Balkon3

Tag: Европска унија

  • ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: ДЕТСТВО И УЧЕЊЕ БЕЗ СТРАВ

    ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: ДЕТСТВО И УЧЕЊЕ БЕЗ СТРАВ

    ЗЕМЈИ НА СПОРЕДБА: ПОРТУГАЛИЈА И ФИНСКА

    Трајни последици. Ова е клучниот збор што треба да се има во предвид кога се зборува за врсничкото насилство. Тоа не е детска игра. Не е прифатливо однесување.  Не е нешто за што сме сигурни дека ќе помине.

    Тонско, Драги Змијанац, претседател на Детската амбасада Меѓаши: Најлесно да кажeме e дека тоа е домашно воспитувание и на тој начин да се амнeстираме како општество дека можeме да придонесeме околу праќање на пораки во јавноста. Значи, насислство има секаде, го има на медиумите, на улица, насилство има во ушилиштата и така натаму.

    Правата на детето, кои се врвен приоритет на секое современо општество, го опфаќаат и правото секое дете да добие образование. Тоа е можно само ако училиштето се чувствува како безбедно место. Каде што никој нема да биде навредуван, омаловажуван, или физички напаѓан. И каде што веднаш ќе се реагира на овие појави кога ќе се случат.

    Насекаде низ Европската унија се преземаат силни чекори за сериозно да се одговори на овој проблем. Преку национални и европски програми, институциите и организациите работат со децата, наставниците и со родителите, а државите ги споделуваат меѓусебните искуства за да испратат единствена порака – малтретирањето на училиште, меѓу соученици, е многу сериозен проблем.

    „Дали личиме на ЕУ“ е прашање што по својата важност го надминува прашањето дали и кога ќе станеме членка на ЕУ. Тоа е прашање на можности и стандарди што овозможуваат подобар живот. На ангажманот на државните институции и на општеството во градењето подобро утре. Европа не треба да ја гледаме како симбол на совршенство, туку како симбол на желбата за усовршување. На желбата секој да ги ужива своите фундаментални права. „Дали личиме на ЕУ“ значи дали го заслужуваме епитетот „европски“, кога зборуваме за правата на човекот и на граѓанинот.

    ДЕЛ 1: Големи и мали, силни и слаби

    • Член 14 од Повелбата за фундаментални права на ЕУ: Секој има право на образование
    • Член 24: Децата имаат право на грижа и заштита
    • Едното не може да се почитува без другото
    • Врсничкото насилство е тешко нарушување на човековите и на детските права

    Драги Змијанац, претседател на Детската амбасада Меѓаши: Забележавме дека се повеќе и повеќе меѓуврсничкото насилство е присутно и недоволно децата го препознават кога се обраќаат со погрдни зборови, зборови со навреда, се со цел да го омаловажат соученикот, а при тоа учениците не се ставаат во одбрана или пак во заштита на нивниот соученик.

    Меѓаши измериле дека 40 отсто од учениците пријавиле некаков вид насилство – вербално или физичко. Тие идентификувале 23 групи врсничко насилство, и речиси секој втор ученик пријавил дека забележал една од нив. Во постари извештаи, бројките се поинакви. Во еден документ од УНЕСКО со податоци до 2014 година, само 10 отсто од македонските ученици пријавиле дека било извршено насилство над нив. Тоа е подобар резултат и од Германија, Австрија, Финска, Белгија и од други развиени земји. Ова не значи дека во нашата земја било подобро, туку дека поизразен бил проблемот со непрепознавање на насилството. Тоа полека се надминува.

    • Германија 25%
    • Белгија 20%
    • Австија 35%
    • Финска 27%

    Душан Томшиќ, Министерство за образование: Она што е многу битна е да се зајакнат капацитетите како на наставниот кадар за препознавање на насилство така и психолошките служби за интервенција. Но уште побитно е да се зајакнат капацитетите кај децата да го препознаваат и пријавуваат насилството, но и кај родителите да можат да го препознаат и да се реагира кон своите деца, но и кон службите кои стојат на располагание.

    Врсничкото насилство не се состои само од тешки физички инциденти. Тоа е секое подбутнување, мали удари, или навредување, омаловажување во групата, исклучување. Важна е целта – а таа е да се понижи другото дете, да му се предизвика чувство на инфериорност кон оној што го вознемирува.

    Ана Попризова, психолог во средното училиште Орце Николов: Најзастапени се формите на вербално насилство, навреди, закани кои што се случуваат нели, пред појава на пандемијата во живо, а и на социјалните мрежи. А сега, најверојатно се доста присутни на социјалните мрежи.

    Психологот Ана Попризова работи со една од најчувствителните групи – средношколците. Во својата работа досега имала можност да собере многу искуства и да слушне многу сведоштва за тоа на кои се начини се одвива врсничкото насилство.

    Сведоштво на ученичка: Од  основно едно девојче кое го познавам, која сега ми е многу добра другарка, немаше многу другарки, не се дружеше со многу луѓе и имаше една група девојчиња кои што просто од забава сакаа да ја уништат. Прво, првата година почнаа како пријателки демек ќе и прават друштво да не биде толку сама, на крај пред цело школо ја посрамотија, после тоа три недели не дојде во школо, има толку многу психолошки трауми од тоа, што оди на психијатар.

    Искуството на Попризова покажува дека зборовите лесно може да преминат во дела. Иако во најголем дел малтретирањето се сведува на омаловажување, ако не се работи на овој проблем насилството се охрабрува, и може да доведе до тешки физички повреди.

    Ана Попризова, психолог во средното училиште Орце Николов: Најлошата ситуација била  физичко прободување, значи  помеѓу двајца ученици настана инцидент, не се случи во училиштето меѓутоа беа вклучени и наши ученици. Прободување со нож каде што на детето му беше  животот загрозен. Сме имале случај на физичко насилство со кршење на вилица на еден ученик. Тие се по екстремни случаи што се случиле во мојата пракса.

    Недоволното препознавање на проблемот со врсничкото насилство, во која било форма, доведува и до тоа децата што се соочуваат со насилство да бидат обесхрабрени за да преземат нешто. Се предаваат на прикривање и на самоизолација.

     

    Христина Стефановска, детски психолог: Колку детето повеќе прикрива толку повеќе време трае насилството. И тогаш штетата е поголема, што значи прикривањето се јавува паради одредени причини. А зошто? Заради тоа што детето чуствува страв, особено од некаков тип од одмазда, да не ме се случи нешто полоша од ова. Или можеби детето се плаши од реакцијата на родителите, или има недоверба во бозрасните особено од авторитетите, наставниците.

    Како детски психолог Христина Стефановска работела со многу случаи. Доволно за да може да состави профили на децата што најчесто се жртви на вознемирување, дури и на насилство од своите врсници.

    Христина Стефановска, детски психолог: Tој е дете потивко, поповлечено, ненаметливо, недоминантно, дете кое што има изразена емпатија, дете растено во еден воспитен процес каде што се негуват човековите вредности, тоа значи дека е дете кое е учено да не враќа назад, да не враќа на насилството со насилство. Но, таквите деца се и многу сензитивни, тоа значи дека лесно може да ги вознемираме. Насилникот како профил ги пикира таквиот тип на деца и таму може повеќе да го манифестира своето насилно однесување.

    Сосема спротивни се децата што извршуваат насилство. Многу често, тоа се деца на кои исто така им треба помош, односно треба да се работи со нив и да се откријат причините за нивното однесување, за нивната потреба да покажуваат надмоќ над соучениците.

    Христина Стефановска, детски психолог: Дете кое врши насилство во принцип е дете што има слаба врска со родителите, не почитува авторитети, не почитува правила на однесување, дете што има слаби граници во однесувањето. Дете што врши насислтво е дете што е психолошки и физичко посилно располага со поголем капацитет на сила. Физичка снага или психолошка снага. Физичката снага потекнува од неговиот физикус, а психолошката снага потекнува од негова психолошка моќ или потреба да ги контролира другите врсници. Преку таквата контрола го пренесува насилното однесување, со тоа покажува некаков тип на моќ врз децата.

