Кога за еден и пол час ќе чуете ска, реге и рап „зачинети“ со препознатливи балкански звуци, ромски мелодии и светски поп „евергрини“, кога на еден концерт публиката ќе игра на песни на Горан Бреговиќ и на Ману Чао, бидете сигурни дека пред вас на сцената е солунската дружина Baildsa.
Идејата за формирање на музичкиот состав Baildsa ја добиле Танос и Јанис Гунтанос во 2007 година. За кусо време успеале да ја реализираат во пракса и една година подоцна започнуваат со концертни настапи низ цела Грција. Нивната музика е енергична, а текстовите исполнети со космополитски пораки и повици за United States of Balkans. Всушност тоа е името на нивниот единствен албум, издаден во 2011 година. Себеси се претставуваат како „жители на U.S.B. (United States of Balkans) кои се обидуваат да бидат присутни со тегнење жици, удирање во кожа, дување во дупки, стискање црна кутија и со организирање на времето.“ Разговаравме со Танос Гунтанос, фронтменот на Baildsa, веднаш по нивниот настап на Д Фестивал, кој се одржа во Дојран.
Ова беше ваш прв фестивалски настап надвор од Грција. Како ви се допадна реакцијата на публиката во Македонија?
– Супер, многу топли луѓе. Ние се обидовме да создадеме добра атмосфера. Првпат сме тука и се надеваме дека ќе дојдеме повторно. Инаку да, ова ни е првпат да настапуваме надвор од Грција. Во септември имаме закажано концерт во Турција, а се прават планови и за во Бугарија.
Имате интересен репертоар. Покрај авторските песни, имавме можност во ваша изведба да ја чуеме евровизиската „For Real“ на турскиот бенд Атена, како и неколку композиции на Ману Чао.
– Многу ни се допаѓаат Атена. Мислиме дека има заеднички работи во нивната и нашата музика. Ни се допаѓа песната и ја свириме и во Грција. Ману Чао пак ни е пријател. Многу ни се допаѓа неговата музика. Едноставно ни се допаѓа и ја свириме. Ја сакаме енергијата која ја пренесуваат неговите песни.
Добро, но можевме да чуеме и песни на Горан Бреговиќ, како и вашата верзија на „Мастика“. Од каде идејата да се искомбинираа толку различни музички стилови?
– Генерално го свириме тоа што ни се допаѓа. Ако ни се допадне некоја песна од Македонија ќе ја свириме. Ако ни се допадне песна од Бугарија ќе ја измиксаме со нешто што ни е заедничко и познато. Звукот во балканските земји не е многу различен. Јас израснав во мало село во близината на Албанија. Имаме членови во бендот кои живееле во Истанбул. Во Турција, во Македонија звуците се многу слични. Сакаме да пееме на различни јазици. Го користиме ромскиот, турскиот, албанскиот јазик. Се е во врска со нашата идеја за UnitedStatesofBalkans.
Имате интересно имe. Од она што можев да го прочитам, Baildsa доаѓа од турски збор, и може да се протолкува дека ви е смачено, дека ви е преку глава. Од што ви е смачено, од што ви е преку глава?
– Името доаѓа од турскиот збор bayılmak, кој исто така се користи и во други балкански земји, меѓу кои и во Грција. Сакавме нашето име да звучи балкански, но во исто време да има значење кое ќе ја симболизира нашата идеја. Baildsa за нас значи дека повеќе не можеме да го поднесеме ова што се случува со војните, со границите. Ние сакаме да има UnitedStatesofBalkans и тоа е нашата борба.
Во песната United States of Balkans повикувате да исчезнат државите и границите, никој да не мора повеќе да оди во војна. Мислите ли дека ова е можно на Балканот?
– Па, тоа е нашот сон и мислиме дека е можно. Многу е тешко со луѓето кои живеат на овие простори, но има млади луѓе со отворен ум, кои сфаќаат дека границите не значат ништо, дека сите сме браќа. Музиката обединува, имаме и разлики, но треба да бидеме слободни да одиме во сите држави, низ цела Европа, Азија, светот, секаде. Тоа е нашиот сон.
Мислите ли дека музиката може да ја добие борбата со политиката, со стереотипите?
– Се надеваме. Многу ни е мило што на луѓето им се доѓа идејата за U.S.B.
Какво е чувството да се биде жител на U.S.B.?
– Ха, ха, ха…Чувството е одлично. Се надевме дека еден ден ќе можеме да свириме низ целиот Балкан и да ја споделиме нашата музика со луѓето, и се надеваме дека се поголем број луѓе ќе и се приклучуваат на оваа зедница наречена U.S.B.
За некои тоа е начин да се избега од мрачната зима и сè потешкото секојдневие, за други е можност за духовно напредување и добротворство. Во Грција претераниот конзумеризам веќе започнува да се подвлекува пред потребата да се прославува заедништвото за време на најпопуларните зимски празници.
Ѕирнете во нашите зимски празници и добредојдени сте да ги прославиме заедно!
Колку долго траат празниците?
Никој не знае! Ниту еден Грк не сака празник кој трае само еден ден.За почеток зимската сезона на празници се вика “Dodekaimero” што во превод значи 12 дена. Се слават три главни празници: Божик (25ти декември), Нова Година (1ви јануари) и Богојавление (6ти јануари). Тие се три државни празници… но децата се најрадосни бидејќи тогаш имаат петнаесетдневен распуст.
Но тоа не е сè: во текот на зимата се слават најпопуларните грчки имендени. Грците кои по обичај добиле име според некој светец се очекува тој ден да го прославуваат како својот роденден – па дури и повеќе. Вообичаено, куќата е отворена за сите роднини и пријатели, се приредува забава во домот а неретко и во ресторан… кој како претпочита. Здодевната зима се претвора во сезона нанижана со празници како Св. Димитрија на 26ти октомври кој го најавува почетокот на зимата, и Св. Андреј на 30ти ноември кога започнуваат подготовките за претстојните празници.
Имендени се слават во текот на целата година но најмногу ги има во зима.
Проблемот со дванаесетте Божиќни денови
Има само еден проблем: бидете внимателни ако се наоѓате блиску до оган или печка. Демонските суштества “Kalikantzari” кои живеат длабоко под земјата и се обидуваат да го пресечат Дрвото на Животот кое го држи светот на место, конечно го наоѓаат својот пат од длабочините до површината на земјата и прават секакви пакости, особено кога не гледате! Одмаздата доаѓа на крајот на дванаесетте денови – на Богојавление, кога Исус бил крстен, се осветуваат водите, па ако видите некое од тие суштества само попрскајте ги со света водичка. Ефектот е спротивен од оној кој водата го имаше на гремлините – исчезнуваат и проблемот е решен!
Празнични задоволства
Во секој дом ќе ве почастат со нешто. Во пекарите и слаткарниците специјалитетите ви се смешкаат од излозите. Малку се разликуваат во различни региони но во основа истите слатки се појавуваат насекаде во тие дванаесет денови.
“Melomakarona” се колачиња од маслиново масло, брашно и додатоци, натопени во мед и се валкаат (а понекогаш и полнат) во мелени ореви.
“Kourabiedes” се суви колачиња со бадеми, попрскани со шеќер во прав, со арома на портокал и ванила.
“Diples” се колачи од лесно, крцкаво тесто испржено во маслиново масло, потопено во сируп со мед и попрскано со ситно сецкани ореви и сусам.
“Vasilopita” е колач од кој има два вида:
a) “tsoureki” – потекнува од Истанбул и се приготвува со тесто со квасец и арома на мастика и магрива (вид цреша).
b) сунѓерест колач со бадеми и арома на лимон кој има далечни врски со северна Италија.
