевизиски  филм,  неодмана направен е музичко-театарски  перформанс, а, исто така најновиот филм на Александар Поповски “Балканот не е мртов”,  чија премиера се највува на годинешниот фестивал ”Браќа Манаки”, ја раскажува приказната за љубовта меѓу Ататурк и Каринте.

    Емилија Мисирлиевска

  • Битола очекува гостите од Грција да се вратат на Широк сокак

    Со години наназад, грчките државјани масовно доаѓаат во Битола, купуваат облека и чевли, ги користат услугите на фризерите, стоматолозите, гинеколозите, па дури и ги поправаат своите автомобили. Шнајдерките во Битола имаа полни раце работа за да ги дотераат грчките муштерики. Но, во последните месеци, грчката финансиска криза предизвика последици и врз кревката економија во Битола, пограничен град, оддадлечен само петнаесетина километри од соседна Грција. Гости од Грција има се помалку. Тоа се одразува на целокупното пулсирање на градот, затоа што овие посетители во изминатата деценија еконосмки го закрепнаа градот под Пелистер и придонесоа за враќање на имиџот на отворен космополитски град.

    Најпогодени се продавачите на пазарот, каде Грците купуваа зеленчук, овошје, месо и други производи. Сега тезгаџиите велат дека прометот им е преполовен.

    -Слаба е посетеноста од Грци. И оние кои доаѓаат, сега внимаваат на цените, се ценкаат, купуваат домати и краставици на парче домати. Порано една тезга правеше промет и по 3000 денари дневно (50 евра) само од грчките државјани, но сега нема, одиме надолу, велат пазарџиите.

    И во Старата битолска чаршија, каде гостите од Грција купуваа облека и чевли, се чувствува истото. Спуштени се кепенците на четириестина дуќани, а и оние кои сеуште работат, велат, ако состојбата не се промени, наскоро и тие ќе затворат.

    И жителите во пограничните села, посебно во Кравари, кое е на магистралниот пат кон граничниот премин, се надеваат дека сегашната состојба ќе се подобри и повторно ќе се вратат пријателите и гостите од Грција. Тие овде, на пат кон дома, навраќаа кај домаќините, кои по нарачка им подготвуваа домашни зелници, кифли, колачи, а во сезоната на зимници им ги подготвуваа ајварот и туршијата.

    – Денеска дојдовме во Битола да пазариме малку во вашите маркети. Поевтино е тука кај вас, но не можеме да доаѓаме како некогаш. Кризата се одрази и на домашниот буџет. Ќе купиме најосновни работи, ќе ручаме во некој ресторан, ќе прошетаме по Широк Сокак, на заминување ќе туриме бензин и си одиме дома, велат грчките гости од една помала група, која ја затекнавме на Широк Сокак.

    Грците со подлабок џеб, сеуште се редовни гости во битолските казина, но намален е бројот на оние кои ги бараат услугите во стоматолошките ординации низ Битола, а за да ги привлечат и полесно да ги најдат грчките пациенти, на домашните стоматолози, имињата на ординациите им се напишани и на грчки јазик.

    – Доаѓаа голем број пациенти од Лутраки, Кожани, Костур, Лерин. Сега бројот е преполовен. Велат дека сеуште им се евтини стоматолошките услуги кај нас и им се исплати да ги користат, но заради неизвесноста, не сакаат да ја трошат заштедата, вели Валентина Трајковска, забен техничар од Битола.

    Но, од оваа ситуација и од економската криза погодени се и голем број битолчани кои својот леб го заработуваа таму, преку границата, во блиските грчки градови и села. Повеќе медицински сестри работеа како негувателки на стари лица во Грција, некои работеа во угостителски објекти, други пак аргатуваа по нивите или заработуваа како овчари. Од Битола, на гурбет во северниот дел на Грција одеа и молери, ѕидари и други мајстори. Но, сега велат дека дневницата е многу намалена, така што не им се исплати да ја минуваат границата.

    Сепак, грчките бизниси во текстилната индустрија се најголемата надеж за битолското стопанство. Во Битола има 12 поголеми текстилни фабрики со грчки капитал, кои заедно со некои угостителски и трговски бизниси, вработуваат околу 4000 битолчани. Грчките бизнисмени велат дека со своите бизниси остануваат во Македонија.

    – Имаме 550 вработени и тој број планираме да го зголемиме. Исто така секторот што фирмата го има во сферата на угостителството, функционира одлично, се созадва простор за нова работа и воопшто не се размислува за отстапување од овие планови, вели Дарко Степанулевски, менаџер во фирмата со грчки капитал “Родон” во Битола.

    Во очекување Грците да се вратат на Широк Сокак, во Битола и натаму најбарани курсеви за странски јазици се токму оние за изучување на грчкиот јазик. Угостителите и трговците при вработување персонал, бараат кандидатите да го познаваат грчкиот јазик, а работа во грчките текстилни компании во Битола полесно наоѓаат оние кои зборуваат грчки. Најинтересно е кога во обид што подобро да се разберат во рестораните и продавницте, вработените зборуваат грчки, а гостите од Грција, македонски. Едните за да заработат, а другите да поминат што поевтино.

