Balkon3

Tag: човекови права

  • ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: Потрошувачи – истрошени или заштитени

    ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: Потрошувачи – истрошени или заштитени

    ЗЕМЈА НА СПОРЕДБА: ХРВАТСКА

    Не е потрошувач само тој што директно купува нешто. Заштитата на потрошувачите е заштита на целото население. Тоа подразабира заштита на безбедноста, здравјето, парите и на потребите на секој поединец.

    Ана Кнежевиќ, претседателка на Хрватското здружение за заштита на потрошувачите: Колку што има жители, сите се потрошувачи, од малите бебиња што сега се родиле, ги замотале во пелена, значи првата пелена веќе почнале да ја трошат, до оној што сега починал па мора да се погребе, во тој синџир сите сме потрошувачи.

    Заштитата на потрошувачките права е еден од клучните елементи во подигнувањето на животниот стандард. Со неа се постигнува функционирање на правната држава, заштита на куповната моќ, зајакнување на конкурентноста и општо зголемување и на безбедноста и на квалитетот на производите и на услугите што се користат.

    Како и многу други права, и овие не доаѓаат сами. За да се остварат, потребно е постојано информирање, едуцирање и советување на граѓаните. Така тие најдобро може да се заштитат од нечесни постапки на оние што им нудат производи или услуги. Цели мрежи организации работат на тоа да се изгради посвесен и посилен потрошувач.

    „Дали личиме на ЕУ“ е прашање што по својата важност го надминува прашањето дали и кога ќе станеме членка на ЕУ. Тоа е прашање на можности и стандарди што овозможуваат подобар живот. На ангажманот на државните институции и на општеството во градењето подобро утре. Европа не треба да ја гледаме како симбол на совршенство, туку како симбол на желбата за усовршување. На желбата секој да ги ужива своите фундаментални права. „Дали личиме на ЕУ“ значи дали го заслужуваме епитетот „европски“, кога зборуваме за правата на човекот и на граѓанинот.

    ДЕЛ 1: Пазари, монополи и права

    • Политиките на Европската унија треба да обезбедат високо ниво на заштита на потрошувачите.
    • Ова е запишано во Повелбата на ЕУ за фундаментални права
    • Не може да се донесе ниту едно правило што ги загрозува правата на потрошувачот
    • Тие еднакво важат за сите, низ целата унија

    Хасан Јашари, професор на Универзитетот Југоисточна Европа, Тетово: Економските последици се многу лоши со оглед на фактот дека квалитетот на услугите, храна, на пример, се уште во нашето опркужување се продава храна на улица, незаштитено. Се продава месо, млечни производи, мед и други работи. Лебот на пример се продава на тој начин и тоа создава една атмосфера дека јавното здравје не се вреднува како што треба. Тоа на некој начин предизвикува помала вредност на човекот. Значи човекот тука е евтина роба.

    Познато е дека парите тешко се заработуваат. Особено во помали и послаби економии како нашата. Личните, домашните, семејните буџети се многу ограничени. Кога луѓето нема да го добијат тоа што го платиле, тие се во загуба. А кога во едно општество нема гаранции дека се добива вистинска вредност за дадените пари, тогаш настанува општа несигурност. Каква што кај нас има долго време во одредени области.

    Маријана Лончар Велкова, претседателка на Организацијата на потрошувачите на Македонија: Најфреквентни проблеми што ги имаат потрошувачите се во доменот на купување технички производи за домаќинство, или мобилни телефони, или дека се понекогаш и прехранбените производи каде што демнат опасности од начинот на складирањето, од начинот на чување и начинот на означувањето на производите.

    Пазарот обично решава голем дел од проблемот. Каде што има конкуренција, секако ќе победи тој што најдобро ќе го услужи потрошувачот и нема да ги загрози неговите права. Но во малите економии, каде што лесно се ограничува конкуренцијата, тие права почесто доаѓаат под притисок. На луѓето им треба струја, интернет, други услуги, често немаат избор освен да потпишат обврзувачки договори, и немаат избор да ги раскинат освен ако не ги платат сите сметки до крајот на договорот, а за возврат, услугата би ја загубиле веднаш.

    Хасан Јашари, професор на Универзитетот Југоисточна Европа, Тетово: Нудат шпекулативни договори и на тој начин се загрозуваат правата на потрошувачите. Мислам дека и квалитетот на нивните услуги е лош. Тука повеќе треба да се внимава да се заштитат потрошувачите од странските профитерски организаци. На пример банките во Македонија се најкорумпирани, еве во времето на пандемијата народот е пред банките. Не ги зголемуваат нивните приемни капацитети, немаат банкомати по руралните општини, немаат експозитури по руралните општини. На тој начин се создава една чувство на несигурност кај населението, дека за нив никој не се грижи, ни државата ни институциите.

    Заштитата на потрошувачките права не е едноставна работа. Бара ангажман на голем број институции и професионалци во нив. Таа не е само заштита на парите, туку и на здравјето и на животот. Ката Стојановска со години го раководи секторот за заштита на потрошувачите во Агенцијата за храна и ветеринарство. Установа што ја има една од најважните улоги во земјата – да осигура дека храната што ја јадеме е безбедна.

    Ката Стојановска, раководителка во Агенцијата за храна и ветеринарство: Истата контрола не се одвива само кај увозот, се одвива и низ територијата односно во продажните места. Контролите не се вршат случајно, се вршат согласно донесен повеќегодишен контролен план. Тој е изработен врз основа на законот за безбедност на храна кој е усогласен со европските регулативи. Освен контроли што се одвиват согласно овој контролен план можно е да се направат контроли во момент заради сомнеж од страна на овластен инспектор.

    Центар на се е информацијата. Секоја држава има закони што ги штитат потрошувачките права и во сите нив се предвидува дека оние што продаваат стоки или даваат услуги мора да вложат најголеми напори за да го информираат купувачот.

    Нериман Џемаили, раководителка во Министерството за економија: Овој закон ги условува трговците да даваaт добра и предвремена информација на самите потрошувачи. Освен што добивате информација за стоката или производот треба на јасен начин да се даде цената. Највеќе потрошувачите обрнуваат внимание на тоа дали производот е означен онака како што треба и дали е дадена цената со сите вкупни елементи, дали има ддв, дали има и други трошоци кои што треба да се вклучат во овој дел.

    • Потекло на производот
    • Својства
    • Документи
    • Чиста и јасна цена
    • Даноци и дополнителни трошоци

    Сепак, дури и кога законската и институционалната инфраструктура е добро поставена, таа треба и добро да функционира одредено време, за да се создаде чувство на сигурност кај граѓаните дека добиваат вистинска вредност за своите тешко заработени пари, дека производите што ги купуваат нема да ги повредат или да им го нарушат здравјето, и дека ќе добијат фер услови од давателите на услуги. Во спротивно, таа доверба не се гради.