И двата вида на Божиќен колач се многу вкусни.
Весели утрински песни
Ноќта пред трите главни празници групи деца одат од врата на врата, ѕвонат на метални триаголници, пеат пригодни песни (kalanda) различни за секој од празниците и секако очекуваат нешто за возврат од своите соседи, како колачиња и ситни парички.
“Kalanda” од грчкиот уметник Никифорос Литрас, 1872
Постојат стандардни празнични песни кои се пеат во градовите но во различни делови од земјата се менуваат и песните и инструментите. Во случај децата да пеат фалш (што е многу често), или нè разбудиле премногу рано, се обидуваме да бидеме стрпливи и им дозволуваме да завршат со пеењето – сепак трае само една минута! Каков и да е квалитетот на изведбата на крај секогаш ни посакуваат “Ke tou hronou” – Бидете живи и здрави до следната година! а ние им возвраќаме со “Hronia Polla” – За многу години!
Песни се слушаат и на улиците каде пеат групи деца и возрасни.
Нова Година е единствениот нерелигиски празник во текот на дванаесетдневните празнувања, но има најголема културна и друштвена важност.
Што се однесува до Божик, раѓањето на Исус Христос се одбележува како еден голем христијански празник еднаков по важност со уште неколку во православната традиција. Најважниот сепак е Велигден кој се прославува на пролет. Голем дел од верниците не присуствуваат на Божиќната литургија која започнува во 5 ч. наутро и луѓето не си разменуваат подароци на овој ден.
Сепак, очекувано постојат многу сличности помеѓу западната традиција и начинот на славење во Грција. Сите знаат (или барем се сомневаат) дека “Jingle Bells”, санки со ирваси, реплики од сцената на раѓањето во природна големина на градските плоштади, осветлени елки, варено вино, полнета мисирка, лизгалишта со вештачки мраз итн. се увезени од разни западни и северни држави кои го слават Божик како најголем празник во годината. Но насекаде можат да се сретнат нивните обичаи на кои веќе сите се навикнати и ги прифатиле како свои.
Понекогаш претворањето на туѓите обичаи во свои може да биде многу забавно, како што е оваа верзија на “Jingle Bells” во грчки стил.
Луѓето кои ја сочинуваат грчката дијаспора од пред независноста се веќе потполно навикнати на западниот начин на славење Божик. Современа Грција исто така има многу попримено во 1830 -тите кога еден Баварски Принц со својата многубројна свита се досели и стана прв крал на современата држава. Еден век подоцна (1924), Јулијанскиот календар, кој се користел уште од византиско време, бил заменет со Грегоријанскиот, па така сите христијански празници, освен Велигден, се слават 13 дена порано – и Божик веќе не е на 7ми јануари.
Божиќно село во Атина
Многу мал број држави, како што е нашиот северен сосед, празнуваат според стариот календар па во овој случај се добредојдени да слават двапати, и како што веќе напомнав се подразбира дека колку повеќе празници толку повесело! Има и бонус: сите кои го носат името на Св. Јован (во сите варијанти) примаат специјални честитки и подароци на 7ми јануари. Тоа е голем празник на сите кои го носат ова многу често име во Грција, па секогаш ќе се најде некој Јани или Јана да приредат забава.
Уште нешто за локалните обичаи
Елка се кити насекаде, но луѓето многу често декорираат зимзелени дрвја кои растат во нивната област, или пак прават импресивни реплики на бродови (вообичаено на крајбрежјето и островите). Малите бадникари често носат мини модели на бродови.
Ако Грците ви кажат дека Дедо Мраз не постои, не грижете се. Постои друг светец задолжен за таа работа. Тое е Свети Василиј Велики кој секоја Нова Година доаѓа од Цезареа (град во денешна Турција познат по тоа што нема ирваси) и носи подароци на децата и возрасните без разлика дали биле добри или лоши (барем ние сакаме така да веруваме). Нова Година е ден за разменување на подароци.
Вистинскиот Свети Василиј е претставен како било кој друг лик во византиската уметност, но понекогаш може да се види и како американскиот Дедо Мраз. И да, Рудолф, ирвасот со црвено носе се пее на грчки, но се преведува само како елен…!
Се разбира 1ви јануари е посветен на тие кои го носат името Василис (м), Василики, Вики, Васо (ж)… во сите варијанти. Веројатно ова е именден кој добива најмалку внимание бидејќи луѓето добиваат само еден подарок наместо два!
А што се случува со најрекламираниот, специјален момент на годината – полноќ на 31ви декември кога преминуваме во новата година? Во денешно време општините организираат концерти, прават огномети, нешто што до неодамна не постоеше како обичај. Луѓето ја дочекуваа новата година во своите домови со шише пенливо вино, а потоа излегуваа на забава во градот. Но, традицијата налага и да се коцкаат на популарниот Блек Џек до зори. Ако победите ќе имате среќа таа година, а ако изгубите ве тешат со зборовите “Ќе имате среќа во љубовта”.
Ако многу веројатниот мамурлак ве одмине следното утро, тогаш може да се сетите дека Новата Година се дочекува со смачкување на мандарина на домашниот праг. Мандарината е овошје кое најмногу асоцира на Нова Година како симбол на благосостојба и ветување за обнова на Земјата.
Парче торта за “странец/гостин”
Највозбудливиот момент од новогодишниот ручек е десертот: “Vasilopita” – колачот на Св. Василиј. Тој се пече со паричка внатре, па ако ја добиете паричката се верува дека ќе имате среќа во таа година. Без разлика дали сте присутни или не, семејството ќе пресече парче и за “странец/гостин”, па ако сте странец и планирате да патувате, дојдете со првиот авион во Грција и пробајте го заслуженото парче од колачот (или замолете ги да ви ја испратат паричката).
Сечењето на колачот е многу важна работа па можно е да се претвори во забава на работното место или во седиштата на разни компании. Добивањето на паричката со себе носи и подарок, вообичаено некоја мала амајлија за среќа (“gouri”) во годината што доаѓа.
Скок во замрзната вода
На 6ти јануари водите се обично замрзнати. Реката Јордан (каде е крстен Исус Христос) е прилично далеку, продавниците се затворени, во домовите не се организира ништо посебно, но ако сте човек кој сака активности на отворено може да присуствувате на еден необичен настан: Мажи (и понекоја жена) во костими за капење нуркаат во водите на замрзнатите реки, езера, море, цистерни, па дури и модерни резервоари на вода во Атина, во обид да го фатат малиот дрвен крст кој свештеникот го фрла. Оној кој ќе го фати крстот се смета за благословен во таа година.
Богојавление во Пиреја
Можете и да ги следите настаните низ цела Грција во живо на телевизија. За медиумите ова е шанса за озборување на национално ниво (кој, каде, како и што се случило на крај).
И да, веќе погодивте: ова е исто така именден за сите кои се викаат Фотис (м), Фотини (ж), Уранија/Ранија (ж), Јорданис (м), Теофанис/Фанис (м), Теофано/Фани (ж)… Забавата никогаш не запира…
Всушност, нашите сезонски честитки може буквално да ги преведете како:
Интернационалните филмски продуценти многупати досега ги имаат искористено пејзажите на грчките острови како сет за многу успешни филмови. Со години тоа претставува добитна комбинација за кино благајните и за промоција на локалниот туризам.
Ајде да се потсетиме на неколку од нив!
