Balkon3

Category: Popular

  • ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: Потрошувачи – истрошени или заштитени

    ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: Потрошувачи – истрошени или заштитени

    ЗЕМЈА НА СПОРЕДБА: ХРВАТСКА

    Не е потрошувач само тој што директно купува нешто. Заштитата на потрошувачите е заштита на целото население. Тоа подразабира заштита на безбедноста, здравјето, парите и на потребите на секој поединец.

    Ана Кнежевиќ, претседателка на Хрватското здружение за заштита на потрошувачите: Колку што има жители, сите се потрошувачи, од малите бебиња што сега се родиле, ги замотале во пелена, значи првата пелена веќе почнале да ја трошат, до оној што сега починал па мора да се погребе, во тој синџир сите сме потрошувачи.

    Заштитата на потрошувачките права е еден од клучните елементи во подигнувањето на животниот стандард. Со неа се постигнува функционирање на правната држава, заштита на куповната моќ, зајакнување на конкурентноста и општо зголемување и на безбедноста и на квалитетот на производите и на услугите што се користат.

    Како и многу други права, и овие не доаѓаат сами. За да се остварат, потребно е постојано информирање, едуцирање и советување на граѓаните. Така тие најдобро може да се заштитат од нечесни постапки на оние што им нудат производи или услуги. Цели мрежи организации работат на тоа да се изгради посвесен и посилен потрошувач.

    „Дали личиме на ЕУ“ е прашање што по својата важност го надминува прашањето дали и кога ќе станеме членка на ЕУ. Тоа е прашање на можности и стандарди што овозможуваат подобар живот. На ангажманот на државните институции и на општеството во градењето подобро утре. Европа не треба да ја гледаме како симбол на совршенство, туку како симбол на желбата за усовршување. На желбата секој да ги ужива своите фундаментални права. „Дали личиме на ЕУ“ значи дали го заслужуваме епитетот „европски“, кога зборуваме за правата на човекот и на граѓанинот.

    ДЕЛ 1: Пазари, монополи и права

    • Политиките на Европската унија треба да обезбедат високо ниво на заштита на потрошувачите.
    • Ова е запишано во Повелбата на ЕУ за фундаментални права
    • Не може да се донесе ниту едно правило што ги загрозува правата на потрошувачот
    • Тие еднакво важат за сите, низ целата унија

    Хасан Јашари, професор на Универзитетот Југоисточна Европа, Тетово: Економските последици се многу лоши со оглед на фактот дека квалитетот на услугите, храна, на пример, се уште во нашето опркужување се продава храна на улица, незаштитено. Се продава месо, млечни производи, мед и други работи. Лебот на пример се продава на тој начин и тоа создава една атмосфера дека јавното здравје не се вреднува како што треба. Тоа на некој начин предизвикува помала вредност на човекот. Значи човекот тука е евтина роба.

    Познато е дека парите тешко се заработуваат. Особено во помали и послаби економии како нашата. Личните, домашните, семејните буџети се многу ограничени. Кога луѓето нема да го добијат тоа што го платиле, тие се во загуба. А кога во едно општество нема гаранции дека се добива вистинска вредност за дадените пари, тогаш настанува општа несигурност. Каква што кај нас има долго време во одредени области.

    Маријана Лончар Велкова, претседателка на Организацијата на потрошувачите на Македонија: Најфреквентни проблеми што ги имаат потрошувачите се во доменот на купување технички производи за домаќинство, или мобилни телефони, или дека се понекогаш и прехранбените производи каде што демнат опасности од начинот на складирањето, од начинот на чување и начинот на означувањето на производите.

    Пазарот обично решава голем дел од проблемот. Каде што има конкуренција, секако ќе победи тој што најдобро ќе го услужи потрошувачот и нема да ги загрози неговите права. Но во малите економии, каде што лесно се ограничува конкуренцијата, тие права почесто доаѓаат под притисок. На луѓето им треба струја, интернет, други услуги, често немаат избор освен да потпишат обврзувачки договори, и немаат избор да ги раскинат освен ако не ги платат сите сметки до крајот на договорот, а за возврат, услугата би ја загубиле веднаш.

    Хасан Јашари, професор на Универзитетот Југоисточна Европа, Тетово: Нудат шпекулативни договори и на тој начин се загрозуваат правата на потрошувачите. Мислам дека и квалитетот на нивните услуги е лош. Тука повеќе треба да се внимава да се заштитат потрошувачите од странските профитерски организаци. На пример банките во Македонија се најкорумпирани, еве во времето на пандемијата народот е пред банките. Не ги зголемуваат нивните приемни капацитети, немаат банкомати по руралните општини, немаат експозитури по руралните општини. На тој начин се создава една чувство на несигурност кај населението, дека за нив никој не се грижи, ни државата ни институциите.

    Заштитата на потрошувачките права не е едноставна работа. Бара ангажман на голем број институции и професионалци во нив. Таа не е само заштита на парите, туку и на здравјето и на животот. Ката Стојановска со години го раководи секторот за заштита на потрошувачите во Агенцијата за храна и ветеринарство. Установа што ја има една од најважните улоги во земјата – да осигура дека храната што ја јадеме е безбедна.

    Ката Стојановска, раководителка во Агенцијата за храна и ветеринарство: Истата контрола не се одвива само кај увозот, се одвива и низ територијата односно во продажните места. Контролите не се вршат случајно, се вршат согласно донесен повеќегодишен контролен план. Тој е изработен врз основа на законот за безбедност на храна кој е усогласен со европските регулативи. Освен контроли што се одвиват согласно овој контролен план можно е да се направат контроли во момент заради сомнеж од страна на овластен инспектор.

    Центар на се е информацијата. Секоја држава има закони што ги штитат потрошувачките права и во сите нив се предвидува дека оние што продаваат стоки или даваат услуги мора да вложат најголеми напори за да го информираат купувачот.

    Нериман Џемаили, раководителка во Министерството за економија: Овој закон ги условува трговците да даваaт добра и предвремена информација на самите потрошувачи. Освен што добивате информација за стоката или производот треба на јасен начин да се даде цената. Највеќе потрошувачите обрнуваат внимание на тоа дали производот е означен онака како што треба и дали е дадена цената со сите вкупни елементи, дали има ддв, дали има и други трошоци кои што треба да се вклучат во овој дел.

    • Потекло на производот
    • Својства
    • Документи
    • Чиста и јасна цена
    • Даноци и дополнителни трошоци

    Сепак, дури и кога законската и институционалната инфраструктура е добро поставена, таа треба и добро да функционира одредено време, за да се создаде чувство на сигурност кај граѓаните дека добиваат вистинска вредност за своите тешко заработени пари, дека производите што ги купуваат нема да ги повредат или да им го нарушат здравјето, и дека ќе добијат фер услови од давателите на услуги. Во спротивно, таа доверба не се гради.

    Хасан Јашари, професор на Универзитетот Југоисточна Европа, Тетово: Во едно општество во кое механизмот на општествена контрола не функционира, не може да се верува дека се заштитени правата на потрошувачите.

    ДЕЛ 2: Потрошувачи од сите земји – обединете се

    • Индекс на безбедност на производите и на заштита на потрошувачките права
    • Најдобри држави: Финска – 172 поени (од можни 200), Франција – 172, Луксембург – 168
    • Најлоши: Хрватска – 108, Грција – 102, Полска – 94

    Извор: анализа на Спрингер

    Разни истражувања покажале големи разлики во заштитата на потрошувачките права низ ЕУ и низ Европската економска зона. Притоа, најдобрите земји имаат речиси двојно подобри резултати од најслабите. Хрватска, како најнова членка на Европската унија, не може да се пофали со високо ниво на сигурност на потрошувачите. Тоа го велат и организациите што работат на оваа тема во земјата. Институциите, едноставно, недоволно си ја вршат работата.

    Игор Вујовиќ, претседател на Друштвото за заштита на потрошувчите, Хрватска: Во последниве три години, самиот факт дека Хрватска е последна на листата на Европската унија според заштитата на потрошувачите, мислам дека е податок што говори сам за себе.

    Ана Кнежевиќ, претседателка на Хрватското здружение за заштита на потрошувачите: Заштитата на потрошувачите не е на она ниво на кое што може да биде во Хрватска запоставена е, во преголемо министерство е, и не можеме да се пофалиме дека имаме некоја голема соработка, ниту ние ниту кое било здружение. Според нашиот закон за заштита на потрошувачите, сите општини и градови се должни да ги помагаат здруженијата за заштита на потрошувачите и да ги поддржуваат нивните проекти. Ние кога ќе се јавиме во некој град дека сакаме да спроведеме едукација, градот треба да ни обезбеди сала, да ги плати трошоците за патување, и евентуално да плати хонорар ако доведеме експерт за некое подрачје. За жал тоа не функционира во пракса. Тие ни велат дека ни даваат поддршка, но каква е нивната поддршка – само вака „да, да, ние се согласуваме“. И на тоа се однесува нивната поддршка. За жал и министерството што по закон е задолжено за примена и за спроведување на законот за заштита на потрошувачите, не реагира на тоа.

    Со какви проблеми се соочува хрватскиот потрошувач, добар пример се телефонските продажби. Агенти им се јавуваат директно на луѓето и им нудат производи и услуги, со набрзина прочитан текст што слушателот не може да го запамети, со нагласени придобивки но прикриени обврски, а откако ќе се стави потписот – враќање нема.

    Ана Кнежевиќ, претседателка на Хрватското здружение за заштита на потрошувачите: Имавме случај со еден господин од Вараждин, на кого му се јавиле и му нуделе лекови за колена и за зглобови, за нешта со што постарите луѓе имаат проблеми, му рекле дека се бесплатни и човекот прифатил. Поштарот му ја донел првата кутија со лекови, тој потпишал, не ни знаел што потпишува, а всушност потпишал согласност и во иднина да му доставуваат лекови, кои ќе му се наплатуваат. Кога го потрошил првиот месец, следниот месец поштарот дошол, донел лекови и барал 600 куни. 600 куни е, седум по седум, осум, осумдесет евра. Значи не е малку. Човекот се изненадил, не знаел за што се работи, и, нормално, платил.

    На сличен проблем наидоа и македонските потрошувачи, но со онлајн продажбата, особено во време на карантините поради пандемијата. Неможноста да се оди да се купи нешто предизвика наплив на онлајн продажби, а со тоа и на измами.

    Маријана Лончар Велкова, претседателка на Организацијата на потрошувачите на Македонија: Мислам дека сега со новите трендови има доста опасности. Безбедоста на производите станува сепак актуелна не само офлине кога купува но и онлине кога купуват така да Еу даде соопштење дека има доста небезбедни производи при купуваљето онлине и тоа направи и истражување.

    За да се исполнат стандардите за членство во Европската унија, секоја држава мора да ги подобри своите стандарди во секоја област. За жал, ако се гледаат потрошувачките стандарди, Хрватска паднала во замката во која се и повеќе други европски земји, кои иако се подобриле во процесот на пристапување, откога станале членки или стојат во место или одат надолу.

    Игор Вујовиќ, претседател на Друштвото за заштита на потрошувчите, Хрватска: Тука можам да ја пофалам хрватската држава дека во претпристапниот период ја изврши целата хармонизација, со тоа што законите и пред влегувањето во унијата ни беа многу добри, но ајде да речеме дека малку ги врамивме и ги подобривме со самиот влез во Европската унија, и тој период беше доста важен, баш пред пристапувањето, зашто направивме се на време и законите се усогласија со Европската унија. Така што ние сега кога гледаме некои законски рамки, не сме имале некаква разлика по влезот, единствено што треба да се нагласи е дека законите во пракса, поради институциите што треба да ги спроведуваат, не функционираат. Значи извршната власт не функционира.

    Очигледно е дека самото членство каде било, па дури и во ЕУ, не дава гаранција некои права ќе се остварат. Но механизмите за остварување стануваат многу подобри, поразгранети и поповрзани. Инструментите за борба за тие права стануваат посилни.

    Ана Кнежевиќ, претседателка на Хрватското здружение за заштита на потрошувачите: Во заштитата на потрошувачите се смени тоа што Хрватска со влегувањето во Европската унија основаше Европски потрошувачки центар. Тоа е мрежа на централи што ги има секоја членка на Европската унија, тука се уште и Исланд, Швајцарија, Норвешка и Лихтенштајн, тоа е значи европскиот економски простор. Тие држави не се членки на Европската унија, но заштитата важи и кај нив. Целта на тој Европски потрошувачки центар е, да речеме, ако потрошувач од Хрватска има проблем со некој трговец или давател на услуги од некоја друга членка на Европската унија, не мора да оди таму да го решава тоа, туку ќе се обрати во Европскиот потрошувачки центар во Загреб и тогаш нашиот центар ќе го контактира Европскиот потрошувачки центар од таа земја и ќе го решаваат проблемот.