    Хасан Јашари, професор на Универзитетот Југоисточна Европа, Тетово: Во едно општество во кое механизмот на општествена контрола не функционира, не може да се верува дека се заштитени правата на потрошувачите.

    ДЕЛ 2: Потрошувачи од сите земји – обединете се

    • Индекс на безбедност на производите и на заштита на потрошувачките права
    • Најдобри држави: Финска – 172 поени (од можни 200), Франција – 172, Луксембург – 168
    • Најлоши: Хрватска – 108, Грција – 102, Полска – 94

    Извор: анализа на Спрингер

    Разни истражувања покажале големи разлики во заштитата на потрошувачките права низ ЕУ и низ Европската економска зона. Притоа, најдобрите земји имаат речиси двојно подобри резултати од најслабите. Хрватска, како најнова членка на Европската унија, не може да се пофали со високо ниво на сигурност на потрошувачите. Тоа го велат и организациите што работат на оваа тема во земјата. Институциите, едноставно, недоволно си ја вршат работата.

    Игор Вујовиќ, претседател на Друштвото за заштита на потрошувчите, Хрватска: Во последниве три години, самиот факт дека Хрватска е последна на листата на Европската унија според заштитата на потрошувачите, мислам дека е податок што говори сам за себе.

    Ана Кнежевиќ, претседателка на Хрватското здружение за заштита на потрошувачите: Заштитата на потрошувачите не е на она ниво на кое што може да биде во Хрватска запоставена е, во преголемо министерство е, и не можеме да се пофалиме дека имаме некоја голема соработка, ниту ние ниту кое било здружение. Според нашиот закон за заштита на потрошувачите, сите општини и градови се должни да ги помагаат здруженијата за заштита на потрошувачите и да ги поддржуваат нивните проекти. Ние кога ќе се јавиме во некој град дека сакаме да спроведеме едукација, градот треба да ни обезбеди сала, да ги плати трошоците за патување, и евентуално да плати хонорар ако доведеме експерт за некое подрачје. За жал тоа не функционира во пракса. Тие ни велат дека ни даваат поддршка, но каква е нивната поддршка – само вака „да, да, ние се согласуваме“. И на тоа се однесува нивната поддршка. За жал и министерството што по закон е задолжено за примена и за спроведување на законот за заштита на потрошувачите, не реагира на тоа.

    Со какви проблеми се соочува хрватскиот потрошувач, добар пример се телефонските продажби. Агенти им се јавуваат директно на луѓето и им нудат производи и услуги, со набрзина прочитан текст што слушателот не може да го запамети, со нагласени придобивки но прикриени обврски, а откако ќе се стави потписот – враќање нема.

    Ана Кнежевиќ, претседателка на Хрватското здружение за заштита на потрошувачите: Имавме случај со еден господин од Вараждин, на кого му се јавиле и му нуделе лекови за колена и за зглобови, за нешта со што постарите луѓе имаат проблеми, му рекле дека се бесплатни и човекот прифатил. Поштарот му ја донел првата кутија со лекови, тој потпишал, не ни знаел што потпишува, а всушност потпишал согласност и во иднина да му доставуваат лекови, кои ќе му се наплатуваат. Кога го потрошил првиот месец, следниот месец поштарот дошол, донел лекови и барал 600 куни. 600 куни е, седум по седум, осум, осумдесет евра. Значи не е малку. Човекот се изненадил, не знаел за што се работи, и, нормално, платил.

    На сличен проблем наидоа и македонските потрошувачи, но со онлајн продажбата, особено во време на карантините поради пандемијата. Неможноста да се оди да се купи нешто предизвика наплив на онлајн продажби, а со тоа и на измами.

    Маријана Лончар Велкова, претседателка на Организацијата на потрошувачите на Македонија: Мислам дека сега со новите трендови има доста опасности. Безбедоста на производите станува сепак актуелна не само офлине кога купува но и онлине кога купуват така да Еу даде соопштење дека има доста небезбедни производи при купуваљето онлине и тоа направи и истражување.

    За да се исполнат стандардите за членство во Европската унија, секоја држава мора да ги подобри своите стандарди во секоја област. За жал, ако се гледаат потрошувачките стандарди, Хрватска паднала во замката во која се и повеќе други европски земји, кои иако се подобриле во процесот на пристапување, откога станале членки или стојат во место или одат надолу.

    Игор Вујовиќ, претседател на Друштвото за заштита на потрошувчите, Хрватска: Тука можам да ја пофалам хрватската држава дека во претпристапниот период ја изврши целата хармонизација, со тоа што законите и пред влегувањето во унијата ни беа многу добри, но ајде да речеме дека малку ги врамивме и ги подобривме со самиот влез во Европската унија, и тој период беше доста важен, баш пред пристапувањето, зашто направивме се на време и законите се усогласија со Европската унија. Така што ние сега кога гледаме некои законски рамки, не сме имале некаква разлика по влезот, единствено што треба да се нагласи е дека законите во пракса, поради институциите што треба да ги спроведуваат, не функционираат. Значи извршната власт не функционира.

    Очигледно е дека самото членство каде било, па дури и во ЕУ, не дава гаранција некои права ќе се остварат. Но механизмите за остварување стануваат многу подобри, поразгранети и поповрзани. Инструментите за борба за тие права стануваат посилни.

    Ана Кнежевиќ, претседателка на Хрватското здружение за заштита на потрошувачите: Во заштитата на потрошувачите се смени тоа што Хрватска со влегувањето во Европската унија основаше Европски потрошувачки центар. Тоа е мрежа на централи што ги има секоја членка на Европската унија, тука се уште и Исланд, Швајцарија, Норвешка и Лихтенштајн, тоа е значи европскиот економски простор. Тие држави не се членки на Европската унија, но заштитата важи и кај нив. Целта на тој Европски потрошувачки центар е, да речеме, ако потрошувач од Хрватска има проблем со некој трговец или давател на услуги од некоја друга членка на Европската унија, не мора да оди таму да го решава тоа, туку ќе се обрати во Европскиот потрошувачки центар во Загреб и тогаш нашиот центар ќе го контактира Европскиот потрошувачки центар од таа земја и ќе го решаваат проблемот.

    Ова е само основното ниво на подобра заштита. Со интеграцијата во унијата, хрватските потршувачи добиле можност, преку своите претставници, да учествуваат во носењето на прописите за заштита на потрошувачите на европско ниво. Веќе не зависат само од своите институции, туку добиваат наднационална и меѓународна поддршка. Дел од европратениците од новите земји-членки добро го искористиле тоа, за да се зафатат со решавање на проблемите со дискриминацијата што постоеја подолго време.