Хидра за Софија Лорен (1957)
“Момче на делфин”е првиот интернационален филм снимен во Грција. Главните улоги ги толкуваат Софија Лорен, Ален Лед и Клифтон Веб. Како сиромашна нуркачка која живее на рибарски остров Лорен го отпеа на грчки (надсинхронизирано) хитот на Такис Моракис “Што е тоа наречено љубов” (Ti ine afto pou to lene aghapi) и натера милиони фанови ширум светот да запеат зедно со нејзе. Наскоро елитните уметници и интелектуалци го избираат овој остров во Саронскиот залив за нивна омилена дестинација за одмор. Популарноста трае во текот на целата декада од 60-тите, а Леонард Коен дури купи и куќа на Хидра.
Аморгос за “Големото Синило” на Лик Бесон(1988)
“Големото Синило”(Le Grand Bleu) е волшебен француски филм за пријателството помеѓу двајца нуркачи. Сите сцени на нуркање се снимени во длабоките сини води на плажата Агиа Ана на карпестиот остров Амаргос, која е сè уште омилено место на љубителите на овој спорт. Неизбежна е посетата на бројните барови на Аморгос кои го носат името на филмот, а еден од нив, близу пристаништето Катапола, секој ден го прикажува филмот со превод на повеќе јазици!
Кастелоризо е во “Медитеранео” (1991)
Овој италијански, слатко-горчлив филм, добитник на Оскар, ја раскажува приказната на група војници заглавени на Кастелоризо, од островите Додеканези, во 1941 година. Еден од војниците се вљубува во девојка од островот и останува да живее таму засекогаш. Втората светска војна е одамна завршена но благодарение на филмот инвазијата на италијански туристи на островот трае до ден денешен.
Кефалонија во “Мандолината на Капетан Корели” (2001)
Уште еден италијански војник од Втората светска војна (Николас Кејџ) се вљубува во Гркинка (Пенелопе Круз) на Јонскиот остров Кефалонија со што го направи островот уште попопуларен кај италијанските туристи (Кефалонија е многу поблиску до Италија отколку Кастелоризо). Исто така филмот ги прикажа природните убавини на Кефалонија на публиката ширум светот.
Крит за “Гркот Зорба”(1964)
Изведба наградена со Оскар за Лила Кедрова, познатата сцена со танц на плажа… и веројатно филмот кој најдобро го доловува грчкиот слободен начин на живот, заедно со оскаровецот “Никогаш во недела”(1960)на Дасан. Ентони Квин како Зорба и Алан Бејтс како алтер егото на авторот Казанѕакис се ѕвездите на филмот снимен во регионот Ханиа на Крит. Денес на Крит може да присуствувате на најдоброто сиртаки шоу близу Платаниас (најпопуларното место за забава и ноќен живот на островот) и да гледате изведби во живо на најпознатите сцени од филмот, се разбира проследени со музиката на Микис Теодоракис.
Миконос на “Ширли Валентајн”(1989)
Средовечна домаќинка од Англија (Полин Колинс) на која ѝ е здодеано од сопругот и животот во Ливерпул заминува на летен одмор на грчкиот остров Миконос каде се впушта во романса со мустаќестиот сопственик на таверна (Том Конти). Филмот беше номиниран за Оскар, освои БАФТА награда и го направи Агиос Јоанис и тамошната таверна најпосетувано туристичко место години наназад.
Родос на Ентони Квин, Грегори Пек и Дејвид Нивен(1961)
Британските трупи се борат против нацистите во обид да ги разнесат “Топовите на Наварон”(всушност Родос, најголемиот остров од Додеканезите). Филмот ги прикажува најславните културни места на Родос а и денес постои плажа именувана по Ентони Квин (иако актерот никогаш не успеал да го купи ова место како што посакувал). Родос продолжува да биде врвна туристичка дестинација и локација за снимање филмови. Од Наварон досега се снименибезброј грчки и странски филмови во кои глумеле познати ѕвезди како Роџер Мур, Тели Савалас, Клаудија Кардинале, Жаклин Бизе, Бен Кингсли и Хелен Мирен.
Џејмс Бонд пие вино на Крф(1981)
Дванаесеттиот Џејмс Бонд филм “Само за твоите очи” е делумно снимен на Крф (и Метеора). Најпознатиот британски таен агент паѓа на шармот на Мелина, уште една грчка убавица. Таа размислува за своето минато на терасата на Ахилион, палатата на австриската царица Сиси на островот Крф каде Роџер Мур наместо неговиот заштитен пијалок мартини (протресен, не мешан) зачудувачки нарачува… Теотокис вино. Винаријата Теотокис навистина постои но никогаш не била толку позната како што е прикажано во филмот! Од друга страна, Крф отсекогаш бил омилена дестинација на Британците (барем за оние кои играат крикет на огромниот централен плоштад во Крф).
“Летни љубовници” на Санторини(1982)
Санторини стануваше омилена дестинација на грчките летувалци кога американскиот еротски триаголник го направи познат како Остров на Романсата – во некој задоцнет хипи стил. Филмот е снимен и на Миконос, Делос и Крит но Санторини ги освои срцата на “љубовниците” Питер Галагер, Дерил Хана и Валери Кенесан која зад филмските камери го поминувала времето лудо забавувајќи се со Грците дојдени на одмор. Куќата на “љубовниците” во селцето Оја денес е продавница за сувенири и се вика (па како поинаку?) Summer Lovers!
Многу години подоцна Анџелина Џоли како “Лара Крофт” (2003) помина по стрмните вулкански карпи на Санторини и оттогаш редовно доаѓа на одмор со својот познат партнер.
“Мама Миа”!Навистина е Скопелос! (2008)
Мерил Стрип, Колин Фирт и Пирс Броснан се ѕвездите на овој мјузикл кој ги раскажува летните авантури на мајка и ќерка и е длабоко носталгичен по музиката на АББА. Продуцентите на филмот дојдоа до ново откритие: прекрасниот остров Скопелос во егејскиот архипелаг Споради. Но, во филмот островот е наречен Калокери што на грчки значи лето. Плажата Кастани никогаш не очекувала да биде толку поврзана со музиката на АББА но единствениот бар кој се наоѓа таму ги пушта нивните (незаборавни) песни секојдневно!
Ако овозможевме граѓаните кога ќе излезат од домовите, да заминат на работа, а нивните деца на училиште, по чиста улица, среден тротоар и зеленило..
Ако ги закрпевме улиците, направевме патишта.
Ако наместо споменици градевме мостови, пречистителни станици..
Ако имавме стручна а не партиска администрација..
Ако не дозволувавме на црвено светло на семафор секогаш да поминуваатт уште три четири коли…
Ако го почитувавме правото на животна средина на граѓаните, ако немавме кафеани и ресторани под секоја зграда чии камиони ги уништуваат тротоарите и зеленилото и тоа пред очите на инспекторите, полицијата.
Ако знаевме да направиме шахта, рамна со асфалтот.
Тогаш немаше потреба да плаќаме со името. Или барем не толку скапо.
Но, неспособноста да направиме систем кој на површина ќе ги исфрла способните, работливите и чесните е наша грешка, не е на Грција, ниту на Европската унија. Тоа е исто како некој коцкар, кој не знае кога да запре и става се поголем влог за да излезе од калта, а наместо тоа тоне. И продава се што има и негово и она што не е негово…
*Идејата не е дека не треба да се направи компромис со Грција. Компромис ќе мора да се направи, но да биде достоинствен компромис за да го решиме ова прашање на нашиот пат кон иднината. А, не како сега да бидеме во позиција или име, или распад на држава.
Боза и салеп се традиционални пијалоци со специфични и надалеку познати вкусови. Тие немаат потреба од скапи реклами, маркетинг агенции. Нивните клиенти се редовни, и едвај чекаат да дојде зимскиот период. Особено во балканските земји.