    Инес Андраде, претседателка на Но Були Португалија: Знаеме дека главната мотивација за насилството, за таквото однесување, е желбата за моќ, социјална моќ, да се биде влијателен, да се биде лидер, а во други случаи може да значи дека и тие самите се нападнати на училиште или во домот, се чувствуваат несигурни, или имаат потреба да се докажат.

    ДЕЛ 2: Вистинската сила е во групата

    • Потребно е да се работи со жртвите – да зајакнат и полесно да се справуваат
    • Потребно е да се работи со насилниците – да се открие коренот на нивното однесување
    • Најмногу е потребно да се работи со средината – да не го прифаќа малтретирањето премолчно

    Сведоштво на ученик: Мислам дека најмногу свесна за булингот е жртвата, сведоците се, ама во некој случај не сакаат да бидат инволвирани, поради тоа што и тие имаат страв најчесто, а насилникот не е воопшто свесен за тоа, или е свесен, ама е научен на тој тип на функционирање

    За да покажат колку е сериозен проблемот кога не се обрнува внимание на врсничкото насилство уште од почетокот, Меѓаши пред десетина години набавиле видео материјал од странство во кој шегите меѓу учениците прераснале во такво вознемирување што била алармирана и полицијата, родителите и училиштето, но жртвата се обидела да си го одземе животот. Дури тогаш другите сфатиле колку згрешиле. Шокантен амтеријал, но според Змијанац, била неопходна шок-терапијата.

    Драги Змијанац, претседател на Детската амбасада Меѓаши: Таков едукативен материјал беше потребен и во Македонија до го дистрибуираме и се со цел младите да ја разберат сериозноста на насилството кое го прават врз жртвата, како се насочува и какви се траумите.

    Европската унија посветува големо внимание на проблемот со врсничкото насилство преку многу програми. Голем број активности преку Еразмус Плус се посветени на борбата против оваа појава. Се развиваат проекти како „Акција против насилството“, а се назначувале и специјални претставници за борба против насилството врз децата. Една од најпознатите програми е „Енејбл“, што е кратенка за Европска мрежа против насилство во средини за учење и за одмор. Таа се темели на зајакнување на социјалните вештини и на целосен пристап кон проблемот, што ги опфаќа не само засегнатите страни, туку и средината.

    Искуствата на земјите-членки даваат голем придонес во развојот на програмите на Европската унија во секоја област. Кај врсничкото насилство, добар пример дава земјата што најчесто се споменува како држава со најдобро образование – Финска. Таму повеќе од една деценија функционира програмата КиВа, кратенка за „анти насилство“. Се спроведува во над 2.300 училишта во земјата, а преземена е и од други држави како Италија, Холандија и Велика Британија. Основата на програмата е преку посебни предавања да им се покаже на учениците дека сите заедно мора да му се спротивстават на насилството.

    Кристина Салмивали, авторка на програмата КиВа: Многу се разговараше за генерациското насилство во Финска уште од почетокот на 1990-тите, и тогаш Министерството за образование сакаше да развие сеопфатна програма против насилство што ќе може да се користи во училиштата што вршат основно образование во Финска, па Министерството ја ангажираше нашата група да развие таква програма и да ги испита нејзините ефекти во учичиштата. Програмата КиВа е програма за спречување врсничко насилство која се состои од повеќе компоненти. Беше развиена, поточно почна да се развива и да се користи во 2006, а од 2009 ја внесовме во училиштата. Низ целата земја.

    Во суштината на КиВа стои тоа дека молчењето е одобрување. Затоа треба сите да се спротивстават, бидејќи жртвата е немоќна сама.

    Кристина Салмивали, авторка на програмата КиВа: КиВа вклучува, како прво, универзални активности, чија цел е да спречат насилството да се случува, и во нејзината основа се лектиите што наставниците им ги предаваат на учениците во училницата. Идејата е да се зајакне свеста меѓу учениците за феноменот на врсничко насилство, особено за нивната улога и за тоа што можат тие да направат за да спречат да се случува насилството. Сакаме, преку лекциите за учениците, да ги зајакнеме токму нив. Да покажат активно дека се против насилството и дека не сакаат тоа да се случува. Тоа се универзалните активности.

    • Универзални активности
    • Јакнење на улогата на средината
    • Заеднички да се спречи насилството

    Португалија е исто така земја што во последните години бележи добри резултати и напредок во борбата против врсничкото насилство. Филозофијата е и таму иста – целосен и заеднички пристап, наместо сведување на насилството само на проблем меѓу насилникот и жртвата.

    Инес Андраде, претседателка на Но Були Португалија: Ние работиме со жртвата, но исто така и со насилниците и со другите деца што се вклучени. Сметаме дека е многу важно да се работи со двете страни, не само со едната, и исто така не само со насилниците, туку и со целата група ученици, бидејќи врсничкото насилство е социјално и групно однесување, не е индивидуално однесување.

    И самите ученици се свесни за важноста на средината и за нејзиното влијание. Постојат различни причини зошто таа не се вмешува кога е најпотребна – љубопитност или страв. Но тоа мора да се надмине. Тоа е единственото докажано решение против врсничкото насилство.

    Сведоштво на ученик: Насилникот е многу свесен за тоа што го прави, а го прави многу доброволоно, поради фактот што наоѓа лично задоволство во тоа, го користи тоа како шанса да се докаже на набљудувачите, а набљудувачите се оние третите кои наоѓаат задоволство и го хранат егото на насилникот, со тоа што му даваат поддршка, се потсмеваат на жртвата, односно тоа што и се случува.

    Драги Змијанац, претседател на Детската амбасада Меѓаши: Тие кои се околу насилникот или жртвата да бидат охрабрени да го спречат насилството и да го трансформираат. Тоа значи дека не треба да бидат соучесници туку напротив, да имаат активна улога да регираат во заштита и превенција на потенцијалната жртва. Тука има доста работа за психолозите, педагозите и таму каде што има, и за социјалните работници.

    ДЕЛ 3: Некомфорна комфорна зона

    • За препознавање на проблемот е потребна едукација
    • За решавање е потребна организација
    • За целосно надминување се потребни позитивни примери

    Сведоштво на ученичка: Јас до основно воопшто не бев свесна дека врз мене се прави такво нешто зашто мене ми беше задоволство само да бидам во група со нив, а не сфаќав дека преку мене тие, буквално ме искористуваа, им бев потрчко за секакви работи, ме навредувале, се, јас сум поминувала преку се само да бидам во групата, јас тоа го сфатив дури во осмо одделение дека тоа е скроз тактички погрешно.

    Осознавањето е клучен дел од борбата. Луѓето како Инес Андраде, кои што самите поминале низ тежок период додека биле ученици, знаат точно што им недостасувало за да имаат подобра заштита. Можат прецизно да ги покажат точките што требало да се поврзат за тие да бидат сигурни. И тие што треба да се поврзат денес.

    Инес Андраде, претседателка на Но Були Португалија: Кога одев на училиште бев жртва на насилство и имав чувство дека не сум сфатена сериозно, немаше одговор за тоа. Дури и ако побарав помош од наставниците или од родителите, никој не знаеше што да прави, иако знаевме дека тоа е вознемирување и дека не треба да се случува. Ми беше речено да го игнорирам или да се обидам самата да го запрам.

    Децата што се жртви на насилство најчесто се збунети и не знаат како да се одбранат. Особено кога ќе добијат таков совет – дека треба да се справат самите, бидејќи во средината каде што се наоѓаат нема решителна и сеопфатна борба против оваа појава. Во Португалија, и покрај постигнатиот напредок, се уште има недостиг од служби во училиштата што ќе бидат оспособени за да ја држат состојбата под контрола и да создадат атмосфера во која насилството е неприфатливо. Во такви случаи, зајакнувањето на жртвите или на потенцијалните жртви е од голема важност.

