Category: На Балкон

Балкон3 интервју со Раби Абу Калил – човек што ги премостува културите

Секоја култура е мултикултурна, уште откако човекот ја напуштил Африка и се проширил низ целиот свет. Верувањето во чисти култури е на некој начин фашизоидно, вели музичарот со потекло од Бејрут, додавајќи дека и слепото придржување кон традицијата е погрешно, зашто се` што е традиција денес, било револуција вчера, вели во разговорот за Балкон3, Рабих Абу Калил, човекот кој ги премостува културите.

Истокот и Западот се два различни света и култури, но тие понекогаш се среќаваат. Едно од местата каде што тие доаѓаат во контакт е музиката на познатиот Раби Абу Калил. Тој е еден од најпознатите виртуози на традиционалниот инструмент оуд и реномиран композитор чии интереси и жед за нова музика значително влијаеле врз она што го твори. Неговото сфаќање за музиката како средство за премостување културни бариери му помогнало да освои публика од сите меридијани. Самиот негов бенд се состои од музичари од различни поднебја, а тоа придонело дополнително да се збогати неговата музика. Минатата година по четврти пат настапи во Македонија, на фестивалот за етно музика во Битола, каде го промовираше изданието „Хангри пипл“ (Гладни луѓе), кое ги отсликува желбите и гладта на луѓето на денешницата за нормален живот.

– Вашата кариера е одбележана со преземање ризици, мултикултурални потфати што на крајот резултирало во посебна музика. Што беше тоа што ве инспирираше да направите нешто поинаку и да не се вкорените и ограничите себе си во рамките на една строга култура и традиција?

– Можеби тоа што го правам е резултат на тоа што можеби и сум вкоренет во својата култура. Мислам дека е тоа причината. Музичарите со кои настапувам, секој од нив е длабоко навлезен во своите култури од кои доаѓаат. Исто така, мислам и дека ова е единствениот начин на кој ова може да функционира односно еден да се чувствува удобно во својата култура, а потоа да може да ја надмине, со цел да направи нешто повеќе. Кога луѓето ми поставуваат прашања од типот зошто и како, што е нормално, јас навистина немам никаков план, дури не се трудам да направам нешто. За мене музиката е емотивно изразување, а не стилистичко. Поради тоа, нормално, се што ќе слушнам влијае врз мене. Се што ќе видам влијае врз мене. Се што ќе почувствувам влијае врз мене.

Но јас немав никаков план каде би вовел малку мултикултурализам. Едноставно само работев со музичари со кои можев да работам. Тие се погодија да бидат од сите страни. На пример, ако слушнам некој од Португалија дека добро свири, ќе кажам – супер, би сакал да соработувам со човекот. Тој звучи како некој со кого би можел да се поврзам. Јас долго време живеев во Германија, но многу малку работев со германски музичари бидејќи не мислев дека е неопходно да свирам со нив. Не дека се обидував да ги избегнувам, туку барав вистински личности.

А, кога се зборувам за мултикултурализмот, работите не се промениле уште од времето кога луѓето ја напуштиле Африка и се рашириле низ светот. Не постои чиста култура. Сите тврдења дека постои се на некој начин фашизоидни. Не постои ништо што е чисто. Сите се селеле од едно место на друго, Грците, Римјаните, секој и секаде. Во Либија можете да видите луѓе кои се русокоси. Дедо ми беше русокос и имаше сини очи, а тој беше роден во едно село во планините во Либан. Мултикултурализмот е основата на човечката култура. Без неа не би можеле да одиме ниту еден чекор напред. Погледнете ги Американците и нивната култура. Тоа всушност и не е култура. Тоа е група луѓе од сите страни на светот и кои се собрале поради своите интереси.

Како заклучок, средбите меѓу културите, односно меѓу луѓето од различни краеви на светот секогаш предизвикувало културите да растат. Погледнете го џезот – тоа е средба меѓу Европа и Африка. Целата Римска империја носела робови од сите страни. Во Рим, ако го гледате тој период, било врв на мултикултурализмот. Тие имале робови од сите краишта. Дури и императорите биле родум од различни краишта на империјата – Сирија, Германија, од секаде. И секој од нив додал нешто до работите кои таму постоеле. Така што, кога Мусолини дошол на власт и изјавил дека сака да ја сочува Италијанската култура да биде чиста, мислам, чекај малку, таа веќе беше мешавина од толку многу работи. Размислувањето дека работите треба да ги чуваме чисти е многу, многу погрешно. Ништо не расте кога работите се чисти. Дури и за кафето треба да ставите вода, млеко или шеќер. Ништо што правиме не е чисто. Дури ни емоциите не ни се чисти. Секогаш е мешавина од многу работи.

– Вашиот роден град Бејрут важел за космополитски град во 1960-тите и во 1970-тите кога вие сте живееле таму пред граѓанската војна. На кој начин животот таму влијаел врз вас?

– Мислам дека повеќе од растењето во Бејрут, навистина, влијаеше растењето со одреден начин на размислување во моето семејство. Татко ми потекнуваше од едно мало село во Либија и како што е случајот најчесто со луѓето кои доаѓаат од различни краеви од светот, тој беше заинтересиран за се. Тој изучуваше 8 јазици кои ги зборуваше сосема добро. Тоа не беше нешто што очигледно беше карактеристично во фамилијата бидејќи татко му работел со кожа. Но него не го интересирало тоа и воопшто не беше религиозен човек. Веројатно тоа ни помогнало да бидеме отворени за се. Ние воопшто не размислувавме дека сите сме различни, поради што тоа беше работата која допринесе да се почувствувам дека можам да се отворам и да земам се што ми треба и да го помешам тоа со различни идеи.