    Ана Кнежевиќ, претседателка на Хрватското здружение за заштита на потрошувачите: Добра страна е и тоа што сега имаме неколкумина европарламентарци и некои од нив се особено активни. На пример ја имаме госпоѓа Лилјана Борзан, која е веќе втор мандат членка на Европскиот парламент. Таа го отвори прашањето за различниот квалитет на храната во земјите од Источна Европа и Западна Европа, а го отвори и прашањето за траењето на домашните апарати, па сега Европската унија работи на прописите. Имавме ситуација, додека трае гаранцијата, да работи телевизорот, и да се расипе вториот ден откако ќе истече гаранцијата.

    Тоа што порано можело само да се насети, одеднаш станало можно и да се докаже. На пример дека телевизорот е програмиран да работи точно 20.000 часа и потоа да се расипе. Машината за перење алишта да работи 5.000 часа. Полначите за различни апарати да не одговараат еден со друг. Сите тие проблеми се решаваат на европско ниво, и ограничениот пазар во помалите европски држави веќе не е изговор за тие да добиваат полоши производи и услуги.

    Во некои случаи интеграцијата во европскиот пазар овозможува и заштита од сопствените институции. Во Хрватска таков пример биле ваучерите за пропаднати туристички аранжмани поради пандемијата со Ковид-19. Во одреден момент била донесена одлука наместо да останат ваучерите, да се обесштетат агенциите преку посебен фонд, а тие да им ги вратат парите на патниците.

    Ана Кнежевиќ, претседателка на Хрватското здружение за заштита на потрошувачите: За жал, поголемиот број држави од Западна Европа го направија тоа, а нашата не, и затоа минатиот месец доби опомена од Европската комисија и рок од два месеца во кои мора да го поправи тоа. Жално е што нашата влада го направи тоа додека ние претседававме со Европската унија, значи ние бевме од 01.01. до 01.07 2020, и наместо да бидеме пример за другите, ние постапивме најлошо. Мислам дека Бугарија, Хрватска, Чешка и Литванија ја добија таа опомена, а сите други коригираа. И сега е добро тоа што ние го знаеме ова и испративме писмо до Министерството и до Владата, да видиме што ќе направат во тие два месеци и да не известат. Значи добрата страна е што ја имаме комуникацијата и што знаеме што се случува, така што не може да се, да речеме јас ја гледав веб-страницата на Министерството за туризам, не го објавија ова на својата веб-страница, дека добиле опомена и дека во рок од два месеци мораат да го поправат тој закон.

    • Бугарија
    • Хрватска
    • Чешка
    • Литванија

    Опоменати дека не ги штитат доволно своите потрошувачи

    Повеќеслојната заштита на потрошувачките права е една од придобивките што ги добија граѓаните од источните делови на Европа што се интегрираа во заедничкиот економски простор. Сепак, и тие што се формално надвор од тој простор, силно се поврзани со него преку големата трговска размена без која нивните економии би биле многу послаби. Затоа следењето и вклучувањето во трендовите за унапредување на правата на потрошувачите е важно за не само за личната потрошувачка, туку и за општата економска одржливост.

    ДЕЛ 3: Кога теоријата на заговор стана реалност

    • 1/10 од производите што се продавале низ ЕУ имале исто пакување а различен состав
    • 1/5 имале слично пакување а различен состав

    Извор: Студија објавена од Европската комисија

    Разликата меѓу фактот и теоријата на заговор се доказите. Одамна се зборуваше дека производите од исти компани имаат различен квалитет од во земјите од Западна и од Источна Европа. Потрошувачите го чувствуваа тоа. Но се докажа откако европските претставници од истокот иницираа истражувања, и се направија соодветни студии.

    Игор Вујовиќ, претседател на Друштвото за заштита на потрошувчите, Хрватска: Според мене на нас се смета како  на второкласни нации и дека нам ни се испраќаат производи, нормално, до сега ни објаснуваа дека не е така, но гледаме дека е, и проектите и резултатите од тие проекти покажаа дека токму тоа се случува, дека производите кои што се пласираат на источниот пазар во Европа се со поинаков квалитет од декларациите, со поинакви цени итн, а тоа се производи што потрошувачите ги користат во секојдневната примена во својот живот.

    Кога доказите излегоа на виделина, потрошувачите и институциите од различни земји на ЕУ се поврзаа за да си помогнат да се надмине оваа дискриминаторска пракса. Тоа отвори можност и кај нас да почнат да се занимаваат со ова прашање.

    Маријана Лончар Велкова, претседателка на Организацијата на потрошувачите на Македонија: Тоа прашање беше отворена порано, на иницијатива на потрошувачките организации во ЕУ каде и ние членуваме. Навистина се подигна на повисоко ниво ова прашање. Парламентот одлучуваше и се донесе една рамка на директиви.Таканаречен „њу дил“- нов договор за заштита на потрошувачите на ЕУ, каде што е ова прашање се решава со директивата за нечесна пазарна пракса и тоа се третира така.

    Нечесната пазарна пракса треба да се спречи со нова директива што треба да се усвои годинава. И македонските инспекторати ќе можат да реагираат до производителите и до дистрибутерите ако утврдат различен квалитет.

    Ката Стојановска, раководителка во Агенцијата за храна и ветеринарство: Прашањето за нееднаков квалитет е актуелно од 2013, зачнато од повеќе земји членки на ЕУ. Уште се нарекува прашање за двоен квалитет на производите. И се правеа долгогодишни, долготрајни истражувања, студии од страна на европски држави (Словачка, Хрватска,) кои вложија многу средства.

    Долго време беше потребно откога се отвори ова прашање додека се докажа и почнаа да се преземаат мерки. Тоа што го поттикнаа претставниците на Хрватска и Словачка, може да донесе корист на сите, дури и на тие што се уште не го завршиле процесот на зачленување во Европската унија. Македонските институции почнале да се занимаваат со двојниот квалитет, но потребна им е дополнителна подготовка.

    Потребата од заштита на потрошувачките права насекаде низ Европа не е важна само за истокот, туку и за другите делови. Кога пазарот е единствен, такви треба да бидат и правилата.

    Поврзаноста на потрошувачите, нивните организации и на институциите што се грижат за нивната заштита, може да придонесе за размена на информации и искуства со кои што лесно ќе се пробијат оправдувањата на оние што се обидуваат да ги изиграат правилата со произволни толкувања.

    Ката Стојановска, раководителка во Агенцијата за храна и ветеринарство: Кога ЕУ го отвори прашањето за двојниот квалитет тогаш операторите на производителите почнаа да се повикуваат да дадат свое видување на нештата. Така да тие се повикаа на националите вкусови. Тоа значи дека потрошувачите во една имат различни сензор на приемчивост и различно им се допаѓаат хранливите состојки, што не е точно.