    Инес Андраде, претседателка на Но Були Португалија: Сакаме да ги развиеме нивните вештини, социјални вештини, но исто така и нивната способност да се одбранат во одредени ситуации, да размислуваат за стратегии како да се справат со насилството, или да покажат самодоверба и да одговорат на мирен начин, без да ги потхрануваат провокациите и вознемирувањето, значи само да бидат сигурни во себе и да речат – престанете, или не ми е бважно што ќе кажете, нешто такво, или да најдат безбедно место ако нивната физичка сигурност е нарушена, да најдат место каде што се безбедни и каде што се со луѓе што можат да ги заштитат.

    • Социјални вештини
    • Мирен одговор
    • Поголема самодоверба
    • Резервен план – барање безбедна средина

    Иако улогата на учениците е клучна за да не го охрабруваат насилството, сепак борбата против оваа појава треба да ја водат возрасните. Такво е искуството од земјите што најдалеку отишле во справувањето со генерациското вознемирување, но и од оние што постигнале напредок во последните години. Тие треба да го имаат авторитетот и да го искористат за да ја одржуваат ситуацијата под контрола, како и да ја вратат контролата кога ќе се загуби.

    Кристина Салмивали, авторка на програмата КиВа: Имаме, како што се нарекуваат, индикативни активности. И овие активности се преземаат кога насилството ќе стане тема во училиштето, на пример кога родител или стартел ќе го контактира училиштето и ќе каже дека неговото дете било нападнато. Индикативните активности се спроведуваат од тимовите на КиВа. Тие се тимови во училиштата составени од возрасни, вообичаено тројца возрасни, чија задача е да се справат со случаите на насилство додека се случуваат. И да ги следат понатаму.

    Инес Андраде, претседателка на Но Були Португалија: Нашата цел е да ги обучиме вработените, наставниците и психолозите во училиштата да се справуваат со насилството, во смисла на превенција и во смисла на одговор во моментот, што да прават тогаш, но и во смисла на решавање на проблемот долгорочно, за навистина да го запрат насилството, не само да го спречат во моментот и да остават да продолжи на друго место.

    Очигледно е дека и во нашата држава е добро разбран концептот на борбата со врсничкото насилство, како и начините како се води таа борба. Тоа што ни недостасува е претворањето на знаењето во пракса. За тоа ни се потребни подготвени институции.

    Душан Томшиќ, Министерство за образование:  Директорот на училишта има обврска да го пријави насилството до соодветните институци. Она што е уште побитно е дека секое училиште има психолошки служби кои што во наредниот период МОН ќе преземе активности да ги ослободи овие служби од тоа административно бреме, со што ќе може целосно да се посветат на давање психолошка подршка на децата жртви на насилство или да помогаат со препознавање и превентивни активности во училишта за да се намали насилството.

    Како и во многу други ситуации, колку подолго се чекаат решенијата, толку повеќе се продлабочуваат проблемите. И колку повеќе се молчи, толку подолго трае чекањето. Многу психолози се подготвени да се зафатат со врсничкото насилство многу поангажирано, и ја чекаат својата шанса.

    Ана Попризова, психолог во средното училиште Орце Николов: Јас сметам дека колку и да системот не функционира, ние како училишта мора да бидеме тие кои што ке ја поставуваме темата, ќе зборуваме во јавноста, ќе работиме и со учениците и со наставниците за да се намали насилството.

    Тоа што на сите им е јасно е дека повеќе треба да се работи со децата што вршат насилство, ги вознемируваат и ги понижууваат другите. Европските примери покажале дека околината треба да се научи да го обесхрабрува насилството, а децата што тргнале по тој пат да си ги поправат грешките.

    Инес Андраде, претседателка на Но Були Португалија: Ги обучуваме вработените во училиштата, психолозите или наставниците, да им помогнат на овие деца да сфатат дека го повредуваат другото дете, бидејќи во многу случаи тие не чувствуваат никаква емпатија за него, но не значи дека не можат да почувствуваат, туку само дека не се во таква позиција во моментот. Возрасните што ги тренираме ќе разговараат со нив и прво ќе им покажат дека не се тука за да бидат казнети или обвинети, бидејќи тоа ќе ги натера да бидат подефанзивни и да докажуваат дека не била нивна вината итн. Разговорот не е за тоа што се случило или чија е вината, туку повеќе за тоа што да се направи во иднина за соученикот што се чувствува лошо. Тие му објаснуваат каков ефект има насилството врз соученикот, дека тој е тажен, не сака да оди на училиште, се чувствува очајно, и возрасниот вработен во училиштето му дава можност да наде нови решенија за да направи тој соученик да се чувствува подобро, наместо полошо.

    Сето тоа го знаат и психолозите, и активистите, дури и властите во земјава. Целосниот пристап во справувањето со врсничкото насилство е препознаен како ефикасен и корисен, но во праксата продолжува да се работи само со едната страна. Уште еднаш доаѓаме до ситуација во која санирањето на последиците ни е единствениот одговор на еден проблем, наместо спречувањето на причините поради кои тој настанува. Неподготвеноста на многумина да излезат од својата комфорна зона придонесува училиштата да бидат непријатна средина за многу ученици.

    Христина Стефановска, детски психолог: Во практика за жал доаѓат деца што се жртви. Зошто? Бидејќи во нашето општество многу поретко се третират децата кои што вршат насилство.

    Ана Попризова, психолог во средното училиште Орце Николов: На менаџментот во училиштата секогаш им е од корист да зборуваат дека се случило насилство во училиштата. Сега зборувам општо, во нашето училиште таква е средината да можеби не е изразено толку физичкото насилство, меѓутоа имаме случај на другите форми на насилство. Генерално училиштата не покажуват зрелост за отворено зборување на темата. Повеќе се сведува на ситуација доколку има некоков инцидент па ќе се вклучат медиумите, јавноста и тогаш училиштата мора учествуваат и да зборуваат за таа тема. Значи, темата е популарна.

    За жал, една од најголемите пречки препознаени од експертите во оваа област е општествениот амбиент. Образованието служи за да ги подготви децата за животот како возрасни. Да ги научи на правила, принципи и најмногу од се на вредности што ќе им помогнат во иднина да бидат подобри и поуспешни. Тоа воопшто не е едноставно во средина во која тие само треба да ѕирнат во возрасниот свет за да видат дека таму работите се одвиваат по малку поинакви правила.

    Драги Змијанац, претседател на Детската амбасада Меѓаши: Насилство има секаде, го има на медиумите, на улица, насилство има во ушилиштата, и така натаму. И тие се само дел од сликата од тоа што реално се случува, и во парламентот, и во предизборните кампањи.

    Ана Попризова, психолог во средното училиште Орце Николов: Ние како држава не сме држава која што го санкционира насилството. Значи прашање е колку функционира правниот систем. И сето тоа на микро план се случува и во училиштата. Е сега тоа е нешто за што ние сите треба да работиме за надминувание на овие проблеми.

    Тешко е проблемите во едно општество да се решаваат изолирано. Не можеме да имаме ефикасна заштита на детските права, ако имаме неефикасен правен систем. Но не можеме ниту да чекаме прво да се реши едното за да почнеме да се занимаваме со другото. Колку подолго изостанува решителниот пристап кон врсничкото насилство, толку повеќе генерации ќе се развиваат со сознанието дека насилството поминува. Тоа ќе ги охрабрува посилните, ќе ги повлекува послабите и ќе ја неутрализира средината. Законот на посилниот е сосема спротивен од демократските принципи, особено од принципите за кои се залага Европската унија.

  • ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: Пристојната работа е човеково право, а не прашање на лотарија

    ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: Пристојната работа е човеково право, а не прашање на лотарија

    ЗЕМЈА ЗА СПОРЕДБА: АВСТРИЈА

    Сите знаеме по некоја работничка приказна. За лошите работни услови. Малите и нередовни плати. Ризиците по животот и здравјето. Несигурноста на работното место. Стравот од лесна заменливост што ги натерал многумина, во борбата за егзистенција, да го прифатат неприфатливото.

    Излезот може да се најде само преку самоорганизирање на работната сила и преку посилен ангажман на институциите за заштита на трудот. Пристојното работно место не може да биде прашање на лотарија. Мора да биде човеково право.

    Благоја Ралповски, Конфедерација на слободни синдикати: Работниците во трудо-интензивните дејности и уште некои одредени сектори работат под стрес. Значи работат во страв дека ќе го изгубат своето работно место и дека не можат да го преживеат месецот што следува и дека немаат пари за да водат судски рочишта кои што траат многу долгу и чинат многу.

    Постојаните и неказнети прекршувања на работничките права го одбележаа периодот што го нарекуваме транзиција. Премин од еден систем во друг. Фактот дека тие се уште траат, не тера да зборуваме за вечна транзиција. Постојан премин со непрекинат лов во матно, во кој правилата и важат и не важат. Како кај Шредингер.

    „Дали личиме на ЕУ“ е прашање што по својата важност го надминува прашањето дали и кога ќе станеме членка на ЕУ. Тоа е прашање на можности и стандарди што овозможуваат подобар живот. На ангажманот на државните институции и на општеството во градењето подобро утре. Европа не треба да ја гледаме како симбол на совршенство, туку како симбол на желбата за усовршување. На желбата секој да ги ужива своите фундаментални права.

    ДЕЛ 1: Аномалии во системот или систем на аномалии

    • Преговарање и колективни договори
    • Достоинствени, здрави и безбедни работни услови
    • Заштита од неоправдано губење на работното место
    • Признаени како фундаментални права во Европската унија

    Филип Нелковски, поранешен жител на Австрија: Законската рамка и во Австрија и во Македонија обезбедува еднакви услови за сите вработени. Меѓутоа, проблемот е во имплементација на законот. Тука нели постојат крупни разлики.

    По седум години професионален престој во Австрија како дел од Инвест-Македонија, средби со австриски и со македонски стопанственици, работници, доселеници, Филип Нелковски извлекува едноставен заклучок. Тоа што кај нас постои формално, на само 800 километри северозападно од нас функционира во реалноста. Не е беспрекорно, има случаи на прекршувања и на дискриминација, но има и една клучна разлика.

    Филип Нелковски, поранешен жител на Австрија: Луѓето се охрабуват да ги пријават тие случаи доколку ги има. И едноставно свеста на работодавачите таму е различна од свеста на работодавачите кај нас. 

    Свеста и перцепцијата се дежурни виновници за многу наши проблеми. Штета што не можеме да ги уапсиме и да ги казниме. Но свеста е производ на реалните услови во кои што се развива.  Едно е да се зборува за инциденти со дискриминација врз работниците и со прекршување на нивните права. Сосема друго е кога тие појави стануваат основно градиво на системот. Такви не стануваат поради свеста, туку поради феноменот наречен овозможувачки околности.

    Кристина Ампева, Гласен Текстилец: Вие треба да имате огромна храброст и да немате страв од законите, институците за да кажете дека еден работник сам си го напишал спогодбениот отказ. А работниците сведочат дека воопшто не ставиле никаков потпис .

    Отсекогаш е јасно каде лежи најголемиот проблем со непочитувањето на работничките права. Онаму каде што заменливоста е најголема поради ниската потреба од квалификации и поради заситеноста на пазарот создадена од децениите на голема невработеност.

    Благоја Ралповски, Конфедерација на слободни синдикати: Тоа се ретки гранки каде што нема заменливост на работниците, таму каде што се дефицитарни. Тоа е ИТ секторот и можам да кажам, тоа е еден од ретките сектори во кој што нема заменливост на работниците. Но во другите гранки каде што има и особено во сензитивните гранки во трудо-интензивните дејности е многу голема и честа таа појава. Тука се чевларската дејност, текстилната дејност, но може да има заменливост и во делот на јавниот сектор.

    Одвреме навреме некој ќе рече, директно или индиректно – кој им е виновен што не станале Ај-Ти инженери туку шивачи, градежници, чистачи. Или ќе образложи дека не може да има повисок стандард ако квалитетот на кадарот остане низок.

    Ангел Димитров, Здружение на работодавачи: Се до дека има ваква структура, со ниска технологија, со ниска додадена вредност, не можеме да направиме голем исчекор во пораст на платитите и стандардот на луѓето. Затоа што една софистицирана машина која вреди милион евра може да замени 100 роботника и нормално да ја управуваат само еден или двајца луѓе. Додека, ако немате пар, милион евра да купите таква машина и купите 100 машини по 1000 евра, нормално дека ќе има ниска продуктивност, ниски плати и низок стандард на граѓаните .

    Она што често се заборава е дека додека машините не станат подостапни и не ги заменат луѓето целосно, некој ќе мора да ги извршува и овие професии. Не само за луѓето да имаат вработување, туку затоа што нивните услуги ни се потребни на сите нас.

    Мартина Шнелер, синдикат Про-Ге, Австрија: За време на пандемијата се покажа дека оние индустрии како текстилната, градежната, прехранбената и земјоделската се ниско платени гранки во Австрија. Но овие работници се важни за системот и за време на пандемијата токму тие го одржуваа системот во движење. Но, ситуацијата е таква што има висока побарувачка за работници во овој сектор, ама платите се ниски и работните услови понекогаш се прекарни, па овие работници иако не се заменливи сепак се под притисок.

    ДЕЛ 2: Формула за маѓепсаниот круг

    • Над 70 отсто и од вработените и од невработените се со средно или со пониско образование
    • Со години, над 70 отсто изнесува и долгорочната невработеност
    • Од 150 илјади невработени, многумина би прифатиле работа под какви било услови
    • Тоа никогаш не е добро за исполнувањето на работничките права

    Благоја Ралповски, Конфедерација на слободни синдикати: Кога е помала невработеноста тогаш берзата на трудот е постабилна, тогаш поретко се наоѓат квалификувани работници. Но очигледно, еве, немаме среќа ни како држава ни како работници, во овој период да го надминеме тој момемент и да дојдеме до една стапка на невработеност под 10% каде што само по себе би требало да исчезне таа заменливост за работниците во државата.

    Пазарната логика отсекогаш била едноставна. Работните места се посигурни кога нема доволно слободни работници на пазарот на трудот. Историската логика, пак, кажува нешто сосема друго. Четириесетчасовната работна недела, осигурувањето, зголемувањето на безбедноста, заштитата од неоправдано отпуштање – сите тие биле изборени со самоорганизирање и со отпор, а потоа заштитени со закони.

    По правило, надмоќта на пазарот на трудот секогаш била на страната на сопствениците на бизниси.  За да се заштити егзистенцијата и достоинството на работниците, воведен е концептот на работнички права. Тие се регулираат со закони и со правила, како и со колективни договори, а се заштитуваат со институции. Нашите институции тврдат дека законите штитат од лесната заменливост на работниот кадар и не дискриминираат, без разлика дали станува збор за повисоко или пониско квалификуван кадар.

    Оливера Лазаревска, Државен инспекторат за труд: Исти се условите во законот. Работодавачот може да го откаже договорот за вработување само на начин и под услови утврдени со закон и колективен договор и само во случај на основана причина за отказот. Отказот на работникот кој директно или индиректно ќе го стави во положба да биде исто дискриминиран, е ништовен.

    Доаѓаме до уште една ситуација во која сите делови се поставени како што треба, но не функционираат. И повторно се обидуваме да утврдиме дали е постара кокошката или јајцето.