    Емилија Мисирлиевска

  • Почувствувајте го дамарот на Широк Сокак

    Има најмалку сто причини да ја посетите Битола, а по заминувањето ќе имате уште сто причини повторно да се вратите. Сите белосветски народи кои крстосувале низ Балканот, оставиле нешто тука: брат, челад, орнамент, адет. А градот секогаш отворен, ги прифаќал и ги вклопувал во својот амбиент. За Битола да ве дофати, треба да тргнете низ кривулестите градски сокаци, да го слушнете џагорот на старата чаршија, да го почувствувате дамарот на Широк Сокак. Ако Саат кулата со продорните отчукувања ве враќа во реалноста, тогаш Хераклеја Линкестис под нозете ќе ви го распостеле минатото.

    Старата битолска чаршија, беше душата на градот, место каде се се создаваше и се се продаваше. Ударот на чеканите, звукот на машините, сјајот на срмата и сребрените нишки кои блескаат низ излозите. Денес, железните кепенци кои сеуште постојат, не ги кријат занаетчиските дуќани, туку некои нови, современи продавници. На времето му пркосат само уште неколкумина стари звончари, шапкари, ковачи, метлари, свеќари, локумџии и леблебиџии.

    Ако патот го продолжите кон битолски Широк Сокак, погледот прво ќе ви запре на импозантната Јени Џамија. Длабоко во темелите – црква, а високо кон небото – џамија. Изградена е во 1558 година и е една од највпчатливите и највредни градби во Битола. Петстотини години стариот објект, впил илјадници молитви, колку муслимански, толку христијански. Во внатрешноста на објектот, под темелите на џамијата се наоѓаат остатоци од три христијански цркви. Денес овој простор е современа галерија.

    На само педесетина метри од Јени Џамија, е црквата Св. Димитрија, која однадвор има едноставна камена градба. Изградена е во 1830 година, а и покрај сите желби да биде висока велелепна градба, турските закони не го дозволувале тоа. Затоа вкопувањето во земја бил најдобриот начин да се постигне саканата цел, а да не се прекрши законот. Била изградена за само четири месеци, со доброволни прилози на битолчани. Иако однадвор едноставен, богатството на овој храм ќе се распостеле кога ќе зачекорите во неговата внатрешност. Влезот во црквата за странските туристи чини 50 денари.

    Саат кулата е најрепрезентативниот споменик кој се идентификува со Битола. Висока 33 метри, доминира во просторот и низ него ја разлева музиката што ги отчукува часовите. Ико не е пронајдена документација за оваа градба, се знае дека Саат кулата е изградена во периодот на турското владеење, а неодминлива е приказната дека за врзување на градежниот материјал, биле употребени 60.000 јајца, собрани од домаќинствата во Битола и битолско.

    Широк Сокак е најпознатата улица во Битола, но и најголемата гордост на битолчани. Започнувајќи од Саат кулата, по најдолгата пешачка зона на Балканот, од левата и десната страна, ќе ве фасцинира старата градска архитектура  на оваа амбиентална улица. На Широк Сокак се наоѓаат речиси сите конзулати на странските држави, кои ги има 12 на број. Ако дојдете во Битола и не седнете во некое од кафулињата на Широк Сокак, велат, исто е како да одите во Венеција, а да не се возите во гондола.

    На крајот на Широк Сокак и почетокот на градското шеталиште ќе ве дочека грандиозен објект, зградата каде е сместен битолскиот Завод и музеј, или позната како Стара касарна. Изгадена е во 1848 година, како Воена гимназија – Идадија. Во 1900-та година оваа гимназија прераснала во Воена академија – Харабие. Тука се школувал кадетот Мустафа Кемал Ататурк, таткото на модерна Турција. Во негова чест, денес во Завод и музеј се наоѓа Спомен собата на Кемал Ататурк. Но, овој објект е вистинска ризиница каде се чува највредното културно-историско богатство на регионот. Постојаната археолошка поставка со илјадници експонати, Градската соба, како и бројните повремени изложби од различни области им даваат можност на посетителите да го почувствуваат духот на минатото. Завод и музеј Битола е отворен за посетители секој ден од 8 до 16 часот. Влезот за домашните посетители е 50 денари, а за странските 100 денари.

    Мистичен, раскошен, бисер на антиката. Вака археолозите го нарекуваат  античкиот локалитете Херкалеја Линкестис, градот кој во четвртиот век п.н.е. го основал македонскиот владетел Филип Втори Македонски. Секој  објект, секој камен, секој постамент во Херкалеја е обвиен со своја мистичност од хеленистичкото време и римскиот период, каде наизменично се среќаваат градби од едно или друго време, се издигаат столбови и се протегаат мозаици. Локалитетот е отворен  за посетители од април до октомври од 9 до 18 часот, а од ноември  до март од 9 до 16 часот. Влезот за домашните туристи е 50 денари, а за странците 100 денари.

    Приказната за Битола и битолско не завршува тука. Ако ви здодеа градската врева, сега е вистинско време да прошетате по некое камено, потпелистерско село, да се упатите кон многубројните манастири во околината, да возите велосипед во моликовите шуми на Пелистер, да ве опие пелистерскиот воздух и да се насладите со пелистерската вода. Приказната довршете ја  сами.

    Емилија Мисирлиевска