Втора работа е дека Либан во тоа време беше многу отворена земја. Всушност, целиот арапски свет беше многу отворен тогаш. Воопшто не беше како што е сега. Денеска кога се гледа на него првата помисла е нешто лошо. Можеби тоа е вистина, но тогаш беше многу отворен свет. Арапските општества знаеа повеќе за Европа отколку што Европјаните знаеа за нас. Тоа, се разбира, ни помогна да ги разбереме. И знаете, татко ми беше поет и беше многу заинтересиран за се што има врска со зборот. Тоа исто така некако се пренесе кај мене и мојот начин на размислување како и кај сите нас. Се разбира, денес тој би бил погрешната личност таму

– Какви се реакциите на луѓето од арапскиот свет или пошироко на вашите екскурзии во различни музики ширум светот, а кои подоцна ги инкорпонирате во вашата?

– Сета моја кариера добивам различни рекации, како и за секоја работа во животот. А, кога сите се согласуваат дека нешто е добро, тогаш тоа мора да е лошо. Луѓето никогаш не се согласуваат целосно кога нешто е добро. Има најразлични реакции. Постојат луѓе кои мислат дека ова е одлично и дека е нешто ново, а тука се луѓе кои велат „ да, но ти треба да си ги држиш работите во рамките на традицијата“ што е тема за која сум многу чувствителен, бидејќи кога се работи за традиција, не постои такво нешто. Тоа што е традиција денес било револуција вчера, и ако сте проучувале нешто, ако вашето сеќавање иде подалеку од една генерација ќе сфатите дека ништо не било изградено на ист начин. Дури и ако се обидете и направите работите да испаднат исти тие никогаш нема да останат такви. Се се менува. Размислувањето дека треба строго да се придржуваме кон нешто всушност го убива и го гуши повеќе отколку што го пушта да расте и созрева.

Раби Абу Калил и Ненад Георгиевски

– Кога навлегувате во културата и музиката на другите луѓе вие тука наидувате на различни духовни елементи кои се вткаени во тие култури. Дали духовното игра некаква улога во вашата музика?

– Духовноста е еден неверојатно магловит израз кој е многу, многу тежок за да биде дефиниран што всушност тој претставува. Јас се обидувам да создадам семејство од музичарите со кои соработувам. Ние сме семејство. Со овој бенд работам веќе 15 години и се уште сме добри пријатели. Ние јадеме заедно, се дружиме заедно, уживаме во времето кое го поминуваме заедно и правиме музика заедно која е нешто што верувам може да се случи само во рамките на едно семејство. Тука е нашето пријателство, како и потребата за комуникација меѓу нас, каде ние сеуште се обидуваме да претставуваме нови работи секој пат кога работиме заедно. Ние се уште ги свириме некои од старите песни и секој пат е поинаку. Ние ги гледаме од различна временска дистанца и различна перспектива. Работите се менуваат постојано. Поради тоа, духовноста, во некоја религиозна смисла, за неа нема место во било што креативно.

Имате убави сеќавања од настапот со филхармонискиот оркестар на Скопскиот џез фестивал во 2008?

Да, беше многу убаво. Јас уживам кога работам во Македонија. Како што знаеш, јас сакам да работам со луѓето и со културите. Воопшто не се трудам членовите од бендот , како што е Французинот да звучи какао Арап или Италијан. Повеќе би сакал да видам да можеме да откриеме нешто за што би можеле сите да зборуваме во исто време. И македонската музика е блиска до моето сфаќање и многу е лесно да се комуницира со оркестарот во врска со тоа. Би било убаво ако би можел да работам повторно со нив.

Настапот во Битола ви беше четврт по ред во Македонија..

Чувствувам дека луѓето тука ме сфаќаат и на некој интересн начин, музички сум сфатен. Обично луѓето од разни места ја сакаат мојата музика и секогаш има добра реакција. Меѓутоа, можеби тоа се должи на тоа дека ова место е исто така мешавина од различни култури. Дури и храната. Кога ќе вкусам нешто веднаш помислувам „ова е нешто што и мајка ми би можела да го спреми„. Тука постојат многу работи кои се слични, а во Македонија, музиката има смисла за ритам со која сум многу поврзан. Беше многу лесно да се свири бидејќи секогаш кога настапувам со европски музичари најголемиот проблем е ритамот. Се обидувам да сфатат дека тој не иде 1-2-3-4. Не се работи само за тоа, туку и многу други работи, како и начинот на кој ритамот комуницира. И јас го немав тој проблем со македонските музичари. Се разбира, со нив е лесно да се работи и потоа можеме да се насочиме кон музиката отколку на техничките работи.

Тоа се должи на фактот дека традиционалната музика, која е популарна, е вткаена во нашата ДНК, и сите растеме со неа. Некои од оркестарот и ја изведуваат во слободно време.

Се разбира, тоа го прават сите и тоа ги прави посебни во Македонија. Навистина е многу ретко да се види некој кој не зна да свири на некој инструмент. И ако не свири, тој слуша, што е иста работа. Ако слушате, не мора да свирите. Доволно е. Ова е многу ретко и не сум го видел во некоја друга земја, дури ни во земјите околу Македонија. Има нешто посебно во врска со тоа. Тој елемент постоеше уште првиот пат кога свиревме тука. Тоа беше едно сознание дека се работи за поинаква публика.