    Ангел Димитров, Здружение на работодавачи: За жал, на ниво на компании се уште имаме малку колективни договори, значи дека не постои дијалог или воопшто не постојат организирани синдикални организации, за да може работодавачот и таа синдикална организација заедно да седнат и да разговарат. Проблем е и тоа колку се почитуваат тие како партнери меѓу себе, колку има разбирање за туѓите пробеми и колку се спремни да прават компромиси. Тоа резултура со тоа што имаме малку колективни договори во Македонија.

    Благоја Ралповски, Конфедерација на слободни синдикати: Лесното уценување на работниците, лесното заплашување на работниците и лесното кршење на работничките права води кон тоа работниците да не можат да се организират во синдикати. Едноставно им е страв да се организират затоа што сите ние имаме семејства и ако тоа е основен извор на егзистенција на тие сиромашни работници кои што имат трошоци па имаат и кредити и не можат да навлезат во прана битка што чини и можат да влезат во големи проблеми.

    Има ли формула за излез од маѓепсаниот круг? Секогаш има. Само треба да погледнеме наоколу и да видиме што прават другите, кои што не се во тој круг.

    Мартина Шнелер: Во Австрија имаме специфична ситуација бидејќи сите работодавачи од еден сектор, без разлика колку вработени имаат или колку се големи, треба да бидат членови на Асоцијацијата на работодавачите. Како резултат на тоа, секој работодавач мора да примени колективен договор. Значи ако во одреден сектор има постигнат колективен договор, сите работодавачи мора да го применат. Затоа стапката на покриеност во Австрија со колективни договори е многу висока. Повеќе од 98 проценти од сите вработени се покриени со колективни договори.

    Синдикатот Про-Ге е еден од најголемите во Австрија, со 235 илјади членови и ги покрива индустриите за хемиски производи, хартија, стакло, масло, земјоделски производи, привремена работа, текстил, рударство, електрика и електроника, нафта и гас, енергија, луксузни стоки, кожа, метал, исхрана и други. Како постигнале 98 отсто покриеност? Склучуваат по 140 договори годишно и активно го следат почитувањето. Социјалниот дијалог е силен и државата ретко кога има потреба да интервенира. Но секогаш е подготвена ако треба да се вклучи.

    Мартина Шнелер: За време на пандемијата социјалните партнери – работодавачите, синдикатите и владините претставници, властите, испреговараа краткорочни работни шеми. Ова беше многу важно за време на кризата, за да се избегне поголема невработеност.

    ДЕЛ 3: Штета за сите

    • Има добри причини зошто проблемот со работничките права не е индивидуален
    • Проблемите со текстилната индустрија не се само на текстилните работници
    • Проблемите со градежната индустрија не се само на градежните работници
    • Проблемите со администрацијата не се само на чиновниците
    • Ако едни прифатат непочитување на правата, се поставува стандард што ќе важи за сите други

    Освен што имаат големи и силни синдикати, во Австрија имаат и здруженија што ги штитат правата на сезонските работници што доаѓаат да работат од Балканот или од Источна Европа.

    Мартина Шнелер: Мигрантските работници се под поголем притисок и понекогаш се чувствуваат беспомошни бидејќи не знаат дека можат да добијат поддршка од австриските национални организации.

    Замислете – одите далеку од дома за да берете плодови, да работите на градилиште или да помогнете во туристичката сезона, и може да ве пречекаат луѓето како Кордула Фоч од организацијата Сезионери. Ќе ве подучат какви права имате, што смее и што не смее да бара од вас работодавачот.

    Кордула Фоч, здружение Сезионери: Еден важен дел е да ги информираме луѓето за нивните права. Па одиме во полињата, одиме во стаклениците и дистрибуираме материјали на различните јазици што ги зборат луѓето. Имаме информативни материјали за нивните права, како основни работи, но само за да ги запознаеме, а исто така имаат и контакт таму за да се јават ако се во неволја, на нивниот мајчин јазик.

    Не го прават тоа само од добротворни причини. Со помагањето на незаштитените работници од надвор, тие ги штитат и интересите на австриското општество и на австриската работничка класа.

    Кордула Фоч, здружение Сезионери: Да се направи нешто против надолната спирала на негативна конкуренција меѓу работниците, бидејќи знам дека секогаш има работници што би работеле под полоши услови, со што е потешко да се држи стандардот високо, генерално.

    Ова не е појава што ги засега само сезонските работници. Една од многуте категории македонски иселеници во Австрија се квалификуваните луѓе што заминале за подобри можности во иднина, по цена на полоши услови денес. Тоа може да донесе штета и на двете држави, оценува Ѓорѓи Филипов, долгогодишен македонски дипломат во повеќе европски земји, денес стопанственик во Виена.

    Ѓорѓи Филипов, поранешен амбасадор во Австрија: Се образовале во Македонија, за нив е вложено наши средства таму да се образоваат, почнале да работат, ги стекнале првите искуства и доаѓаат овде веќе како со соодветно искуство и почнуваат одма да работат, за малку пониска плата отколку што би ја примале да биле овде завршени, да биле Австријци, се уште не го познаваат јазикот, најчесто зборуваат англиски, и тој период на адаптирање трае од три би рекол до пет години.

    Се чини дека формулата е едноставна. За висока реализација на работничките права се потребни работници што си ги знаат правата, организации способни да се борат за нивното остварување и институции подготвени да ги заштитат. Сето тоа заедно, бидејќи одвоено елементите не можат да ја дадат истата вредност.  Еден елемент имаме – свест кај работниците.

    Австриските искуства не учат дека состојбата со работничките права не може да стои во место. Ако нема силни ангажмани за тие да се подобруваат, се активира надолната спирала во која постојано има работници што би прифатиле полоши и полоши услови, работодавачите би биле среќни со тоа, а властите би го игнорирале проблемот. Всушност тоа го имавме научено и самите, од сопствените искуства.

    Кристина Ампева, Гласен Текстилец:  Од самостојуванието од нашата држава до ден денес сметам дека синдикатите и институците, властите целосно потфрлија во заштита на работничките права, подобрувание на работните места, зголемувание на платите. Имавте 30 години дискриминирана група на работници и на граѓани. Тоа ви кажува дека историски гледано , работите се влошувале на место да се подобруват

    Заменливоста на работниците, посебно на пониско квалификуваните работни места, е клучен овозможувачки фактор за нарушување на човековите права. Но додека сите трпеливо чекаме решение овој проблем од државните институции, синдикатите и од другите чинители, се чини дека тој почна сам да се решава, на најнеповолниот можен начин.

    Како успеа и кадарот со пониски квалификации да стане дефицитарен најдобро покажува примерот со текстилната индустрија. Без квалитетен развој, и со сите аномалии што се појавија во неа, оваа гранка стана неатрактивна за помладата генерација. Според податоците на Гласен Текстилец, во неа работат претежно жени од над 45 години.

    Кристина Ампева, Гласен Текстилец: Имате младо работоспособно население во овој сектор во Штип, меѓутоа колку поисточно одите толку старноста граница се зголемува. Така што, со кого ќе го заменат кадарот?

    Решивме 30 години да не мрднеме од лон произвоство  да производуваме за земијте од Европа, Америка… не се обидовме парите што ги баравме од државата да ги примениме во нешто што ќе донесе многу работни места, поголема продуктивност со тоа што се би се зголемиле платите, поглема работливост на младите. Ние моментално од источниот регион каде што е најзастапена текстилната индустрија, ние ги губиме младите. Младите не ја гледаат индината на овој сектор, ниту пак во источниот регион.

    Каде младите ја гледаат иднината покажуваат бројките, вели амасадорот Филипов. Според  податоците што почнал да ги собира уште како амбасадор во Австрија, за десетина години бројот на македонски државјани што живеат и работат во оваа европска земја се зголемил од 16 илјади на 27 илјади.