Голем број на љубители на традиционалните вкусови со големо нетрпение чекаат да се појави зимата за да можат да уживаат во вкусовите на сезонските пијалоци како што се бозата и салепот. Иако тие за жал, полека им го отстапуваат и последното место на новите, популарни пијалоци, сепак на балканските простори традицијата за носталгичните производи продолжува. Во Истанбул `Вефа`, во Анкара `Акман`, во Скопје `Апче` и `Шехерезада`, во Атина во областа “Paleo Faliro” се местата каде што можете слободно да навратите и да уживате во неодоливиот, но и хранлив вкус на бозата и салепот. Балкон3 ве запознава поблиску со овие стари пијалоци, стари вкусови кои паметат дамнешни времиња.
БОЗА ЛЕК ЗА НЕРВОЗА
За почетоците на бозата се верува дека датираат од пред неколку илјади години. Според некои истражувања со помош на номадите од Централна Азија е пренесено во Анадолија и околината. Сегашното име боза потекнува од персискиот збор `бузе`, кое значи пијалок произведен од просо и ориз.
Во Турција традицијата за боза започнува многу одамна, поточно во 1876 година, со специјалните продавници `Вефа` отворени од страна на Хаџи Садик. За кратко време станува препознатлива марка низ цела Турција. Се наоѓа во општината Еминону, во населбата Вефа. Ако разговарате со постарите истанбулчани, сигурно ќе ви раскажат многу ориказни за мобилните бозаџии од сокаците на метрополата.
Мобилните бозаџии, до пред 15-20 години во студените ноќи, шетајќи низ улиците пеејќи различни, од нога составени песни извикуваа `боза`, `бозааа`. Но, постепено, со смената на старите дрвени куќи со високи згради, се поголемата врева на улиците предизвикана од производите на модерната технологија, граѓаните повеќе не можеа да го слушнат повикот на мобилните бозаџии. И затоа тие исчезнаа.
Познатата марка Акман, пак е карактеристична за нас. Сопственици се скопските иселеници од албанско потекло, браќата Мухарем и Вахап Акман. Првиот дуќан за боза го отвараат во далечната 1936 година.
Во Македонија со децении добрата боза се поврзува со слаткарницата „Апче“ во Дебар Маало, Скопје блиску до Универзална Сала. Отворена е во 1934. година од Исман Кадри. Поради добрата боза за која луѓето често велеле дека е лек за сите болести тој во 1940 година ја прекрстил слаткарницата во Апче, и така се вика и ден денес.
Во Грција, можеби ќе се изненадите, бозата всушност и не е многу позната. Во Атина може да се најде само во специјализирани локали и традиционално во областа “Paleo Faliro” која претставува всушност предградие на југот од Атина. Во оваа област живее поголема заедница која почнала да се доселува од Истанбул постепено од 1960-тите години па наваму. Таму се наоѓаат овие специјализирани продавници и локали. Иако, мора да кажеме дека бозата не е изрекламирана доволно, па ако сакате да најдете да се напиете треба да побарате, да прашате. Но, барем локалното население овде знае и ужива во пиење боза. Во северна Грција исто така, но овде постои исклучок. Во Солун има специјализирана слаткарница која се вика “Hatzis“, основана во 1908 година, кога нејзиниот сопственик дошол од Косово и почнал со производство на боза во Солун. Сега семејството Hatzis има отворено неколку локали во Атина, но цените се превисоки. И покрај тоа, бозата не се рекламира, не се прават обиди да се популаризира, иако ја има по локалите. САЛЕП
Салепот пак, многу одамна попушти пред налетот на двојецот чај-кафе. Во денешно време, во Скопје, можете да го пробате само во најстарите слаткарници и во чајџилниците во турската чаршија.
Салепот во 17 век покрај во медицината со додавање на различни зачини и розова вода, почнува да се користи и како пијалок. Во 18 и 19 век салепот се засладува со мармалад, мед или шеќер, потоа врз него се додава ѓумбир или цимет.
Во средновековна Европа за време на долгите пловидби, во магацините на бродовите, поради хранливите материи кои ги соддржи во себе, бил складиран салеп. Првиот дуќан за салеп во Англија бил отворен во првата половина на 18 век. Верувале или не, во средината на 18 век, особено во Англија и Франција во утринските часови, во дуќаните и локалите се консумирал топол салеп.
Пиењето салеп се смета за еден по постарите обичаи во Атина, тоа е зимски пијалок што ќе ви го омекне грлото и ќе ве затопли. Може да се најде во центарот на градот кај продавачите на салеп, плоштадите околу центарот као и во продавниците за храна и тоа најчесто го пијат во раните утрински часови. некои од традиционалните старомодни локали продаваат салеп на улица, а семејството Hatzis почна да продава и надвор од нивната продавница, за минувачите набрзина да земат и да се напијат салеп. Овој начин на продажба е од скоро.
Домашен рецепт за боза
Потребни состојки
3 чаши булгур
2 филџани за кафе ориз
3 чаши шеќер во прав
1 чаша стара боза или квасец во големина на една кутија кибрит
Подготовка
Булгурот уште во текот на ноќта се натопува во вода. Утредента булгурот и оризот се варат се додека добро не омекнат. Се меша со електричен миксер, потоа треба да помине низ сито. Потоа таа мешавина се става во тивок оган. Се додава шеќер и убаво се меша додека се раствори шеќерот. Потоа се вади од огнот и се остава да се олади, при тоа од време на време се меша. Откако ќе се олади се додава старата боза или пак квасецот кој што претходно сме го раствориле убаво во топла вода. Убаво се меша. Мешавината се става во сад и добро се затвара, 2-3 дена се остава да стои на температура од 20-25 степени, при тоа повремено се меша. Откако ќе се појават меурчиња се смета дека смесата е готова. Потоа се остава да се лади, па се сервира. По желба може да се додаде леблебија или цимет.
Домашен рецеп за салеп на салеп
Потребни состојки
2 и пол лажици шеќер во прав
½ половина лажичка салеп во прав
2 лажички цимет
4 чаши млеко
Подготовка:
Салеп и шеќерот се става во тенџере и убаво се промешува, врз него полека се додава млекото, се вари на тивок оган се додека не добие густина, околу 10-15 минути. Потоа ставете ги во чаши или филџани, посипете го со цимет.
Таа е најзначајниот знак дека сме преминале од есен во зима.
Како да патувате како локален жител до островите Киклади
Малку географија:)
Архипелагот Киклади се наоѓа во јужниот дел на Егејското море недалеку од главниот град на Грција.
Старото име на оваа група острови потекнува од кругот (“cyclos”) којшто тие го формираат околу светиот остров Делфи, за кој се верува дека е родното место на боговите Аполо и Артемида. Ненаселениот остров Делос е важно археолошко наоѓалиште. За време на летните ноќи осветлени од полна месечина може да испланирате едно извонредно патување.
Кикладите се поделени според тоа дали се наоѓаат северно или јужно од Делос. На север островите се поголеми и еден од нив Сирос (Syros) е седиште на кикладите. На југ островите се релативно помали, а тие што се поблиску до Наксос се нарекуваат Мали Киклади.
И покрај географската блискост на островите тие поседуваат различно културно наследство: секој остров има поинакви карактеристики, вклучувајќи ја природата и други посебни одлики, па оттаму и се популарни кај разни типови на туристи.