    За наскоро да може да се открива нечесната пракса и на домашниот пазар, потребно е дополнително да се зајакнат институциите. Патот е веќе трасиран, и треба само да се следи.

    Ката Стојановска, раководителка во Агенцијата за храна и ветеринарство: Агенцијата за храна ќе има можности да реализира една ваква студија која треба на направи комарација. Со сериозни, правни докази. Се работи целата таа постапка доколку сакаме да ја истераме. Бидејќи законските казни кои што ги предвидува ЕУ се многу високи. Изнесуваат некаде 4% од прометот што го прави операторот кој што го произведува тој производ. И мислам дека до 10 милиони евра може да биде таквата казна.

    • 4% од прометот
    • 10 милиони евра

    Казни за нечесна трговска пракса

    Кога потрошувачите имаат подобра меѓународна комуникација и поврзаност, стануваат посвесни за своите права и за тоа што им е скратено или прекршено. На тој начин и самите ги избегнуваат трговците што не ги ценат доволно. Така пазарната логика повторно добива улога во подобрувањето на правата. Продавачот треба повеќе да се потруди за да придобие информиран потрошувач.

    Нериман Џемаили, раководителка во Министерството за економија: Во овие 16 години, би можела да кажам дека има голем прогрес во однос на ова прашање. И самите сме сведоци на тоа, дека голем број на трговци посебно на оние кои се со поголем рејтинг и кој што сакат да излезат во пресрет на потрошувачите ги почитуваат сите овие елементи.

    За да се постигне таа информираност, потребна е и институционална и граѓанска реакција. Само со постојани реакции може да се научат институциите да си ја вршат работата. Но, како и во многу други области, и тука не може да има опуштање. Потребно е некој постојано да ги држи на око.

    Маријана Лончар Велкова, претседателка на Организацијата на потрошувачите на Македонија: Во изминатиов период во секоја една област, значи почнувајки од храната до финансиски услуги, при повреда на законот за заштита на потрошувачите со сите негови делови, од нечесна пазарна пракса до рекламирање, начин на продажба, ние секогаш реагираме. Најчесто потрошувачите се обраќаат до нас што го потврдивме и со една анкета, потоа до државниот пазарен инспекторат, до агенцијата за храна, потоа до другите инспекторати, се разбира санитарен здраствен инспекторат. И во регулативните тела и регулаторната комисија за енергетика.

    На тој начин, заштитата не останува само реактивна – да се направи нешто кога ќе се појави проблем, туку структурирана и организирана.

    Нериман Џемаили, раководителка во Министерството за економија: Надзорот инспекциски е во раце на државниот пазарен инспекторат и тие ја имат главната улога за надзор на производите во деловните простори. Тоа се супермаркетите, продавниците, итн. Но не значи дека и во другите вонделовни простори немат право да извршат надзор и да удврдат ако неправилности се направени спрема потрошувачот. Во делот на имплементација, утврдено е и во самиот закон за заштита на потрошувачите, освен законодавството, за потранспаретно и појасно информирање на граѓаните треба да се направи некој инструмент. А тој инструмент е уште од 2005-та година со соглас на законот за заштита на потрошувачи. Тоа е национална програма за заштита на потрошувачите.

    Секогаш ќе има некој што ќе се обиде да го измами потрошувачот. Од ситен трговец што сака да подметне неквалитетен производ, до голема компанија што сака да ја злоупотреби доминантната позиција на пазарот. Повремено, ќе им успева тоа. Разликата меѓу заштитениот и незаштитениот потрошувач е дали таквите појави се инцидентни или се начин на живот. Тоа е разликата и меѓу незаштитениот и заштитениот граѓанин.

  • ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: ЕДНАКВОСТ И ТОЛЕРАНЦИЈА ЗА СИТЕ

    ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: ЕДНАКВОСТ И ТОЛЕРАНЦИЈА ЗА СИТЕ

    ЗЕМЈИ НА СПОРЕДБА: ФРАНЦИЈА И ХОЛАНДИЈА

    Колку пати и да е кажано – треба да се повтори. Тие не се никакво тајно друштво што работи на глобален заговор. Не се чудни или неприродни. Тие се само обични луѓе што сакаат нормален и сигурен живот и што се мачат со истите проблеми како и остатокот од општеството.

    Беким Асани, претседател на ЛГБТ Јунајтед, Тетово: Со почетокот на пандемијата со коронавирусот, многу припадници на ЛГБТ заедницата, како и на целото население, ги загубија работните места. Има луѓе што одвај преживуваат и се борат за парче леб. Тоа е многу голем проблем. Од почетокот на кризата обезбедивме шест тони храна за нивна поддршка од нашите донатори и пријатели во десетици градови во Македонија.

    Луѓето од ЛГБТ популацијата се едни од најдискриминираните во нашето општество. Дури и луѓе што силно шират омраза меѓусебно поради различната етничка, верска или друга припадност, се обединуваат во нетрпението кон сексуалните малцинства. Тие се сечија мета, сечија цел и сечиј изговор за омраза.

    Сега е незаконски и кај нас некој да биде дискриминиран врз основа на сексуална ориентација или родов идентитет. Колку овој закон ќе придонесе да биде намалена дискриминацијата најмногу ќе зависи од тоа колкава поддршка ќе добие заедницата од државата и од општеството за тој да биде спроведен.

    „Дали личиме на ЕУ“ е прашање што по својата важност го надминува прашањето дали и кога ќе станеме членка на ЕУ. Тоа е прашање на можности и стандарди што овозможуваат подобар живот. На ангажманот на државните институции и на општеството во градењето подобро утре. Европа не треба да ја гледаме како симбол на совршенство, туку како симбол на желбата за усовршување. На желбата секој да ги ужива своите фундаментални права. „Дали личиме на ЕУ“ значи дали го заслужуваме епитетот „европски“, кога зборуваме за правата на човекот и на граѓанинот.

    ДЕЛ 1: Вистини, заблуди и предрасуди

    • Три четвртини од ЛГБТ лицата сметаат дека се дискриминирани поради сексуалната ориентација
    • Тоа е почеста основа за дискриминација од која било друга во остварувањето на човековите права
    • Нееднаков третман, отфрлање, вознемирување и силеџиство се најчестите проблеми
    • Се среќаваат на работното место, во образованието, правосудството, спортот и на други места

    *Резултати од истражување на Институтот за човекови права и ЕСЕ

    Антонио Михајлов, извршен директор на Субверзивен фронт: Голем проблем на самата заедница претставува скриеноста или криењето на тајната што ја чуват самите луѓе со себе, и криењето на својот сексуален идентитет во  семејството, на работното место, во училишните средини е проблем со кој ЛГБТ луѓе се сооучуват секојдневно.

    Често се слуша прашањето – што толку сакаат ЛГБТ луѓето? Што им е скратено? Какви права немаат? Зошто треба да бидат третирани посебно? Тие секогаш и секаде го имаат истиот одговор.