    Ѓорѓи Филипов, поранешен амбасадор во Австрија: Што е навистина многу за една мала држава како што сме ние. Колку ли се во Германија, колку ли се во Италија, колку се во Америка, Канада, Австралија, иако е помалку, попопуларно сега е да се доаѓа во Германија, Италија, Австрија, Велика Британија.

    Иселувањето е логичен чекор кога условите за работа и за егзистенција дома не се доволно добри. Можеби во одреден момент тоа ќе ги принуди работодавачите да понудат подобри услови за да ги задржат барем оние работници што останале во земјата. Но нема никаква извесност дека тоа ќе се случи. Напротив, има фактори што може да влијаат во спротивна насока. Иселувањето значи помалку работоспособно население, но и помалку потрошувачи во една земја, а со тоа и помала економска активност и осиромашување. Така, проблемот што почнал во една производствена хала, со една задоцнета плата, со еден неоправдан отказ, го заврте кругот и се враќа да го погоди целото општество.

     

  • Повик за предлог-проекти за локални граѓански организации што работат во областа на човековите права

    Повик за предлог-проекти за локални граѓански организации што работат во областа на човековите права

    Здружението за промоција и унапредување на културните вредности Конфиденс објавува Повик за доделување мали грантови на локални граѓански организации кои што работат во областа на човековите права во Северна Македонија.

    Повикот за доделување грантови е дел од проектот „Дали личиме на ЕУ? – Филмско документирање за мониторинг и заштита на човековите права во Северна Македонија“, финансиран од Европската Унија преку Европскиот инструмент за демократија и човекови права (ЕИДХР).

    Целта на Повикот е да се доделат мали грантови на локални граѓански организации што ќе придонесе кон унапредување на состојбата со човековите права во специфични области, како што се: професионалното однесување на јавната администрација, судскиот систем, здравствената заштита, образованието, предизвиците поврзани со сообраќајот и животната средина, положбата на малцинските групи итн.

    Под мали граѓански организации коишто работат на локално ниво се подразбираат оние чии активности се фокусирани на локалните средини во земјава (помали или поголеми градови, општина/и, рурална средина/и), а не на национално ниво.

    Предложените активности може да се однесуваат на:

    • Кампањи составени од видео-содржини, како на пример кратки документарни филмови, кратки видеа или анимирани содржини, постери и инфографици чија цел е да претстават специфични локални теми и прашања поврзани со човековите права или да поттикнат акција од страна на локалните власти;
    • Локални акции поврзани со унапредување на ситуацијата со човековите права во заедницата/локалната средина, како на пример:
      • активности за застапување што се однесуваат на теми поврзани со човековите права што произлегуваат од локалниот контекст;
      • активности за подобро информирање на граѓаните за нивните права пред институциите;
      • иницирање промени поврзани со проблем/ситуација во општината што ги засега или се одразува врз човековите права;
      • соработка со локалните медиуми во насока на продуцирање локални вести поврзани со заштита или прекршување на човековите права во локалните средини;
      • соработка со други граѓански организации во насока на спроведување заеднички активности поврзани со некој проблем во животната средина и сл.
    • Организациja на конференции, работилници или тркалезни маси за претставување истражувања и анализи или иницирање јавна дебата за тековни прашања поврзани со почитувањето на човековите права на локално ниво;
    • Активности кои ќе претставуваат паралели меѓу Северна Македонија и Европската Унија на локално ниво.

    Вкупниот буџет за овој Повик за доделување грантови изнесува 50,000 евра.

    Во рамки на повикот ќе бидат доделени 10 грантови на локални граѓански организации во износ од 3,000 до 5,000 евра, при што граѓанските организации не е потребно да обезбедат ко-финансирање.

    Времетраењето на проектите може да биде помеѓу 3 и 5 месеци.

    Пријавите треба да се достават по електронски пат на следната е-адреса: ngo.konfidens@gmail.com.

    Крајниот рок за поднесување на предлог-проектите е 20.07.2021, 23:59 часот.

    Сите дополнителни прашања може да ги испратите на: ngo.konfidens@gmail.com најдоцна до 10.07.2021, 23:59 часот. Документот со најчестите прашања и одговори ќе биде достапен на веб-страницата на  www.balkon3.org, три дена пред затворање на повикот.

    Повеќе информации околу Повикот и постапката за аплицирање може да прочитате во Упатство за апликанти_МК.

    Документите за аплицирање се следните:
    1. Формулар за аплицирање

    2. Формулар за предлог-буџет_Фин
    3. Изјава на апликантот_Фин

    4. Копија од документ за регистрација на организацијата-апликант.

    5. Копија од тековна состојба (не постара од 6 месеци).

    Документите за Финасискиот и Наративниот извештај не треба да се доставуваат како дел од апликацијата:

    Формулар за наративен извештај

    Формулар за финансиски извештај

  • Парче демократија за сите – DOCPIE

    Здружението Граѓански Центар за Оддржлив Развој ЕГРИ од Крива Паланка е едно од ретките граѓански асоцијации од руралните македонски општини, кои активно се вклучени во интернационални активности – вмрежувања, партнерства и во имплементација на проекти финансирани од различни европски фондации.

    evropa za gragjanite2

    Во рамките на ИПА Програмата за прекугранична соработка помеѓу Македонија-Бугарија, во партнерство со Фондацијата СТРАТОС од Белица го имплементираше проектот „Интегриран развој на човечките ресурси во прекуграничниот регион Македонија и Бугарија“ (12.2013- 12.2014), во кој беше извршено истражување на образовните прилики во регионот, можностите и условите за студирање во регионот, мобилност на населението за образование и барање на работа, итн. Проектот резултираше со креирање на Стратегија за развој на човечките ресурси во прекуграничниот регион и промоција на е-платформа за активните баратели на работа.

    Во Програмата Млади во акција (12.2013 – 07.2014) беше имплементиран проектот „Руралните млади ја обединуваат Европа“, во рамките на кој Здружението ЕГРИ и Крива Паланка беа успешни домаќини на тренинг сесијата, на која учествуваа преку 30 претставници од 15 различни европски држави.

    Во рамките на програмата Европа за граѓаните. Здружението ЕГРИ е партнер на мрежата од 14 различни субјекти од европски држави во имплементација на проектот „Democratic ownership and Civil Participation in Europe„ .

    evropa za gragjanite3

    Проектот се финансира во рамките на програмата Европа за граѓаните. Носител на проектот е словенечкото здружение Друштво за рурален развој ЛАЗ од Шмартно при Литија, а партнери се – Здружение за развој на спорт, туризам и култура – ASCT Turia Bálványos од Романија, Општина Кистарча/Унгарија, Унгарско културно уметничко друштво „Arany János” од Копачево/Хрватска, Gmina Radomyśl nad Sanem/ Полска, Институт за регионален развој Новохрад/Словачка, Jugend- & Kulturprojekt e.V. / Дрезден, Германија , Општина Бачка Топола/Србија, Оmilos Unesco Serron Ellados Serres/ Серес, Грција, Општина Серес/Грција, Општина Велико Трново/Бугарија, Општина Верона/Италија, СRDLS/Албанија, Универзитет за економија и технологија Будимпешта/ Унгарија и Здружението Граѓански Центар за Оддржлив Развој ЕГРИ од Крива Паланка.

    Првиот настан “ВОЛОНТЕРСКА АКАДЕМИЈА” на DOCPIE проектот се оддржа во Дрезден, Германија во периодот од 8 до 10 мај организиран од германскиот партнер Jugend-& Kulturprojekt e.V. “ВОЛОНТЕРСКАТА АКАДЕМИЈА” – состанокот кој коинцидираше со неделата на Европската Унија 2015 и претставниците на останатите 14 партнери од проектот DOCPIE project имаше презентации, работилници и дискусии на тема на волонтеризмот како иницијатива на ЕУ што поттикнува активено Европско граѓанство ицивилен ангажман.