Фото: Беким Мустафа

March 18, 2014
Како да подготвите два вида мезе од грчката посна кујна

Широка лепеза на посни јадења се конзумираат во 50-те денови на големиот пост пред Велигден. Најдобрите од нив традиционално се приготвуваат за пикникот на Чист Понеделник со кој се започнува Големиот Пост – Sarakosti.

На овој ден се јадат свежи морски школки, живи или зготвени во зачинети сосови.

Ако се најдете во Грција на Чист Понеделник не се чудете ако луѓето ве поканат да летате хартиени летала заедно со нив. Душата се воздигнува духовно а телото се прочистува со посна храна.

Еве неколку популарни мезиња кои можете да ги најдете во Грција во текот на постот и кои можете сами лесно да ги приготвите.

Октопод во туршија

Луѓето кои живеат во градовите најдобро е да користат замрзнат октопод бидејќи го задржува вкусот и гарантирано е мек. Октопод во туршија е само еден од начините на кои може да го зготвите овој мекотел кој практично ви заменува месо во исхраната. Може да се зготви во сос од црвено вино, печен со доматен сос и тестенини, печен на жар, мелен, обликуван во плескавици и испржен итн.

Состојки:

1,5 кг октопод (замрзнат)

Маслиново масло

Вински оцет

Оригано

По желба: ловоров лист, ситни сецкано луто пиперче

Подготовка

Одмрзнете го октоподот во длабок сад полн со топла вода. Исцедете и ставете во тенџере со вода колку да го покрие октоподот до половина. Додадете ¼ чаша оцет, поклопете и оставете да се вари на тивок оган околу 40 минути додека да омекне. Тргнете го од рингла и додадете уште ¼ чаша оцет. Оставете го да се излади во тенџерето. Откако ќе се излади исцедете и исецкајте го на еднакви парченца. Маринираниот октопод најдобро е да се чува во тегла, покриен со маслиново масло и зачинет со оригано (додадете ловоров лист и ситно сецкано луто пиперче ако сакате луто).

Послужете го октоподот со оригано, оцет и маслиново масло.

Пире од жолта леќа

“Fava” на грчки означува жолта леќа (а не фава грав кој во последно време се избегнува во исхраната од здравствени причини) која се служи како главно јадење и како мезе. Најпознатата жолта леќа се одгледува на островот Санторини и ретко се наоѓа, па затоа само ја приготвуваме на таков начин, односно на начин на кој се приготвува насекаде во Егејот: сварена и испасирана во кашесто пире. Јадењето се служи на два начини: со исецкан пржен или свеж кромид или без кромид. И во двата случаи се додава маслиново масло, сок од лимон, оригано, капер и маслинки.

Состојки:

500 гр жолта леќа

2 главици кромид

¼ филџан маслиново масло

сол

Подготовка

Леќата се мие под чешма околу две минути и се остава во цедилка да се исцеди. Ставете ја во тенџере со двојно повеќе вода од леќата, додадете го кромидот и варете на тивок оган. Не го покривајте тенџерето, промешувајте и со перфорирана лажица вадете ја пената која се создава. После околу еден и пол час или кога леќата ќе наликува на густа супа, тргнете ја од оган и додадете сол по вкус. Додека е топла испасирајте ја леќата или ставете ја во блендер постепено додавајќи маслиново масло. Ставете ја во длабок сад да се излади и згусне. Изгребете ја одозгора со вилушка и зачинете со бибер, маслиново масло, сок од лимон и други зачини по избор.

Балкон3 Ви посакува лесен пост!

Софија Николау

March 15, 2014
Во потрага по Гостиварската чешма

Во Гостивар има една чешма,

Ох, една чешма, душа од чешма

Гостиварски девојки, сите до една, одбрани девојки

И душата ми гори, и плачам…

Овие стихови се од една стара румелиска песна. Авторот е непознат. Се работи за љубовна приказна. Чешмата не е обична. Покрај слатката и вкусна вода која тече од неа, околу неа се шири мирисот на љубовта. Затоа песната тешко може да се заборави. Се пее со децении, особено на балканските простори. Прекрасната песна е незаменлив дел од денешните свадби, кај луѓето побудува многу различни емоции. Особено ако невестата е од Гостивар, значењето на песната е многу, многу поголемо и посилно.

Балкон3 во потрага по чешмата го посети Гостивар. По дождливиот неделен ден, со часови шетавме по тесните гостиварски улички, со надеж дека ќе ја пронајдеме чешмата и убавите девојќи покрај неа, кои се споменуваат во горните стихови. Но, за жал и покрај вложениот труд, „Душата од чешмичка“ не успеавме да ја најдеме. Сепак, читателите на Балкон3 нема да бидат лишени од прекрасни фотографии од градот распослан во подножјето на Шар Планина, чие име значи „град со многу гости, гостопримлив град“.

