Balkon3

Tag: лица со попреченост

  • ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: Способности и попречености

    ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: Способности и попречености

    ЗЕМЈА НА СПОРЕДБА: СЛОВЕНИЈА

    Ова не е приказна во која е важно какви емоции ќе предизвика. Не е најважно кој што мисли за делот од нас и од нашето општество што се соочува со попреченост. Предолго време зголемувањето на јавната свест се сведуваше на сочувствување. Но само со сочувство проблемите не се решаваат.

    Елена Кочовска, здружение Полио Плус: „Поголемиот број општествени актери се уште гледаат исклучиво меѓу медицинскиот и милосрден поглед кон лицата со хендикеп. Но, организациите на лицата со хендкикеп веќе почнуваат да зборуваат за социјалниот модел на прашањето на хендикеп и добро е што во последно време се повеќе и повеќе овој пристап е актуелен како модел на човекови права.

    Начинот на кој што општеството ги доживува оние од нас што имаат попреченост треба да се трансформира. Конечно треба да се сфати дека тие не се луѓе што треба да бидат згрижени, туку луѓе што треба да се оспособат за да се грижат самите за себе. Таа трансформација не се прави преку кампањи, туку преку реално обезбедување можности.

    Потребен е поголем ангажман и поголема поддршка за да се остварат законите и плановите напишани на хартија. Не заради сожалување, или заради солидарност, туку затоа што тоа е човеково право.

    „Дали личиме на ЕУ“ е прашање што по својата важност го надминува прашањето дали и кога ќе станеме членка на ЕУ. Тоа е прашање на можности и стандарди што овозможуваат подобар живот. На ангажманот на државните институции и на општеството во градењето подобро утре. Европа не треба да ја гледаме како симбол на совршенство, туку како симбол на желбата за усовршување. На желбата секој да ги ужива своите фундаментални права. „Дали личиме на ЕУ“ значи дали го заслужуваме епитетот „европски“, кога зборуваме за правата на човекот и на граѓанинот.

    ДЕЛ 1: Згрижување наместо оспособување

    • Член 1 – Човековото достоинство мора да се почитува и да се заштити
    • Член 15 – Секој има право да се вработи и да си избере професија
    • Член 26 – Лицата со попреченост имаат право на мерки со кои се обезбедува нивната самостојност, општествена и професионална интеграција, и учеството во јавниот живот

    Европска конвенција за фундаментални права

    Игор Шаиновски, продавач на магазинот Лице в лице: „Како самостоен млад човек сакам да кажам дека сакам да работам, да создавам и да креирам и да кажам дека можам и сам да се гледам себе си. Тоа ми е најголемата цел. Со ова научив како се живее“.

    Има ли човек што не го сака тоа? Целиот наш живот е подготовка да бидеме свои, самостојни, реализирани, успешни. За некои, оваа подготовка завршила многу рано. Речиси пред да почне. Поради инвалидитетот, институциите  решилe дека нема потреба  лицата со попреченост да се надградуваат на ист начин како другите, туку во посебни услови. Поточно, да бидат згрижени наместо оспособени.

    Елена Кочовска, Полио Плус: „Во нашата заедница заради медицинскиот, религискиот, милосрдниот  пристап, голем дел од лицата со хендикеп немаат завршено ниту основно училиште. Ние како организација се трудиме, ги убедуваме и ги мотивираме лицата со хендикеп да дозавршат барем основно образование. Меѓутоа и тука наидуваме на препреки затоа што  пристапноста не е решена во самите училишта, нема сервиси за подршка, а и плус се плаќа.

    Работите се менуваат. Со ратификувањето на Конвенцијата за правата на лицата со хендикеп, државата и сите општествени актери имаат обврска да го промовираат ова прашање од аспектот на човековите права. Секој што продолжува да го практикува или да го шири медицинскиот пристап кон ова прашање практично ги повредува правата на оние од нас што се со попреченост.

    Уште одамна поединци и здруженија водат борба за независност. Промената на перцепцијата што е потребна е хендикепот да се бара во институциите, во системските пропусти и во погрешната поставеност. Да се бара во причините поради кои и по 30 години независност се уште зборуваме за пристапни рампи и за пречки во секојдневното движење. Со години тие укажуваат дека околината е таа што ја прави попреченоста, не тие самите. Тие се само обични луѓе како сите други, кои не сакаат да се одлучува во нивно име во замена за згрижувањето.