    Ова е само основното ниво на подобра заштита. Со интеграцијата во унијата, хрватските потршувачи добиле можност, преку своите претставници, да учествуваат во носењето на прописите за заштита на потрошувачите на европско ниво. Веќе не зависат само од своите институции, туку добиваат наднационална и меѓународна поддршка. Дел од европратениците од новите земји-членки добро го искористиле тоа, за да се зафатат со решавање на проблемите со дискриминацијата што постоеја подолго време.

    Ана Кнежевиќ, претседателка на Хрватското здружение за заштита на потрошувачите: Добра страна е и тоа што сега имаме неколкумина европарламентарци и некои од нив се особено активни. На пример ја имаме госпоѓа Лилјана Борзан, која е веќе втор мандат членка на Европскиот парламент. Таа го отвори прашањето за различниот квалитет на храната во земјите од Источна Европа и Западна Европа, а го отвори и прашањето за траењето на домашните апарати, па сега Европската унија работи на прописите. Имавме ситуација, додека трае гаранцијата, да работи телевизорот, и да се расипе вториот ден откако ќе истече гаранцијата.

    Тоа што порано можело само да се насети, одеднаш станало можно и да се докаже. На пример дека телевизорот е програмиран да работи точно 20.000 часа и потоа да се расипе. Машината за перење алишта да работи 5.000 часа. Полначите за различни апарати да не одговараат еден со друг. Сите тие проблеми се решаваат на европско ниво, и ограничениот пазар во помалите европски држави веќе не е изговор за тие да добиваат полоши производи и услуги.

    Во некои случаи интеграцијата во европскиот пазар овозможува и заштита од сопствените институции. Во Хрватска таков пример биле ваучерите за пропаднати туристички аранжмани поради пандемијата со Ковид-19. Во одреден момент била донесена одлука наместо да останат ваучерите, да се обесштетат агенциите преку посебен фонд, а тие да им ги вратат парите на патниците.

    Ана Кнежевиќ, претседателка на Хрватското здружение за заштита на потрошувачите: За жал, поголемиот број држави од Западна Европа го направија тоа, а нашата не, и затоа минатиот месец доби опомена од Европската комисија и рок од два месеца во кои мора да го поправи тоа. Жално е што нашата влада го направи тоа додека ние претседававме со Европската унија, значи ние бевме од 01.01. до 01.07 2020, и наместо да бидеме пример за другите, ние постапивме најлошо. Мислам дека Бугарија, Хрватска, Чешка и Литванија ја добија таа опомена, а сите други коригираа. И сега е добро тоа што ние го знаеме ова и испративме писмо до Министерството и до Владата, да видиме што ќе направат во тие два месеци и да не известат. Значи добрата страна е што ја имаме комуникацијата и што знаеме што се случува, така што не може да се, да речеме јас ја гледав веб-страницата на Министерството за туризам, не го објавија ова на својата веб-страница, дека добиле опомена и дека во рок од два месеци мораат да го поправат тој закон.

    • Бугарија
    • Хрватска
    • Чешка
    • Литванија

    Опоменати дека не ги штитат доволно своите потрошувачи

    Повеќеслојната заштита на потрошувачките права е една од придобивките што ги добија граѓаните од источните делови на Европа што се интегрираа во заедничкиот економски простор. Сепак, и тие што се формално надвор од тој простор, силно се поврзани со него преку големата трговска размена без која нивните економии би биле многу послаби. Затоа следењето и вклучувањето во трендовите за унапредување на правата на потрошувачите е важно за не само за личната потрошувачка, туку и за општата економска одржливост.

    ДЕЛ 3: Кога теоријата на заговор стана реалност

    • 1/10 од производите што се продавале низ ЕУ имале исто пакување а различен состав
    • 1/5 имале слично пакување а различен состав

    Извор: Студија објавена од Европската комисија

    Разликата меѓу фактот и теоријата на заговор се доказите. Одамна се зборуваше дека производите од исти компани имаат различен квалитет од во земјите од Западна и од Источна Европа. Потрошувачите го чувствуваа тоа. Но се докажа откако европските претставници од истокот иницираа истражувања, и се направија соодветни студии.

    Игор Вујовиќ, претседател на Друштвото за заштита на потрошувчите, Хрватска: Според мене на нас се смета како  на второкласни нации и дека нам ни се испраќаат производи, нормално, до сега ни објаснуваа дека не е така, но гледаме дека е, и проектите и резултатите од тие проекти покажаа дека токму тоа се случува, дека производите кои што се пласираат на источниот пазар во Европа се со поинаков квалитет од декларациите, со поинакви цени итн, а тоа се производи што потрошувачите ги користат во секојдневната примена во својот живот.

    Кога доказите излегоа на виделина, потрошувачите и институциите од различни земји на ЕУ се поврзаа за да си помогнат да се надмине оваа дискриминаторска пракса. Тоа отвори можност и кај нас да почнат да се занимаваат со ова прашање.

    Маријана Лончар Велкова, претседателка на Организацијата на потрошувачите на Македонија: Тоа прашање беше отворена порано, на иницијатива на потрошувачките организации во ЕУ каде и ние членуваме. Навистина се подигна на повисоко ниво ова прашање. Парламентот одлучуваше и се донесе една рамка на директиви.Таканаречен „њу дил“- нов договор за заштита на потрошувачите на ЕУ, каде што е ова прашање се решава со директивата за нечесна пазарна пракса и тоа се третира така.

    Нечесната пазарна пракса треба да се спречи со нова директива што треба да се усвои годинава. И македонските инспекторати ќе можат да реагираат до производителите и до дистрибутерите ако утврдат различен квалитет.

    Ката Стојановска, раководителка во Агенцијата за храна и ветеринарство: Прашањето за нееднаков квалитет е актуелно од 2013, зачнато од повеќе земји членки на ЕУ. Уште се нарекува прашање за двоен квалитет на производите. И се правеа долгогодишни, долготрајни истражувања, студии од страна на европски држави (Словачка, Хрватска,) кои вложија многу средства.

    Долго време беше потребно откога се отвори ова прашање додека се докажа и почнаа да се преземаат мерки. Тоа што го поттикнаа претставниците на Хрватска и Словачка, може да донесе корист на сите, дури и на тие што се уште не го завршиле процесот на зачленување во Европската унија. Македонските институции почнале да се занимаваат со двојниот квалитет, но потребна им е дополнителна подготовка.

    Потребата од заштита на потрошувачките права насекаде низ Европа не е важна само за истокот, туку и за другите делови. Кога пазарот е единствен, такви треба да бидат и правилата.

    Поврзаноста на потрошувачите, нивните организации и на институциите што се грижат за нивната заштита, може да придонесе за размена на информации и искуства со кои што лесно ќе се пробијат оправдувањата на оние што се обидуваат да ги изиграат правилата со произволни толкувања.

    Ката Стојановска, раководителка во Агенцијата за храна и ветеринарство: Кога ЕУ го отвори прашањето за двојниот квалитет тогаш операторите на производителите почнаа да се повикуваат да дадат свое видување на нештата. Така да тие се повикаа на националите вкусови. Тоа значи дека потрошувачите во една имат различни сензор на приемчивост и различно им се допаѓаат хранливите состојки, што не е точно.

    За наскоро да може да се открива нечесната пракса и на домашниот пазар, потребно е дополнително да се зајакнат институциите. Патот е веќе трасиран, и треба само да се следи.

    Ката Стојановска, раководителка во Агенцијата за храна и ветеринарство: Агенцијата за храна ќе има можности да реализира една ваква студија која треба на направи комарација. Со сериозни, правни докази. Се работи целата таа постапка доколку сакаме да ја истераме. Бидејќи законските казни кои што ги предвидува ЕУ се многу високи. Изнесуваат некаде 4% од прометот што го прави операторот кој што го произведува тој производ. И мислам дека до 10 милиони евра може да биде таквата казна.

    • 4% од прометот
    • 10 милиони евра

    Казни за нечесна трговска пракса

    Кога потрошувачите имаат подобра меѓународна комуникација и поврзаност, стануваат посвесни за своите права и за тоа што им е скратено или прекршено. На тој начин и самите ги избегнуваат трговците што не ги ценат доволно. Така пазарната логика повторно добива улога во подобрувањето на правата. Продавачот треба повеќе да се потруди за да придобие информиран потрошувач.

    Нериман Џемаили, раководителка во Министерството за економија: Во овие 16 години, би можела да кажам дека има голем прогрес во однос на ова прашање. И самите сме сведоци на тоа, дека голем број на трговци посебно на оние кои се со поголем рејтинг и кој што сакат да излезат во пресрет на потрошувачите ги почитуваат сите овие елементи.

    За да се постигне таа информираност, потребна е и институционална и граѓанска реакција. Само со постојани реакции може да се научат институциите да си ја вршат работата. Но, како и во многу други области, и тука не може да има опуштање. Потребно е некој постојано да ги држи на око.

    Маријана Лончар Велкова, претседателка на Организацијата на потрошувачите на Македонија: Во изминатиов период во секоја една област, значи почнувајки од храната до финансиски услуги, при повреда на законот за заштита на потрошувачите со сите негови делови, од нечесна пазарна пракса до рекламирање, начин на продажба, ние секогаш реагираме. Најчесто потрошувачите се обраќаат до нас што го потврдивме и со една анкета, потоа до државниот пазарен инспекторат, до агенцијата за храна, потоа до другите инспекторати, се разбира санитарен здраствен инспекторат. И во регулативните тела и регулаторната комисија за енергетика.

    На тој начин, заштитата не останува само реактивна – да се направи нешто кога ќе се појави проблем, туку структурирана и организирана.

    Нериман Џемаили, раководителка во Министерството за економија: Надзорот инспекциски е во раце на државниот пазарен инспекторат и тие ја имат главната улога за надзор на производите во деловните простори. Тоа се супермаркетите, продавниците, итн. Но не значи дека и во другите вонделовни простори немат право да извршат надзор и да удврдат ако неправилности се направени спрема потрошувачот. Во делот на имплементација, утврдено е и во самиот закон за заштита на потрошувачите, освен законодавството, за потранспаретно и појасно информирање на граѓаните треба да се направи некој инструмент. А тој инструмент е уште од 2005-та година со соглас на законот за заштита на потрошувачи. Тоа е национална програма за заштита на потрошувачите.

    Секогаш ќе има некој што ќе се обиде да го измами потрошувачот. Од ситен трговец што сака да подметне неквалитетен производ, до голема компанија што сака да ја злоупотреби доминантната позиција на пазарот. Повремено, ќе им успева тоа. Разликата меѓу заштитениот и незаштитениот потрошувач е дали таквите појави се инцидентни или се начин на живот. Тоа е разликата и меѓу незаштитениот и заштитениот граѓанин.

  • ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: ЕДНАКВОСТ И ТОЛЕРАНЦИЈА ЗА СИТЕ

    ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: ЕДНАКВОСТ И ТОЛЕРАНЦИЈА ЗА СИТЕ

    ЗЕМЈИ НА СПОРЕДБА: ФРАНЦИЈА И ХОЛАНДИЈА

    Колку пати и да е кажано – треба да се повтори. Тие не се никакво тајно друштво што работи на глобален заговор. Не се чудни или неприродни. Тие се само обични луѓе што сакаат нормален и сигурен живот и што се мачат со истите проблеми како и остатокот од општеството.

    Беким Асани, претседател на ЛГБТ Јунајтед, Тетово: Со почетокот на пандемијата со коронавирусот, многу припадници на ЛГБТ заедницата, како и на целото население, ги загубија работните места. Има луѓе што одвај преживуваат и се борат за парче леб. Тоа е многу голем проблем. Од почетокот на кризата обезбедивме шест тони храна за нивна поддршка од нашите донатори и пријатели во десетици градови во Македонија.

    Луѓето од ЛГБТ популацијата се едни од најдискриминираните во нашето општество. Дури и луѓе што силно шират омраза меѓусебно поради различната етничка, верска или друга припадност, се обединуваат во нетрпението кон сексуалните малцинства. Тие се сечија мета, сечија цел и сечиј изговор за омраза.

    Сега е незаконски и кај нас некој да биде дискриминиран врз основа на сексуална ориентација или родов идентитет. Колку овој закон ќе придонесе да биде намалена дискриминацијата најмногу ќе зависи од тоа колкава поддршка ќе добие заедницата од државата и од општеството за тој да биде спроведен.

    „Дали личиме на ЕУ“ е прашање што по својата важност го надминува прашањето дали и кога ќе станеме членка на ЕУ. Тоа е прашање на можности и стандарди што овозможуваат подобар живот. На ангажманот на државните институции и на општеството во градењето подобро утре. Европа не треба да ја гледаме како симбол на совршенство, туку како симбол на желбата за усовршување. На желбата секој да ги ужива своите фундаментални права. „Дали личиме на ЕУ“ значи дали го заслужуваме епитетот „европски“, кога зборуваме за правата на човекот и на граѓанинот.

