Tag: традиција

Малта – Земја на дрвените балкони

Балконите не се само отворени издадени делови од куќа или зграда, кои служат за на нив да го испиете утринското кафе, да испушите цигара, да ѕирнете преку оградата на соседот или да ги прострете испраните алишта. Балконите имаат многу поголемо значење. Тие се сведоци на историјата на секоја земја и секој град. Од нив можете да откриете многу за традицијата, верувањата и обичаите на луѓето во една земја.

Можеби најдобар доказ за тоа е Малта – земјата на дрвените балкони. Секој кој барем еднаш прошетал по улиците на Ла Валета добро знае за што зборуваме. Изобилство од бои, материјали, текстури и декоративни мотиви се главната причина што токму балконите се едно од најмаркантните обележја на оваа островска земја.

Има различни приказни за нивното потекло. Едни велат дека се од турско, други од арапско, а трети од шпанско потекло. Иконографските докази укажуваат дека првите два балкона затворени со дрво и стакло во Малта се направени во 1679 година на Grandmaster’s palace, објект кој денес е седиште на Претседателот на државата.

Веќе во 18-от век дрвените балкони стануваат мода низ цела Малта. Овој нов елемент имал големо влијание врз естетиката на малтешката архитектура, бидејќи многу балкони биле додадени на постојните објекти, додека речиси сите нови згради во 19-от век имале дрвени балкони.

Популарноста на овие балкони никогаш не исчезнала, но во последните децении многу жители на Малта, пред се` од финансиски причини, дрвените балкони ги замениле со копии од камен или алуминиум. Со цел да ја спречи ваквата појава и да ги зачува традиционалните вредности, државата во 1996 година донесе одлука да им дава финансиска помош во висина од 60 отсто од трошоците на сите граѓани кои ќе ги реконстуираат старите или ќе ги заменат новите со традиционални дрвени балкони.

Текст: Балкон3

Фото: Бојан Трајановски

October 3, 2013
Бројаница – „Рачна мастика“

Научното истражување направено во Америка докажало дека малите зрна (бројаниците) кога се наоѓаат во човечката рака ја намалуваат нервозата, стресот, и го нормализизираат крвниот притисок.

Бројаницата која денес е неопходен прибор на мажите за првпат е изработена во 800 година п.н.е. Луѓето денеска не ги испуштаат од раце за да ја заборават тагата, безнадежноста, а истовремено да го потрошат и слободното време.

Според една компилација од различни извори, бројаницата се користи речиси 2.800 години. Во историските евиденции стои дека бројаницата првпат се користела како средство за богослужба во 800 година п.н.е, од страна на хинду Брахман свештениците. Во минатото, бројаниците се правеле од одредени делови на животни, кои се ределе на јаже. Бројот на бројаниците се разликува од религијата. Најчесто се состои од 33 или 99 зрна.

НЕ Е САМО СРЕДСТВО ЗА ОБОЖУВАЊЕ

Бројаницата не е само средство за обожување, исто така се користи и како средство за рекреација и забава. За време на отоманскиот период изработката на бројаници станува уметност. Таа започнува во 17 век, а според некои извори, својот врв го достигнува во 19 век. Во минатото, прекрасните бројаници кои се изработувале во Истанбул се испраќање во Мека и Медина за времето на аџилакот. Истите извори велат дека уметноста за изработка на бројаници исто така била развиена и во Самарканд (Узбекистан) и Иран.
Треба да се спомене дека на крајот на 19 век во Капали Чаршијата во Истанбул имало повеќе од 300 тезги (дуќани) кои продавале бројаници.

БРОЈАНИЦАТА И ТУРЦИТЕ

Според производителите на бројаници, Турците не се откажуваат од старите навики, па така во последно време интересот за бројаницата е многу зголемен, а особено кај женската популација. Статистиката вели дека 70-75 остсто од Турците користат бројаници, таа е буквално интегрирана меѓу турскиот народ. Во Турција генерално секој маж има бројаница. Таа во Турција се нарекува и „мастика за раце“.

Бројаниците најчесто се изработуваат од коска, камен, абанос, змиско дрво, розово дрво, слонова коска, рог од носорог, коска од камила, бисер, килибар, тиркиз (син камен), злато, сребро, различни дрва и камења, па дури и од дијаманти. Според изработувачите, најголем интерес има за бројаниците изработени од скапоцени материјали и скапоцени камења.

