Balkon3

Tag: поинаква перцепција

  • ДА ТИ НАЦРТАМ: ПОИНАКВА ПЕРЦЕПЦИЈА – ВО СВЕТОТ НА ПТИЦИТЕ

    ДА ТИ НАЦРТАМ: ПОИНАКВА ПЕРЦЕПЦИЈА – ВО СВЕТОТ НА ПТИЦИТЕ

    Ова е научно-фантастична приказна. Ја измисливме со причина.

    Во далечната иднина, птиците еволуирале и станале разумни суштества. Почнале да комуницираат со јазик како и луѓето, да ги разбираат нештата на ист начин како и луѓето, да одат на училиште, да користат пари, да имаат лични документи, да формираат здруженија и политички партии и да влијаат врз општествениот живот и носењето одлуки.

    Но птиците биле многу побројни, па нормално нивните гласови доминирале. Законите и одлуките се правеле според нивните потреби и можности. Парите од даноците се трошеле за да се направи тоа што нив им треба. Веќе не биле потребни улици и патишта, само столбови со стојалишта за одмор. Не требале големи влезови во зградите, туку ситни отвори кај покривите. Немало причина да се косат тревите и грмушките, зашто на птиците не им пречеле.

    По некое време, за да може да се најде работа, да се заработува за живот, да се добие образование, да се учествува во политиката за да се носат одлуки – за сето тоа била потребна способност за летање. Кој не знаел да лета, не можел ниту нормално да се движи низ просторот зашто имало многу пречки. Летањето било основен стандард, почетен услов за нормален живот.

    Луѓето се нашле во небрано. Зградите без влезови им биле непристапни, теренот без улици неповолен за движење, училиштата и факултетите недостапни, а работните места далеку над нивните физички можности. Да, вертикално над нив. Се обиделе да го кренат гласот за да се донесат и да се спроведат закони што нив им одговараат, но не успеале.

    Сепак, птиците иако биле презафатени со водењето држави, бизниси, културни, спортски и други случувања, тие генерално биле добри и обѕирни. Виделе дека луѓето немаат исти способности со нив, па ангажирале птици-експерти за да им ги решат проблемите.

    Експертите нашле решенија. За луѓето ќе се направат посебни простори каде што ќе има улици, посебни згради со влезови, ќе им се дадат дронови за да прелетаат до некаде ако мораат. Наоколу постојано ќе има медицински птици и помошен птичји персонал што ќе внимава луѓето постојано да бидат убаво згрижени.

    Но луѓето рекле – ние не сакаме да бидеме згрижени, сакаме да живееме како вас, да се движиме каде што сакаме како вас, да влеземе секаде како вас, да добиваме работа и да заработуваме за себе. Не сакаме да бидеме со посебни потреби. Не можеме да летаме, но нашите желби и потреби се обични, исти како и вашите.

    Тука завршува научно-фантастичниот дел од приказната. Ова не се случува во далечната иднина, туку денес, насекаде околу нас. Секој блокиран тротоар или раскопана улица во нашиот свет за луѓето со физичка попреченост се како немањето никакви улици во светот на птиците. Секоја непристапна зграда во овој свет е како секоја зграда без влез и со дупка на таванот во птичјиот свет.

    Кога луѓето со попреченост добиваат специјален третман одвоен од другите луѓе, и кога социјалната помош се гледа како главен на грижа за нив, тоа е исто како згриженоста на луѓето во светот на птиците. Особено кога за нив одлучуваат само луѓето без попреченост, а тие се непретставени. Исто како птичјите експерти.

    Затоа, целта не треба да ни биде да се задоволат посебните потреби, туку повеќе труд и општествена солидарност за да се задоволат обичните потреби. Еднакви можности за сите да ги развијат своите способности до максимум и да придонесат за општеството.

    Катерина Спасовска Трпковска

  • ДА ТИ НАЦРТАМ: ПОИНАКВА ПЕРЦЕПЦИЈА – ПОДЕЛЕНИОТ ГРАД

    ДА ТИ НАЦРТАМ: ПОИНАКВА ПЕРЦЕПЦИЈА – ПОДЕЛЕНИОТ ГРАД

    Ова е приказна од секојдневието. Ја напишавме со причина.

    Во еден град живееле многу луѓе. Тие не биле исти. Поточно, воопшто не биле еднакви. На прв поглед имало две групи. На едната страна биле луѓето што имале се што ќе посакаат, а на другата луѓето што го имале тоа што им треба, но не го добивале тоа што го сакаат.

    Посебните луѓе живееле во високите згради во центарот или во големите куќи на ридот. Обичните луѓе живееле во квартовите околу нив. Секој ден тие можеле да гледаат како живеат посебните и колку повеќе нешта им се овозможени.

    Гледале како на посебните им е дозволен влез во секој ресторан, кафуле или ноќен клуб, како вратите широко им се отвораат уште пред да се приближат до местото. Гледале како тие можат да отпатуваат во секоја држава. Не само што не морале да размислуваат за трошоците, туку немале проблеми ниту со визите или со други документи. Гледале и како тие можат да учат во секое училиште или факултет, дури и ако не се целосно подготвени за тоа.

    Но само гледале. Тоа било далеку од нив. Во ноќниот клуб за нив се кревала раката на вратарот, кој ретко ги пуштал внатре. За да отпатуваат некаде требало да пополнат многу документи, да платат многу пари, без да знаат дали ќе бидат вратени од амбасадата или од границата. За да се запишат на факултет или да добијат работа, морале да се борат со петмина кандидати за едно место.

    На обичните ова воопшто не им било пријатно. Пред нив постои свет кој можеле само да го гледаат. Им требало многу труд и мака за да бидат дел од него, и тоа само на кратко. Се чувствувале исклучено.