[portfolio_slideshow id=9143]

Текст и фото: Хусамедин Гина

March 13, 2014
Сè за тиропита: омилената ужина во Грција

Познати по прескокнувањето на појадокот, Грците започнуваат да се грижат за консумирање цврста храна доцна наутро кога доаѓа време за „dekatiano“ или „појадок во 10 часот“. Овој појадок најчесто се состои од сеприсутната тиропита – пита со сирење.
Тиропита може да најдете секаде: на попатни станици, во кафетеријата на работа, во школската или студентска менза, во секоја кафетерија и пекарница, во секој супермаркет и маалска продавница.
Зборот тиропита сè почесто се користи и како синоним за „ужина“. Уште една од низата приказни за безбројните видови пити кои ги подготвуваат нашите мајки и баби како дел од длабоко вкоренетата традиција. Оваа храна за утеха луѓето ја купуваат надвор од домот од практични причини.
Од неодамна здравата, традиционална храна почна повторно да се открива и тиропитата стана многу пософистицирана од спакуваната, замрзната верзија од ровко тесто наполнета со парченца фета сирење, која стана популарна во 1970-тите (а и сè уште е барана). Друга популарна верзија е „tapsiou“ која е поблиску до традиционалната, се произведува во помали количества и се сече на коцкасти парчиња директно од тепсијата. „Tapsiu“ најчесто се приготвува со лиснато тесто и фил од фета и бешамел сос.
Тиропита е денес главен производ во големите ланци маркети и сè помасовно се произведува така што претставува закана за сите други видови здрава храна. Може да најдете тиропита со фил од обезмастено „anthotyro“ (младо сирење од Крит) и други регионални сирења, мајсторски теста од интегрално брашно итн. Некои други регионални верзии почнаа да се појавуваат во Атина преку големите ланци маркети како што се оригиналната „bougatsa“ пита со сирење од Солун која се произведува со подебело лиснато тесто, или варијантата од Скопелос која се прави во спирална форма и се пржи во маслиново масло.

„Bougatsa“ со сирење од Солун

А во последно време турскиот збор „kuru“ влезе во грчкиот секојдневен говор и означува ронливо тесто со јогурт и фил од фета сирење. Во Атина најверојатно ќе слушнете како го изговараат како „guru“ – сè уште не сме го совладале изговорот :).

Некои дури и го пишуваат „guru“(интересно!)

Ланците маркети доминираат на урбаниот пазар но, од друга страна, тие мора да ги одржуваат цените пониски поради побарувачката на пазарот. Современиот начин на живот во Атина е брз, луѓето премногу работат, а се малку платени. Според статистиката на Еуростат за последната декада, Грците работат најдолго работно време, а добиваат најниски плати во однос на останатите европски држави. Официјалната пауза за ручек веќе не постои, па луѓето имаат време и пари единствено за ужина.

Две пекарници – почит кон квалитетната пита со сирење во Атина

Наспроти сè, веќе неколку генерации опстојуваат две историски пекарници во центарот на градот и продолжуваат да им нудат на граѓаните квалитетна пита со сирење. И покрај неверојатната разновидност на понуди на денешниот пазар овие две заслужуваат посебно внимание.
„Ariston“ (што значи „Најдобар“) се наоѓа на улицата Voulisна на плоштадот Синтагма и постои од 1910 година, во сопственост на истото семејство пекари. Нивен специјалитет е тиропита во облик на полумесечина од ронливо тесто со фил од кремасто фета сирење.
Пекарницатa го прошири производството на преку 15 различни видови пита со импресивен избор на филови од зеленчук и месо, иако тиропита со сирење останува најбараниот производ. Прометната улица Voulis гарантира голема побарувачка, па услугата е брза. Добивате топло, крцкаво, до пола завиткано парче пита – ако сакате да сочувате малку за подоцна ќе ви го спакуваат во розева кутија со старомодното лого на компанијата. Пекарницата, нивниот квалитет, па дури и зградата во која се сместени остануваат недопрени од времето.

„Mam“ („храна“ на бебешки јазик) започна со работа во 1958 година на улицата Pesmatzoglou во срцето на Атина. Брзо стана многу успешна, па се прошири со Mam број 2 неколку метри подалеку (1963) на централната Panepistimiou (Venizelou) улица. Најбараниот специјалитет на оваа пекарница е „kaseropita“ (со мек растопен кашкавал). Тестото е крцкаво однадвор, а меко одвнатре, не премногу мрсно, не премногу суво, едноставно совршено! Нарачајте и додека да трепнете добивате мало богатство во вашите раце.

Ако не сте сигурни каде да најдете добра тиропита во кое било место во Грција, едноставно прашајте ги локалните жители. Тие секогаш знаат најдобро!

Софија Николау

March 7, 2014
Шест едноставни совети за промовирање на локалниот туризам на Балканот

Прашајте кој било градоначалник во регионов за неговите/нејзините стратегии за локален развој и секој од нив особено ќе го истакнат значењето на туризмот. Скоро сите општини во регионот, урбани и рурални, го имаат туризмот при врвот на својата листа на важни стратешки цели. Нивните локални стратегиски документи и акциони планови редовно ги потенцираат локалните природни и културни ресурси и даваат идеи за тоа како тие да се искористат во промовирањето на оваа атрактивна индустриска гранка.

За жал, не сите тие имаат еднаков потенцијал за развивање на туризмот. Природните и културни богатства се од голема важност, но не се еднакво застапени во сите општини и подрачја. Исто така, често се случува постојниот природен и културен капитал да биде неправилно употребуван.

Желбата за занимавање со туризам треба да се избалансира во однос на тоа со кои и какви конкуренти се натпреварувате. Во оваа насока, важно е да се процени колку од расположивите ресурси можат да се насочат кон остварување на стратегиската цел, инаку, сè може да се претвори во залудно трошење на време и пари.