КАРНЕОЛОТ НОСИ СПОКОЈСТВО И МИР, КИЛИБАРОТ ОВОЗМОЖУВА ПОЛЕСНО ДИШЕЊЕ

Постои верување дека бројаницата изработена од карнеол дава спокојство и мир, релаксира и лекува од вознемиреност. Килибар каменот пак штити од уроци, добра е за несоница, исто така ја собира енергијата од телото и овозможува полесно дишење.
Бројаницата кај некои луѓе е навика која преминува до степен на зависност, кај некои пак како аксесоар е дел од облека. Исто така може да биде спомен сувенир од татко или некој близок пријател. Кај некои секти, бројаницата се смета за скалило преку кое може да се стигне до Господ.

July 23, 2013
Вкусно и пенасто турско кафе– повеќе од пијалок

Дали некогаш сте пробале вкусно и пенасто турско кафе? Тоа секако е еден од најпопуларните традиционални пијалоци во мојата татковина Турција и јас го обожувам ритуалот и целосто искуство. Во Турција имаме поговорка “Bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardır” што значи дека „Сеќавањето за добра шоља турско кафе трае 40 години”.

Турското кафе е пијалок за пријателство, ако ви го понудат овој традиционален пијалок каде и да сте во Турција, кога ги посетувате пријателите или семејството, во дуќаните, додека чекате во банка, на фризер…Си земаме пауза да уживаме во овој магичен пијалок со некој пријател или со семејството или едноставно размислуваме со секоја драгоцена голтка.

Турското кафе се прави од 100 % Арабика зрна кафе кои треба соодветно да се испржат и да се сомелат во фина форма. Кога ќе се зготват соодветно тогаш се создава вкусна пена која е есенцијална за секоја шоља турско кафе. Мојата мајка е вљубена во дневната доза на турско кафе која мора да ја намали на само една дневно. Ако е во некое кафуле таа секогаш на шармантен начин го прашувал келнерот “Bana güzel köpüklü kahve lütfen” што значи “Турско кафе со убава пена на врвот, ве молам; тоа е нејзиното дневно частење во кое темелно ужива во таа една единсвена шоља која ја пие со насмевка на лицето.

Иако турското кафе за прв пат се одгледувало на јужниот крај на Арапскиот полуостров, славата во Европа била пренесена преку Отоманската империја. За само неколку години откако било пренесено во Европа, само во Истанбул се појавиле стотици места каде се служело кафе, а пиењето на кафе станало толку важен дел од секојдневниот, но и од церемонијалниот живот на Султанот. Неговиот сет за кафе бил секогаш носен за време не официјалните процеси во империјата. Секое богато семејство имало слуга чија единствена задача била да подготви кафе, а според законот , ако сопругот не и обезбеди на сопругата кафе тогаш има можност да се разведе.!

Кога јас бев мало дете, мојата мајка ни правеше турско кафе со многу млеко како и нике како деца би се придружиле на ритуалот заедно со нив. Понекогаш од забава го превртувавме филџанот со кафе наопаку откако ќе го испиевме за да ни ја претскажат иднината. Мојата мајка секогаш гледаше весели работи во филџанот, па ако видеше птица ќе ми речеше дека тоа се добри вести, ако имаше тесни линии дека ми претстои патување, ако има коњи дека тоа е добра среќа… Никогаш не се појавуваа лоши работи и секогаш сакавме да ја слушаме нашата мајка, а тоа беше пропратено со невини кикотења.

Кога во април го посетивме Ефес и застанавме да направиме пауза се потсетив на ова сеќавање од детството и нарачав и турско кафе. Откако го испив го превртев филџанот наопаку, во исчекување да видам каква судбина ме чека. И на мое изненадување навистина забележав фигура на коњ во филџанот (можеш ли да го видиш?). Со нетрпение ја очекувам среќата која ми претстои.

Како да се приготви вкусно турско кафе

Еве како се приготвува добро турско кафе. Се надевам дека некогаш ќе го вкусите овој специјален пијалок ако досега не сте го пробале бидејќи за нас тоа е повеќе од само пијалок.