    ДЕЛ 1: Вистини, заблуди и предрасуди

    • Три четвртини од ЛГБТ лицата сметаат дека се дискриминирани поради сексуалната ориентација
    • Тоа е почеста основа за дискриминација од која било друга во остварувањето на човековите права
    • Нееднаков третман, отфрлање, вознемирување и силеџиство се најчестите проблеми
    • Се среќаваат на работното место, во образованието, правосудството, спортот и на други места

    *Резултати од истражување на Институтот за човекови права и ЕСЕ

    Антонио Михајлов, извршен директор на Субверзивен фронт: Голем проблем на самата заедница претставува скриеноста или криењето на тајната што ја чуват самите луѓе со себе, и криењето на својот сексуален идентитет во  семејството, на работното место, во училишните средини е проблем со кој ЛГБТ луѓе се сооучуват секојдневно.

    Често се слуша прашањето – што толку сакаат ЛГБТ луѓето? Што им е скратено? Какви права немаат? Зошто треба да бидат третирани посебно? Тие секогаш и секаде го имаат истиот одговор.

    Арон Лефевр, директор за човекови права на „Копенхаген 2021“: Ние не сакаме да не третираат различно, сакаме да не третираат исто како и нашите стрејт сограѓани во нашата земја, што е од корист за целата земја

    Тогаш следуваат уште повеќе прашања. Што ги спречува да живеат како обични луѓе? Зошто мора да ја истакнуваат сексуалноста? Ние ја истакнуваме ли? Кого го интересира што прават во креветот? Тука доаѓа до израз главното недоразбирање од кое извираат голем број предрасуди – јавното изразување на сексуалноста. Не, тоа не значи да се има секс на јавно место. Сексуалниот чин е интимна работа и припаѓа во креветот, или на друго место далеку од јавните очи. Но сексуалната ориентација е јавна и отсекогаш била. Барем за луѓето што имаат партнери од различен пол. Тие слободно кажуваат дека се во врска, дека ја прекинале врската, се појавуваат со партнерите во јавност, прават свадби и многу друго. На сите им даваат до знаење каква е нивната сексуална ориентација.

    Беким Асани, претседател на ЛГБТ Јунајтед, Тетово: Верувам дека еден ден општеството ќе разбере дека ние сме тука, сме постоеле отсекогаш и не сме дошле од надвор. Никој не не донел тука за да бидеме ЛГБТИ, туку ние сме дел од секое семејство, секое општество и секоја култура.

    Така ЛГБТ луѓето сакаат да изгледа и нивното јавно изразување. Да знаете дека вашиот сосед или соседка, пријател или пријателка, колега или колешка се припадници на ЛГБТ популацијата, и да немате никаков проблем со тоа. Едноставно да го прифатите како реалност, бидејќи тие се повторно истите луѓе и се дел од нас.

    Беким Асани, претседател на ЛГБТ Јунајтед, Тетово: ЛГБТ лице може да биде вашиот доктор, може да биде аптекарот или кој било друг во вашата средина. Кога промовирате насилство против нив, правите да не бидат прифатени во местото каде што живеат. Верувајте, да се живее двоен живот е многу тешко. Прифатете ги луѓето какви што се и споделете љубов.

    • Дел од секое семејство
    • Секое општество
    • Секоја култура
    • Вашиот доктор
    • Вашиот аптекар
    • Кој било во средината

    Оние најгласните, што обвинуваат дека сето тоа е неприродно, девијација, перверзија, и дека ќе ја уништи светската цивилизација, доволно е да видат каков е квалитетот на животот во земјите што во изминатите децении значително ги унапредиле ЛГБТ правата. Тоа го направиле речиси сите земји со висок животен стандард. Спротивно на теориите на омраза, никаде нема доказ дека зголемувањето на видливоста и на прифатеноста на ЛГБТ луѓето довело до пропаст на општеството.

    Матје Гасон Башет, портпарол на федерацијата Интер-ЛГБТ, Франција: Фактот дека може да одите во други земји, дека имате отворени патишта, помага за да се разбере дека тоа што го викаат противниците на ЛГБТ заедницата е лага. Има општества што ги почитуваат правата на ЛГБТ луѓето и сепак се напредни општества, пионерски држави како Холандија, Белгија или Шпанија, кои влијаеја врз Франција за прифаќање на истополовите бракови.

    Во спротивно, кога ќе се дозволи предрасудите да надвладејат, тие ги туркаат ЛГБТ луѓето кон повлекување, кон враќање во „плакарот“, за да избегнат непријатни ситуации. Со тоа, целото нивно секојдневие станува едно големо непријатно искуство.

    Антонио Михајлов, извршен директор на Субверзивен фронт: На пример за транс луѓето многу е повидлива пречката во остварувањето на нивните основни човекови права посебно пристап кон добри услуги на пример на шалтер кога мора да објаснуват или да одговарат на прашања. Лезбејките и геј мажите претежно го сокриват нивниот идентитет, нивната сексуалност.

    Тоа се луѓе што веќе имаат други свои проблеми. Предрасудите и дискриминацијата што ги доживуваат бидејќи се дел од ЛГБТ популацијата само им ја отежнува веќе сложената ситуација. На некои многу повеќе отколку на другите.

    Антонио Михајлов, извршен директор на Субверзивен фронт: И самта ЛГБТ заедница има хиерархија на прифатливост и неприфатливост. На пример ЛГБТ Ромите се најмалку прифатени од самта ромска заедница но и од мнозинската неромска заедница. Многу е тешко да бидеш ЛГБТИ Ром во држава каде што и самите Роми имаат многу често дискриминаторски ставови, но и кон самите ЛГБТ луѓе има многу често дискриминаторски ставови.

    Беким Асани, претседател на ЛГБТ Јунајтед, Тетово: Во едно разнолико општество, во едно мултиетничко општество и припадниците на ЛГБТ заедницата се од различни националности, различни религии, различни култури, со различно потекло, и секое лице ги нема истите потреби и проблеми.

    ДЕЛ 2: Закон за добар темел

    • Првите паради на гордоста во светот се одржале во САД во 1970 година
    • Во Европа првпат се одржале во Германија, во 1979 година
    • Нашата земја беше меѓу последните, со парада одржана во 2019 година
    • Целта на парадите е да се зголеми видливоста на ЛГБТ луѓето и да се покаже дека тие се дел од општеството

    Маја Морачанин е дел од првата парламентарната група што се формирала во македонското собрание за поддршка на ЛГБТ популацијата. Таа постоеше во минатиот парламентарен состав и броеше 14 членови. Четири децении по другите земји, и македонската политика почна да се занимава со дискриминацијата над овој дел од нашето општество.

    Маја Морачанин, пратеничка во Собранието: Навистина се создават законски услови за ЛГБТИ  луѓе да ги уживат своите прави и слободи но истотака ја подигнуваме јавната свест меѓу населението, меѓу граѓаните за тоа што се проблемите со кој се соучуват ЛГБТИ и дека навистина треба сите заеднички да се бориме против нивната дискриминација, говор на омраза, насилство и така натаму.  

    Очигледно дека има уште многу пат да се оди за да се стигнат другите. Но дали законите се доволни за да го трасираат патот? Дури и нивното донесување се одвиваше со пречки, откако законот против дискриминација еднаш беше укинат, па повторно се врати. Државата, барем засега, покажува волја да ја унапреди борбата против дискриминацијата на сите полиња.

    Ѓултен Мустафова, државна советничка за недискриминација во МТСП: Се очекува да добиеме една професионална, независна и многу поефективна комисија за спрeчување заштита од дискриминација која што постапува по сите постапки на граѓаните којa што ќе постапува по службенa должност, професионално. Со новиот закон е уредено комисијата да работи како професионално тело односно, не како до сега да биде на хонорарна основа. Со овој закон се предвидува членовите на комизијата да бидат 8 часа секој ден ангажирани во спречување и заштита од дискриминација на граѓаните.

    • Професионално тело
    • Без хонорарна работа
    • Осум часа ангажман

    Борбата против дискриминацијата е пример како може да се учи од понапредните, што веќе го изоделе патот пред нас, и како може од нив да се преземат решенија со кои ќе може да се направат поголеми чекори во вистинската насока. Законот воведува големи промени, но останува тие да профункционираат и да ја исполнат својата цел.

    Ѓултен Мустафова, државна советничка за недискриминација во МТСП: Со новиот закон се воведува тужба од јавен интерес каде што невладините организации, синдикатите и сите други заинтересирани страни ќе можат да поднесуваат тужби во судска постапка без да бараат согасност кога се работи за поголем група на лица кои што се дискриминирани. Значи ова ќе важи и за организациите што работат за ЛГБТ права. Има бесплатна постапка за заштита од дискриминација пред комисијата, а исто така во судска постапка се ослободени   граѓаните од судски трошоци. Товарот на докажување, што е многу важно, паѓа на дискриминаторот, а не на страна на тој што поднесува тужба како што беше до сега и истото тоа важи во постапката пред Комисијата за спречување и заштита од дискриминација.

    Борбата за правата на маргинализираните заедници не е значајна само за да им се помогне на нив. Таа е и борба за принципи, за тоа дали во едно општество ќе се дозволи да има предрасуди и дискриминација или нема. Без разлика за која група тоа се однесува. Ако некој смета дека ЛГБТ популацијата не заслужува поддршка против предрасудите, тоа е оправдување на дискриминацијата. Такво нешто е недозволиво во една европска држава.

    Маја Морачанин, пратеничка во Собранието: Споредбено со некои минати периоди мислам дека навистина веќе прашањето што се однесува до правата на ЛГБТИ добива на значење и отворено се зборува и во јавноста. Во собранието на РСМ  почнуваме практично навистина да придонесуваме за промената на сфаќањата во јавноста што се однесува до ЛГБТИ. Бидејќи тие сепак се се уште најмаргинализираните заедници во нашата општество, но мислам дека придонесувавме да се менуват работите во позитивна насока.

    Статусот на припадниците на ЛГБТ заедницата како едни од најмаргинализираните граѓани во нашата земја е резултат токму на игнорирањето на нивните проблеми. На ставовите дека „нивниот проблем е помал од другите“ и дека „припаѓа во приватната сфера, во креветот“.  Затоа е неопходно политиката да заземе цврсти ставови и да го насочи равојот на земјата.

    ДЕЛ 3: Патот по кој не смее да се запре

    • Хомосексуалноста во земјава е декриминализирана во 1996 година
    • Тоа е задоцнување од 200 години зад првите држави што презеле таков чекор
    • Две ипол децении по декриминализацијата, предрасудите се високи, дури и меѓу младите луѓе
    • Според 59% од младите, не треба да има место во политиката за ЛГБТ заедницата (истражување на ВФД и МОФ)

    Дека законите не се доволни сами по себе покажува и примерот со државата што често се смета за најдобра и најнапредна кога станува збор за правата на ЛГБТ популацијата, поради својата традиција на либерални политики.  Уште од 1811 година таму хомосексуалноста е озаконета, нешто што се уште не се случило во повеќе земји во светот, каде што се уште има прогони, затворски казни, дури и смртни казни. Споредена со нив Холандија е рај на толеранцијата, но ако се прашаат самите Холанѓани, има уште многу пат за да се изоди.

    Арон Лефевр, директор за човекови права на „Копенхаген 2021“: Би рекол дека ситуацијата во Холандија е генерално добра, но се уште има дискриминација. Се уште има раширена дискриминација. Има уште многу работа за да се осигураме дека целата наша заедница се чувствува вклучена во општеството. Тоа не се случува само со носење нови закони, туку има и социјален елемент. Треба да се осигураме дека едуцираме, дека информираме, дека сме видливи.

    Насекаде организациите за поддршка имаат полни раце работа. Некаде се борат за да добијат права, а некаде за да ги остварат. Таму каде што се и добиени и остварени, борбата е за тие да бидат применети насекаде, и да се спречи дискриминацијата дури и на индивидуално ниво. Секој поединец да почувствува дека е прифатен и е дел од општеството.

     

    Матје Гасон Башет, портпарол на федерацијата Интер-ЛГБТ, Франција: ЛГБТ луѓето се генерално добро прифатени во Франција, но сепак има уште многу работа, се уште има места каде што нивните права потешко се остваруваат, како во професионалниот свет или во спортот, каде што организациите ги изнесуваат овие прашања. Се обидуваме да спроведуваме активности, нудиме логистичка, морална и финансиска поддршка за асоцијациите, за да му помогнеме на општеството да ги подобри правата на ЛГБТ луѓето во Франција.