Како да патувате
Највообичаен и најекономичен начин на патување е со траект од пристаништето Пиреа (најевтино се доаѓа со метро од центарот на Атина или со директна автобуска линија од аеродромот). До сите острови, освен Андрос, може да се стигне со траект, а Парос и Наксос се главни пристаништа за трансфер до останатите острови (до Делос се доаѓа преку Миконос).
За Андрос (и за алтернативни патишта до Тинос и Миконос) качете се на автобус “KTEL Attikis – Rafina” на улица Mavromateon близу метро станицата “Victoria” во центарот на Атина, линија која води до малото пристаниште Рафина, а истата автобуска компанија KTEL има и директна линија од атинскиот аеродром до Рафина.
За возен ред- Greek Telephone Company (O.T.E.) Tel: 14944 (снимена порака) и Pireas Harbor Organization – O.L.P. (исто така и за Rafina Harbor) Tel: 1454
( 24/7 дежурен телефон)
Проверете ја прогнозата за јачината и правецот на ветрот ако патувате во јули и август. Северниот сезонски ветер Мелтемиа ги ублажува летните горештини но може да биде доста силен и во екстремни случаи и да предизвика застој во пловидбата.
Во случај да патувате за време на летните државни празници (Педесетница – за 2012 е на 4ти јуни, и Успение на Пресвета Богородица 15ти август) резервирајте карти неколку недели однапред. Истото важи и за местата блиску до Атина (Китнос, Андрос, Кеа) кои се популарни викенд дестинации во текот на целото лето.
Андрос
Патниците мора да имаат карта за да се качат на бродот (картите може да се резервираат на интернет а да се подигнат во туристичките агенции во Грција или на шалтерите на бродските компании). Секоја лиценцирана туристичка агенција или бродска компанија ќе ви даде инструкции каде да ги подигнете картите. Ако патувате со сопствено возило бидете на пристаништето барем еден час пред тргнување. Следниве бродски компании имаат линии од пристаништата Пиреа и Рафина до островите Киклади:
www.bluestarferies.gr
www.aegeanspeedlines.gr
www.hellenicseaways.gr
www.agoudimos-lines.com
www.seajets.gr
www.goldenstarferries.gr
www.fastferries.com.gr
Лесно ќе се снајдете низ малата Рафина, но Пиреа е најголемото и најпрометно пристаниште во Грција. Бродовите за Киклади поаѓаат од терминалите Е6, Е7, Е9 и Е10 што треба да биде наведено на вашата карта. Терминалите кореспондираат со видот на брод (траект, брзи бродови, катамаран) и компанијата со која патувате. Ако не се брзате се препорачува да патувате со редовниот траект.
Во Пиреа за време на жешките летни месеци има 11 климатизирани чекални и терминали со фонтани со ладна вода. Терминалот на Pireas Metro (“Electric Railway” – line 1) се наоѓа во центарот на пристаништето од спротивната страна на Е6 терминалот.
Што да правите за време на пловидбата
Кога пловите по Егејот со траект најдобро е да останете на палуба а не внатре во кабините, бучните салони и тесни столчиња. Почувствувајте го ладното солено ветре и уживајте во пенливите азурни води. Земете фрапе или пак најновата опсесија – “espresso freddo” или “cappuccino freddo” препорачливо со цимет – локалните жители преферираат ладни освежителни пијалоци во лето. Крема за сончање, шушкавец и јакна се неопходни работи и за време на пловидбата и за на островите. Грците преферираат да седат во сенка бидејќи сончањето на ветровита палуба води до сериозни изгореници па затоа избегнувајте да го правите тоа и за да си обезбедите идеално место за седење ќе треба да се качите на бродот еден час пред тргнување (во зависност од сезоната).
Со звукот на сирената за поаѓање луѓето застануваат во редица пред кантината – имајте предвид дека концептот на редица во Грција е благо кажано релативен па бидете стрпливи и чекајте редот да се намали. Грците имаат обичај да конзумираат разни видови јадења во текот на патувањето, а најомилени се “tyropita” – питите со сирење, а звучната “Four Cheeses” е само дел од големиот избор.
Придружете им се на локалните жители во начинот на патување со траект – удобна положба со нозете потпрени на една или две столици, плус уште една која се користи како масичка за фрапето и таблата. Големи се шансите некој сериозно да ве гњави во деновите кога секое столче е добредојдено (или не). Лесно се започнува разговор ако сте расположени за тоа: грчките патници ги познаваат островите и ќе дознаете корисни детали од нив (многумина и потекнуваат оттаму), а имате и шанса да дознаете кои славни личности ги посетуваат Кикладите секоја година. Бранџолина одат на Санторини, Том Хенкс на Антипарос, но тие се редовни посетители, за останатите позајмете некое списание. И за крај, ако сте доволно љубопитни, замолете ги да ви ги преведат стиховите на некој од поп-ориентал хитовите кои непрестајно се слушаат од звучниците (некои се надреални и ќе ве изненадат).
Сунио ве поздравува
На излез од пирејскиот залив ве испраќа ‘ртот Сунио. Од бродот се гледа храмот на Аполо на работ на морето. Познато е дека Егејското море го добило името по Егеј, митолошкиот крал на Атина кој скокнал од Сунио од жал по својот син. Сепак современите Грци на ова место ги обземаат романтични чувства па ќе видите гушнати парови во очекување да го видат храмот. Не ја пропуштајте оваа шанса.
Секогаш немирно море
Пред да стигнете до Кикладите ќе мора да пројдете низ неизбежниот, Cavo D’Oro (Златен ‘Рт) како што го нарекувале венецијанците, каде секогаш има силни морски струења. Но не грижете се, бродовите се лулаат само на неколку минути. “Го поминавме Cavo D’Oro” е грчка изрека што значи дека нашите невољи завршиле, – и се упатуваме кон островот.
Бродски авантури на Сирос
Ако патувате до или преку Сирос (честа попатна станица) не го прпуштајте погледот од бродот кон неокласицистичкиот Ермополис, главен град на Кикладите, со средновековната тврдина Ано Сира зад него. Претставници на двојниот културен идентитет на Кикладите се православната и римо-католичката црква кои стојат секоја на својот рид со поглед кон градот. На Сирос, Тинос, Миконос и Санторини православната и католичката традиција коегзистираат од 13от век н.е..
Додека проаѓате покрај Сирос на бродот ќе се појават продавачите на слатки. Ќе ги слушнете како ги рекламираат своите уредно спакувани производи: “Halvadopites” (крем со бадеми помеѓу тенки парчиња обланда) и “Syriana Loukoumia” (полесна верзија на турскиот локум), кои се познати производи на локалната индустрија, евтини и секогаш свежи. Вреди да се пробаат…
Одразот во огледалото значи “Добредојдовте!”
Понекогаш (поретко во денешно време), силна светлина се појавува од брегот на островите пред бродот да пристигне до пристаништето. Тоа е стар обичај на Егејот со огледало да се рефлектира сончевата светлина за добредојде на бродовите кои се приближуваат кон брегот.
Страв на Санторини
Спектакуларниот вулкански остров Санторини со неговите стрмни карпи (Caldera – кратер) пресечени на половина и паднати во морето делува застрашувачки ако сте VIP и пристигате директно во Caldera (само за патниците на луксузни бродови за крстарење). За обичните смртници редовно место за пристан е пристаништето Атиниос кое потсетува на влезот на Алкатраз со својата сива карпеста фасада. За среќа, постојат неверојатно убави места на островот кои ќе го потиснат морничавото чувство при првото влегување. (на пр. погледнете ја насловната фотографија).