    Љуљета Адеми, вработена во кабинетот на претседателот на РС Македонија: Би се надоврзала со една камања што ja имавме пред неколку години со невладини организаци: „Ништо за нас, без нас“. Значи, не можете да очекувате да работите на конкретна проблематика без да имате дирекно вклучени лица за таа проблематика, луѓе што живеат со тој проблем.

    Вклучувањето на лица со попреченост на политички функции беше табу. Љуљета Адеми се обидува да го скрши тој мраз. По искачувањето планински врвови, тргна и кон политичките врвови. Да застане до нив и да покаже дека луѓето со попреченост се тука, и можат да учествуваат и во водењето на државата.

    Љуљета Адеми: Се нагласува потребата да се има предвид таа вклученост да биде конкретна таму и сега. Не само да зборуваме за категоријата лица со попрешеност постојано, а во реалноста тие да не постојат, да не ги гледаме.

    Колку личиме на ЕУ на ова поле? Словенија, една од најнапредните нови членки на Унијата, уште од 1991 година почнала развојна стратегија за заштита на лицата со попреченост со која на ова прашање му пристапила со концептот на човекови права наместо со медицинскиот концепт. Биле утврдени приоритетите: здравствена заштита, образование, вработување, социјална поддршка, правна заштита… Уште тогаш важел принципот „ништо за нас без нас“. Сите учествувале во подготовките – и лицата со попреченост, и експертите, и државните власти. Главната цел уште тогаш била – остварување на правото за самостоен живот.

    Мира Потокар, директорка на компанијата Желва, Љубљана: Мислам дека словенечкото општество позитивно гледа на инвалидите…

    Желва е посебно претпријатие кое почнало во 1991 со тројца вработени, а денес има 267, од кои половината се лица со различна попреченост. Извршува комунални и други услуги за јавните установи и за други компании. Мотото на претпријатието е дека за секого може да има работно место, тоа само треба да се приспособи.

    Мира Потокар: Прилагодувањето на работните места се одвива така што сите работни места се прилагодени да можат да ги користат и здравите работници  и инвалидите… Имаме вработени и со ниско и со високо образование, сите имаат можности за развој на кариерата на ист начин како и здравите работници, тука не правиме разлика.

    ДЕЛ 2: Можности без можности

    • Факт 1: Стапката на невработеност во земјава за 10 години (2010-2020) падна од 33 на 17 отсто.
    • Факт 2: Стапката на невработеност кај лицата со попреченост беше и остана 50 отсто.
    • Факт 3: Се трошат по 3-4 милиони евра годишно, а досега се вработени 2-3 илјади лица со хендикеп.

    Елена Кочовска: Ако вие имате 20% од вкупното население со некаков вид на хендикеп, не може да имате само 3000 вработени од 2000 година до сега. Каде се лицата со хендикеп? Зошто не гравитират на пазарот на труд?

    Законот со кој треба да им се овозможат подобри услови на лицата со попреченост за да најдат вработување и самите да си обезбедат егзистенција е донесен во 2000 година, а почнал да се применува во 2001 година. Надлежна за неговото спроведување и за раководење со парите што се трошат за оваа намена е Агенцијата за вработување.

    Валентина Георгиева, Агенција за вработување: „Согласно овој закон, се предвидува да се доделуваат  средства по неколку основи, и тоа по основ на вработување на невработени инвалидизирани лица. За што се доделува средства со износ од 20 просечни плати, нето плати, исплатени во РСМ, една година пред вработување на лицето. Потоа се доделуваат средства за адаптација на работно место, во износ до 100.000 ден. Треба да се адапттира просторот, работното место на кое што ќе работи тоа лице.

    Ако се бараат причините зошто и покрај поволните услови процентот на вработени лица со попреченост упорно стои во место, патот ќе не одведе кон два познати феномени – градење од покривот надолу и воведување мерки за на хартија. Основен услов за некој да биде вработен е да знае нешто да работи. Знаењата и вештините за работа се стекнуваат во образованието. Кое што повеќето го немаат.

    Валентина Георгиева, Агенција за вработување: „Околу 60 проценти од вкупно невработените лица односно 916 лица се без образование или со незавршено основно образование. Значи комбинацијата на лица без образование со лицата со попреченост е најтешко вработлива категорија на лица“.

    Елена Кочовска: „Пазарот на трудот си е пазар кој што има свој принципи на работа и таму не важи  дали си со хендикеп или не си“.