    Дека промени се можни и тоа за кратко време, покажува токму примерот со Франција.  Иако тоа е првата држава што ги декриминализирала истополовите врски во годините по буржоаската револуција, сепак хомосексуалноста во земјата се сметала за болест се до 1982 година, кога со закон било укинато тоа. За само 40 години земјата целосно се промени во однос на ова прашање и стана една од најдобрите во Европа. Се одеше чекор по чекор, но со големи чекори. Прво кон ослободување, па кон овозможување граѓански партнерства, се до легализирање на истополовите бракови. Општеството целосно се навикна на тие промени.

    Арно Готје Фава, советник за меѓународни односи на Интер-ЛГБТ, Франција: Еволуцијата на овие прашања , особено на прашањата за хомосексуалноста, беше многу брза во Франција. Само пред 40 години хомосексуалноста со закон беше обележана како „општествен чир“, и истополовите врски меѓу малолетници беа забранети. Истополовите врски беа целосно декриминализирани во Франција во 1982 година кога за првпат по Втората светска војна Социјалистите се вратија на власт. Од раните 1980-ти развојот беше многу брз. Од декриминализацијата на истополовите врски во 1982 до воведувањето граѓански партнерства во 1999 поминаа помалку од 20 години. Потоа Франција запре со брзиот напредок, се до законот што овозможи истополови бракови во пролетта 2013 година.

    • 1982 – „општествен чир“
    • 1999 – граѓански партнерства
    • 2013 – истополови бракови

    Така Франција стана пример дека општествениот менталитет не може да биде изговор за да се скратуваат правата на која било група граѓани. Но за да се смени менталитетот, не е доволно самоорганизирањето на маргинализираните заедници, како ЛГБТ луѓето.  Клучната разлика што ја направила Франција е што институциите им овозможиле поддршка во нивната работа, беез предрасуди и без осудување.

    Матје Гасон Башет, портпарол на федерацијата Интер-ЛГБТ, Франција: Федерацијата Интер-ЛГБТ посветува големо внимание на овие прашања и е во постојан контакт со Владата, пратениците, избраните претставници и со администрацијата, за да се осигура дека правата нема да стојат само на хартија, туку дека ќе се остварат во секојдневиот живот на ЛГБТ-луѓето.

    Борбата за човековите права е пат по кој мора постојано да се оди, и не смее да се застане. Поради недоволно разбирање, предрасуди, слаба информираност или други причини, секогаш има луѓе што стојат на другата страна и се борат против остварувањето, дури и за одземање на нечии човекови и граѓански права. Клучот е да се насочи борбата не против нив самите, туку против нивните разбирања и предрасуди.

    Матје Гасон Башет, портпарол на федерацијата Интер-ЛГБТ, Франција: Знаеме дека наспроти нас имаме луѓе што работат за нашите права да не се остварат. Па така, ако не останеме будни и мобилизирани, ако нема граѓански фактори и здруженија, наскоро може работите да тргнат наназад.

    Арон Лефевр, директор за човекови права на „Копенхаген 2021“: Мислам дека во Холандија е многу важно да продолжиме да одиме напред, да продолжиме да работиме на вклученоста на ЛГБТИ луѓето во законодавството, но и во едукацијата, затоа што да се застане во место секогаш е проблем.

    Холандија, татковината на Арон, како земја-предводник во развивањето на ЛГБТ-правата, помислила дека сторила доволно за заштита на оваа популација. Но одговорот дошол брзо дека тоа не е така.

    Арон Лефевр, директор за човекови права на „Копенхаген 2021“: Мислам дека ако ги гледаме првите десет години по 2000, имаше голем напредок, но исто така сум свесен за фактот дека забавуваме. Ако на пример ја погледнете светската карта, ќе видите дека го делиме 11-тото место, додека во минатото бевме многу погоре на овие листи. Тоа во основа значи дека имаме застој во инклузијата на ЛГБТ заедницата во нашата земја.

    Назад кај нас, каде што се уште се прават почетни чекори во борбата против предрасудитре, главните теми се уште се системската дискриминација, отфрлањето, и незаинтересираноста на институциите да се спротивстават на оние што ги нарушуваат правата на ЛГБТ луѓето. Ова е место каде што многумина од нив не се чувствуваат безбедно да се прошетаат по улиците на својот град, бидејќи се напаѓани. И знаат дека напаѓачите не се единствени виновници во оваа ситуација.

    Антонио Михајлов, извршен директор на Субверзивен фронт: Насилството е уште поголем проблем затоа што тие хомофобични ставови даваaт стереотипи кои се присутни кај мнозинството луѓе, а се поврзани со тоа дека ЛГБТ луѓето се болни, дека не се нормални. И неказнувањето на таков вид на постапки уште повеќе ги изложува ЛГБТ луѓето на дополнителен ризик од насилство, говор на омраза, дискриминација, од злоупотреба, од злоставување на нивните човекови права. Потребни се интервенции од типот образовни програми, содржини или  практики кај наставниците да бидат поинклузивни поотворени. Но и кај институците кај обвинителството, судството, се многу повеќе од потребни.

    Наместо кон подобро општество за сите, тоа води кон отуѓување и затворање во себе на еден дел од општеството, кој поради силните напади и самиот почнува да се чувствува непосакувано и отфрлено. Кога младите луѓе се развиваат во такви услови, тоа може да има тешки последици за нив.

    Дискриминацијата не може да се решава на парче. Таа или постои или не постои. Многу е лесно да се дефинира. Дискриминиран е секој што добива нееднаков третман поради својата припадност кон одредена група. Без разлика за која група станува збор. Затоа ЛГБТ правата не можат да бидат помалку важни од другите права, и нивното унапредување треба да се одвива заедно со подобрувањето на правата на сите други групи и заедници во општеството. На крајот – борбата е само за еднаквост, и за ништо повеќе.

  • ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: ДЕТСТВО И УЧЕЊЕ БЕЗ СТРАВ

    ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: ДЕТСТВО И УЧЕЊЕ БЕЗ СТРАВ

    ЗЕМЈИ НА СПОРЕДБА: ПОРТУГАЛИЈА И ФИНСКА

    Трајни последици. Ова е клучниот збор што треба да се има во предвид кога се зборува за врсничкото насилство. Тоа не е детска игра. Не е прифатливо однесување.  Не е нешто за што сме сигурни дека ќе помине.

    Тонско, Драги Змијанац, претседател на Детската амбасада Меѓаши: Најлесно да кажeме e дека тоа е домашно воспитувание и на тој начин да се амнeстираме како општество дека можeме да придонесeме околу праќање на пораки во јавноста. Значи, насислство има секаде, го има на медиумите, на улица, насилство има во ушилиштата и така натаму.

    Правата на детето, кои се врвен приоритет на секое современо општество, го опфаќаат и правото секое дете да добие образование. Тоа е можно само ако училиштето се чувствува како безбедно место. Каде што никој нема да биде навредуван, омаловажуван, или физички напаѓан. И каде што веднаш ќе се реагира на овие појави кога ќе се случат.

    Насекаде низ Европската унија се преземаат силни чекори за сериозно да се одговори на овој проблем. Преку национални и европски програми, институциите и организациите работат со децата, наставниците и со родителите, а државите ги споделуваат меѓусебните искуства за да испратат единствена порака – малтретирањето на училиште, меѓу соученици, е многу сериозен проблем.

    „Дали личиме на ЕУ“ е прашање што по својата важност го надминува прашањето дали и кога ќе станеме членка на ЕУ. Тоа е прашање на можности и стандарди што овозможуваат подобар живот. На ангажманот на државните институции и на општеството во градењето подобро утре. Европа не треба да ја гледаме како симбол на совршенство, туку како симбол на желбата за усовршување. На желбата секој да ги ужива своите фундаментални права. „Дали личиме на ЕУ“ значи дали го заслужуваме епитетот „европски“, кога зборуваме за правата на човекот и на граѓанинот.

    ДЕЛ 1: Големи и мали, силни и слаби

    • Член 14 од Повелбата за фундаментални права на ЕУ: Секој има право на образование
    • Член 24: Децата имаат право на грижа и заштита
    • Едното не може да се почитува без другото
    • Врсничкото насилство е тешко нарушување на човековите и на детските права

    Драги Змијанац, претседател на Детската амбасада Меѓаши: Забележавме дека се повеќе и повеќе меѓуврсничкото насилство е присутно и недоволно децата го препознават кога се обраќаат со погрдни зборови, зборови со навреда, се со цел да го омаловажат соученикот, а при тоа учениците не се ставаат во одбрана или пак во заштита на нивниот соученик.

    Меѓаши измериле дека 40 отсто од учениците пријавиле некаков вид насилство – вербално или физичко. Тие идентификувале 23 групи врсничко насилство, и речиси секој втор ученик пријавил дека забележал една од нив. Во постари извештаи, бројките се поинакви. Во еден документ од УНЕСКО со податоци до 2014 година, само 10 отсто од македонските ученици пријавиле дека било извршено насилство над нив. Тоа е подобар резултат и од Германија, Австрија, Финска, Белгија и од други развиени земји. Ова не значи дека во нашата земја било подобро, туку дека поизразен бил проблемот со непрепознавање на насилството. Тоа полека се надминува.

    • Германија 25%
    • Белгија 20%
    • Австија 35%
    • Финска 27%

    Душан Томшиќ, Министерство за образование: Она што е многу битна е да се зајакнат капацитетите како на наставниот кадар за препознавање на насилство така и психолошките служби за интервенција. Но уште побитно е да се зајакнат капацитетите кај децата да го препознаваат и пријавуваат насилството, но и кај родителите да можат да го препознаат и да се реагира кон своите деца, но и кон службите кои стојат на располагание.

    Врсничкото насилство не се состои само од тешки физички инциденти. Тоа е секое подбутнување, мали удари, или навредување, омаловажување во групата, исклучување. Важна е целта – а таа е да се понижи другото дете, да му се предизвика чувство на инфериорност кон оној што го вознемирува.

    Ана Попризова, психолог во средното училиште Орце Николов: Најзастапени се формите на вербално насилство, навреди, закани кои што се случуваат нели, пред појава на пандемијата во живо, а и на социјалните мрежи. А сега, најверојатно се доста присутни на социјалните мрежи.

    Психологот Ана Попризова работи со една од најчувствителните групи – средношколците. Во својата работа досега имала можност да собере многу искуства и да слушне многу сведоштва за тоа на кои се начини се одвива врсничкото насилство.

    Сведоштво на ученичка: Од  основно едно девојче кое го познавам, која сега ми е многу добра другарка, немаше многу другарки, не се дружеше со многу луѓе и имаше една група девојчиња кои што просто од забава сакаа да ја уништат. Прво, првата година почнаа како пријателки демек ќе и прават друштво да не биде толку сама, на крај пред цело школо ја посрамотија, после тоа три недели не дојде во школо, има толку многу психолошки трауми од тоа, што оди на психијатар.

    Искуството на Попризова покажува дека зборовите лесно може да преминат во дела. Иако во најголем дел малтретирањето се сведува на омаловажување, ако не се работи на овој проблем насилството се охрабрува, и може да доведе до тешки физички повреди.

    Ана Попризова, психолог во средното училиште Орце Николов: Најлошата ситуација била  физичко прободување, значи  помеѓу двајца ученици настана инцидент, не се случи во училиштето меѓутоа беа вклучени и наши ученици. Прободување со нож каде што на детето му беше  животот загрозен. Сме имале случај на физичко насилство со кршење на вилица на еден ученик. Тие се по екстремни случаи што се случиле во мојата пракса.

    Недоволното препознавање на проблемот со врсничкото насилство, во која било форма, доведува и до тоа децата што се соочуваат со насилство да бидат обесхрабрени за да преземат нешто. Се предаваат на прикривање и на самоизолација.

     

    Христина Стефановска, детски психолог: Колку детето повеќе прикрива толку повеќе време трае насилството. И тогаш штетата е поголема, што значи прикривањето се јавува паради одредени причини. А зошто? Заради тоа што детето чуствува страв, особено од некаков тип од одмазда, да не ме се случи нешто полоша од ова. Или можеби детето се плаши од реакцијата на родителите, или има недоверба во бозрасните особено од авторитетите, наставниците.

    Како детски психолог Христина Стефановска работела со многу случаи. Доволно за да може да состави профили на децата што најчесто се жртви на вознемирување, дури и на насилство од своите врсници.

    Христина Стефановска, детски психолог: Tој е дете потивко, поповлечено, ненаметливо, недоминантно, дете кое што има изразена емпатија, дете растено во еден воспитен процес каде што се негуват човековите вредности, тоа значи дека е дете кое е учено да не враќа назад, да не враќа на насилството со насилство. Но, таквите деца се и многу сензитивни, тоа значи дека лесно може да ги вознемираме. Насилникот како профил ги пикира таквиот тип на деца и таму може повеќе да го манифестира своето насилно однесување.