    На почетокот на настанот, се оддржа состанок на проектниот управувачки комитет на кој се дискутираше за прогресот на проектот DOCPIE, и задачите на секој од партнерите. Централен момент на настанот беше и саемот во Дрезден насловен како “СЛЕДЕН ЧЕКОР”, каде локалните жители, особено младите луѓе од Дрезден и поширокиот Саксонски регион беа поканети да бидат информирани за волонтерството во локалните, регионалните и националните организации што нудат младинска партиципација и граѓански ангажман.

  • СОСЕДИТЕ ЗАЕДНО ГИ РЕШАВААТ ПРОБЛЕМИТЕ

    Пограничните општини во Македонија и Грција, се пример дека двата соседни народа можат да  ги издигнат меѓусебните релации над политиката. Локалните самоуправи од двете страни на границата ја интензивираат соработката со реализација на  проеkти за подобрување на животот во пограничните градови.

    Годинава од европските фондови ќе бидат искористени над 2,5 милиони евра за пограничниот јужен регион од Македонија и северниот дел од Грција. Битола и Новаци од македонска, а Лерин и Аминтео од грчка страна, заедничи ќе се борат против шумските пожари во пограничниот регион,  ќе бараат решение пртив аерозагадувањето од термоелектраните што се во близина на овие општини, ќе разменуваат искуства за топлификација, ќе ги модернизираат зоолошките градини.

    -Проблемите кои ги имаат општините, немаат граници.  Политиката треба да им ја оставиме на политичарите, а наша главна цел е да овозможиме подобри услови за живот на граѓаните. Планираме многу заеднички проекти, а населението ќе има бенефит од тие активности-вели градоначалникот на Лерин, Јанис Васкопулос.

     

    -Многу ни е важна соработката со соседните општини, затоа што проблемите често пати се заеднички. Се надеваме дека со секој преземен проект ја зацврстуваме соработката со нашите пријатели од Лерин и дека чекориме кон нови комуникации и добри односи, смета битолскиот градоначалник Владимир Талески.

    Двете земји заеднички работат и на заштита од загадувањето на воздухот. Во Лерин веќе има поставено мерни станици за мерење на аерозагадувањето, а следен чекор е поставување на ваки мерни станици во Мелити, Грција, а потоа и во Битола. Христос Евангелу, претставник на префектурата Западна Македонија во Грција, вели дека ваквите проекти имаат за цел да го подобрат животот во двата погранични региони. „Овие активности секогаш ги поддржуваме, со цел унапредување и овозможување на подобар живот на двата региони. Се надевам дека соработката ќе продолжи во најдобар ред, а најголема корист ќе имаат нашите граѓани, вели Евангелу.

    Битола почна соработка и со Солун. Во мај се сретнаа битолскиот градоначалник Владимир Талески и градоначалникот на Солун,  Јанис Бутарис. Потпишаа заедничка апликација за проект посветен на претприемништвото во културата.

    „И покрај сите политички разлики кои произвлегуваат во моментот меѓу двете земји, двата братски народи ги поврзуваат врски кои понатаму треба да се развиваат. Овие односи и врски, пријателски и братски кои ги имаме, не може да ги прегази ниту една политика ниту било кој друг“, изјави Бутарис . Талески,пак, средбата ја нарече историска, која треба да предизвика промени во размислувањето на двата народи.

    Во моментот  преку ИПА фондовите на ЕУ  се зајакнуваат капацитетите на противпожарните единици за што ќе бидат повлечени околу 500 илјади евра. Се работи план за превенција од пожари во пограничните региони, а ќе биде набавена современа опрема за пожарникарите, системи за мониторинг итн. Исто така во тек е и проектот за развој на зоолошките градини во Лерин и Битола, додека општините Битола и Аминдео работата на проект за спроведување топлификациона мрежа, за што се вклучени  Техничкиот факултет во Битола и факултетот Аристотелис од Солун.

  • Зошто е кул да си стар?

    Европа старее! Според податоците на ЕУРОСТАТ, просечната возраст на жителите во Европската Унија е 39,8 години, а се очекува до 2060 година просекот да биде 42,7 години. Животниот век на луѓето е продолжен, па така во 2010 година 16 отсто од населението на ЕУ било на возраст над 65 години. Европската Унија ја прогласи 2012 за година на активно стареење и солидарност на генерациите. Во рамките на одбележувањето Делегацијата на ЕУ во Македонија организираше конкурс на кој средношколците од земјава пишуваа есеи на тема „Зошто е кул да си стар?“. Балкон 3 го објавува победничкиот есеј на Наташа Толевска, ученичка во СУГС „Георги Димитров“.

    Cool!

    Колку е убаво човек да е кул.

    Сталожен, смирен, опуштен; ништо да не може да те исфрли од рамнотежа; да живееш по свои норми… Мислев дека тоа е тешко, речиси претешко.

    Сè додека едно другарче од училиштето, пред почетокот на заедничкиот родителски состанок, не ми потшепна дека имам кул-татко!

    Мојот татко е COOL!

    А стар е. Педесетина години носи на своите плешки.

    Можеби грешам?! Не за годините, туку за она… стар!

    Мојот татко не го интересира што велат другите кога секое попладне оди да џогира покрај Вардар. Како некогашен ракометар, џогира за свој ќеф. Убаво му е. А и здраво е.

    Некогаш му правам друштво во трчањето. Првиот пат кога започнав да му правам друштво во трчањето, му реков дека сум побрза од него. И му ја летнав со ножињата по кејот. Ама по пет минути душманско трчање морав да седнам. Задишана, испотена, колената ми се тресеа… А тој?! Клај, клај… Ме стигна и, без да ми обрне внимание, надуено помина покрај мене. Види го старецов?! – си реков во себе. Станав и со трчање го стигнав. Посрамена, ама решена да му доправам друштво до крајот на неговиот ритуал. Тој за момент застана, ме погледна во моите ситни игриви очиња, лесно ме повлече по кадрите и без да трепне, направи метафизички заклучок: Нате, живеј бавно за да живееш брзо. Аууу, ама мисла! Изгледа предците ни се од Кина. Фамилијата на Конфучие! Се чувствував како зајачето што се тркаше со желката во народната приказна.

    Тогаш сфатив дека стареењето е предуслов за мудроста. Стареењето, иако велат дека е неповратен процес, кај мудрите луѓе е значаен повратен процес. Колку што старее мојот татко, толку од него секој ден добивам по една лекција за живеењето. Мојот кул-татко е мојот најдобар пријател, другар, сопатник низ животот. Биолошкото стареење го замени со духовна младост. Колку постар – толку помудар.

    Сакам да бидам прва во класот. Сите петки да ми бидат – од А до Ш, т.е. од математика до физичко. Зошто да не? Ама имам тројка по математика. Не ми оди некако. А кому му оди математиката, па мене да ми оди?! Тука е тато, па ќе ми помогне. И… Ни три, ни четири… му ја објаснив ситуацијата, можноста од појава на пубертетски стрес, пад на мојот статус во класот, можни девијантни појави во мојата психа… А тој ни со око да трепне. И плус ми вели: Ќерко! Злато на тате. Никогаш немој да учиш за да бидеш прва во класот. Учи за знаење. За себе. Утре, кога ќе се вработиш, никој нема да те праша која си била во класот, туку ќе бара да покажеш умешност во работењето. Ќе бара да знаеш успешно да работиш, за да може да ти овозможи редовен личен доход. Затоа: биди свој човек и не барај да ти помогнам во она во коешто треба самата да си помогнеш.