За да се приготви турско кафе потребна ви е соодветна опрема: специјален сад наречен ѓезве со долга рачка, мали филџани за кафе во турција познати како “fincan” како и направа за мелење на кафето. Значајна е големината на ѓезвето. Тоа мора да може да собере двојно повеќе од водата која ја ставате за да има место горе да се крене пената.

Има различни големини на ѓезвето во зависност од тоа за колку луѓе сакате да подготвите кафе. Добро приготвено кафе мора да има пена на врвот па не може да очекувате најдобри резултати ако подготвите кафе за двајца во ѓезве кое собира кафе за четворица.

Во вашето ѓезве ставете по еден филџан вода за секое кафе што сакате да го приготвите-1 полна мала лажица кафе и една мала лажица шеќер или помалку. Традиционално треба да се знае претходно со колку шеќер го сакате кафето на пример “az sekerli” (со малку шеќер), “orta sekerli” (средно), or “sekersiz” (без шеќер). Скокнете го шеќерот ако повеќе сакате така. Промешајте добро, ставете го ѓезвето на слаб оган и чекајте пополека да зоврие.

Кога пополека ќе почне да зоврива тогаш пената се формира на врвот. Токму пред да прекипе тргнете го ѓезвето од огнот. Потоа ставете од пената подеднакно во сите филџани. Ставете го повторно на огнот и поделето го подеднакво кафето во филџаните.

Со кафето најчесто оди и локум. Заедно се совршен пар.

Afiyet Olsun, Се надевам дека ќе уживате.

Ozlem Warren

http://ozlemsturkishtable.com/

(Текстот е објавен во соработка меѓу Балкон3 и Ozlem Turkish Table)

July 14, 2013
Фотограф кој ја зароби неверојатната убавина на селата во Грција

Како глас кој како да извира во вашата душа е повикот да го посетите родниот крај на вашите предци. Го чувствувате најпрвин како безначаен шум кој по некое време станува се погласен и погласен, а вашата желба да го послушате станува се поголема. Неверојатна промена во животот може да ви се случи, ако се покорите на тој глас и отидете во потрага по вашите корени. Токму ова го доживеал големиот фотограф Константин Манос, државјанин на САД чии родители, дедовци и прадедовци се со потекло од Грција. Иако роден во САД сепак Манос отсекогаш слушал за селото на неговоите родители, за риболовот, за животот во тоа магично место каде времето небаре застанало.

Неговата потрага по корените во Грција пред повеќе од 50 години ја донесе можеби најдобрата колекција на фотографии од грчките села која некогаш е направена.

-Моите родители се Грци кои живееле на село на мал остров во Мраморното море во Турција. Тие биле бегалци. Во текот на моето детство секогаш слушав приказни за таканареченото chorio односно селото. Во 1961 година конечно дојде денот кога почувствував должност да го посетам селото на моите родители.-вели за Балкон3 фотографот Константин Манос.

Кога за прв пат стапнал на грчка територија во него веднаш не се разбудила инспирацијата за фотографирање туку постепено ја барал.-Некаде на почетокот од 1962 година сфатив дека најдобрите фотографии можам да ги направам на изолираните и сиромашни села. Конечно падна одлука да фотографирам само во села каде нема струја-објаснува тој.

Го запрашавме како би изгледало неговото прочуено „Greek Portfolio“ ако денеска замине во Грција.

-Не може ваква збирка да се направи во денешно време. Селата од 1962-1963 година се многу различни места денеска. Ако денес би заминал да фотографирам во оваа земја тогаш би заминал во Атина која е огледало на денешната Грција-ни одговара фотографот.

Се сеќава дека најуникатното и најавтентично село во Грција било селото Олумбос кое се наоѓало на врв на планина на островот Карпатос.

-Беше перфектно село замрзнато во времето. Жените носе традиционални носии секојдневно, а сите тие носии и сета облека беше зачувана одлично. Се сеќавам дека живееја во еден свој свет-вели Манос.

Со својот омилен апарат од марката „Leica“ Манос го има прошетано целиот свет, но признава дека освен во Грција не сликал на друго место на Балканот.