    Нискиот степен на образование на лицата со попреченост се должи на застарениот медицински пристап, кога тие биле гледани како лица за кои други ќе се грижат, па затоа нема потреба тие самите да се образоваат или да стекнуваат знаења и вештини. Тој е резултат и на непристапните училишта и на паралелниот систем за образование на овие лица. Резултат на цел еден светоглед што ја нагласувал нивната различност, поради која многумина ја губеле и желбата да се образуваат, сметајќи дека залудно ќе се трудат да постигнат нешто во светот на оние што не се соочуваат со истите физички бариери како нив.

    Љуљета Адеми: Зборуваме за лица што се движат со бел стап, со оштетен винд, лица што се движат со количка. Можеби имат пристапност на почетокот на зградата, па потоа влегувате, мезанин, неколку скали и.. ја губите смислата.

    Ова значи дека државата две децении има закон што може да го искористат само дел од луѓето на кои им бил наменет. Остриот пресек од политиките на згрижување во политиките на почитување на правата не оставил никаков простор за адаптација. Одеднаш, луѓето што не биле подготвувани за новиот систем се нашле затекнати во него. Немале многу избор освен да останат во стариот систем.

    Во Европската конвенција е нагласено дека лицата со попреченост немаат само права, туку и право на мерки со кои ќе ги остварат своите права.  Тоа е темелот што недостасувал кога сме почнале да го градиме покривот на системот за заштита на нивните права. Тој темел се уште недостасува, а покривот лебди.

    Дарја Завиршек, професорка на Универзитетот во Љубљана: Една од првите и најважни работи што се случија во Словенија е што донесовме закон за лична асистенција. Овој закон почна да се имплементира од јануари 2019 и беше навистина голем пробив бидејќи тоа е единствениот начин на кој луѓето со потешкотии и со попречености можат да живеат независно. Но една од работите што се случија кога се имплементираше законот за личен асистент, а што не ги предвидовме, беше дека голем број родители станаа лични асистенти. А тоа не беше, тоа не е смислата на целата работа. Бидејќи независното живеење подразбира дека лицето со попреченост ќе добие поддршка со која таа или тој ќе може да постигне нешта што поинаку не би биле можни. На пример да оди на универзитет, да оди заедно со некого на работа, или да свири музика и други нешта.

    Во Словенија нема еден, туку девет закони со кои што се штитат правата на лицата со попреченост. Тоа создава потреба од соработка и ангажман на многу институции заедно. Едно од основните начела според кои се водат политиките е дека ова не е хомогена група. Потребите не им се исти, и пристапот мора да биде различен за сите. Тоа важи и на ниво на целата држава, и на ниво на една фирма.

    Сехад Бајровиќ, лице со попреченост, работник од Желва: „Првиот услов е добра логистика. Тоа е цел процес. Добар менаџер, директор, добар шеф на терен, кој знае да работи со инвалиди. Имаме разни видови инвалиди. Имаме луѓе што се помалку способни и работат како тие што се способни.

    Работи со оштетен слух и комуницира со колегите на писмено. Кон колегите со различен инвалидитет фирмата постапува различно.

    Сехад Бајровиќ: Ние сме инвалиди секој со своето и се надополнуваме еден со друг. Бидејќи треба да се заврши целта.

    ДЕЛ 3: Алка во синџирот

    • Клучното прашање не е како живеат лицата со попреченост
    • Клучното прашање е дали институциите се посветени на граѓаните
    • Остварувањето и заштитата на човековите права е највисока обврска
    • Таа не може да зависи од „можности“, „услови“ или од „политичка волја“

    Успешните примери покажуваат дека се исплатува да се вложува во подобрувањето на условите за самоодржливост на лицата со попреченост.

    Валентина Георгиева: „Тие многу брзо се вклучуваат во социјалнит живот, а со тоа имаат и свои финансики средства и веќе се охрабруваат да создаваат и свои семејства и да се осамостојуваат во својот живот“.

    Трансформацијата што се гледа кај луѓето е голема. Тие имаат ангажман, одговорност, должности, цели, многу поисполнет живот од порано.

    Игор Шаиновски, Лице в лице: Јас работам за да имам стаж и да можам да придонесувам во домашниот буџет. Помагам со мојата плата. До сега имаме добар живот и мислам дека и понатаму ќе работам да можам да дојдам до уште подобра работа

    Добрите примери се корисни за правење симпатични медиумски приказни. Тоа што не треба да го заборавиме е дека секогаш кога се раскажуваат овие приказни, од другата страна има некој што ќе се запраша: а што е со мене? Дали и јас имам право на сето ова? Зошто јас се уште не сум го добил тоа?