    Арон Лефевр, директор за човекови права на „Копенхаген 2021“: Ние не сакаме да не третираат различно, сакаме да не третираат исто како и нашите стрејт сограѓани во нашата земја, што е од корист за целата земја

    Тогаш следуваат уште повеќе прашања. Што ги спречува да живеат како обични луѓе? Зошто мора да ја истакнуваат сексуалноста? Ние ја истакнуваме ли? Кого го интересира што прават во креветот? Тука доаѓа до израз главното недоразбирање од кое извираат голем број предрасуди – јавното изразување на сексуалноста. Не, тоа не значи да се има секс на јавно место. Сексуалниот чин е интимна работа и припаѓа во креветот, или на друго место далеку од јавните очи. Но сексуалната ориентација е јавна и отсекогаш била. Барем за луѓето што имаат партнери од различен пол. Тие слободно кажуваат дека се во врска, дека ја прекинале врската, се појавуваат со партнерите во јавност, прават свадби и многу друго. На сите им даваат до знаење каква е нивната сексуална ориентација.

    Беким Асани, претседател на ЛГБТ Јунајтед, Тетово: Верувам дека еден ден општеството ќе разбере дека ние сме тука, сме постоеле отсекогаш и не сме дошле од надвор. Никој не не донел тука за да бидеме ЛГБТИ, туку ние сме дел од секое семејство, секое општество и секоја култура.

    Така ЛГБТ луѓето сакаат да изгледа и нивното јавно изразување. Да знаете дека вашиот сосед или соседка, пријател или пријателка, колега или колешка се припадници на ЛГБТ популацијата, и да немате никаков проблем со тоа. Едноставно да го прифатите како реалност, бидејќи тие се повторно истите луѓе и се дел од нас.

    Беким Асани, претседател на ЛГБТ Јунајтед, Тетово: ЛГБТ лице може да биде вашиот доктор, може да биде аптекарот или кој било друг во вашата средина. Кога промовирате насилство против нив, правите да не бидат прифатени во местото каде што живеат. Верувајте, да се живее двоен живот е многу тешко. Прифатете ги луѓето какви што се и споделете љубов.

    • Дел од секое семејство
    • Секое општество
    • Секоја култура
    • Вашиот доктор
    • Вашиот аптекар
    • Кој било во средината

    Оние најгласните, што обвинуваат дека сето тоа е неприродно, девијација, перверзија, и дека ќе ја уништи светската цивилизација, доволно е да видат каков е квалитетот на животот во земјите што во изминатите децении значително ги унапредиле ЛГБТ правата. Тоа го направиле речиси сите земји со висок животен стандард. Спротивно на теориите на омраза, никаде нема доказ дека зголемувањето на видливоста и на прифатеноста на ЛГБТ луѓето довело до пропаст на општеството.

    Матје Гасон Башет, портпарол на федерацијата Интер-ЛГБТ, Франција: Фактот дека може да одите во други земји, дека имате отворени патишта, помага за да се разбере дека тоа што го викаат противниците на ЛГБТ заедницата е лага. Има општества што ги почитуваат правата на ЛГБТ луѓето и сепак се напредни општества, пионерски држави како Холандија, Белгија или Шпанија, кои влијаеја врз Франција за прифаќање на истополовите бракови.

    Во спротивно, кога ќе се дозволи предрасудите да надвладејат, тие ги туркаат ЛГБТ луѓето кон повлекување, кон враќање во „плакарот“, за да избегнат непријатни ситуации. Со тоа, целото нивно секојдневие станува едно големо непријатно искуство.

    Антонио Михајлов, извршен директор на Субверзивен фронт: На пример за транс луѓето многу е повидлива пречката во остварувањето на нивните основни човекови права посебно пристап кон добри услуги на пример на шалтер кога мора да објаснуват или да одговарат на прашања. Лезбејките и геј мажите претежно го сокриват нивниот идентитет, нивната сексуалност.

    Тоа се луѓе што веќе имаат други свои проблеми. Предрасудите и дискриминацијата што ги доживуваат бидејќи се дел од ЛГБТ популацијата само им ја отежнува веќе сложената ситуација. На некои многу повеќе отколку на другите.

    Антонио Михајлов, извршен директор на Субверзивен фронт: И самта ЛГБТ заедница има хиерархија на прифатливост и неприфатливост. На пример ЛГБТ Ромите се најмалку прифатени од самта ромска заедница но и од мнозинската неромска заедница. Многу е тешко да бидеш ЛГБТИ Ром во држава каде што и самите Роми имаат многу често дискриминаторски ставови, но и кон самите ЛГБТ луѓе има многу често дискриминаторски ставови.

    Беким Асани, претседател на ЛГБТ Јунајтед, Тетово: Во едно разнолико општество, во едно мултиетничко општество и припадниците на ЛГБТ заедницата се од различни националности, различни религии, различни култури, со различно потекло, и секое лице ги нема истите потреби и проблеми.

    ДЕЛ 2: Закон за добар темел

    • Првите паради на гордоста во светот се одржале во САД во 1970 година
    • Во Европа првпат се одржале во Германија, во 1979 година
    • Нашата земја беше меѓу последните, со парада одржана во 2019 година
    • Целта на парадите е да се зголеми видливоста на ЛГБТ луѓето и да се покаже дека тие се дел од општеството

    Маја Морачанин е дел од првата парламентарната група што се формирала во македонското собрание за поддршка на ЛГБТ популацијата. Таа постоеше во минатиот парламентарен состав и броеше 14 членови. Четири децении по другите земји, и македонската политика почна да се занимава со дискриминацијата над овој дел од нашето општество.

    Маја Морачанин, пратеничка во Собранието: Навистина се создават законски услови за ЛГБТИ  луѓе да ги уживат своите прави и слободи но истотака ја подигнуваме јавната свест меѓу населението, меѓу граѓаните за тоа што се проблемите со кој се соучуват ЛГБТИ и дека навистина треба сите заеднички да се бориме против нивната дискриминација, говор на омраза, насилство и така натаму.  

    Очигледно дека има уште многу пат да се оди за да се стигнат другите. Но дали законите се доволни за да го трасираат патот? Дури и нивното донесување се одвиваше со пречки, откако законот против дискриминација еднаш беше укинат, па повторно се врати. Државата, барем засега, покажува волја да ја унапреди борбата против дискриминацијата на сите полиња.

    Ѓултен Мустафова, државна советничка за недискриминација во МТСП: Се очекува да добиеме една професионална, независна и многу поефективна комисија за спрeчување заштита од дискриминација која што постапува по сите постапки на граѓаните којa што ќе постапува по службенa должност, професионално. Со новиот закон е уредено комисијата да работи како професионално тело односно, не како до сега да биде на хонорарна основа. Со овој закон се предвидува членовите на комизијата да бидат 8 часа секој ден ангажирани во спречување и заштита од дискриминација на граѓаните.