    Сосема спротивни се децата што извршуваат насилство. Многу често, тоа се деца на кои исто така им треба помош, односно треба да се работи со нив и да се откријат причините за нивното однесување, за нивната потреба да покажуваат надмоќ над соучениците.

    Христина Стефановска, детски психолог: Дете кое врши насилство во принцип е дете што има слаба врска со родителите, не почитува авторитети, не почитува правила на однесување, дете што има слаби граници во однесувањето. Дете што врши насислтво е дете што е психолошки и физичко посилно располага со поголем капацитет на сила. Физичка снага или психолошка снага. Физичката снага потекнува од неговиот физикус, а психолошката снага потекнува од негова психолошка моќ или потреба да ги контролира другите врсници. Преку таквата контрола го пренесува насилното однесување, со тоа покажува некаков тип на моќ врз децата.

    Инес Андраде, претседателка на Но Були Португалија: Знаеме дека главната мотивација за насилството, за таквото однесување, е желбата за моќ, социјална моќ, да се биде влијателен, да се биде лидер, а во други случаи може да значи дека и тие самите се нападнати на училиште или во домот, се чувствуваат несигурни, или имаат потреба да се докажат.

    ДЕЛ 2: Вистинската сила е во групата

    • Потребно е да се работи со жртвите – да зајакнат и полесно да се справуваат
    • Потребно е да се работи со насилниците – да се открие коренот на нивното однесување
    • Најмногу е потребно да се работи со средината – да не го прифаќа малтретирањето премолчно

    Сведоштво на ученик: Мислам дека најмногу свесна за булингот е жртвата, сведоците се, ама во некој случај не сакаат да бидат инволвирани, поради тоа што и тие имаат страв најчесто, а насилникот не е воопшто свесен за тоа, или е свесен, ама е научен на тој тип на функционирање

    За да покажат колку е сериозен проблемот кога не се обрнува внимание на врсничкото насилство уште од почетокот, Меѓаши пред десетина години набавиле видео материјал од странство во кој шегите меѓу учениците прераснале во такво вознемирување што била алармирана и полицијата, родителите и училиштето, но жртвата се обидела да си го одземе животот. Дури тогаш другите сфатиле колку згрешиле. Шокантен амтеријал, но според Змијанац, била неопходна шок-терапијата.

    Драги Змијанац, претседател на Детската амбасада Меѓаши: Таков едукативен материјал беше потребен и во Македонија до го дистрибуираме и се со цел младите да ја разберат сериозноста на насилството кое го прават врз жртвата, како се насочува и какви се траумите.

    Европската унија посветува големо внимание на проблемот со врсничкото насилство преку многу програми. Голем број активности преку Еразмус Плус се посветени на борбата против оваа појава. Се развиваат проекти како „Акција против насилството“, а се назначувале и специјални претставници за борба против насилството врз децата. Една од најпознатите програми е „Енејбл“, што е кратенка за Европска мрежа против насилство во средини за учење и за одмор. Таа се темели на зајакнување на социјалните вештини и на целосен пристап кон проблемот, што ги опфаќа не само засегнатите страни, туку и средината.

    Искуствата на земјите-членки даваат голем придонес во развојот на програмите на Европската унија во секоја област. Кај врсничкото насилство, добар пример дава земјата што најчесто се споменува како држава со најдобро образование – Финска. Таму повеќе од една деценија функционира програмата КиВа, кратенка за „анти насилство“. Се спроведува во над 2.300 училишта во земјата, а преземена е и од други држави како Италија, Холандија и Велика Британија. Основата на програмата е преку посебни предавања да им се покаже на учениците дека сите заедно мора да му се спротивстават на насилството.

    Кристина Салмивали, авторка на програмата КиВа: Многу се разговараше за генерациското насилство во Финска уште од почетокот на 1990-тите, и тогаш Министерството за образование сакаше да развие сеопфатна програма против насилство што ќе може да се користи во училиштата што вршат основно образование во Финска, па Министерството ја ангажираше нашата група да развие таква програма и да ги испита нејзините ефекти во учичиштата. Програмата КиВа е програма за спречување врсничко насилство која се состои од повеќе компоненти. Беше развиена, поточно почна да се развива и да се користи во 2006, а од 2009 ја внесовме во училиштата. Низ целата земја.

    Во суштината на КиВа стои тоа дека молчењето е одобрување. Затоа треба сите да се спротивстават, бидејќи жртвата е немоќна сама.

    Кристина Салмивали, авторка на програмата КиВа: КиВа вклучува, како прво, универзални активности, чија цел е да спречат насилството да се случува, и во нејзината основа се лектиите што наставниците им ги предаваат на учениците во училницата. Идејата е да се зајакне свеста меѓу учениците за феноменот на врсничко насилство, особено за нивната улога и за тоа што можат тие да направат за да спречат да се случува насилството. Сакаме, преку лекциите за учениците, да ги зајакнеме токму нив. Да покажат активно дека се против насилството и дека не сакаат тоа да се случува. Тоа се универзалните активности.

    • Универзални активности
    • Јакнење на улогата на средината
    • Заеднички да се спречи насилството

    Португалија е исто така земја што во последните години бележи добри резултати и напредок во борбата против врсничкото насилство. Филозофијата е и таму иста – целосен и заеднички пристап, наместо сведување на насилството само на проблем меѓу насилникот и жртвата.

    Инес Андраде, претседателка на Но Були Португалија: Ние работиме со жртвата, но исто така и со насилниците и со другите деца што се вклучени. Сметаме дека е многу важно да се работи со двете страни, не само со едната, и исто така не само со насилниците, туку и со целата група ученици, бидејќи врсничкото насилство е социјално и групно однесување, не е индивидуално однесување.

    И самите ученици се свесни за важноста на средината и за нејзиното влијание. Постојат различни причини зошто таа не се вмешува кога е најпотребна – љубопитност или страв. Но тоа мора да се надмине. Тоа е единственото докажано решение против врсничкото насилство.

    Сведоштво на ученик: Насилникот е многу свесен за тоа што го прави, а го прави многу доброволоно, поради фактот што наоѓа лично задоволство во тоа, го користи тоа како шанса да се докаже на набљудувачите, а набљудувачите се оние третите кои наоѓаат задоволство и го хранат егото на насилникот, со тоа што му даваат поддршка, се потсмеваат на жртвата, односно тоа што и се случува.

    Драги Змијанац, претседател на Детската амбасада Меѓаши: Тие кои се околу насилникот или жртвата да бидат охрабрени да го спречат насилството и да го трансформираат. Тоа значи дека не треба да бидат соучесници туку напротив, да имаат активна улога да регираат во заштита и превенција на потенцијалната жртва. Тука има доста работа за психолозите, педагозите и таму каде што има, и за социјалните работници.

    ДЕЛ 3: Некомфорна комфорна зона

    • За препознавање на проблемот е потребна едукација
    • За решавање е потребна организација
    • За целосно надминување се потребни позитивни примери

    Сведоштво на ученичка: Јас до основно воопшто не бев свесна дека врз мене се прави такво нешто зашто мене ми беше задоволство само да бидам во група со нив, а не сфаќав дека преку мене тие, буквално ме искористуваа, им бев потрчко за секакви работи, ме навредувале, се, јас сум поминувала преку се само да бидам во групата, јас тоа го сфатив дури во осмо одделение дека тоа е скроз тактички погрешно.

    Осознавањето е клучен дел од борбата. Луѓето како Инес Андраде, кои што самите поминале низ тежок период додека биле ученици, знаат точно што им недостасувало за да имаат подобра заштита. Можат прецизно да ги покажат точките што требало да се поврзат за тие да бидат сигурни. И тие што треба да се поврзат денес.

    Инес Андраде, претседателка на Но Були Португалија: Кога одев на училиште бев жртва на насилство и имав чувство дека не сум сфатена сериозно, немаше одговор за тоа. Дури и ако побарав помош од наставниците или од родителите, никој не знаеше што да прави, иако знаевме дека тоа е вознемирување и дека не треба да се случува. Ми беше речено да го игнорирам или да се обидам самата да го запрам.

    Децата што се жртви на насилство најчесто се збунети и не знаат како да се одбранат. Особено кога ќе добијат таков совет – дека треба да се справат самите, бидејќи во средината каде што се наоѓаат нема решителна и сеопфатна борба против оваа појава. Во Португалија, и покрај постигнатиот напредок, се уште има недостиг од служби во училиштата што ќе бидат оспособени за да ја држат состојбата под контрола и да создадат атмосфера во која насилството е неприфатливо. Во такви случаи, зајакнувањето на жртвите или на потенцијалните жртви е од голема важност.

    Инес Андраде, претседателка на Но Були Португалија: Сакаме да ги развиеме нивните вештини, социјални вештини, но исто така и нивната способност да се одбранат во одредени ситуации, да размислуваат за стратегии како да се справат со насилството, или да покажат самодоверба и да одговорат на мирен начин, без да ги потхрануваат провокациите и вознемирувањето, значи само да бидат сигурни во себе и да речат – престанете, или не ми е бважно што ќе кажете, нешто такво, или да најдат безбедно место ако нивната физичка сигурност е нарушена, да најдат место каде што се безбедни и каде што се со луѓе што можат да ги заштитат.

    • Социјални вештини
    • Мирен одговор
    • Поголема самодоверба
    • Резервен план – барање безбедна средина

    Иако улогата на учениците е клучна за да не го охрабруваат насилството, сепак борбата против оваа појава треба да ја водат возрасните. Такво е искуството од земјите што најдалеку отишле во справувањето со генерациското вознемирување, но и од оние што постигнале напредок во последните години. Тие треба да го имаат авторитетот и да го искористат за да ја одржуваат ситуацијата под контрола, како и да ја вратат контролата кога ќе се загуби.

    Кристина Салмивали, авторка на програмата КиВа: Имаме, како што се нарекуваат, индикативни активности. И овие активности се преземаат кога насилството ќе стане тема во училиштето, на пример кога родител или стартел ќе го контактира училиштето и ќе каже дека неговото дете било нападнато. Индикативните активности се спроведуваат од тимовите на КиВа. Тие се тимови во училиштата составени од возрасни, вообичаено тројца возрасни, чија задача е да се справат со случаите на насилство додека се случуваат. И да ги следат понатаму.

    Инес Андраде, претседателка на Но Були Португалија: Нашата цел е да ги обучиме вработените, наставниците и психолозите во училиштата да се справуваат со насилството, во смисла на превенција и во смисла на одговор во моментот, што да прават тогаш, но и во смисла на решавање на проблемот долгорочно, за навистина да го запрат насилството, не само да го спречат во моментот и да остават да продолжи на друго место.

    Очигледно е дека и во нашата држава е добро разбран концептот на борбата со врсничкото насилство, како и начините како се води таа борба. Тоа што ни недостасува е претворањето на знаењето во пракса. За тоа ни се потребни подготвени институции.

    Душан Томшиќ, Министерство за образование:  Директорот на училишта има обврска да го пријави насилството до соодветните институци. Она што е уште побитно е дека секое училиште има психолошки служби кои што во наредниот период МОН ќе преземе активности да ги ослободи овие служби од тоа административно бреме, со што ќе може целосно да се посветат на давање психолошка подршка на децата жртви на насилство или да помогаат со препознавање и превентивни активности во училишта за да се намали насилството.

    Како и во многу други ситуации, колку подолго се чекаат решенијата, толку повеќе се продлабочуваат проблемите. И колку повеќе се молчи, толку подолго трае чекањето. Многу психолози се подготвени да се зафатат со врсничкото насилство многу поангажирано, и ја чекаат својата шанса.

    Ана Попризова, психолог во средното училиште Орце Николов: Јас сметам дека колку и да системот не функционира, ние како училишта мора да бидеме тие кои што ке ја поставуваме темата, ќе зборуваме во јавноста, ќе работиме и со учениците и со наставниците за да се намали насилството.

    Тоа што на сите им е јасно е дека повеќе треба да се работи со децата што вршат насилство, ги вознемируваат и ги понижууваат другите. Европските примери покажале дека околината треба да се научи да го обесхрабрува насилството, а децата што тргнале по тој пат да си ги поправат грешките.

    Инес Андраде, претседателка на Но Були Португалија: Ги обучуваме вработените во училиштата, психолозите или наставниците, да им помогнат на овие деца да сфатат дека го повредуваат другото дете, бидејќи во многу случаи тие не чувствуваат никаква емпатија за него, но не значи дека не можат да почувствуваат, туку само дека не се во таква позиција во моментот. Возрасните што ги тренираме ќе разговараат со нив и прво ќе им покажат дека не се тука за да бидат казнети или обвинети, бидејќи тоа ќе ги натера да бидат подефанзивни и да докажуваат дека не била нивна вината итн. Разговорот не е за тоа што се случило или чија е вината, туку повеќе за тоа што да се направи во иднина за соученикот што се чувствува лошо. Тие му објаснуваат каков ефект има насилството врз соученикот, дека тој е тажен, не сака да оди на училиште, се чувствува очајно, и возрасниот вработен во училиштето му дава можност да наде нови решенија за да направи тој соученик да се чувствува подобро, наместо полошо.