    Сехад Бајровиќ: Државата е прва, државата мора да обезбеди услови. Тука во Словенија е солидно. Врв е државата, па заводот, па службите за советување што ни помагаат за оспособување.

    Водењето политики со кои се создаваат инспиративни примери не е доволно. Уште помалку, кога тоа го прават невладини организации или други субјекти освен државата. Колку една држава ги почитува правата зависи најмногу од тоа колку напори, средства и сеопфатни мерки таа вложува во остварувањето на тие права без да биде приморана на тоа. Без да и зависи резултатот од изборите од тие мерки. Без да мора да дава отчети кон меѓународните организации и институции кон кои се обврзала. Едноставно, да ги спроведува затоа што треба да се спроведат, и да ги менува и надградува за да постигнат подобри ефекти. А има уште многу што може да се направи.

    Елена Кочовска: „Најголем работодавач ни е државата. Прашање е зошто ги нема лицата со хендикеп во јавната администрација, ниту како општи работници ниту пак како директори. Тоа е сериозно прашање. Зошто државата не ја отвори својата врата за лицата со хендикеп, и нека си ги земе субвенците. Најчесто државата топката ја фрла во приватниот сектор, меѓутоа својот двор никако да го отвори за лицата со хендикеп и ова ќе треба да се промени целосно.

    Без решавање на образовниот јаз, нема да се надмине јазот во вработувањето. Без индивидуализиран пристап, не може да се исполнат условите за секого. Без сеопфатни политики на сите институции, нема да има квалитетни решенија. Тоа ни го покажува европскиот пример. Тоа покажува колку личиме на ЕУ.

    Како што секој синџир е силен колку неговата најслаба алка, така и секое државно и општествено уредување е силно колку што се вложува да им служи на сите подеднакво. Политиките кон лицата со попреченост и нивното спроведување не може да се гледаат како однос кон една посебна категорија луѓе, туку кон луѓето воопшто. Повредата на нивните права е повреда на правата на сите нас. Сите имаме потреба правата да ни бидат гарантирани, заштитени и остварени.

  • ДА ТИ НАЦРТАМ: ПОИНАКВА ПЕРЦЕПЦИЈА – ПОДЕЛЕНИОТ ГРАД

    ДА ТИ НАЦРТАМ: ПОИНАКВА ПЕРЦЕПЦИЈА – ПОДЕЛЕНИОТ ГРАД

    Ова е приказна од секојдневието. Ја напишавме со причина.

    Во еден град живееле многу луѓе. Тие не биле исти. Поточно, воопшто не биле еднакви. На прв поглед имало две групи. На едната страна биле луѓето што имале се што ќе посакаат, а на другата луѓето што го имале тоа што им треба, но не го добивале тоа што го сакаат.

    Посебните луѓе живееле во високите згради во центарот или во големите куќи на ридот. Обичните луѓе живееле во квартовите околу нив. Секој ден тие можеле да гледаат како живеат посебните и колку повеќе нешта им се овозможени.

    Гледале како на посебните им е дозволен влез во секој ресторан, кафуле или ноќен клуб, како вратите широко им се отвораат уште пред да се приближат до местото. Гледале како тие можат да отпатуваат во секоја држава. Не само што не морале да размислуваат за трошоците, туку немале проблеми ниту со визите или со други документи. Гледале и како тие можат да учат во секое училиште или факултет, дури и ако не се целосно подготвени за тоа.

    Но само гледале. Тоа било далеку од нив. Во ноќниот клуб за нив се кревала раката на вратарот, кој ретко ги пуштал внатре. За да отпатуваат некаде требало да пополнат многу документи, да платат многу пари, без да знаат дали ќе бидат вратени од амбасадата или од границата. За да се запишат на факултет или да добијат работа, морале да се борат со петмина кандидати за едно место.

    На обичните ова воопшто не им било пријатно. Пред нив постои свет кој можеле само да го гледаат. Им требало многу труд и мака за да бидат дел од него, и тоа само на кратко. Се чувствувале исклучено.

    За сето тоа време, некои стоеле отстрана и ги набљудувале обичните луѓе. Секој ден можеле да гледаат колку повеќе нешта им се овозможени на нив. Нешта што им биле недостапни на овие набљудувачи.