Но, и во случај општината да нема потенцијал за масовен туризам може да се натпреварува со одредена специфична карактеристика. Приказната понекогаш е поважна од површните естетски квалитети. Постојат примери кога голем број туристи посетуваат сиромашни места со мал културен потенцијал поради тоа што биле портретирани како егзотични места во некој игран или документарен филм. Понекогаш ваквата ситуација е навистина цинична, но секој прагматичар би ви кажал дека лош публицитет не постои.

Некои од причините поради кои луѓето мислат дека би можеле да живеат од туризам се:

1.Тоа изгледа лесно

2.Патриотизмот – луѓето ја сакаат својата земја па претпоставуваат дека и на другите би им се допаднала

Распространето е мислењето дека е доволно да се има убаво езеро или фини рустикални улици. Тоа секако е добра основа, но потребно е да се ефектуира преку понуда на одредени софистицирани услуги. Таквите услуги се многу поедноставни од, да речеме, софтверско програмирање, но во денешно време тие подразбираат способност да се користи некаков софтвер, нешто кое сè уште претставува проблем за многу туристички центри во регионот. Некои хотели, на пример, не прифаќаат плаќање со кредитна картичка за да се потврди резервацијата па ги условуваат гостите да дојдат порано на наведениот ден ако сакаат да си ја задржат резервацијата во врвот на летната сезона.

Размислувајќи како да ја унапредат туристичката понуда многу општини се понесени од идеи кои се премногу амбициозни. Понекогаш таквите скапи и ексцентрични проекти ги засенуваат поедноставните работи кои ни се потребни, како што се основната инфраструктура и услуги, или основната контрола на квалитет. Зошто би посетиле некој град кој реконструира историско востание и ги облекува жителите во облеки кои се носеле пред повеќе од еден век, ако не сте сигурни дека ќе имате сапун или крпа во вашата соба? Ова можеби звучи безначајно, но таквите работи се суштински за унапредување на туризмот.

Затоа, пред да започнат да размислуваат за големи, комплицирани или ексклузивни проекти, локалните власти треба да се фокусираат на основните работи. Тие не бараат премногу ресурси, а создаваат големи предности. Еве неколку од нив:

Прво. Поставете знаци на улиците и патиштата. Градоначалниците постојано ја истакнуваат важноста на туризмот но факт е дека посетителите не можат да се снајдат низ малите градови на Балканот. Како да дојдат туристите кога не можат да го најдат патот? Можеби ќе успеат да влезат и да го најдат центарот на градот, но ќе имаат проблеми да го најдат излезот бидејќи никаде нема обележани улици и знаци. Често се случува да се постават знаци на одредени места но, не и на критичните раскрсници, а тоа е исто како воопшто да нема знаци. Туристите се принудени да талкаат низ градот и да се вртат во круг. Секако дека можат да прашаат за правец, но единствено ако го познаваат јазикот на домаќините. Може да бидат опремени со GPS во денешно време, но тоа не е доволно добар изговор. Дури и најмалите општини можат да си дозволат ваков проект, затоа поставете знаци на улиците и патиштата. Не еден или два туку што е можно повеќе. Туристите се чувствуваат добро кога знаат каде се наоѓаат.

Второ. Потрудете се да го држите отпадот под контрола. Да, полесно е да се каже отколку да се направи, но, од друга страна доволен е еден брз поглед да се примети дека недостига таква грижа. Превработувањето во јавните комунални претпријатија е популарна пракса во регионот, но како е возможно да имате двојно зголемување на вработените во последните 7-8 години а проблемот со отпадот во меѓувреме се влошил? Потребен е фокусиран и постојан (а не повремен и еднократен) напор. Немате корист од организирање на фин летен фестивал помеѓу купишта отпадоци.

Трето. Поправете ги тротоарите. Поставувањето нови тротоари е скапа работа. Тоа не е потребно да се прави сè додека можат да се одржуваат постоечките. Туристите не сакаат дупки, испакнатини, искршени и извадени павер елементи. Поправките не чинат многу но значат многу. Никој не сака да се сопнува и постојано да внимава на секој чекор. Поентата е, не да се отвора тендер и да се смени сè, туку постојано да се одржува она што е веќе поставено.

Четврто. Направете едноставни летоци. Не изработувајте ексклузивни скапи каталози. Направете едноставна мапа, обележете ги главните туристички атракции и користете едноставен, разбирлив вокабулар. Погрижете се летоците да бидат насекаде достапни и на дофат. Бесцелно е да ги чувате во некоја општинска канцеларија или туристички инфо-центар кој не работи кога службеникот не е таму.

Петто. Помогнете во забавните содржини кои сепак најмногу припаѓаат во приватниот сектор. Туристите мора да имаат разонода. Постојат многу примери на услуги кои започнале од нула (планинарење, јавање магариња, возење низ кал, прошетки итн.), сепак тие треба да бидат добро организирани и промовирани. Треба да им помогнете, но да не ги преземате овие проекти ниту пак да трошите ресурси на нив.

Шесто. За крај, држете се до основните правила, особено ако не располагате со неограничен буџет. Постојат току многу основни работи што треба да се направат, така да не се занесувајте со скапи проекти како на пример – голф игралишта. Прво погрижете се за приоритетните работи.