Скопелитис е малечко бротче кое во текот на целата година ги поврзува Аморгос (пристаниште Катаполо) со Наксос и другите Мали Киклади. Тоа стана толку легендарно што влезе во грчката песна и литература. Многумина велат дека тоа се ниша и при најмало ветре но и на ветришта со силина од 9 степени на Бофортовата скала можете да бидете сигурни дека сте безбедни (но имајте Драмамин при рака).
Уште поголем култ се разви околу капетанот на бродот Мицос Скопелитис кој е поранешен морнар, рибар и изведувач на народни песни на виолина. Често се појавува на бродот кој сега го управува неговиот син Капетан Јанис. Во неговите предци се вбројува и еден криумчар од 19-от век, кој бил гонет и успеал да избега на Малите Киклади од отровот Скопелос (па оттаму и прекарот).
Мицос Скопелитис
Транспортната линија започнала со работа во 1958 година и е постара од сегашниот брод кој има капацитет да превезува 350 патници и 12 автомобили.
Возен ред наSkopelitis: http://travel.viva.gr/en/ferries/small-cyclades
Епилог: Пристигнување
Ќе ги видите патниците кои не се запознаени со концептот на чекање во редица како панично брзаат да се симнат од бродот небаре островите нема да ги чекаат. Но вие може да се опуштите. Островите стојат цврсто на место со милениуми – освен Делос (митологија), Милос (праисторија), Санторини (околу 1500 п.н.е. и 1950тите) и разузданите клубови на Миконос (наскоро – сериозно ви велам!).
Внимавајте на повикот за симнување на возилата кој доаѓа кратко пред пристанувањето на бродот бидејќи сами мора да го извадите паркираниот автомобил. На поголемите траекти удобниот ескалатор кој ги патниците горе до палубата не работи во спротивен правец- надолу (уште една од неразјаснетите мистерии на универзумот), па затоа патувајте со колку е можно помалку багаж. Во случај на прекумерен багаж има просторија во гаражата каде може да го оставите што дополнително се наплаќа.
Вратите на бродот поплека се отвораат додека ние се трудиме да покажеме добро воспитување па чекаме во ред и … се појавува нашата дестинација!
Бела куќа со сини капаци на прозорците. Силни бои и изразен контраст. Боите на небото и на морето, како и на грчкото знаме. Рецепт за совршена фотографија, најдобар начин да се каже – ја посетив Грција. Сепак, тие не биле поставени таму за да им се допаднат на туристите, според некоја логика на тематски забавен парк. Нивната улога е поинаква, и го открива предтуристичкото минато на многу летувалишта.
Насекаде во медитеранот сликата е слична. Шарени куќи со силни бои. Црвено-жолти нијанси во многу места во Италија, сино-бели речиси насекаде во Грција, бели во Шпанија… И насекаде тие се голема инспирација за фотографирање. Секако дека станува збор за традиција, зад која стојат мошне практични причини. Повеќето приморски населби што денес се летни туристички дестинации, во минатото биле само рибарски населби. Некои од нив биле такви до пред само неколку децении. Силните бои на куќите им овозможувале на рибарите полесно да се ориентираат во невреме, да ги забележат своите живеалишта и да се насочат кон нив. Тие за нив биле многу повеќе од животно значење, отколку од естетско.
Дел се зачувале како компактни целини и денес служат како потсетник на тоа минато, и голема атракција за посетителите. Но траги од рибарското минато може да се најдат и на неочекувани места, кои што значително се трансформирале по напливот на туристите. Старите рибарски куќи во Лептокарија, под Олимп, се скриени меѓу новите, големи туристички вили со апартмани за издавање. Некои се целосно напуштени, други се адаптирале да примаат гости во еден порустикален амбиент.
Има и такви што се претворени во кафетерии и ресторани, како и во мали бизниси и во деловен простор, привлекувајќи го вниманието на потенцијалните клиенти со својот невообичаен изглед. Но еден дел се` уште се користат од рибарите. Минатото продолжува да живее, а гостите, пак, ја добиваат можноста да ја направат својата совршена грчка фотографија.
Најважните моменти од најголемиот празник во годината
Тешко може да се опишат интензивните чувства за време на Велигден во Грција. Има очигледни и јавни промени на расположенија (од среќа во тага, од елегија во екстаза, од лирични чувства до хедонистичко уживање во добро друштво и храна). Педесетдневен пост му претходи на Велигден а во последната седмица (Светла Седмица) секојдневниот живот се одвива во склад со одбележувањето на сите драматични настани опишани во Евангелијата. Обичаите се различни во зависност од регионот, но и поради предхристијанските обичаи – прославувањето на обновувањето на природата и пролетната рамнодневица не случајно се поврзуваат со Велигден.
Современиот живот и урбанизацијата го сменија начинот на кој ја перцепираме духовната страна на Велигден. Во денешно време повеќето луѓе постат само во текот на Светлата Седмица, а голем број воопшто не постат. Многумина не ги посетуваат бројните црковни служби кои се изведуваат во текот на целиот пост. Сепак, било да се верници или не, луѓето навистина сакаат да учествуваат во овој настан затоа што на тој начин членовите на заедницата се зближуваат. Постот исто така се смета за обид за прочистување и ревитализација на духот, па поради тоа многу луѓе се придржуваат до правилата за постење, но не во духовна смисла туку во секуларна – како воздржување од храна од животинско потекло (вегетаријанска исхрана со исклучок на морска храна и мед) и постењето е сè попопуларно кај оние кои се грижат за своето здравје. Секако и активностите на отворено и уживањето во обновувањето на природата се неразделни елементи на Велигденската традиција.Јоргован (Paschalia) е цвеќе кое го симболизира Велигден бидејќи неговото име е уште еден синоним во грчкиот јазик за овој празник. Пасха е официјалното име за Велигден кое доаѓа од еврејскиот збор – премин.
Сите видови морска храна, житарки, мешунки и зеленчук се конзумираат во текот на големиот пост а виното е неизбежен придружник на секој јадење.Многу често во грчките домови за десерт се служи алва (смеса од мелен сусам и шекер), но и во рестораните како знак на внимание од сопственикот.
Ова се неколку од најпознатите обичаи поврзани со празникот и сите се поканети да земат учество во прославата. Цветници е ден кога после литургијата на верниците им се делат крстови направени од исплетени палмови гранчиња. Постот дозволува јадење риба па низ цела Грција на овој ден се подготвуваат највкусните специјалитети од риба.
Украс од палмови гранчиња на островот Китера
Свеќите (Lampades) се подарок пригоден и за деца и за возрасни. Се изработуваат на безброј инвентивни начини но еве неколку традиционални украси: бубамара (paschalitsa што значи мала Велигденска дама) е симбол на Велигден и на пролетта.
Велики Четврток е ден кога се фарбаат Велигденските јајца во црвена боја како симбол на распнувањето кое во црквите се одбележува подоцна истата вечер во свечена атмосфера. Некои луѓе претпочитаат да ги фарбаат јајцата на традиционален начин со лушпи од кромид или со специјална техника на фарбање со користење на природни цвеќиња и листови.
Четврток е исто така ден за печење цуреки (tsoureki), зачинети Велигденски кифлички. Рецепт кој доаѓа од Истанбул но најчесто се практикува во Солун.Велигденските кифлички кулуракија (koulourakia) се исто така популарни особено во јужна Грција. Заедно со цуреки (tsoureki) тие се разменуваат како подарок помеѓу роднини и пријатели.