    Гледале како обичните можеле да одат во продавница и да си го купат тоа што им треба. Гледале и со која леснотија тие влегувале во која било институција за да ги земат своите лични документи или други документи што им требале. Гледале како обичните, додека се деца, можеле да одат во кое било училиште и да посетуваат настава.

    Но само гледале. Тоа било далеку од нив. Тие не се чувствувале, туку биле исклучени. Продавниците освен што биле непристапни за нив, тие залудно би влегле внатре зашто не можеле да заработуваат и не можеле да го купат ниту тоа што им треба. Понекогаш и личните документи им биле недостапни поради бирократски пречки, а без документите можеле да бидат само невидливи, фантоми. За нив имало едно училиште и немале друг избор.

    Тука не завршува приказната, бидејќи ова е секојдневие. Тоа се менува, но тешко и бавно. Животот на луѓето од различните социјално ранливи категории е полн со толку многу предизвици што на обичниот човек му се тешко замисливи. Без разлика за кои категории станува збор – лицата со попреченост, лицата во социјален ризик, луѓето без документи, без дом, со мала или без никаква системска заштита.

    Тие мораат да вложат многу труд и мака за да го добијат она што повеќето други го земаат здраво за готово. Но тие не се стигнале самите таму каде што се – во најзафрлените ќошиња на градот. Постепено биле потиснати таму во борбата да се добие што повеќе, во која не можеле да учествуваат.

    Затоа е одговорност на сите е да не гледаат само на едната страна, туку да го свртат погледот и кон другата. Да направат колку што можат за да ги вклучат исклучените, не само со директна помош, туку и со подобрување на системот. Бидејќи и на маргините има потенцијали кои ако се остварат, ќе биде подобро за сите.

    Катерина Спасовска Трпковска

  • ДА ТИ НАЦРТАМ: ПОИНАКВА ПЕРЦЕПЦИЈА – ЧУДНИТЕ ЕТИКЕТИ

    ДА ТИ НАЦРТАМ: ПОИНАКВА ПЕРЦЕПЦИЈА – ЧУДНИТЕ ЕТИКЕТИ

    Ова е приказна без смисла. Ја измисливме со причина.

    Луѓето во една земја развиле невообичаена навика. Почнале да се распознаваат меѓу себе единствено според нештата што ги прават различни од другите. Според нешто на нив што е несекојдневно, необично, чудно. Нешто што може да се залепи како етикета.

    Па така Гого почнале да го викаат Гого со големиот нос, Нана станала Нана со бушавата коса, а тука биле и Тио со кривите очила, Бобо со дебелите прсти, Ниа со долгиот врат и другите. Сите различни и сите препознаени само по разликите.

    Оваа навика толку многу се проширила што по некое време дури и личните имиња станале непотребни. Луѓето кога разговарале едни за други зборувале за тој со ретката брада, таа со долгиот мал прст, тој со накривеното лево уво. Дури и ако немало некоја физичка особеност што можела да се види, се наоѓала некоја поинаква. Па во дружината се придружиле и таа што гласно зборува, тој што нема смисла за хумор, таа што е постојано нерасположена, тој што оди многу брзо, и многу други.

    По неколку години, отпаднале и заменките. Сега во земјата ги имало само густите веѓи, долгите раце, длабокиот глас, брзозборецот, сериозниот. Се станало многу чудно. Како луѓето да ги снемало и да останале само нивните различности. Нивните карактеристики што ги правеле поинакви од другите како да станале целиот нивни идентитет. Но бидејќи се се одвивало постепено, луѓето воопшто не обрнувале внимание на тоа. Им било нормално. Не ни забележиле колку голема станала промената.

    Толку многу се нормализирало препознавањето на луѓето според нивните разлики, што институциите дури почнале да им издаваат лични документи со такви називи. Лична карта за краткото стапало, пасош за белата коса, здравствена книшка за смешниот. Луѓето ги земале своите документи и се препознавале во нив, а ги препознавале и другите.

    Еден ден својата лична карта ја чекал човекот со жолти мустаќи. Седел во чекалницата и на разгласот слушнал – „жолти мустаќи на шалтер број 7, ве молам“. Станал и малку се збунил. Зарем тоа е тој? Зарем тоа е се што е тој? Одеднаш извикал – „јас не сум само моите мустаќи, јас сум комплетна личност“! Одеднаш настанала штама. Сите го погледнале. Како да отворил нов хоризонт. Прво им бил чуден, но потоа виделе дека бил во право.