    • Професионално тело
    • Без хонорарна работа
    • Осум часа ангажман

    Борбата против дискриминацијата е пример како може да се учи од понапредните, што веќе го изоделе патот пред нас, и како може од нив да се преземат решенија со кои ќе може да се направат поголеми чекори во вистинската насока. Законот воведува големи промени, но останува тие да профункционираат и да ја исполнат својата цел.

    Ѓултен Мустафова, државна советничка за недискриминација во МТСП: Со новиот закон се воведува тужба од јавен интерес каде што невладините организации, синдикатите и сите други заинтересирани страни ќе можат да поднесуваат тужби во судска постапка без да бараат согасност кога се работи за поголем група на лица кои што се дискриминирани. Значи ова ќе важи и за организациите што работат за ЛГБТ права. Има бесплатна постапка за заштита од дискриминација пред комисијата, а исто така во судска постапка се ослободени   граѓаните од судски трошоци. Товарот на докажување, што е многу важно, паѓа на дискриминаторот, а не на страна на тој што поднесува тужба како што беше до сега и истото тоа важи во постапката пред Комисијата за спречување и заштита од дискриминација.

    Борбата за правата на маргинализираните заедници не е значајна само за да им се помогне на нив. Таа е и борба за принципи, за тоа дали во едно општество ќе се дозволи да има предрасуди и дискриминација или нема. Без разлика за која група тоа се однесува. Ако некој смета дека ЛГБТ популацијата не заслужува поддршка против предрасудите, тоа е оправдување на дискриминацијата. Такво нешто е недозволиво во една европска држава.

    Маја Морачанин, пратеничка во Собранието: Споредбено со некои минати периоди мислам дека навистина веќе прашањето што се однесува до правата на ЛГБТИ добива на значење и отворено се зборува и во јавноста. Во собранието на РСМ  почнуваме практично навистина да придонесуваме за промената на сфаќањата во јавноста што се однесува до ЛГБТИ. Бидејќи тие сепак се се уште најмаргинализираните заедници во нашата општество, но мислам дека придонесувавме да се менуват работите во позитивна насока.

    Статусот на припадниците на ЛГБТ заедницата како едни од најмаргинализираните граѓани во нашата земја е резултат токму на игнорирањето на нивните проблеми. На ставовите дека „нивниот проблем е помал од другите“ и дека „припаѓа во приватната сфера, во креветот“.  Затоа е неопходно политиката да заземе цврсти ставови и да го насочи равојот на земјата.

    ДЕЛ 3: Патот по кој не смее да се запре

    • Хомосексуалноста во земјава е декриминализирана во 1996 година
    • Тоа е задоцнување од 200 години зад првите држави што презеле таков чекор
    • Две ипол децении по декриминализацијата, предрасудите се високи, дури и меѓу младите луѓе
    • Според 59% од младите, не треба да има место во политиката за ЛГБТ заедницата (истражување на ВФД и МОФ)

    Дека законите не се доволни сами по себе покажува и примерот со државата што често се смета за најдобра и најнапредна кога станува збор за правата на ЛГБТ популацијата, поради својата традиција на либерални политики.  Уште од 1811 година таму хомосексуалноста е озаконета, нешто што се уште не се случило во повеќе земји во светот, каде што се уште има прогони, затворски казни, дури и смртни казни. Споредена со нив Холандија е рај на толеранцијата, но ако се прашаат самите Холанѓани, има уште многу пат за да се изоди.

    Арон Лефевр, директор за човекови права на „Копенхаген 2021“: Би рекол дека ситуацијата во Холандија е генерално добра, но се уште има дискриминација. Се уште има раширена дискриминација. Има уште многу работа за да се осигураме дека целата наша заедница се чувствува вклучена во општеството. Тоа не се случува само со носење нови закони, туку има и социјален елемент. Треба да се осигураме дека едуцираме, дека информираме, дека сме видливи.

    Насекаде организациите за поддршка имаат полни раце работа. Некаде се борат за да добијат права, а некаде за да ги остварат. Таму каде што се и добиени и остварени, борбата е за тие да бидат применети насекаде, и да се спречи дискриминацијата дури и на индивидуално ниво. Секој поединец да почувствува дека е прифатен и е дел од општеството.

     

    Матје Гасон Башет, портпарол на федерацијата Интер-ЛГБТ, Франција: ЛГБТ луѓето се генерално добро прифатени во Франција, но сепак има уште многу работа, се уште има места каде што нивните права потешко се остваруваат, како во професионалниот свет или во спортот, каде што организациите ги изнесуваат овие прашања. Се обидуваме да спроведуваме активности, нудиме логистичка, морална и финансиска поддршка за асоцијациите, за да му помогнеме на општеството да ги подобри правата на ЛГБТ луѓето во Франција.

    Дека промени се можни и тоа за кратко време, покажува токму примерот со Франција.  Иако тоа е првата држава што ги декриминализирала истополовите врски во годините по буржоаската револуција, сепак хомосексуалноста во земјата се сметала за болест се до 1982 година, кога со закон било укинато тоа. За само 40 години земјата целосно се промени во однос на ова прашање и стана една од најдобрите во Европа. Се одеше чекор по чекор, но со големи чекори. Прво кон ослободување, па кон овозможување граѓански партнерства, се до легализирање на истополовите бракови. Општеството целосно се навикна на тие промени.

    Арно Готје Фава, советник за меѓународни односи на Интер-ЛГБТ, Франција: Еволуцијата на овие прашања , особено на прашањата за хомосексуалноста, беше многу брза во Франција. Само пред 40 години хомосексуалноста со закон беше обележана како „општествен чир“, и истополовите врски меѓу малолетници беа забранети. Истополовите врски беа целосно декриминализирани во Франција во 1982 година кога за првпат по Втората светска војна Социјалистите се вратија на власт. Од раните 1980-ти развојот беше многу брз. Од декриминализацијата на истополовите врски во 1982 до воведувањето граѓански партнерства во 1999 поминаа помалку од 20 години. Потоа Франција запре со брзиот напредок, се до законот што овозможи истополови бракови во пролетта 2013 година.

    • 1982 – „општествен чир“
    • 1999 – граѓански партнерства
    • 2013 – истополови бракови

    Така Франција стана пример дека општествениот менталитет не може да биде изговор за да се скратуваат правата на која било група граѓани. Но за да се смени менталитетот, не е доволно самоорганизирањето на маргинализираните заедници, како ЛГБТ луѓето.  Клучната разлика што ја направила Франција е што институциите им овозможиле поддршка во нивната работа, беез предрасуди и без осудување.