Велики Петок е прв државен празник од Велигденските празнувања па многу луѓе патуваат до своите родни места или во природа на село. Тие кои остануваат во градовите имаат избор да ги посетат околните манастири каде ќе го почувствуваат Велигденскиот дух. Враќањето кон корените подразбира и посета на вечните почивалишта на претците кои се украсуваат со пролетно цвеќе и се палат свеќи во нивно сеќавање. Најзначајниот настан утрото на Велики Петок е цветното украсување на гробот Христов (Epitafios) како симбол на погребувањето на Исус Христос. Вообичаено тоа е парче платно на кое е извезена сцената на оплакувањето поставено на мал дрвен ковчег.
Украсен Христов гроб од манастирот Влахерна, Солун
Жените избираат со какви цвеќиња да се украси гробот и парохиите се наттпреваруваат во тоа чија декорација ќе биде поспектакуларна. Прошетка низ соседството е шанса да се разгледаат сите мирисни, шарени гробови кај соседите и е еден од омилените моменти од празникот. Вечерта на Велики Петок се одржува процесија која потсетува на погребна поворка. Луѓето држат темни свеќи во знак на жалење и ги пеат најтажните црковни стихови. На островите и крајбрежјето, места со долга поморска традиција, Христовиот гроб се носи на море и процесијата се движи низ пристаништата и бродовите.
Хидра, Сароник
Утрото на Велика Сабота исто како и претходното на велики Петок започнува тивко. Продавниците се затворени но тишината нема да трае долго. Прв кој ја нарушува тишината е градот Крф: во 6 часот наутро од црквата на Пресвета Богородица (Panagia Xenon) се слушаат звуци на громогласно тресење и викот кои го означуваат земјотресот опишан во Библијата кој се случил по смртта на Исус на крстот.Крф е многу познат по обичајот наречен “војна на бокалите” кога садови од теракота се фрлаат од балконите за да се прослави “првото воскреснување” кое се слави во Грција во сабота напладне. Специјални садови (botides) се полнат со вода за да се добие посилен звук кога се кршат на средновековните камени улици.
Првото воскреснување всушност се случува во Ерусалим каде Светиот Оган се пали во внатрешноста на Црквата на Христовиот гроб за време на еден мистичен ритуал на кој присуствуваат претставници од сите христијански вери и Православната Христијанска црква. Оганот се пренесува со ламба во авион до Грција за понатаму да се пренесе низ сите цркви во земјата. Најинтересниот момент е околу петнаесет минути до полноќ кога сите светла се исклучени, а луѓето се собрани во црквите во потполна темница. Во тој момент од внатрешноста на црквите огнот се пренесува со свеќи брзо ширејќи се наоколу… Точно на полноќ се пее Велигденската песна: “Христос Воскресна!”… или само така си претпоставувате затоа што во Грција на полноќ може и воопшто ништо да не слушнете. Огромен број петарди пукаат во тој момент, црквените ѕвона ѕвонат, луѓето се прегрнуваат и поздравуваат со “Христос Воскресна”. Соговорникот треба да одговори “Навистина воскресна”, но тоа секако едвај ќе го можете да го слушнете.
На островот Калимнос вревата е посилна од било кое друго место: наместо петарди луѓето фрлаат вистински динамит од карпите кои го опкружуваат градот.
На островот Киос “војната на ракетите” започнува помеѓу 2 ривалски заедници кои целат кон црковните ѕвона.
Запалените свеќи се носат дома и се приготвува специјална вечера за семејството и пријателите. Традицијата наложува тоа да биде јагнешко како симбол на “жртвата” или супа од јагнешки внатрешници и пролетни зачини (mayiritsa).Забавата со кршење со јајца започнува. Оној чие јајце ќе остане цело до крај, после кршење со сите присутни е победник. Не е важно ако не го знаете ритуалот на благослови и одговори за време на овој обичај (учите додека се забавувате!).
Недела е ден посветен на заедничко славење и забава. Се играат традиционални танци, се пеат песни на отворено и ова е одлична прилика да се запознаете со разновидноста на грчкиот фолклор за време на организираните настани на централните плоштади во селата и градовите.
Парос, островите Киклади
Популарна народна песна посветена на пролетта од Тракискиот регион…
…и една од Крит.
Секое семејство подготвува ручек со јагнешко месо којшто е секогаш премногу комплициран и долготраен процес со кој не можете сами да се справите. Луѓето пеат, танцуваат, пијат и се мезат од многубројните предјадења додека чекаат да се приготви јагнешкото и да се постави Велигденската трпеза. Соседите се посетуваат за да си го честитаат празникот и да наздрават. Румелискиот регион е познат по печено јагне на ражен, обичај кој е задржан претежно во внатрешноста на Грција. Мажите се задолжени за поставување и надгледување на печењето, но сите доаѓаат да го свртат раженот барем по еднаш.
Колачињата со младо сирење и мед од Егејот (melitinia на Санторини, kaltsounia на Крит) се десерт кој мора да го пробате. Сите видови на кифлички со сирење се добредојдени на Велигденската трпеза.
Понеделник е последниот државен празник од Велигденските денови (во меѓувреме децата уживаат во втората недела од пролетниот распуст). За промена, ништо посебно не се организира на овој ден. Сите одмараат особено оние кои конзумирале јагнешко малку повеќе одошто требале!
Не е важно кое место ќе го одберете – Велигден во Грција е уникатно искуство и најдобра можност да ги запознаете луѓето, па се надевам ќе се видиме наскоро!
Не враќаат во минатото небаре се временска машина. Не потсетуваат на младоста и на безгрижното детство. Тоа е моќта на цртаните филмови. Некои од анимираните филмови со кои растеле генерации како Том и Џери или пак Душко Долгоушко и денес може да се начекаат на некои од телевизиските канали. Тоа се ликови кои ги препознаваат и родителите, но и децата.
Но голем број на цртани едноставно исчезнаа, главните ликови како и да не постоеле, а со тоа како да исчезна и дел од нашата младост. Ако седнете и со намера да се присетите на сите цртани кои сте ги гледале како деца ќе почувствувате треперење на срцето и голема возбуда по секој цртан на кој ќе ви текне. Балкон3 се обиде да направи листа на цртани кои некогаш беа популарни на овие простори, но сега се вистинска реликвија и ретко може да добијат место на телевизиските канали. Сепак социјалните мрежи овозможуваат тие да се оддржуваат во живот макар и на вештачко дишење. На јутјуб може да се пронајдат голем дел од цртаните на нашата младост. Еве со кои цртани растеле децата во Македонија и во Грција.
Пред околу 20 години сите деца во Македонија, а веруваме и во други делови од Европа седеа пред телевизиските екрани некаде по 19 часот токму пред да се емитуваат најновите телевизиски вести. Не, не децата воопшто не беа заинтересирани за најновите вести како што тоа е случајот денеска, едноставно чекаа да почне омилениот цртан-Мечето Ушко. Полскиот цртан кој е создаден некаде во 70-тите беше едноставен, а мечето Ушко, главниот херој во цртанот, беше преслатко мече кое и ги учеше децата како да бидат добри, фер со другарите и послушни кон постарите. Цртанот делуваше како апче за смирување кое децата го консумираа и едноставно откако ќе го изгледаа цртанот заспиваа оставајќи ги возрасните да ги гледаат вестите. Денес Мечето Ушко го нема на телевизиските екрани во Македонија.
Уште еден од серијата цртани од Полска кои беа популарни на Балканот е цртанот Кенгурчето Опа-Опа. Овој цртан беше како отворена зоо енциклопедија преку која децата учеа за разните видови на животни, за нивните навики и за нивната исхрана. Преку овој цртан најмладите гледачи се запознаа со лисицата и нејзината итрина, со рисот и со уште десетина други животни. Овој цртан филм е еден од многуте во тоа време кој се грижеше за едукација на децата.