Ристо Карајков

Др. Ристо Карајков е основач и директор на компанијата DeSo. Тој многупати има пишувано за политичките и економски случувања на Балканот, за развојот на граѓанското општество за академска и неакадемска читателска публика. Неговите написи се публикувани (меѓу другите) и во International Herald Tribune, New York Times, European Voice, World Politics Review, Osservatorio Balcani and Caucaso, Devex, New Business Europe, and Transitions Online. risto.karajkov@deso.mk

March 4, 2014
Мусака со карфиол

Во овој дел од светот не постои мусака, туку мусаки. Тоа е еден од оброците што не` обединува, што знаеме дека секаде можеме да го најдеме. Можеби со различен состав и вкус, но секаде тоа е неверојатна комбинација од вкусен зеленчук и месо, и тоа на слоеви. Дури и месото не е секогаш задолжително. Нашите народи биле толку вешти и инвентивни во експериментирањето со мусаката, што направиле и вегетаријански верзии. Комбинациите се менуваат, името останува. Во продолжение, еве како можете да направите мусака од карфиол.

Потребни состојки:

– еден карфиол
– 500 грама мелено месо
– една главица кромид
– 0,3 литри јогурт
– 2 јајца
– сол, масло за јадење, сушен магдонос

Подготовка:

Пред да се „сретнат“ зеленчукот и месото, прво треба да се подготват. Кромидот се сецка и се пржи со малку масло, а потоа во тавата се додава и месото. За околу пет минути е готово.

Карфиолот се крши на цветови и се става во врела вода за да омекне. Потоа, доаѓа време за спојот, кој е мошне стандарден. Најдолу во тавата (премачкана со масло) се става ред карфиол, па ред месо, па уште еден ред карфиол и сето тоа се полева со малку студена вода. Се пече во покриен сад на 200 степени, околу 45 минути до еден час. Во меѓувреме, се матат јајцата и јогуртот. Во стандардната мусака за Македонија, што се прави со компири, се става млеко, но во таа со карфиол јогуртот е многу подобро решение, дава посилен и побогат вкус.

Неколку минути пред да биде готова мусаката, оваа мешавина се прелева одозгора и потоа се остава да се пече во отворен сад, додека да зарумени. На крајот, добивате вкусен оброк, кој може да се гледа како полесна варијанта на класичната мусака. Дури не треба ни премногу време за да се подготви. Се може да биде готово за час до час и половина. Но, за секој случај, подобро е да почнете со готвењето додека не сте многу гладни. На здравје!

Автор и готвач: Гоце Трпковски

February 28, 2014
Нашите прекрасни планини: седум сличности меѓу Кораб, Арарат и Олимп

Планините Арарат, Олимп и Кораб се национални обележја. Тоа што е Арарат за Турција, е Кораб за Македонија. Но не само на еден, туку на дури седум начини. Толку сличности успеавме да пронајдеме меѓу овие две планини. Ако се сетите на уште некоја, дополнете ја нашата листа.

– Највисоки врвови. Ова е најочигледната сличност. Со 5.137 метри надморска височина на врвот, Арарат е највисоката планина во Турција, а Кораб, издигнувајќи се 2.764 метри над морското ниво, е највисоката планина во Македонија.

– Големина на масивот. Планината Кораб се протега околу 40 километри од север кон југ. Почнува каде што завршува Шар Планина и продолжува кон реката Црн Дрим. Арарат, пак, е вулканска планина, поради што, гледана одозгора, има форма на круг, а дијаметарот и е околу 40 километри.

– Мал и голем врв. Арарат ги има врвовите Голем Арарат (5.137 метри) и Мал Арарат (3.896 метри), со простор како порта меѓу нив. На Кораб можат да се најдат Голем Кораб (2.764 метри) и Мал Кораб (2.683 метри), а ги има и Голема и Мала корабска врата, како планински премини.

– Меѓународен карактер (погранична зона). Голем Кораб не е само највисок врв на Македонија, туку и на Албанија. Највисоката точка се наоѓа на самата граница меѓу двете држави, дури има и граничен камен на неа. И Арарат е во погранична зона. Иако двата врва и најголемиот дел од масивот се наоѓаат на турска територија, подножјето зафаќа и делови од Иран, Азербејџан и од Ерменија. Снежниот врв добро се гледа од сите четири држави, а е исто така дел од нивните култури и традиции.

– Ограничено движење. Бидејќи се во погранични подрачја, ниту на Кораб, ниту на Арарат не може да се искачува слободно. Традиционално, неколку илјади планинари го освојуваат Голем Кораб по повод 8 Септември, денот на независноста на Македонија, а манифестацијата се одржува последната недела пред празникот. За други организирани искачувања треба да се контактираат пограничните власти на Македонија. Од албанската страна нема ограничувања, но пристапот оттаму е многу потежок. И за искачувањето на Арарат е потребна претходна најава и задолжително ангажирање овластен турски водич. Процедурата може да трае и два месеца. Сезоната на искачување е од јуни до септември.

– Лесно искачување. На канцелариски работник што, освен пешачењето од бирото до кафематот и назад, немал речиси никаква физичка активност цела година, ќе му требаат околу шест часа да стигне од караулата Стрезимир (местото до каде што може да се дојде со автомобил) до врвот на Кораб. Најдобрите се фалат дека го поминувале тој пат за два часа, и тоа бидејќи внимавале да не се уморат. Арарат, сепак, не е шега. Таму маршот трае околу четири дена, со спиење во шатори на планината. Но и на едната и на другата планина можат да се искачат и неискусни планинари, не се потребни некои посебни качувачки вештини. Се` што треба е добра физичка кондиција, но и подготвеност да ја издржите честата промена на годишните времиња (од летни во зимски услови и обратно) која веројатно ќе ве снајде на Кораб, а на Арарат гарантирано.