-Секогаш одбирам да работам на места каде имам лична емотивна поврзаност. Сум имал многу возбудливи моменти во мојата кариера и многу слики минале низ мојот објектив. Сепак најемотивен момент беше кога фотографирав погреб во јужен Пелопонез. Почувствував морници небаре сум во времето на античка Грција-се сеќава Константин Манос.

Фотографиите на овој значаен автор денес се изложени како постојана колекција во неколку престижни светски музеи како тој во Њујорк, Хјустон, во Атланта, Бостон, Париз, Атина…

Балкон3 во неколку продолженија ќе ги ви прикаже најдраматичните и најинтересните колекции на фотографии направени од Константин Манос-фотографот кој со своите дела ја зароби убавината на селата во Грција.

July 12, 2013
Србија два пати слави Нова година

Во Србија на 1 јануари не пристигнува Новата година. Ако секаде во светот со големи фанфари на 31 декември се испраќа старата година и со насмевки, бакнежи и прегратки меѓу најблиските се дочекува новата, во Србија тоа како да не е случај. И во оваа земја вечерта на 31 декември, како и секаде во светот, сите гласно одборјуваат и извикуваат „10 ,9 ,8 ,7 ,6 ,5 ,4 ,3 , 2 ,1 , среќна Нова година!“.

Но, сепак, дел од српските граѓани би кажале дека, 1 јануари е само формалност, колку да се биде дел од глобалните трендови кои се немилосрдни кон традицијата. А традицијата во Србија вели дека старата година не си заминува на 1 јануари. Многумина ги чуваат и старите календари по овој датум чекајќи да дојде 14 јануари кога ја слават таканаречената Српска нова година или пак како што е позната во Македонија-Стара нова година. За Србите токму на тој ден започнува првиот ден од годината, па деновиве забрзано се подготвуваат, купуваат намирници, ја штелуваат пиротехниката, ги „светнуваат“ домовите во очекување на гости.

Всушност на 14 јануари многу православни народи ја дочекуваат Новата година. Ако по Грегоријанскиот календар дента е 14 јануари, според стариот Јулијански календар тогаш всушност е 1 јануари односно првиот ден од годината. На Балканот овој ден покрај во Србија се слави и во Македонија, во Црна Гора, а и во делови на БиХ и во Хрватска. Листата ја надополнуваат Русија, Белорусија, Украина, Молдавија, Грузија… Но, и покрај тоа, на Балканот најзагреани за Старата нова година се Србите. Плоштадите во градовите во оваа земја се уште се украсени со новогодишни светилки и елки, а дел од нив се подготвуваат за организираните дочеци кои се спектакуларни исто како и за 1 јануари.

Бранимир од Белград објаснува дека станува збор за традиција која се почитува иако во Србија Новата година се слави како и секаде во светот. „И Српската нова година се одбележува со прослави, концерти на плоштадите, но пред се станува збор за традиција и посебност односно нешто што е наше и специфично, би рекол интимно“, објаснува белграѓанецот.

Тој вели дека и телевизиската програма е прилагодена и се слична како онаа на Нова година, но, сепак признава дека голем дел од емисиите се всушност реприза од 1 јануари. „За мене и за останатите Срби славењето на Српската нова година е одржување на традицијата и покажување на една особеност, специфичност. Всушност во ова време кога животот е забрзан, динамичен и во време кога постои глобална хистерија за празниците ние имаме нешто автентично кое го славиме во кругот на најблиските“, додава Бранимир и на шега вели дека на 14 јануари се пука повеќе од оружје, за разлика од 1 јануари кога главна е пиротехниката односно петардите.

Со него се согласува и Ивана (31) од Пирот, секако не за пукањето од оружје, туку за фактот дека Српската нова година е интимна прослава, во кругот на семејството. „Иако еуфоријата е поголема за „стандардниот“ дочек на 31 јануари сепак Србите масовно, по традиција, ја слават и Српската нова година која се чека вечерта на 13 јануари. Сепак, тоа е многу поскромна прослава, главно во домашна атмосфера, со пријателите и семејството. Има и голем број на понуди за дочек во клубовите, на плоштадите, по рестораните… Колку се држиме до оваа традиција говор и фактот што Владата на Србија за прв пат предложи годинава 14 јануари да биде неработен ден“, вели Ивана. Таа на шега вели дека и менито е исто како за Нова година па некои само го подгреваат прасето кое им останало на 1 јануари. Како и да е, Србите, но и сите оние кои два пати ја дочекуваат новата година имаат двојна можност за забава, но пред се за дружење со најсаканите. Подобро е два пати да се слави отколку еднаш.