    Матје Гасон Башет, портпарол на федерацијата Интер-ЛГБТ, Франција: Федерацијата Интер-ЛГБТ посветува големо внимание на овие прашања и е во постојан контакт со Владата, пратениците, избраните претставници и со администрацијата, за да се осигура дека правата нема да стојат само на хартија, туку дека ќе се остварат во секојдневиот живот на ЛГБТ-луѓето.

    Борбата за човековите права е пат по кој мора постојано да се оди, и не смее да се застане. Поради недоволно разбирање, предрасуди, слаба информираност или други причини, секогаш има луѓе што стојат на другата страна и се борат против остварувањето, дури и за одземање на нечии човекови и граѓански права. Клучот е да се насочи борбата не против нив самите, туку против нивните разбирања и предрасуди.

    Матје Гасон Башет, портпарол на федерацијата Интер-ЛГБТ, Франција: Знаеме дека наспроти нас имаме луѓе што работат за нашите права да не се остварат. Па така, ако не останеме будни и мобилизирани, ако нема граѓански фактори и здруженија, наскоро може работите да тргнат наназад.

    Арон Лефевр, директор за човекови права на „Копенхаген 2021“: Мислам дека во Холандија е многу важно да продолжиме да одиме напред, да продолжиме да работиме на вклученоста на ЛГБТИ луѓето во законодавството, но и во едукацијата, затоа што да се застане во место секогаш е проблем.

    Холандија, татковината на Арон, како земја-предводник во развивањето на ЛГБТ-правата, помислила дека сторила доволно за заштита на оваа популација. Но одговорот дошол брзо дека тоа не е така.

    Арон Лефевр, директор за човекови права на „Копенхаген 2021“: Мислам дека ако ги гледаме првите десет години по 2000, имаше голем напредок, но исто така сум свесен за фактот дека забавуваме. Ако на пример ја погледнете светската карта, ќе видите дека го делиме 11-тото место, додека во минатото бевме многу погоре на овие листи. Тоа во основа значи дека имаме застој во инклузијата на ЛГБТ заедницата во нашата земја.

    Назад кај нас, каде што се уште се прават почетни чекори во борбата против предрасудитре, главните теми се уште се системската дискриминација, отфрлањето, и незаинтересираноста на институциите да се спротивстават на оние што ги нарушуваат правата на ЛГБТ луѓето. Ова е место каде што многумина од нив не се чувствуваат безбедно да се прошетаат по улиците на својот град, бидејќи се напаѓани. И знаат дека напаѓачите не се единствени виновници во оваа ситуација.

    Антонио Михајлов, извршен директор на Субверзивен фронт: Насилството е уште поголем проблем затоа што тие хомофобични ставови даваaт стереотипи кои се присутни кај мнозинството луѓе, а се поврзани со тоа дека ЛГБТ луѓето се болни, дека не се нормални. И неказнувањето на таков вид на постапки уште повеќе ги изложува ЛГБТ луѓето на дополнителен ризик од насилство, говор на омраза, дискриминација, од злоупотреба, од злоставување на нивните човекови права. Потребни се интервенции од типот образовни програми, содржини или  практики кај наставниците да бидат поинклузивни поотворени. Но и кај институците кај обвинителството, судството, се многу повеќе од потребни.

    Наместо кон подобро општество за сите, тоа води кон отуѓување и затворање во себе на еден дел од општеството, кој поради силните напади и самиот почнува да се чувствува непосакувано и отфрлено. Кога младите луѓе се развиваат во такви услови, тоа може да има тешки последици за нив.

    Дискриминацијата не може да се решава на парче. Таа или постои или не постои. Многу е лесно да се дефинира. Дискриминиран е секој што добива нееднаков третман поради својата припадност кон одредена група. Без разлика за која група станува збор. Затоа ЛГБТ правата не можат да бидат помалку важни од другите права, и нивното унапредување треба да се одвива заедно со подобрувањето на правата на сите други групи и заедници во општеството. На крајот – борбата е само за еднаквост, и за ништо повеќе.

  • Дали ви треба обука за изработка на видео содржини за следење на човековите права?

    Дали ви треба обука за изработка на видео содржини за следење на човековите права?

    ПРОЦЕНКА НА ПОТРЕБИТЕ ОД ОБУКА за користење на видео содржини како алатка за мониторирање и документирање на човековите права
    Во рамки на проектот „Дали личиме на ЕУ? – Филмско документирање за мониторинг и заштита на човековите права во Северна Македонија“ финансиран од Европската Унија, преку Европскиот инструмент за демократија и човекови права (ЕИДХР), Балкон3 (НВО Конфиденс) спроведува проценка на потребите на граѓанскиот сектор и медиуми од обуки за користење на видео содржини како алатка за мониторинг и документирање на човекови права.

    Во 2021 година, проектниот тим ќе изготви обуки како дел од проектот. Со потполнување на прашалникот, вие ќе имате можност, доколку сте заинтересирани да учествувате во некоја од обуките за кои дополнително ќе ве контактираме.

    Ве покануваме да го потполните прашалникот на следниот линк:

    ПРОЦЕНКА НА ПОТРЕБИТЕ ОД ОБУКА за користење на видео содржини како алатка за мониторирање и документирање на човековите права

    Цел на прашалникот е да укаже на потребите од обуки во областа користење на видео содржини како начин за мониторирање и документирање на човекови права на локално и национално ниво. Анализа на податоците ќе даде информации за тоа какво ни е искуството со креирање на видео содржини на локално ниво на теми поврзани со човекови права и колку капацитет имаме да идентификуваме проблем со човекови права, како и во кои области најмногу ни е потребна обука.

    За прашалникот ви се потребни 10 минути.

     


     

  • Да ти нацртам: НОСИТЕЛИ НА ПРОМЕНИ – Народниот правобранител на Шутка

    Да ти нацртам: НОСИТЕЛИ НА ПРОМЕНИ – Народниот правобранител на Шутка

    Порано како ракометарка требало да ја погоди мрежата на голот.

    Денес како активист треба да ја расплете мрежата на системот.

    Судбините на многу луѓе зависат од тоа.

    Секој човек има право на социјална сигурност, на здравствена заштита, секое дете има право на образование. Но не е доволно да се имаат правата.

    „Оваа капија што ја гледате позади мене е, клиниката Мајка Тереза е малку повеќе и потешко проодна за Ромите бидејќи се соочуваат се уште со дискриминација и несоодветен пристап од страна на одредени здравствени работници“.

    Задачата на Љатифе Шиковска е да се осигура дека оние што ги имаат правата навистина ќе ги добијат.

    Ова се луѓето што не чекаат решенија, туку ги бараат. Што не креваат раце, туку засукуваат ракави. Познати им се и пречките, и неуспесите, и тешките и сложени услови во кои треба да ја исполнат својата задача. Но не се откажуваат. Тие се НОСИТЕЛИ НА ПРОМЕНИ.