    За сето тоа време, некои стоеле отстрана и ги набљудувале обичните луѓе. Секој ден можеле да гледаат колку повеќе нешта им се овозможени на нив. Нешта што им биле недостапни на овие набљудувачи.

    Гледале како обичните можеле да одат во продавница и да си го купат тоа што им треба. Гледале и со која леснотија тие влегувале во која било институција за да ги земат своите лични документи или други документи што им требале. Гледале како обичните, додека се деца, можеле да одат во кое било училиште и да посетуваат настава.

    Но само гледале. Тоа било далеку од нив. Тие не се чувствувале, туку биле исклучени. Продавниците освен што биле непристапни за нив, тие залудно би влегле внатре зашто не можеле да заработуваат и не можеле да го купат ниту тоа што им треба. Понекогаш и личните документи им биле недостапни поради бирократски пречки, а без документите можеле да бидат само невидливи, фантоми. За нив имало едно училиште и немале друг избор.

    Тука не завршува приказната, бидејќи ова е секојдневие. Тоа се менува, но тешко и бавно. Животот на луѓето од различните социјално ранливи категории е полн со толку многу предизвици што на обичниот човек му се тешко замисливи. Без разлика за кои категории станува збор – лицата со попреченост, лицата во социјален ризик, луѓето без документи, без дом, со мала или без никаква системска заштита.

    Тие мораат да вложат многу труд и мака за да го добијат она што повеќето други го земаат здраво за готово. Но тие не се стигнале самите таму каде што се – во најзафрлените ќошиња на градот. Постепено биле потиснати таму во борбата да се добие што повеќе, во која не можеле да учествуваат.

    Затоа е одговорност на сите е да не гледаат само на едната страна, туку да го свртат погледот и кон другата. Да направат колку што можат за да ги вклучат исклучените, не само со директна помош, туку и со подобрување на системот. Бидејќи и на маргините има потенцијали кои ако се остварат, ќе биде подобро за сите.

    Катерина Спасовска Трпковска

  • ДА ТИ НАЦРТАМ: ПОИНАКВА ПЕРЦЕПЦИЈА – ЧУДНИТЕ ЕТИКЕТИ

    ДА ТИ НАЦРТАМ: ПОИНАКВА ПЕРЦЕПЦИЈА – ЧУДНИТЕ ЕТИКЕТИ

    Ова е приказна без смисла. Ја измисливме со причина.

    Луѓето во една земја развиле невообичаена навика. Почнале да се распознаваат меѓу себе единствено според нештата што ги прават различни од другите. Според нешто на нив што е несекојдневно, необично, чудно. Нешто што може да се залепи како етикета.

    Па така Гого почнале да го викаат Гого со големиот нос, Нана станала Нана со бушавата коса, а тука биле и Тио со кривите очила, Бобо со дебелите прсти, Ниа со долгиот врат и другите. Сите различни и сите препознаени само по разликите.

    Оваа навика толку многу се проширила што по некое време дури и личните имиња станале непотребни. Луѓето кога разговарале едни за други зборувале за тој со ретката брада, таа со долгиот мал прст, тој со накривеното лево уво. Дури и ако немало некоја физичка особеност што можела да се види, се наоѓала некоја поинаква. Па во дружината се придружиле и таа што гласно зборува, тој што нема смисла за хумор, таа што е постојано нерасположена, тој што оди многу брзо, и многу други.

    По неколку години, отпаднале и заменките. Сега во земјата ги имало само густите веѓи, долгите раце, длабокиот глас, брзозборецот, сериозниот. Се станало многу чудно. Како луѓето да ги снемало и да останале само нивните различности. Нивните карактеристики што ги правеле поинакви од другите како да станале целиот нивни идентитет. Но бидејќи се се одвивало постепено, луѓето воопшто не обрнувале внимание на тоа. Им било нормално. Не ни забележиле колку голема станала промената.

    Толку многу се нормализирало препознавањето на луѓето според нивните разлики, што институциите дури почнале да им издаваат лични документи со такви називи. Лична карта за краткото стапало, пасош за белата коса, здравствена книшка за смешниот. Луѓето ги земале своите документи и се препознавале во нив, а ги препознавале и другите.

    Еден ден својата лична карта ја чекал човекот со жолти мустаќи. Седел во чекалницата и на разгласот слушнал – „жолти мустаќи на шалтер број 7, ве молам“. Станал и малку се збунил. Зарем тоа е тој? Зарем тоа е се што е тој? Одеднаш извикал – „јас не сум само моите мустаќи, јас сум комплетна личност“! Одеднаш настанала штама. Сите го погледнале. Како да отворил нов хоризонт. Прво им бил чуден, но потоа виделе дека бил во право.

    Кратко време потоа чудната навика ја снемало. Повторно се се вратило по старо. Личните имиња се вратиле во употреба, а луѓето се гледале едни други како комплетни личности. Не само како носители на некоја невообичаена карактеристика.

    Тука завршува измислениот дел од приказната.  Вака изгледа секојдневието на голем број луѓе со попреченост, кај кои прво ја гледаме попреченоста, а потоа човекот. Вака изгледаат лицата кај кои прво се препознаваат пречките во развојот или други специфични состојби, секоја со свој медицински назив. Сите тие се комплетни личности. Со свои имиња, со припадност кон семејството и пошироката заедница, со свои желби, интереси, размислувања, со сите карактеристики што ја дефинираат секоја личност.

    Зарем заслужиле да бидат гледани како поинакви само затоа што имаат некоја карактеристика различна од другите? Секако дека не заслужиле. Затоа нивните состојби треба да се гледаат само како состојби, а не како нешто што ја дефинира целата личност.

    Катерина Спасовска Трпковска