– Митот за Ное. Сите ја знаеме приказната за Ное. Бидејќи луѓето станале грешници, Бог решил да ја потопи земјата. Но Ное изградил брод за да се спаси, и во него внел по еден пар од секој животински вид, од инсекти до големи ѕверови, машко и женско. По долгата пловидба, застанал на планината Арарат. Таа била доволно висока за да остане над водата кога целата Земја била потопена. И планината Кораб го има добиено името според истата легенда, а и зборот кораб значи брод. Ова е најтесната врска меѓу двете планини. Толку импресивно им изгледале со својата висина на народите од минатото, што ги поврзале со библиски приказни.

Олимп, пак, е посебна приказна. Не е во погранична зона и за искачување на него не се потребни никакви формални дозволи, освен што не е препорачливо тоа да се прави зиме. Исто така, неговиот масив се протега на околу 80 километри, колку Кораб и Арарат заедно. Но дали оваа планина е целосно посебна приказна? Не. Тука разликите завршуваат, а сличностите почнуваат.

– И Олимп, како и другите две, е највисока планина на својата држава, Грција во случајов, с о2.917 метри надморска височина. Кај него височината е и буквално надморска, се издига директно од Егејско Море и неговите врвови се гледаат од плажите во Лептокарија и во околните места.

– Исто така, и покривот на грчката највисока планина е составен од два врва, Сколио (2.911 метри) и Митикас (2.917 метри). До повисокиот се пристапува преку понискиот. Инаку вкупно има 52 врвови.

– Планинарите и на Олимп можат да се искачат пеш, без никаква дополнителна опрема, само со голема желба и добра физичка подготвеност. Само последните метри од Митикас се класифицирани како за техничко искачување, но познато е дека и аматери успеваат да го освојат овој врв. Може да се отиде до горе и назад и за еден ден, иако многумина планинари преспиваат во планинарски дом, на над 2.000 метри височина.

– Насекаде во светот високите планини предизвикувале восхит, околу нив се граделе митови дека се дом на богови или на супериорни суштества. А има ли попозната таква митологија во светот од грчката, со 12-те богови на Олимп, со Зевс и Хера, потоа Аполон, Атена, Деметра, Посејдон, Дионис, потоа Афродита, Хермес, Хестија, Хефест, Артемида, Арес… Арарат и Кораб го имаат Ное, но Олимп е можеби најмитската планина на светот.

Гоце Трпковски

February 27, 2014
Карневалски прослави во Грција: Скара в четврток!

Во цела Грција постојат безброј карневалски обичаи и прослави во текот на овие три недели кои се разликуваат по региони, градови, па дури има разлики од село до село. Но, еден обичај е насекаде ист: денот на јадење скара. Ова е некој вид на Марди Гра, но во Грција секогаш се случува во четврток. Всушност, луѓето јадат месо во текот на целата недела бидејќи тоа е суштината на карневалските прослави.

Правилен начин да се прослави овој ден е да се соберете околу скара на јаглен и да ги вдишувата неодоливите испарувања и арома на печено месо („tsikna”). Секој друг начин се смета за неправилен!

Еднакво важно е дружењето: ова е ден за излегување од дома, за дружба и забава со пријателите. Ако барате изговор да ја прекршите строгата диета, ова е вистинскиот момент!

Во случај да сакате да ги избегнете големите гужви може да ги соберете пријателите во вашиот дом и да нарачате скара. Месото секако се подготвува во специјализирани скараџилници па треба да се погрижите:
А) да не дознаат вегетаријанците,
Б) да нарачате од секој од следниве специјалитети:

Paidakia (јагнешки котлети)
Souvlaki (свински, пилешки или телешки шиш-ќебап) со лепче потпечено на скара
Biftekia scharas (телешки ќофтиња со оригано и нане)
Loukaniko horiatiko (селска свинска кобасица зачинета со кора од портокал или праз)
Kotopoulo souvlas (пилешки раженчиња)
Kotopoulo sti schara (пилешко на скара на јаглен)
Kokoretsi (јагнешки изнутрици на ражен)
Exohiko (полнет свински увијач со зеленчук и билки на ражен)
Kontosouvli (свински одрезок на ражен)
Gioulbasi (јагнешко со зеленчук и фета сирење, печено во хартија за печење)
Gyros (свински или пилешки донер-ќебап)
…и малку зеленчук за да го одржиме нивото на холестерол под контрола! 🙂
Добар апетит!

Да наздравиме за здравје и среќа и да уживаме во карневалските прослави!

Софија Николау

February 24, 2014
„Скаменетите свадбари“ во Куклица

Помина најдолгиот месец во годината. Гледајќи го сонцето, кое што деновиве иако со „заби“ ни е постојан придружник, можам слободно да кажам дека пролетта ни е блиску. Токму поради тоа сметам дека е време да почнеме да правиме „must visit list“. Затоа ако ви треба идеја за викенд прошетка, мој прв предлог е селото Куклица, близу Кратово, каде ќе ги најдете камените кукли. Во регионот на Осоговието на осум километри северозападно од Кратово се наоѓа една од најубавите природни реткости во Македонија, Куклица. Станува збор за уметничко дело на природата кое е старо над 50 илјади години, настанато со вертикална ерозија на меките вулкански карпи.