Среќна Стара нова година!

January 13, 2013
Чаликли – Една искрена приказна

Поговорката `ако ја споделиш болката таа ќе се намали, ако, пак, ја споделиш радоста таа ќе зголеми` најмногу одговара токму за селата. Во тоа се уверивме, кога по повод Меѓународниот фестивал на пролетни веселби го посетивме селото Чаликли, Валандовско.

Искрените, љубезни и гостољубиви домаќини гостите ги пречекуваа уште на самиот влез на селото. Возбудата и радоста да се биде домаќин на фестивалот ја споделуваа со сите гости.

Објективот на Балкон3 ги забележа следните моменти…

Бабичка, најстарата жителка во селото

Шумар, збунет од големата гужва

фестивалот се следи со големо внимание

домаќините највесели

фолклорна група од Украина

Нешто мора и да се заработи

Зурлата се тестира

дел од куќите се напуштени

Традиционален фустан од Валандовскиот регион

Традиционалниот фестивал за жителите на Чаликли, покрај возбудата од запознавање со нови лица и среќавање со подалечни роднини, претставува голема одговорност. Од една страна да се задоволат гостите, од друга страна пак за неколку дена да се престави традицијата на јуруците кои живеат во источниот дел на Македонија. (Х.Г.)

August 16, 2012
Ден на различности

Под мотото „Различни, но еднакви“ преку традиционални јадења и танци од различни етнички заедници, спој на модерното и традиционалното, беше одбележан денот на различностите во Тетово.

Прославата на овој ден, поинаков од другите, кој веќе преминува во традиција, ја рефлектира културата на сите заедници кои живеат во Тетово. Соживотот и толеранцијата се клучен фактор за подобра иднина, а тоа е вистинската вредност на секое општество.

Зоран Димовски

June 12, 2012
Бит Пазар – вековна традиција

„Со својата долгогодишна традиција пазарот сеуште е една од институциите која се спротивставува на технологијата и модерниот живот во една метропола.“

„Тука се мери точно“. Така пишува на една од тезгите, полна со банани, во најпознатиот, најстариот, најпосетуваниот скопски пазар, Бит Пазар. Креативност да се продаде килограм повеќе или пак „шпиунирање“ на другите колеги, конкуренти. Тоа е тешко да се предвиди, но едно е сигурно, такво нешто не би можело ни да се замисли во другите балкански и светски пазари. Тоа е одлика само на нашиот Бит Пазар.

Таа реченица беше доволна да ме интригира да пишувам за скопскиот феномен. Да, сега е вистински прилика, Бит Пазар, да излезе на новиот Балкон3 и да ги поздрави своите потрошувачи.

ПАРКИНГOT – СЕ УШТЕ РАК РАНА

Тоа е само една од многуте карактеристики, коишто Бит Пазар го прават да стане посебен, нераздвоен дел од животот на голем број луѓе. За да се запознаеме со другите особености на пазарот, се разбира, одиме да „пазариме”.

Од дома тргнувам со вепосипед. Затоа што пазарот сеуште нема паркинг за автомобили. Паркингот претставува најголем проблем и за продавачите и за муштериите, но со години наназад ништо не се презема за да се реши проблемот. Затоа пак тука е пајакот како незаменлив дел од пазарскиот инвентар.

Во пазарот влегувам од средниот влез од страната која гледа кон битпазарската поликлиника. На самиот влез се забележува празот. Наредени се нешто слично на почесната гарда за пречек на странски делегации. Во став мирно ги поздравуваат потенцијалните муштерии.

Уште на самиот прв чекор откако ќе влезеш во пазарот веќе сосема тие јасно, да, срцето на Скопје чука токму во Бит Пазар. На пазарот денес сеуште главно се продава свежо овошје и зеленчук.

„Во моментот кога разговарав со господинот Салих, до тезгата се приближи средовечен човек, со насмевка во лицето, почна да прашува за квалитетот на црните маслинки. Потоа со еден прекрасен тенорски глас почна да потпевнува на италијански јазик“.