    Гинеколошко-акушерска клиника, 4:00 часот

    Љатифе добива повик среде ноќ.

    Пациентка пред породување не е примена бидејќи нема документи.

    „Јас веднаш се облеков и веднаш со такси дојдов на клиника за да овозможам безбедно породување на пациентката. И укажав дека на докторката дека вие како итни случаеви не смеете да ги враќате пациентите бидејќи се коси со законот за правата на пациентите и, за среќа, докторката веднаш реагираше, жената беше згрижена, и после 15 минути се породи. Што ќе се случеше ако јас не бев присутна тука? Дали постоеше опасност мајката и бебето да бидат во опасност ако не беа примени?“

    Љатифе Шиковска не е правник, ниту има правно образование. Законите, конвенциите, правилата на системот, ги научила во невладината организација „Амбрела“ во Шуто Оризари, каде што две децении работи на остварување на правата на Ромите. Тука тоа не се прави само со конференции и работилници. Треба да му се помогне на секој поединец посебно.

    Пример 1:

     – 250 требаше изводот да ми го дадат веќе. Да не плаќам више. Јас уште една плус му дадов.

    – Зошто? Како?

    – Па тој ме тераше дупло уплатница.

    – Чекај бе, како може дупла уплатница. Тие не ти ги важеше тој?

    – Важеше бе, како не важеше.

    – Ти сам тогаш беше?

    – Да онаа ја платив, и кажав дај и тоа уплатниците.

    – И ти му ги даде?

    – Да.

    – И зошто уште еднаш ти барал?

    – Па не знам.

    – И ти уплати?

    – Да.

    – Истиот ден?

    – Да.

    – Абе Кемо зашто бе така?

    – Тој бараше.

    – Па има шеф таму, ќе одиш кај шефот, шефе еве уплатници, тој уште ми бара мене. Научите се малку.

    – Ќе дојдеш ќе видиш. Што да правам.

    – Јас ќе ти се јавам утре или по задутре, ќе одиме заедно. Ќе ги спремиш документите и ќе одиме заедно на шалтер, јас ќе стојам на страна и да видам.

    Пример 2:

    – Четири ипол, направи наод, мислење во Симпо? Со лесна попреченост е, со тешка попреченост?

    – Па за тоа од комисијата му е решено, ми дадоа решение.

    – Му следува еднократна, му следува постојана парична помош?

    – Следува, да.

    – Во книшката има печат, има све што треба?

    – Све, да.

    – Добро, што е сега проблемот?

    – Сега проблемот ми е за превозите, да, за превозите.

    – За него или за тебе?

    – За што го носам на часови, значи вторник и четврток сме на часови одиме. Од десет излегувам до четири.

    – А, на вежби одиш. Во Симпо.

    – На вежби, да, одам на вежби.

    „Не секогаш државните службеници и оние институции каде што јас ја застапувам целната група со која работиме, не секогаш ги знаат одредени конвенции, дека Македонија е потписник, дека се ратификувани одредени конвенции во однос на правата и заштита на децата, да речеме во однос на економско јакнење и културолошко за жените генерално. За жал не секогаш тоа го знаат, па ние мораме да им укажеме на одредени законски регулативи, конвенциите кои се однесуваат во однос на човековите права, заштита на децата и други конвенции, така да со тек на времето одредени вакви бариери ги надминувавме“.

    Малата портокалова куќа на НВО Амбрела служи како едукативен центар. Но, и како центар од каде се решаваат проблемите на поединците со системот.

    „Јас не седам во канцеларија, мене канцеларијата ми служи само како еден технички сервис каде што се подготвувам, иначе во принцип сиве овие години работам на терен, бидејќи сметам дека токму на терен ја гледаш реалната состојба во однос на ситуацијата која се однесува на Ромите и врз основа на нивните потреби и проблеми ние креираме проекти“.

    Шиковкса денес е директорка на Амбрела. Ниту директорувањето не ја задржува во канцеларијата. Има многу проблеми да се решат. Немање лични документи, немање социјална помош, здравствено осигурување, пристап до образование, пристап до правата што се загарантирани, но не и достапни.

    „Еден од најгорливите проблеми во ромската заедница е токму немањето на лична документација“.

    Најновата бројка е 680 лица без документи. Најголем број деца. Ако е потребна ДНК анализа, постапките може да чинат неколку илјади евра. Луѓето без документи често се многу сиромашни.

    „Се уште имаме случаи кои ни чекаат од 2013, 14, 15, 16 сега најнови и 17 кои се уште ни се во постапка и се уште се во процес, и јас овде често доаѓам да видам до каде е постапката, кога ќе се издаде решение, бидејќи на овие лица и те како им е тешко. Премногу им е тешко бидејќи тие се невидливи за системот, се надвор од системот, и немаат права, на основни човекови права зборувам, каде што секое родено дете треба да има идентитет“.

    Секој може да се загуби во пополнувањето документи. Особено најранливите групи. Без помош, дури и за да пополнат барање, тие не би останале ниту на маргините на системот. Би биле исфрлени од него.

    „Се соочуваат со ситуација кога одредено право им е укинато поради икс причини, некогаш се оправдани, некогаш се неоправдани, тука ние нудиме и правна поддршка доколку сметаме дека одредено право без основа е укинато и поднесуваме претставки и жалби во подрачната единица за социјална заштита“.

    Оној што ги познава законите не може да биде измамен за своите права или за правата на оние на кои им помага. Тука спаѓа и правото на образование.

    „Законот за образование дозволува сите деца да се запишуваат во училиште, без разлика дали во тој момент има извод на родени или не. Законска обврска е на училиштата да ги примат. Ние овде во Браќа Рамиз Хамид немаме проблем. Но за жал имаме други општини каде што живеат Роми, а во моментот децата нивни немаат извод на родени, па доаѓаат до одредени административни бариери да не кажам и злоупотреба“.

    Со својата работа луѓето како Љатифе Шиковска станаа неформални народни правобранители на најранливите групи во општеството. Тие би се откажале од оваа функција под еден услов.

    „Нас ни е битно навистина, крајно време е да се најдат системски решенија, тие системски решенија мора да бидат со конкретни мерки и активности, акциони планови, стратегии, и посебни програми, преди се развојни, за да можат и Ромите да го најдат своето место во ова општество, бидејќи и ние придонесуваме кон просперитет и прогрес на нашата држава, бидејќи и јас учествувам преку одредени давачки кон државата и треба да знам каде се трошат моите пари. Како и секој граѓанин во нашата држава“.

    Ќе го спасите светот само ако им помагате на луѓето еден по еден. Се друго е романтизам и политика – Чарлс Буковски

    Катерина Спасовска Трпковска