Бал, Балтазар, Бал, Балтазар... Пред две децении немаше некој кој не ја знаеше воведната песна на еден од најпопуларните балкански цртани-Професор Балтазар. Беше еден од омилените цртани како на децата така и на возрасните. Овој хрватски цртан преку симпатичниот професор Балтазар, постар чичко со бела брада, очила и црн цилиндар ги поттикнуваше децата да ја засакаат науката, да фантазираат и да им помагаат на луѓето. Верувале или не, пред неколку децении овој тогаш Југословенски цртан беше гледан од Грција и Италија па се до Иран, Канада и Зимбамве.
Бајум-Бајум (La Linea)
Минимална графика, едноставен, без ефекти и без спектакуларни сцени, а сепак исклучително забавен и заразен. Вака накратко може да се опише цртанот кој на овие простори беше познат како Бајум Бајум, а кој во буквален превод значи Линија. Играта со линиите кои авторот од Италија ја игра со главниот лик всушност ја одредуваат и неговата судбина, дали ќе падне во замката која авторот ќе му ја постави или ќе излезе на другата страна со помош на него. Главниот лик е во постојана кавга со авторот кој комуницира со него цртајќи или бришејќи некоја од линиите. Бајум-Бајум стана култен цртан чиј главен лик се појавил во десетици реклами и спотови меѓу кои и оној на ѕвездата Џамироквај.
Уште еден италијански цртан кој стана популарен надвор од границите на својата држава и се вгнезди на Балканот каде совршено легна ознатата реченица на Калимеро-Нема правда. И да, Калимеро ги учеше децата дека светот е неправеден, но на некој начин ги рушеше и бариерите на дискриминацијата. Калимеро беше единственото црно пиле во своето семејство. Могу деца растеа со згодите и незгодите на Калимеро.
Швајцарските Алпи можеби беа далечни за многумина, но децата можеа да патуваат до ова волшебно место во Швајцарија преку авантурите на Хајди и нејзиниот другар Петар. Црнокосото девојче беше главниот лик во популарната цртана серија која произлезе од познатата новела на Јохана Шпири.
Кенди Кенди
Во Грција беа популарни и анимираните филмови кои доаѓаа од Јапонија, а еден од нив е и Кенди Кенди. Овој цртан е фокусиран околу русокосото девојче, секогаш убаво облечено и со машнички во косата-Кенди. Малата Кенди е сираче кое се обидува да го живее животот како и секое нормално дете. Кенди Кенди е цртан кој истовремено може да ве растажи, но и кој може да ве расположи.
Улис 31
Овој француско-јапонски анимиран цртан филм стана популарен во Грција од едноставна причина што е своевидно сф-продолжение на грчката митологија за Одисеј. Дејството е сместено во 31 век од новата ера што за децата во Грција беше посебен предизвик-да ѕирнат како би изгледале во иднината ликовите за кои учеле или пак читале во книгите. Во него има вселенски бродови, грчки богови и херои и многу акција. Улис 31 е спој на футуризам и митологија, а многу деца ги предизвика да сонуваат дали надвор од границите на нашата планета има живот.
Популарни и во Грција и во Македонија
Сепак, после консултацијата со нашите колеги од Грција, влеговме во интересен разговор, евоцирајќи спомени од нашето детство и видовме дека сме имале и цртани кои биле популарни во исто време и во Грција и во Македонија. Еве неколку од оние кои не можеме да ги заборавиме никогаш и кои засекогаш ќе бидат дел од детето во нас, без разлика од која страна на границата сме:
Ако во првиот цртан имаше хероина во овој анимиран филм главниот лик е храброто и снаодливо момче Били. Спорт Били потекнува од планетата Олимп што е доволна причина цртанот да се емитува и да стекне популарност во Грција. Момчето патува низ времето и просторот и следи разни спортски настани притоа истакнувајќи ги високите морални вредности и фер-плејот. Секогаш со себе ја носи и магичната торба од која вади разни алатки кои му помагаат да излезе како победник во своите авантури. Негови верни другари се девојчето Лили и кучето што зборува Вили. Се борат против лошата кралица Ванда.
Болек и Лолек
Уште еден доказ за популарноста на цртаните филмови кои доаѓаа од Полска е цртанот Болек и Лолек кој е вгнезден во колективната меморија на децата кои растеле во Грција и во Македонија во текот на 80-тите. За овој цртан не беше потребна синхронизација од едноставна причина што во него воопшто и немаше никаков дијалог. Сепак и без зборување овој цртан беше заразен на свој начин. Серијалот за двајцата браќа и нивните смешни авантури се смета за најуспешен цртан филм кој дошол од Полска, а интересен податок е е дека бил дозволен да се емитува и во Иран по револуцијата во 1979 година.
Веројатно уште стотици цртани се вредни за спомнување овде, но сепак ова се првите на кои екипата на Балкон3 успеа да се присети обидувајќи се да ги вратиме спомените на минатото.
Повеќе за некои други цртани во следното продолжение на овој текст. До тогаш, пишете ни кои се вашите омилени цртани или серии со кои сте растеле, споделете ги вашите сеќавања и поттикнете не да напишеме за нив. Уживајте во линковите и потсетете се на младоста или пак за прв пат запознајте се со хероите со кои растеле многу генерации.
Ова округло лепче е незаменливо за божиќниот ручек кој е најважниот божиќен оброк во Грција.Честопати ќе го сретнете со буквата В обликувана одозгора, која е симбол на плуг, и со цели лешници кои ја дополнуваат декорацијата. Колачот е наменет за прославување на раѓањето на Исус Христос, но во исто време е идентичен со древните колачи кои се служеле во ова време од годината (зимската рамнодневица). Слично тесто по состојки и вкус (а не по облик)се користи во различни региони во земјата за различни празнувања, како што се Ептазимо , локалниот леб на островот Калимнос и Артос кој е церемонијален леб што се нуди после литургија на специјални празнични денови.
Некои велат дека не треба да го сечат Христопсомо со нож, туку да го прекршат со раце за да не се “растури” благословот.
Состојки:
4 чаши бело сeнаменско брашно
25 гр. свеж квасец
2 кафени лажички шеќер
1 голема лажица маслиново масло
1 јајце
1 мала лажица анасон
1/2 чаша вода
Сусам
Цели ореви
Подготовка:
Во голем сад растопете го квасецот и шеќерот во половина чаша млака вода. Додадете 1 чаша брашно и промешајте. Покријте го садот и оставете го да стои на млако место околу 15 минути. Сварете го анасонот во малку вода, една чаша, процедете и оставете ја водата да се излади. Додадете го остатокот од брашното, маслиновото масло, јајцето, анасонот и остатокот од водата во нараснатиот квасец и месете додека тестото да стане меко и еластично. Покријте го тестото и оставете го да отстои еден час додека да се зголеми двојно во волумен. Оставете малку од тестото настрана а остатокот обликувајте го во облик на топка.Намачкајте едно тавче за печење со маслиново масло,ставете ја топката тесто на средина и сплескајте ја да ја израмните. Тестото кое го оставивте на страна може да го обликувате за да го украсите горниот дел на лебот со форми како лисја, дрвја, животни и овошје, во зависност од тоа колку сте уметнички настроени. Не заборавајте да ставите еден или повеќе цели ореви одозгора а може и да наросите малку сусам. Оставете го тестото повторно да отстои околу половина час а потоа ставете го тавчето за печење во загреана рерна на 180°C. Откако лебот ќе почне да добива кафеава боја покријте го со алуминиумска фолија, бидејќи може лесно да изгори поради шеќерот. Се пече вкупно околу 35 минути.