    Сето тоа го знаат и психолозите, и активистите, дури и властите во земјава. Целосниот пристап во справувањето со врсничкото насилство е препознаен како ефикасен и корисен, но во праксата продолжува да се работи само со едната страна. Уште еднаш доаѓаме до ситуација во која санирањето на последиците ни е единствениот одговор на еден проблем, наместо спречувањето на причините поради кои тој настанува. Неподготвеноста на многумина да излезат од својата комфорна зона придонесува училиштата да бидат непријатна средина за многу ученици.

    Христина Стефановска, детски психолог: Во практика за жал доаѓат деца што се жртви. Зошто? Бидејќи во нашето општество многу поретко се третират децата кои што вршат насилство.

    Ана Попризова, психолог во средното училиште Орце Николов: На менаџментот во училиштата секогаш им е од корист да зборуваат дека се случило насилство во училиштата. Сега зборувам општо, во нашето училиште таква е средината да можеби не е изразено толку физичкото насилство, меѓутоа имаме случај на другите форми на насилство. Генерално училиштата не покажуват зрелост за отворено зборување на темата. Повеќе се сведува на ситуација доколку има некоков инцидент па ќе се вклучат медиумите, јавноста и тогаш училиштата мора учествуваат и да зборуваат за таа тема. Значи, темата е популарна.

    За жал, една од најголемите пречки препознаени од експертите во оваа област е општествениот амбиент. Образованието служи за да ги подготви децата за животот како возрасни. Да ги научи на правила, принципи и најмногу од се на вредности што ќе им помогнат во иднина да бидат подобри и поуспешни. Тоа воопшто не е едноставно во средина во која тие само треба да ѕирнат во возрасниот свет за да видат дека таму работите се одвиваат по малку поинакви правила.

    Драги Змијанац, претседател на Детската амбасада Меѓаши: Насилство има секаде, го има на медиумите, на улица, насилство има во ушилиштата, и така натаму. И тие се само дел од сликата од тоа што реално се случува, и во парламентот, и во предизборните кампањи.

    Ана Попризова, психолог во средното училиште Орце Николов: Ние како држава не сме држава која што го санкционира насилството. Значи прашање е колку функционира правниот систем. И сето тоа на микро план се случува и во училиштата. Е сега тоа е нешто за што ние сите треба да работиме за надминувание на овие проблеми.

    Тешко е проблемите во едно општество да се решаваат изолирано. Не можеме да имаме ефикасна заштита на детските права, ако имаме неефикасен правен систем. Но не можеме ниту да чекаме прво да се реши едното за да почнеме да се занимаваме со другото. Колку подолго изостанува решителниот пристап кон врсничкото насилство, толку повеќе генерации ќе се развиваат со сознанието дека насилството поминува. Тоа ќе ги охрабрува посилните, ќе ги повлекува послабите и ќе ја неутрализира средината. Законот на посилниот е сосема спротивен од демократските принципи, особено од принципите за кои се залага Европската унија.

  • ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: Пристојната работа е човеково право, а не прашање на лотарија

    ДАЛИ ЛИЧИМЕ НА ЕУ: Пристојната работа е човеково право, а не прашање на лотарија

    ЗЕМЈА ЗА СПОРЕДБА: АВСТРИЈА

    Сите знаеме по некоја работничка приказна. За лошите работни услови. Малите и нередовни плати. Ризиците по животот и здравјето. Несигурноста на работното место. Стравот од лесна заменливост што ги натерал многумина, во борбата за егзистенција, да го прифатат неприфатливото.

    Излезот може да се најде само преку самоорганизирање на работната сила и преку посилен ангажман на институциите за заштита на трудот. Пристојното работно место не може да биде прашање на лотарија. Мора да биде човеково право.

    Благоја Ралповски, Конфедерација на слободни синдикати: Работниците во трудо-интензивните дејности и уште некои одредени сектори работат под стрес. Значи работат во страв дека ќе го изгубат своето работно место и дека не можат да го преживеат месецот што следува и дека немаат пари за да водат судски рочишта кои што траат многу долгу и чинат многу.

    Постојаните и неказнети прекршувања на работничките права го одбележаа периодот што го нарекуваме транзиција. Премин од еден систем во друг. Фактот дека тие се уште траат, не тера да зборуваме за вечна транзиција. Постојан премин со непрекинат лов во матно, во кој правилата и важат и не важат. Како кај Шредингер.

    „Дали личиме на ЕУ“ е прашање што по својата важност го надминува прашањето дали и кога ќе станеме членка на ЕУ. Тоа е прашање на можности и стандарди што овозможуваат подобар живот. На ангажманот на државните институции и на општеството во градењето подобро утре. Европа не треба да ја гледаме како симбол на совршенство, туку како симбол на желбата за усовршување. На желбата секој да ги ужива своите фундаментални права.

    ДЕЛ 1: Аномалии во системот или систем на аномалии

    • Преговарање и колективни договори
    • Достоинствени, здрави и безбедни работни услови
    • Заштита од неоправдано губење на работното место
    • Признаени како фундаментални права во Европската унија

    Филип Нелковски, поранешен жител на Австрија: Законската рамка и во Австрија и во Македонија обезбедува еднакви услови за сите вработени. Меѓутоа, проблемот е во имплементација на законот. Тука нели постојат крупни разлики.

    По седум години професионален престој во Австрија како дел од Инвест-Македонија, средби со австриски и со македонски стопанственици, работници, доселеници, Филип Нелковски извлекува едноставен заклучок. Тоа што кај нас постои формално, на само 800 километри северозападно од нас функционира во реалноста. Не е беспрекорно, има случаи на прекршувања и на дискриминација, но има и една клучна разлика.

    Филип Нелковски, поранешен жител на Австрија: Луѓето се охрабуват да ги пријават тие случаи доколку ги има. И едноставно свеста на работодавачите таму е различна од свеста на работодавачите кај нас. 

    Свеста и перцепцијата се дежурни виновници за многу наши проблеми. Штета што не можеме да ги уапсиме и да ги казниме. Но свеста е производ на реалните услови во кои што се развива.  Едно е да се зборува за инциденти со дискриминација врз работниците и со прекршување на нивните права. Сосема друго е кога тие појави стануваат основно градиво на системот. Такви не стануваат поради свеста, туку поради феноменот наречен овозможувачки околности.

    Кристина Ампева, Гласен Текстилец: Вие треба да имате огромна храброст и да немате страв од законите, институците за да кажете дека еден работник сам си го напишал спогодбениот отказ. А работниците сведочат дека воопшто не ставиле никаков потпис .

    Отсекогаш е јасно каде лежи најголемиот проблем со непочитувањето на работничките права. Онаму каде што заменливоста е најголема поради ниската потреба од квалификации и поради заситеноста на пазарот создадена од децениите на голема невработеност.

    Благоја Ралповски, Конфедерација на слободни синдикати: Тоа се ретки гранки каде што нема заменливост на работниците, таму каде што се дефицитарни. Тоа е ИТ секторот и можам да кажам, тоа е еден од ретките сектори во кој што нема заменливост на работниците. Но во другите гранки каде што има и особено во сензитивните гранки во трудо-интензивните дејности е многу голема и честа таа појава. Тука се чевларската дејност, текстилната дејност, но може да има заменливост и во делот на јавниот сектор.

    Одвреме навреме некој ќе рече, директно или индиректно – кој им е виновен што не станале Ај-Ти инженери туку шивачи, градежници, чистачи. Или ќе образложи дека не може да има повисок стандард ако квалитетот на кадарот остане низок.

    Ангел Димитров, Здружение на работодавачи: Се до дека има ваква структура, со ниска технологија, со ниска додадена вредност, не можеме да направиме голем исчекор во пораст на платитите и стандардот на луѓето. Затоа што една софистицирана машина која вреди милион евра може да замени 100 роботника и нормално да ја управуваат само еден или двајца луѓе. Додека, ако немате пар, милион евра да купите таква машина и купите 100 машини по 1000 евра, нормално дека ќе има ниска продуктивност, ниски плати и низок стандард на граѓаните .

    Она што често се заборава е дека додека машините не станат подостапни и не ги заменат луѓето целосно, некој ќе мора да ги извршува и овие професии. Не само за луѓето да имаат вработување, туку затоа што нивните услуги ни се потребни на сите нас.

    Мартина Шнелер, синдикат Про-Ге, Австрија: За време на пандемијата се покажа дека оние индустрии како текстилната, градежната, прехранбената и земјоделската се ниско платени гранки во Австрија. Но овие работници се важни за системот и за време на пандемијата токму тие го одржуваа системот во движење. Но, ситуацијата е таква што има висока побарувачка за работници во овој сектор, ама платите се ниски и работните услови понекогаш се прекарни, па овие работници иако не се заменливи сепак се под притисок.

    ДЕЛ 2: Формула за маѓепсаниот круг

    • Над 70 отсто и од вработените и од невработените се со средно или со пониско образование
    • Со години, над 70 отсто изнесува и долгорочната невработеност
    • Од 150 илјади невработени, многумина би прифатиле работа под какви било услови
    • Тоа никогаш не е добро за исполнувањето на работничките права

    Благоја Ралповски, Конфедерација на слободни синдикати: Кога е помала невработеноста тогаш берзата на трудот е постабилна, тогаш поретко се наоѓат квалификувани работници. Но очигледно, еве, немаме среќа ни како држава ни како работници, во овој период да го надминеме тој момемент и да дојдеме до една стапка на невработеност под 10% каде што само по себе би требало да исчезне таа заменливост за работниците во државата.

    Пазарната логика отсекогаш била едноставна. Работните места се посигурни кога нема доволно слободни работници на пазарот на трудот. Историската логика, пак, кажува нешто сосема друго. Четириесетчасовната работна недела, осигурувањето, зголемувањето на безбедноста, заштитата од неоправдано отпуштање – сите тие биле изборени со самоорганизирање и со отпор, а потоа заштитени со закони.

    По правило, надмоќта на пазарот на трудот секогаш била на страната на сопствениците на бизниси.  За да се заштити егзистенцијата и достоинството на работниците, воведен е концептот на работнички права. Тие се регулираат со закони и со правила, како и со колективни договори, а се заштитуваат со институции. Нашите институции тврдат дека законите штитат од лесната заменливост на работниот кадар и не дискриминираат, без разлика дали станува збор за повисоко или пониско квалификуван кадар.

    Оливера Лазаревска, Државен инспекторат за труд: Исти се условите во законот. Работодавачот може да го откаже договорот за вработување само на начин и под услови утврдени со закон и колективен договор и само во случај на основана причина за отказот. Отказот на работникот кој директно или индиректно ќе го стави во положба да биде исто дискриминиран, е ништовен.

    Доаѓаме до уште една ситуација во која сите делови се поставени како што треба, но не функционираат. И повторно се обидуваме да утврдиме дали е постара кокошката или јајцето.

    Ангел Димитров, Здружение на работодавачи: За жал, на ниво на компании се уште имаме малку колективни договори, значи дека не постои дијалог или воопшто не постојат организирани синдикални организации, за да може работодавачот и таа синдикална организација заедно да седнат и да разговарат. Проблем е и тоа колку се почитуваат тие како партнери меѓу себе, колку има разбирање за туѓите пробеми и колку се спремни да прават компромиси. Тоа резултура со тоа што имаме малку колективни договори во Македонија.

    Благоја Ралповски, Конфедерација на слободни синдикати: Лесното уценување на работниците, лесното заплашување на работниците и лесното кршење на работничките права води кон тоа работниците да не можат да се организират во синдикати. Едноставно им е страв да се организират затоа што сите ние имаме семејства и ако тоа е основен извор на егзистенција на тие сиромашни работници кои што имат трошоци па имаат и кредити и не можат да навлезат во прана битка што чини и можат да влезат во големи проблеми.

    Има ли формула за излез од маѓепсаниот круг? Секогаш има. Само треба да погледнеме наоколу и да видиме што прават другите, кои што не се во тој круг.

    Мартина Шнелер: Во Австрија имаме специфична ситуација бидејќи сите работодавачи од еден сектор, без разлика колку вработени имаат или колку се големи, треба да бидат членови на Асоцијацијата на работодавачите. Како резултат на тоа, секој работодавач мора да примени колективен договор. Значи ако во одреден сектор има постигнат колективен договор, сите работодавачи мора да го применат. Затоа стапката на покриеност во Австрија со колективни договори е многу висока. Повеќе од 98 проценти од сите вработени се покриени со колективни договори.