    Кратко време потоа чудната навика ја снемало. Повторно се се вратило по старо. Личните имиња се вратиле во употреба, а луѓето се гледале едни други како комплетни личности. Не само како носители на некоја невообичаена карактеристика.

    Тука завршува измислениот дел од приказната.  Вака изгледа секојдневието на голем број луѓе со попреченост, кај кои прво ја гледаме попреченоста, а потоа човекот. Вака изгледаат лицата кај кои прво се препознаваат пречките во развојот или други специфични состојби, секоја со свој медицински назив. Сите тие се комплетни личности. Со свои имиња, со припадност кон семејството и пошироката заедница, со свои желби, интереси, размислувања, со сите карактеристики што ја дефинираат секоја личност.

    Зарем заслужиле да бидат гледани како поинакви само затоа што имаат некоја карактеристика различна од другите? Секако дека не заслужиле. Затоа нивните состојби треба да се гледаат само како состојби, а не како нешто што ја дефинира целата личност.

    Катерина Спасовска Трпковска

  • Да Ти Нацртам: НОСИТЕЛИ НА ПРОМЕНИ – Деинституционализаторот

    Да Ти Нацртам: НОСИТЕЛИ НА ПРОМЕНИ – Деинституционализаторот

    Деинституционализација. Тежок збор и уште потежок процес. Чекор кон подобар живот на најранливите групи.

    Еден студент во 1990-тите се вклучил во НВО за да им помага на овие групи.

    Дваесет години подоцна државата го ангажира како експерт за да ја помогне деинституционализацијата.

    Секој си го поставува прашањето во какво општество сака да живее и за кои вредности да се залага. Ретко кој го нашол одговорот правејќи планови за годишниот одмор. Владимир Лазовски планирал три месеци да се занимава со инклузија на исфрлените, за да го дополни буџетот за летување. Но планот се сменил.

    „Се најдов во средина која што баш промовира една демократичност, инклузивност, толеранција и ми даде некаква потврда да си помислам ..аха, па добро е…еве има и други..ми дадоа чувство на припадност“.

    Искуството од МЦМС, Отворете ги прозорците и други организации сега го пренесува во тимот на Министерството за труд и социјална политика што работи на деинституционализацијата.

    Ова се луѓето што не чекаат решенија, туку ги бараат. Не креваат раце, туку ги засукуваат ракавите. Познати им се и пречките, и неуспесите, и тешките услови. Се борат со бирократски лавиринти, недоречени закони, партиски притисоци, приватни интереси. И не се откажуваат. Тие се носителите на промени.

    „Што е најголемата маана на овој начин на згрижување. Изолираноста! Сегрегацијата од општеството. Установите , по дефиниција, тоа во теорија го имаме, значат изолација на луѓето за кои се грижите од заедницата, од средината во која што живееле.Тие не добиваат поддршка, во својата природна средина, во своето природно опркужување, туку напросто се преселени, преместени, во една, би рекол, прилично безлична установа“.

    Деинституционализација. Де – институцио – нализација.

    Теоретски – нешто што се решавало преку установа, да се реши на поинаков начин.

    Во пракса – преместување на луѓето згрижени во големи социјални установи во мали групни домови.

    Во средината каде што луѓето живеат. Во земјава има околу 2.400 луѓе во 16 институции.

    Треба да се распределат во групни домови, дневни центри и други непосредни установи да се распределат во домови од по 5-6 луѓе.

    „Знаете, во установата луѓето немаат право на избор, немаат право да донесат основни одлуки во својот живот. Има редослед на кога треба да се стане, кога треба да се јаде, се знае менито за секој ден во неделата, многу често е ограничено и движењето надвор од установата“.

    Институциите имаат строги правила, дневен распоред, време за јадење, спиење, хигиена, без многу избор и слобода. И некој треба да живее така само затоа што е различен. Тоа е особено неповолно за децата. Затоа приоритет е да се преместат децата до три години, па другите деца, па возрасните, но плановите се прават паралелно. Малку треба за да се види голема позитивна промена.

    „Гледате еден поинаков сјај, поинаков израз на лицата, гледате деца! Кога се во институција, имам барем јас лично чувство дека пред да го видите детето, ја гледате попреченоста. Тоа е многу битна разлика“.