Како е чувството поголемиот дел од денот да го поминиваш токму во Бит Пазар, го прашуваме продавачот на јаболка, на самиот влез на пазарот. „Пазарот е многу шаренолик, секој ден имаме различни муштерии, различни муабети, претежно разговараме за спорт и политика„ вели тој, мерејќи три кила јаболка, кои чинат ни помалку ни повеќе, туку точно сто денари. „Килограм чини 35, ако сакаш пола кило, извини вагата не мери толку мали количини, одете во маркетите”, велат продавачите.

ГОДИНА НА РАЃАЊЕ – НЕПОЗНАТА

За време на владеењето на Отоманската империја, во селата, градовите и провинциите се одредувале посебни места наменети за јавните услуги. Секако во тоа спаѓаат и пазарите. Луѓето коишто својот имот не можеле да го носат на далечните места, го продавале токму на тие пазари. Поради намалените патни трошоци, производите на пазарот се продавеле по мошне ниски цени. Затоа потрошувачите покажувале голем интерес за пазарите. И денес не можеме да кажеме дека е нешто променето. Таа традиција продолжува и денес. Променето е тоа што во тогашно време пазарите се поставувале дневно. Денес веќе пазарот работи секојдневно, 365 дена во годината.

За историјата на пазарот разговараме со шеесетгодишниот Салих Ќемал, продавач на суво овошје, ореви, лешници, бадеми, леблебии и др. „На пазарот продавам повеќе од 15 години. Но пазарот ми е познат и многу пред тоа. Уште како дете од дома носев гранчиња од цвеќето здравец и ги продавав. Но, тогаш немаше тезги, продававме на земја“, се потсетува Салих.

„Прометот на пазарот не е како порано„ ни вели Салих, објаснувајќи ни дека откако се појавиле големите маркети, според него од 2004 година, прометот е многу намален.

Значењето на името Бит Пазар сеуште останува дилема. За некои луѓе името доаѓа од големиот број посетители, за некои пак од големиот асортиман на половната и евтината роба која се продава на пазарот. Инаку зборот `Бит` во турскиот јазик значи вошка. Бит Пазари постојат и во голем број други градови од Балканските земји.

ТЕНОРСКИ ГЛАС

На Бит Пазар може да сретнете луѓе од сите профили, од млад до стар, од маж до жена, луѓе од сите националности кои живеат во Македонија, поточно, таму можете да ги сретнете луѓе од целиот град. Во моментот кога разговарав со господинот Салих, до тезгата се приближи средовечен човек, со насмевка во лицето, почна да прашува за квалитетот на црните маслинки. Потоа со еден прекрасен тенорски глас почна да потпевнува на италијански јазик. Се работеше за оперскиот пејач, Никола Гагов, стален муштерија на Салих. „Тој ми е редовен муштерија. Секогаш кога купува потпевнува по некоја песна. Понекогаш може со тенорски глас да викне „Дај ми семкиии“, раскажува Салих.

Веќе е 16 часот. Бучавата на денот, викањето, пазарењето, боите, мирисот, полека се топат и исчезнуваат во темнината на ноќта. Завршува шопингот каде што луѓето се оддалечуваат од своите проблеми. Тезгите веќе се напуштени. Откако ќе се затемни, на пазарот останува амбалажниот отпад, скапаниот зеленчук и остатоците од овошјето.

На крајот од денот на сцена стапува персоналот одговорен за чистењето на пазарот. Вековниот Бит Пазар пак копнее по следниот ден, по новите доживувања.

Хусамедин Гина

March 7, 2012
Тетовското Кале – симбол на градот под Шара

Тетово, град сместен под живописната Шар Планина, место каде од секогаш се испреплетувале различни култури, религии, народи. Во репортажата на Балкон3 дознајте нешто повеќе за историјата, традицијата и културните обележја на Тетово. Најкомплексен културен објект кој претставува ретка убавина од минатото е тетовското Кале.

Оваа тврдина, обиколена со високи ѕидови, широки и до четири метри, ѕидани со бигор камен е подигната во 1820 година од Реџеп Паша и неговиот син Абдураман Паша, пред распадот на Османлиското царство. Уживајте во приказната за еден од најубавите градови во Македонија.

Зоран Димовски

December 10, 2011