Локалитетот „Камени кукли“ е всушност комплекс на повеќе стотици камени фигури каде природата направила ремек дела несвојствени ни за најкреативниот човечки ум. Камениот град Куклица е место на кое фигурираат 120 помали и 15 поголеми камени столбови.

Тие се навистина изненадувачки природен феномен, а настанале под влијание на ерозијата и климатските промени кои се одвивале во минатото на овој терен. За странците е познат како Камениот град, кого го прати интересна легенда, која нема да ве остави рамнодушни и ќе ве натера да го посетите овој локалитет.

Легендата вели дека многу одамна во селото Куклица се случила голема трагедија. Момчето, во кое една девојка била бескрајно вљубена, се оженило со друга, поради што разочараната девојка ги проколнала младенците. Кога дошол свадбениот ден, навидум се било во ред: се собрале сватовите, стасале и другите гости, веселбата почнала. Во моментот кога младенците се бакнале, клетвата се остварила и сите свадбари се скамениле. Скаменетите свадбари и денес сведочат за гневот и за болката на несреќната девојка. Меѓу локалните жители местото е познато како „Весела свадба“ зашто сватовите останале насмеани, а младенците се скамениле во нежна прегратка.

Со малку фантазија, секој посетител може да си ги дополни празнините во приказната, бидејќи не се знае што се случило со девојката што ја фрлила клетвата. Мештаните раскажуваат дека нивните предци се обиделе да ја растурат клетвата на вљубената девојка, но не успеале. Исто така, кажуваат дека на секои 5 до 6 години, и во Горно и во Долно Маало, двата локалитета што се поделени со еден рид, никнува по една нова фигура. „Највпечатливи се невестата и младоженецот, кои се придружени од деверот и деверицата. Тие се најголеми и се гледаат еден со друг во очи“, кажуваат селаните.

Сепак треба да се спомене и научниот аспект кој е сосема спротивен. Имено, научниците тврдат дека камените кукли се создале уште пред да се појави каква било населеност на планетава, и тоа од вертикална ерозија на вулкански карпи.

Кратово, односно селото Куклица е најпознато по карактеристичните ерозивни форми наречени земјени пирамиди или камени кукли за кои научниците велат дека се создале пред 10 милиони години. Вертикалната ерозија на вулканските карпи создала „кукли“ повисоки од десет метри, кои и денес доминираат во питомата околина. Со тек на времето природата од нив извајала ретки ремек-дела.

Овие процеси, кои почнале пред десетина илјади години, продолжуваат и денес, така што некои земјени пирамиди постепено се уништуваат, а други се создаваат. Со тоа, пирамидите перманентно го менуваат својот облик, но тој процес е бавен и не може да се забележи за еден месец или една година. Феноменот земјени пирамиди или камени кукли, во светски рамки претставува ретка појава и за нивно создавање треба посебни геолошки, геоморфолошки, климатски и вегетациски услови. Тоа особено се однесува за добро изразените, типични појави како во Куклица. Затоа овој локалитет е заштитен како природна реткост. Воедно тука не треба да се преземаат активности би го загрозиле локалитетот, поединечните форми или со кои ќе се намали амбиенталната вредност и природниот изглед на просторот.

Природен феномен или легенда, оценете сами, но во секој случај додадете ја Куклица на Вашата листа за пролетни викенд екскурзии.

Текст и фото: Кристина Ангелеска

February 21, 2014
Убавините на Превала

Февруари пристигна во Превала без ниту една снегулка. Жителите на овој туристички центар, особено постарите, не паметат дека вакво нешто се случило претходно. Среде зима на ова туристичко место кое се наоѓа на 1500 метри надморска височина, да нема снег.

Но, Превала воодушевува со својата убавина какава што знае да подари само Господ. Иако оваа ретка убавина е јалова без посетители и гости. Ние бевме во Превала и бевме сведоци на тоа дека посетителите што оваа година планирале овде да останат подолго, поради тоа што нема снег, заминуваат по само еден или два дена престој.

Превала се простира на Шар Планина од Косовска страна, на само 28 километри од Призрен, а од Скопје е оддалечена околу 80 километри. Освен Косовци, чести посетители на овој туристички центар се и скопјани. Тие велат дека им се допаѓа чистиот воздух и низ шега велат дека тука секогаш доаѓаат да ги наполнат батериите или да соберат кондиција за да продолжат со работата што ги чека.

Меѓутоа, годинава Превала е претворена во осамено место, без посетители. Само од време на време ќе наидевме на некој пензионер кој се шета на чист воздух.

Но, како изгледаше Превала пред една година кога дебелината на снегот изнесуваше речиси еден метар. Тешко се наоѓаше слободно место за престој, бидејќи сите викендички кои се издаваа беа зафатени. Превала ечеше од џагорот на децата кои си играа со снежни топки, се санкаа и скијаа…

Во продолжение, за гурманите ја претставуваме оваа погача, бистрата вода на Шара и овој освежителен пијалак кој се наоѓа само во Превала. Ние застануваме тука и не откриваме ништо повеќе. Редот Ви останува вам, да дојдете и да го посетите овој туристички центар.

Ова е вистинската Превала, Превала што ја знаеме сите ние…

Бедри Реџалари

February 18, 2014