    Многу ме нервира мојот татко. Кул-татко? Како да не! Да не ми е татко, ми доаѓа да го истепам. Ама срамота, кај се чуло и видело татко да се тепа! А тој секогаш ме тепа во поим. Но пак ја сфатив неговата мудрост. Од тој ден учам онака како што џогира мојот татко – со полно темпо. Учењето ми стана задоволство. Резултатите си дојдоа сами по себе. Сега сум со сите петки во дневникот. Ама никогаш не изустив дека сум најдобра во класот. Им се радувам и на убавите оценки на моите другарки, а на послабите од нас редовно им помагам. Се случи нешто многу интересно. Наместо да се зајадувам со другарките, сега се јавија меѓусебни симпатии и нови другарувања. Така училиштето ми стана втор дом. Го сакам. А сѐ повеќе го засакувам мојот стар татко. Стар?! Реков стар татко?! Срам да ми е: мојот татко не е стар. Тој е искусен човек. Мудар. Годините не ја намалија неговата вредност, туку напротив – тој станува сѐ посилна потпора во мојот живот. Се гордеам со мојот кул-татко. Староста знае да биде COOL.

    Сега не се плашам како ќе се облечам за излегување, за на роденден, журка… Според мојот кул-татко, човек треба да се облекува според можностите и пригодите, но облеката не го прави човекот. Моето однесување може да ја надополни мојата личност и да се прифатам себеси онаква каква што сум. Тоа што се трудам да бидам COOL не значи дека сум совршена. Совршенството на човекот из’ртува од неговата внатрешност.

    Деновиве со мојот татко одам на дополнителни часови по англиски јазик. Го убедив дека не е доцна да биде вистински европски човек. Всушност, Европа ни тропа на вратата, па мора да ја дочекаме подготвени. Ја убедив и мајка ми, заедно со мојот кул-татко, да почне да оди на курсот по танцување. Беше тешко, ама успеав. Хи-хи-хи… Сега тато и мама, во дневната, гушнати, играат по тактот на песната на Енрике Иглесиас. Мојот кул-татко некако ми е зацрвенет во образите. Ја гушка мама и ѝ шепоти нешто на увце…

    Баш е кул да се биде кул-семејство.

    НАТАША ТОЛЕВСКА

    СУГС “Георги Димитров” II-6

  • ИНШАЛА, БИ САКАЛ ДА ГО ПРОБАМ ЛЕЗЕТОТ НА ЕУ

    ИНШАЛА, БИ САКАЛ ДА ГО ПРОБАМ ЛЕЗЕТОТ НА ЕУ

    Пензионерите сакаат да ја видат Македонија во ЕУ, не поради сопствениот стандард, туку поради подобрата иднина на своите деца. Скептични се, но се надеваат дека ќе го доживеат тој историски ден.

    „Кога поминувам на пешачки чекам да дојде некоја жена. И ако таа тргне и јас одам по неа. Инаку, овде не им верувам на сообраќајните правила. Тука кај нас возачите на жените им го прават ќефот и подзастануваат. Инаку во себе си велат. Кој го шиша, пензионер е, евтин човек е“, низ насмевка ни раскажува 76-годишниот пензионер, Никола Миленковски, надевајќи се дека овие навики ќе се променат откако ќе станеме членка ЕУ.

    Миленковски: “Кога влегуваме во автобус, младите велат, еве ги вампирите. Тоа е многу лошо.”

    Со скопскиот пензионер Никола разговараме во паркот “Жена борец”, наспроти парламентот. Во омиленото место на скопските пензионери, тука најчесто се игра шах, се дебатира за актуелни настани, а понекогаш и за понежниот пол.

    СО ЕДНА НОГА СУМ ВО ГРОБ

    Следната дестинација каде што можеме да разговараме со пензионери, секако е чајџилницата АТ-АЛ, која се наоѓа во близината на турската чаршија. Местото може слободно да се нарече како гнездо на пензионери. Во чајчилницата се забавуваат со многубројните друштвени игри, како што се карти, домино, табла и океј.

    Мехди Етиш: “Иншала, би сакал да го пробам тој лезет”

    Во дилема сме до кого да се доближиме, затоа бараме помош од сопственикот на чајџилницата, младиот Доган. Тој, без да се двоуми ни го препорачува г-динот Мехди Етиш. “Добар соговорник е” ни вели Доган.

    Мехди има 72 години, работел како мајстор за изолација во градежната индустрија. Има две пензии, една од Србија една од Македонија.

    “Иншала, би сакал да го пробам тој лезет, можеби вие ќе го дочекате тој ден, јас сум стар и тоа најверојатно нема да го дочекам. Со една нога сум во гроб. Сакам барем младите да го видат тоа, ние изгубивме многу години. Не мавтаат 20 години, се уморивме веќе од ова чекање”, ни вели Мехди, загрижено.

    Нашиот разговор со пензионерите не потсети на антидрамата “Чекајќи го Годо”, од Семјуел Бекет. Овој театар на апсурдот преставува само празно губење на времето додека се чека нешто што нема да дојде. Животот сепак е поткрепена со надеж за подобра иднина, надеж, дека утре ќе биде подобро, дека утре можеби ќе “дојде” ЕУ.

    “ВАМПИРИ”

    Пензионерите сакаат да ја видат Македонија во ЕУ, не поради сопствениот стандард, туку поради подобрата иднина на своите деца, но воопшто не се задоволни од нивниот однос кон нив.

    “Кога влегуваме во автобус, младите велат, еве ги вампирите. Тоа е лошо. Јас не им сметам на младите бидејќи се возам во 11 часот, кога нема гужва. Но, има и несовесни пензионери, кои се возат во најфрекфентниот период. Затоа не ги сакаат пензионерите. Не почитуваат само кога им требаат пари” се пожали, Никола, дотеран како вистински скопски џентлемен, во одело и шешир.

    “Како пензионер јас им помагам, но и тие ми помагаат. Имаат земено кредит, тоа треба да се одплати. Мене воопшто не ми требаат пари, за еден чај имам доволно, мене единствено ми е потребен срдечен муабет со пријателите” додава, стариот скопјанец Мехди, кој е задоволен од односот на младите кон него.

    “Чајџилницата АТ-АЛ, гнездо на пензионери”

    5,10,12…

    Нашите пензионери се скептични дека набргу ќе влеземе во ЕУ. “И ако се случи тоа, нема да тече мед и млеко” сметаат тие, свесни дека животниот стандард зависи од состојбите во домашната економија, којa што нема да се промени преку ноќ.

    Проценката на Мехди е од 5 до 12 години, а Никола смета дека членството може да се случи најрано за десет години.

    “За да Македонија стане членка на ЕУ, треба да исполнат многу критериуми, но за жал не ги исполнуваат. 20 години сме независни држава, нас никаде не не примаат”, револтирано раскажува Мехди.

    Никола пак со различен став. Тој смета дека нашите соседи се главната пречка во нашиот пат кон ЕУ. Но, истотака вината ја гледа и во неединството на политичката елита.

    “Ете тука го гледаме парламентот. Има пратеници кои се културни и поминуваат на пешаки премин, но има и такви кои не ги почитуваат сообраќајните правила. Тие треба да бидат пример и да ги почитуваат законите кои ги носат во парламентот”, ни објаснува Никола.

    МАКЕДОНИЈА СТАРЕЕ

    Според податоците на Евростат, има нагорен тренд на стареење на населението во ЕУ. До 2060-та година речиси 30 отсто од вкупното население на ЕУ ќе бидат лица со над 65 години. Во 2010 на таа возраст во ЕУ биле 16 отсто од населението. ЕУ 2012-та ја прогласи за година на активно стреење и солидарност на генерациите.

    Целта е да се подигне свеста за придонесот кој старите луѓе можат да го дадат во општеството и да се охрабрат сите инволвирани страни, на сите нивоа во општеството, да преземат акција со цел да создадат подобри услови за активно стареење и за зајакнување на солидарноста помеѓу генерациите. Во периодот од 2000 до 2010 година, во Македонија учеството на старото население (65 и повеќе години) е зголемено од 10.1% на 11.7%.

    Никола и Мехди, како голем дел од македонските семејства живеат во заедница со своите деца, со своите редовни пензии се столб на домашниот буџет.

    Хусамедин ГИНА и Ердем АМЕТ