    Синдикатот Про-Ге е еден од најголемите во Австрија, со 235 илјади членови и ги покрива индустриите за хемиски производи, хартија, стакло, масло, земјоделски производи, привремена работа, текстил, рударство, електрика и електроника, нафта и гас, енергија, луксузни стоки, кожа, метал, исхрана и други. Како постигнале 98 отсто покриеност? Склучуваат по 140 договори годишно и активно го следат почитувањето. Социјалниот дијалог е силен и државата ретко кога има потреба да интервенира. Но секогаш е подготвена ако треба да се вклучи.

    Мартина Шнелер: За време на пандемијата социјалните партнери – работодавачите, синдикатите и владините претставници, властите, испреговараа краткорочни работни шеми. Ова беше многу важно за време на кризата, за да се избегне поголема невработеност.

    ДЕЛ 3: Штета за сите

    • Има добри причини зошто проблемот со работничките права не е индивидуален
    • Проблемите со текстилната индустрија не се само на текстилните работници
    • Проблемите со градежната индустрија не се само на градежните работници
    • Проблемите со администрацијата не се само на чиновниците
    • Ако едни прифатат непочитување на правата, се поставува стандард што ќе важи за сите други

    Освен што имаат големи и силни синдикати, во Австрија имаат и здруженија што ги штитат правата на сезонските работници што доаѓаат да работат од Балканот или од Источна Европа.

    Мартина Шнелер: Мигрантските работници се под поголем притисок и понекогаш се чувствуваат беспомошни бидејќи не знаат дека можат да добијат поддршка од австриските национални организации.

    Замислете – одите далеку од дома за да берете плодови, да работите на градилиште или да помогнете во туристичката сезона, и може да ве пречекаат луѓето како Кордула Фоч од организацијата Сезионери. Ќе ве подучат какви права имате, што смее и што не смее да бара од вас работодавачот.

    Кордула Фоч, здружение Сезионери: Еден важен дел е да ги информираме луѓето за нивните права. Па одиме во полињата, одиме во стаклениците и дистрибуираме материјали на различните јазици што ги зборат луѓето. Имаме информативни материјали за нивните права, како основни работи, но само за да ги запознаеме, а исто така имаат и контакт таму за да се јават ако се во неволја, на нивниот мајчин јазик.

    Не го прават тоа само од добротворни причини. Со помагањето на незаштитените работници од надвор, тие ги штитат и интересите на австриското општество и на австриската работничка класа.

    Кордула Фоч, здружение Сезионери: Да се направи нешто против надолната спирала на негативна конкуренција меѓу работниците, бидејќи знам дека секогаш има работници што би работеле под полоши услови, со што е потешко да се држи стандардот високо, генерално.

    Ова не е појава што ги засега само сезонските работници. Една од многуте категории македонски иселеници во Австрија се квалификуваните луѓе што заминале за подобри можности во иднина, по цена на полоши услови денес. Тоа може да донесе штета и на двете држави, оценува Ѓорѓи Филипов, долгогодишен македонски дипломат во повеќе европски земји, денес стопанственик во Виена.

    Ѓорѓи Филипов, поранешен амбасадор во Австрија: Се образовале во Македонија, за нив е вложено наши средства таму да се образоваат, почнале да работат, ги стекнале првите искуства и доаѓаат овде веќе како со соодветно искуство и почнуваат одма да работат, за малку пониска плата отколку што би ја примале да биле овде завршени, да биле Австријци, се уште не го познаваат јазикот, најчесто зборуваат англиски, и тој период на адаптирање трае од три би рекол до пет години.

    Се чини дека формулата е едноставна. За висока реализација на работничките права се потребни работници што си ги знаат правата, организации способни да се борат за нивното остварување и институции подготвени да ги заштитат. Сето тоа заедно, бидејќи одвоено елементите не можат да ја дадат истата вредност.  Еден елемент имаме – свест кај работниците.

    Австриските искуства не учат дека состојбата со работничките права не може да стои во место. Ако нема силни ангажмани за тие да се подобруваат, се активира надолната спирала во која постојано има работници што би прифатиле полоши и полоши услови, работодавачите би биле среќни со тоа, а властите би го игнорирале проблемот. Всушност тоа го имавме научено и самите, од сопствените искуства.

    Кристина Ампева, Гласен Текстилец:  Од самостојуванието од нашата држава до ден денес сметам дека синдикатите и институците, властите целосно потфрлија во заштита на работничките права, подобрувание на работните места, зголемувание на платите. Имавте 30 години дискриминирана група на работници и на граѓани. Тоа ви кажува дека историски гледано , работите се влошувале на место да се подобруват

    Заменливоста на работниците, посебно на пониско квалификуваните работни места, е клучен овозможувачки фактор за нарушување на човековите права. Но додека сите трпеливо чекаме решение овој проблем од државните институции, синдикатите и од другите чинители, се чини дека тој почна сам да се решава, на најнеповолниот можен начин.

    Како успеа и кадарот со пониски квалификации да стане дефицитарен најдобро покажува примерот со текстилната индустрија. Без квалитетен развој, и со сите аномалии што се појавија во неа, оваа гранка стана неатрактивна за помладата генерација. Според податоците на Гласен Текстилец, во неа работат претежно жени од над 45 години.

    Кристина Ампева, Гласен Текстилец: Имате младо работоспособно население во овој сектор во Штип, меѓутоа колку поисточно одите толку старноста граница се зголемува. Така што, со кого ќе го заменат кадарот?

    Решивме 30 години да не мрднеме од лон произвоство  да производуваме за земијте од Европа, Америка… не се обидовме парите што ги баравме од државата да ги примениме во нешто што ќе донесе многу работни места, поголема продуктивност со тоа што се би се зголемиле платите, поглема работливост на младите. Ние моментално од источниот регион каде што е најзастапена текстилната индустрија, ние ги губиме младите. Младите не ја гледаат индината на овој сектор, ниту пак во источниот регион.

    Каде младите ја гледаат иднината покажуваат бројките, вели амасадорот Филипов. Според  податоците што почнал да ги собира уште како амбасадор во Австрија, за десетина години бројот на македонски државјани што живеат и работат во оваа европска земја се зголемил од 16 илјади на 27 илјади.

    Ѓорѓи Филипов, поранешен амбасадор во Австрија: Што е навистина многу за една мала држава како што сме ние. Колку ли се во Германија, колку ли се во Италија, колку се во Америка, Канада, Австралија, иако е помалку, попопуларно сега е да се доаѓа во Германија, Италија, Австрија, Велика Британија.

    Иселувањето е логичен чекор кога условите за работа и за егзистенција дома не се доволно добри. Можеби во одреден момент тоа ќе ги принуди работодавачите да понудат подобри услови за да ги задржат барем оние работници што останале во земјата. Но нема никаква извесност дека тоа ќе се случи. Напротив, има фактори што може да влијаат во спротивна насока. Иселувањето значи помалку работоспособно население, но и помалку потрошувачи во една земја, а со тоа и помала економска активност и осиромашување. Така, проблемот што почнал во една производствена хала, со една задоцнета плата, со еден неоправдан отказ, го заврте кругот и се враќа да го погоди целото општество.

     

  • Да ти нацртам: НОСИТЕЛИ НА ПРОМЕНИ – Програмерот на воздухот

    Да ти нацртам: НОСИТЕЛИ НА ПРОМЕНИ – Програмерот на воздухот

    Правото на чиста животна средина е загарантирано со Уставот и со меѓународни конвенции.

    Тоа може да се оствари само преку правото да бидеме информирани.

    За тоа колку е загадена околината.

    Една едноставна апликација им ги отвори очите на граѓаните.

    На 26 години Горјан Јовановски веќе е градска легенда. Тој посакува никогаш да не постоеја причините поради кои стана познат. Но е среќен за својот придонес во борбата тие да се надминат.

    „Па мислам дека после четири години постоење на Мој воздух веќе доволно луѓе знаат дека надвор е загадено, дека навистина имаме проблем со загадувањето веќе не е тоа знак прашалник“.

    Црвените кругови со трицифрени бројки драстично ја променија свеста за загадувањето на воздухот. Пораката што ја проширија е едноставна: ова е страшно, мора нешто да се стори.

    „Ова се луѓето што не чекаат решенија, туку ги бараат. Не креваат раце, туку ги засукуваат ракавите. Познати им се и пречките, и неуспесите, и тешките услови. Се борат со бирократски лавиринти, недоречени закони, партиски притисоци, приватни интереси. И не се откажуваат. Тие се носителите на промени“.

    На работа им помага на луѓето од целиот свет да земат здив од секојдневието и да отидат на патување. Работи како софтверски инженер за холандската компанија Букинг. Во слободно време им помага на скопјани и на другите луѓе во земјава да земат здив. Ја развива својата апликација Мој воздух.

    „Комплетно беше големо изненадување Мој воздух толку навистина да направи атракција кај луѓето, дека навистина ќе почне да се шерува по социјалните мрежи, да се симнуваат толкав број мислам над 10 илјади симнувања добивме само во првиот месец од Мој воздух што беше навистина за мене чудно и неочекувано за еден таков мал проект кој што не очекував дека ќе направи голем импакт“.

    Малиот проект со голем импакт почнал како студентска вежба. Горјан се вежбал да направи апликација за оперативниот систем Андроид. Ги видел податоците на Министерството за животна средина и сфатил дека тие можеле да се претстават многу поедноставно. Така се создал Мој Воздух, кој за кратко време стана главен извор на информации за загадувањето на воздухот.

    Апликацијата била инстант хит, но почетокот не и бил лесен. Горјан вложил многу за да се справи со нестабилноста и со изложеноста на хакерски напади. Корисниците биле воодушевени. Институциите, не баш.

    „Првиот маил кој што го добивме од Министерството за животна средина беше дека не им се допаѓаат боите во самата апликација., што беше како еден ироничен момент, но се надевам дека понатаму  започнавме полека соработка и со самото министерство, а се со цел колку толку едуцирање на граѓаните за да може да се постигне поголема свест, но и секако пружање на еден голем притисок врз самото министерство да сериозно го сфатат овој проблем“.

    Мој воздух има податоци за:

    • Моменталното загадување на над 50 локации, од државните и од волонтерски мерни станици
    • Седум типа загадување
    • Историски преглед на загадувањето од јануари 2018 наваму
    • Мерач на политичките ветувања и исполнувања за почист воздух
    • И многу други податоци добиени од државните и од други мерни станици

    Кога е црвено, сите се алармирани.

    Но кога е зелено, се опуштаат.

    „Навистина ми е криво што некогаш луѓето забораваат дека иако може дојде пролет вака и сега се е чисто дека за неколку месеци повторно ќе дојде зимата и повторно ќе го имаме истиот проблем“.

    Проблемите не се решаваат само со информации. Тие ќе вредат само ако предизвикаат вистински реакции. Решенијата се познати, но треба да се применат.

    „Моментот е сега да се натераме да ги смениме нашите навики, да искочиме од нашата комфорт зона со цел подобрување заедничко на овој воздух. Многу сме зависни во Скопје на пример од колите, автомобилот да е главно превозно средство тука , но има многу алтернативни начини на превоз кој што можеме да го примениме со цел намалување на загадувањето. Истото е и за греењето во домаќинствата и секако правење повторно голем притисок врз фабриките кои секако дека допринесуваат за ова загадување и не се некаде во позадина“.

    Горјан повторно ќе помогне како што најдобро знае, со технологијата. Мој воздух веќе се шири надвор од границите на земјава, а целта му е да стигне до вселената.

    „Се надеваме дека со соработката со Европската вселенска агенција ќе може да дојдеме до детални сателитски слики кои ќе прикажат точно каде е е изворот на загадувањетѕо, дали тоа би биле фабриките, домовите, пожари итн и ќе може да се интервенира точно на тие места“.

    Младиот софтверски инженер често патува на релација Скопје-Амстердам. Патување што за него значи премин од почист кон понечист воздух и назад. Кога е во Скопје, најмногу го сака своето маало. И по децении градење, сообраќај, греење, сомнителна индустријализација и други погрешни политики што ја уназадија животната средина, се уште има места што изгледаат попристојно. Но ниту на нив им нема спас кога сивата покривка ќе легне врз градот.

    „За мене најубав дел од Скопје е Козле, зошто е мој дом, зошто тука израснав сите овие години и некако се уште се држи можеби покрај чистите делови, но скопската котилина е целосно зафатена од загадувањето во зима така  да нема најчист за жал дел во Скопје според сликите што ги гледаме од дроновите или од Водно кога ќе се качиме, навистина се гледа дека загадувањето го опфаќа целиот град и е жално што нема ете чиста еко точка освен врвот на Водно“.

    За Скопје, Тетово, Битола, Кичево се вели – гледаат што дишат.

    Гледа и Горјан, дури и кога е во Амстерам, и на сите им покажува што видел.

    Со информираноста растат и политичките ветувања за почист воздух.