    Уште подобри се промените кај оние што одамна биле деинституционализирани. Пред 10 години околу 60 лица ја напуштиле Демир Капија и отишле во групни домови. И тогаш Влатко Лазовски бил дел од проектот. Се уште ги сретнува првите осуммина што ги преселил во Скопје.

    „И кога ќе ги видам колку на убаво се промениле, како просто функционираат и се движат во градот и дел од нив имаат некакви работни ангажмани, за жал не се вработени вака, ама, ми е многу, многу драго“.

    Корисник преселен пред 10 години го прашал Владимир: Дали се уште ја чуваш убавата кола?

    „Јас никогаш не сум имал убава кола, можеби била службена“

    „Не не, убавата кола што ме возеше кога си одев од Демир Капија“.

    „Колата беше лада од моите родители. И тогаш разбирам дека целиот тој чин веројатно, значењето на тој чин придонело да му се види колата убава или не знам“.

    Деинституционализацијата нема само убави приказни. Таа е голема промена и потенцијално голем стрес и за корисниците, и за вработените, но и за новата околина. Случајот со селото Тимјаник го покажа тоа. Тој е еден од многуте примери што на Лазовски му покажале дека општеството треба да ја надминесвојата попреченост за прифаќање на различностите.

    „Најголемата фрустрација на некој начин и најголемата мака во работата е кога се соочувам или ги гледам од прва рака предрасудите што ги имаме во општеството“.

    Мал групен дом во Неготино. Сместени се пет деца, кои добиваат 24-часовна грижа. Исто како во домашни услови. Имаат свое катче, свои предмети, свој живот.

    Луѓето од ранливите групи треба да добијат услови какви што заслужува секој човек. И тоа не е само хуманост или алтруизам, туку стандард кој ако се постави, ќе биде корисен за сите. Од една многу едноставна, но често заборавена причина.

    „Групите на оние кои се изоставени се менлива работа. И менлива… И во животот може да западнеме во некоја од тие групи кои се исклучени. Еве на пример, каков е односот на општеството кон постари, кон повозрасни лица“.

    Поради тоа, не треба да се променат само условите, туку и сфаќањата.

    „Често вака во јавноста па и во приватни разговори може да чуете луѓе кои ќе речат – да, ние  сме многу солидарно општество, и ете донираме по телефони за вкави акции такви акции. Прашањето како се грижиме за ранливите групи луѓе, не е прашање на милосрдие. Ние како општество мораме тоа да го решиме системски. Тоа е прашање на права. Тоа е баш одговор на прашањето во какво општество живееме и во какво општество сакаме да живееме“.

    Деинституционализацијата е сложен процес.

    Бара многу труд и вложувања.

    Кога ќе се спроведе, треба да се одржува.

    Затоа борбата за правата на штитениците никогаш не може да запре.

    И не смее да ги исклучи оние што најдобро ја познаваат проблематиката.

    Катерина Спасовска Трпковска

  • Уникатни поединци со големо срце

    За реалната вклученост во општеството на лицата со попреченост, треба постојано да се подигнува јавната свест во заедницата. За таа цел на плоштадот Македонија се одржа хуманитарна манифестација.

    Настанот беше дел од проектот „Еднаков пристап за лицата со инвалидност, хендикеп, попреченост низ услужно учење“, во организација на Македонско-американската алумни асоцијација. Учествуваа лица со посебни потреби, но талентирани за пеење, сликање, спорт…

    Балкон 3 низ фотографии ви ја пренесува атмосферата на плоштадот:

    Желба, упорност, решителност
    Најмалите со музика и игра за еднакви права на лицата со хендикеп
    Свест за нивно гарантирање и унапредување
    Амбасадорот на САД Пол Волерс и златната параолимпијка од Лондон Оливера Наковска Бикова..                                                             Волерс: `Се радувам за Вашиот успех. Вие сте пример и мотивација за сите граѓани на Македонија`.
    Маја Иванова, сопруга на претседателот на Р. Македонија Ѓорѓе Иванов:                                                                                                                                                         `Треба да се фокусираме на нивната личност, а не на нивниот недостаток`..
    Амбасадорот Волерс со задоволство поразговара со присутните
    Најголемите поддржувачи на проектот,  Иванова и амбасадорот Волерс
    Аплауз за учесниците на манифестацијата
    Иванова внимателно ја следи младата уметничка
    Природа…

    Фото: Хусамедин Гина