    Но повеќето крукчиња на календарот на „Мој воздух“ и натаму се жолти или црвени.

    Сепак, притисокот мора да се одржува.

    Катерина Спасовска Трпковска

     

  • ПРИОРИТЕТНИ ПРОБЛЕМИ СО ПОЧИТУВАЊЕТО НА ЧОВЕКОВИТЕ ПРАВА ВО РЕПУБЛИКА СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА

    ПРИОРИТЕТНИ ПРОБЛЕМИ СО ПОЧИТУВАЊЕТО НА ЧОВЕКОВИТЕ ПРАВА ВО РЕПУБЛИКА СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА

     

    Овој извештај е изготвен во рамки на проектот „Дали личиме на ЕУ? – Филмско документирање за мониторинг и заштита на човековите права во Северна Македонија“.

    „Дали личиме на ЕУ? – Филмско документирање за мониторинг и заштита на човековите права во Северна Македонија“ има за цел подигнување на свеста кај јавноста за постојните пречки за почитување, заштита и мониторинг на човековите права во земјата преку изработка на кратки документарни филмови и анимирани видеа. Извештајот преку дефинирање на приоритетни области дава преглед каде се потребни реформи и каде нашата земја останува зад земјите-членки на ЕУ во поглед на остварување и заштитата на човековите права. Во него се прикажува постојната состојба (фокусирајќи се на дефинираните приоритетни области), се дава преглед на тоа како се почитуваат и штитат човековите права во дефинираните области во земјата, кое законодавство, кои тела и институции се одговорни и каде граѓаните можат да се пожалат за непочитување на нивните права или да побараат заштита, каков вид процедури ги очекуваат за да добијат соодветен одговор или ако треба, реакција од надлежните институции.

    Извештајот поставува прашања кои ќе добијат одговор преку снимените документарни филмови како дел од проектните активности. Активностите на проектот се насочени кон развивање на механизми за набљудување на човековите права и подобрување на заштитата при спроведувањето на основните права и слободи, како и откривање на што треба да сторат институциите за да работат врз основа на принципите на ЕУ. Се посочуваат примери од земјите членки на ЕУ кои имаат постигнато најдобри резултати во дефинираните приоритетни области за Република Северна Македонија. Од кои земји-членки може земјата да учи и собира искуства со цел да се подобри состојбата со човековите права на различни нивоа, кои најдобри практики можеме да ги искористиме за да ја подобриме нашата реалност, а со самото тоа, од хартија, да почнеме реално да ги спроведуваме политиките на ЕУ.

    Комплетните извештаи на македонски и на англиски јазик се на следните линкови:

    Овде ги дефинираме следните приоритетни области и за истите даваме приказ во различни поглавја:

    • Права на лица со попреченост – Дали лицата со попреченост ги уживаат сите слободи и права во нашата држава? Што е гарантирано со Устав, закон и меѓународни договори? Што презема државата, а што треба да преземе? Дали лицата со попреченост уживаат еднакви можности? Ги почитува ли државата меѓународните договори кои ги ратификувала и на кои се обврзала дека ќе ги почитува и спроведува? Каква е состојбата во земјите-членки на Европската унија и колку ние личиме на ЕУ?
    • Права на детето – Се почитуваат ли детските права во нашата држава? Се води ли доволно сметка за нивна максимална заштита? Нивна вклученост во процесите кои реално бараат да се слушне и нивното мислење, како на пример образованието? Функционираат ли државните механизми за заштита на детските права?
    • Работнички права – Се почитуваат ли работничките права во нашата држава? Дали законските одредби кои се однесуваат на работничките права се така создадени да може лесно да се манипулираат и злоупотребуваат на сметка на работниците?
    • Право на здрава животна средина – Лошата состојба во скоро речиси сите аспекти на животната средина се почесто се споменува како проблем што треба да се реши пред да пристапат земјите од Западен Балкан кон Европската унија. Оваа поглавје дава приказ како правото на здрава животна средина се практикува и штити во РСМ;
    • Родова еднаквост – Дали гласните заложби за родова еднаквост се фактички, или само декларативни? Што постигна нашата држава на полето родова еднаквост? Имаат ли мажите и жените за иста работна позиција еднаква плата, се поставуваат ли доволно жени на раководни позиции, каква е сосотојбата во приватниот сектор, а каква е во јавниот?
    • Судска власт – Дали судската власт е независна? Зошто и покрај толку многу извештаи, обуки и грантови, континуирано расте недовербата на граѓаните во судството? Што е она што е потребно за да се постави судскиот систем на стабилна основа и на тој начин судството да стане имуно на политички и други штетни влијанија кои го разоруваат и го прават крајно неефикасно и пристрасно. Судската власт е третата власт во државата, покрај законодавната и извршната, на која Уставот и дава потполна автономност и независност. Можат ли навистина судовите да им обезбедат ефикасна заштита на правата на обичните граѓани, во разумен рок и според принципот на владеење на правото?
    • Право на правично судење – Согласно Уставот на РСМ, на граѓаните во државата им се гарантираат основните слободи и права. Секој граѓанин може да се повика на заштита на слободите и правата утврдени со Уставот пред судовите и пред Уставниот суд на Република Северна Македонија во постапка заснована врз начелата на приоритет и итност. Секој граѓанин има право на еднаков пристап пред судот во заштитата на неговите права и правно заснованите интереси. При одлучувањето за граѓанските права и обврски и при одлучувањето за кривичната одговорност, секое лице има право на правично и јавно судење во разумен рок пред независен и непристрасен суд основан со закон. Никому не може да му биде ограничен пристапот пред судовите во заштитата на основните права и слободи поради недостиг на материјални средства.
    • Јавна администрација – Капацитетот и работењето на јавната администрација е еден од клучните проблеми во Република Северна Македонија што влијае на квалитетот на животот на граѓаните и на напорите на земјата да ги исполни стандардите за влез во Европската унија. Овие проблеми се регистрирани во скоро секој извештај за напредок на земјата кон ЕУ. Унијата го дефинира правото на добра администрација како основно право на своите граѓани, каква е ситуацијата кај нас?
    • Здравје и пристап до здравствени услуги – Еден од најкритикуваните сектори во нашата држава – здравствениот сектор. Поради проблематиката на која се однесува, недоволниот здравствен кадар во државните здравствени установи, висината на платите, застареноста на објектите и лошата опременост, хаотичната организација на работата, овој сектор претставува еден од најголемите ризик фактори за појава и развивање на корупцијата. Ужива минимален углед и голема недоверба кај граѓаните. Можат ли граѓаните да ја добијат квалитетна и навремена здравствената заштита за која плаќаат и имаат право? Зошто граѓаните, барем оние кои финансиски тоа можат да си го дозволат, го заобиколуваат јавното здравство (иако за тоа плаќаат придонеси) и услуга бараат од приватното здравство? Има ли државното здравство капацитет, соодветна опрема и доволно човечки ресурси за да одговори на дневна основа навремено и стручно во пружање на потребната здравствена заштита на граѓаните?
    • Права на стари лица – Заради својот претежно традиционален начин на фукционирање, општествената поставеност, државата досега избегнува да се соочи со проблемот на самотија и напуштање на старите лица, кој е вообичаен и добива соодветен третман во развиените земји. Сепак, овој проблем веќе е на вратите во посиромашните региони каде што стапката на миграција е висока, родителите и повозрасните остануваат дома додека помладите семејства бараат подобар живот во странство. Правото на достоинствен живот на постарите граѓани го гарантира Европската унија;
    • Права на младите во општеството – Европската унија посветува многу внимание во поттикнувањето на младите луѓе да учествуваат, да бидат вклучени во демократските процеси и во општеството. Младите креираат политики кои влијаат на квалитетот на животот од различни аспекти. Но, состојбата кај нас покажува слика во која партиската поделба е силно вклучена кај младите, учениците, училишните движења и влијае на кохезијата на гласовите на младите. Независните млади гласови се маргинализирани и насочени кон помалите невладини организации кои се прилично активни, но зависат од финансирањето. Сè на сè, тешко е да се идентификува автентичен глас на младите во општеството и на политичката сцена;
    • Потрошувачки права и заштита – Заштитата на правата на потрошувачите исто така е во групата основни права во земјите-членки на Европската унија. Кои се нашите основни права како потрошувачи? Каде да се обратиме ако како потрошувачи нашите права се повредени? Кој е одговорен ако не ја добиеме услугата за која сме платиле, ако квалитетот не соодветствува на декларацијата на производот за кој сме платиле? Друг пример е што на европско ниво беа направени големи напори за решавање на прашањето за разликите во квалитетот на производите дистрибуирани во западните и источните земји-членки. За промена на оваа состојба малку е направено. Истражуваме зошто и како до подобри услуги за потрошувачите;
    • Права на ЛГБТ заедницата – Кога станува збор за ЛГБТ, Балканот нема некој имиџ дека ги следи светските текови во однос на ова прашање, туку едвај е на изгрејсонце од аспект на почитување на правата на ЛГБТИ заедницата. Често пати се слчува припадниците на оваа заедница да се шиканирани, да немаат еднаков пристап до работно место, а здруженијата кои се борат за правата на ЛГБТИ заедницата да се под закана, а нивните членови напаѓани. Каков пат треба да се изоди, како да се подобри положбата на припадниците на ЛГБТИ заедницата во општеството, начините на охрабрување и заштита од страна на институциите и подигање на свеста кај граѓаните истражуваме во земјите членки на ЕУ, а најдобрите практики ги пренесуваме кај нас. Откриваме кои се пречките и кој е начинот да се надминат. Иако и во земјите членки на ЕУ може да се забележат големи разлики во прифаќањето на ЛГБТ заедницата;
    • Право на бизнис и заштита на конкуренција – Честопати се занемарува дека правото на водење бизнис е заштитено како основно право од страна на Европската унија. Ова право датира од француската револуција од 1789 година, кога беше укинат застарениот систем на еснафи со ограничување на конкуренцијата и на сите граѓани им беше дадено право да се занимаваат со бизнис. Според последните истражувања и најнови студии, РСМ не само во практика туку и на хартија треба да ја подобри легислативата и да ја усогласи со европската, бидејќи има една од најмалку конкурентските економии во цела Европа, со многу ограничувања, што како последица прави вработувањето во државната администрација да биде попожелна и поатрактивна кај граѓаните. Што најчесто е поврзано со партиската припадност, а кај неутралните пак создава чувство на алиенација и желба да емигрираат;
    • Право на заштита на приватност – Сведоци сме на секојдневно кршење на правата на приватност на граѓаните на многу начини, понекогаш дури се водат и политички кампањи против луѓе, активисти на невладини организации, новинари и други, во кои е изложен нивниот приватен живот; Организациите за заштита на приватноста и личните податоци речиси и да не реагираат или пак кога реагираат, немаат никакво реално влијание. Ги следиме најдобрите европски искуства и правиме компарација што е она што треба да се преземе за да и во оваа област заличиме на ЕУ;
    • Право на слобода на изразување – И покрај загарантираното право на слобода на изразување, медиумите и граѓаните не се чувствуваат целосно слободни да зборуваат за сите проблеми, што доведува до тивко прифаќање на лошите услови на работното место, здравството, администрацијата и сл. Од друга страна, недостигот на одговорност, интегритет и независност при практикувањето на оваа слобода води до политичка манипулација во пренасочување на расположенијата или револтот на граѓаните во насоки посакувани од политичките сили со различни цели отколку постигнување на јавниот интерес;
    • Права на лица кои се зависници – Случаите на дискриминација врз зависниците во земјата се чести, а често резултираат со ограничување на нивниот пристап до здравствена заштита. Општата перцепција за луѓето кои се борат со зависноста е дека тие се одговорни за нивната состојба, иако медицинските и социолошки истражувања укажуваат на тоа дека развојот на зависност од супстанции првенствено е резултат на низа социјални фактори. Зависниците во земјата се соочуваат со ограничувања во пристапот до основна здравствена заштита, вработување, застарени третмани, па дури и отсуство на редовна терапија за лекување на нивната зависност. Местата каде се дистрибуира таква терапија се многу ограничени, а има дури и протести со кои се бара преместување на центрите за лечење на зависници надвор од градските области. Обидите за проширување на мрежата на вакви центри се долу на приоритетите, а поради изложеноста на јавни напади, може да се каже дека се и целосно напуштени;
    • Права на осудени лица – Пренатрупаноста во затворските одделенија, лошите хигиенски услови кои негативно влијаат врз здравјето на затворениците, недостатокот на минимални услови во затворските ќелии, лошата здравствена ситуација со која се соочуваат осудените лица, отсуство на можности за дополнително образование, квалитетот на храната која ја добиваат осудените лица се само дел од големиот број на прашања кои бараат одговори. Степенот на дискриминација врз основа на национална и етничка припадност, како и врз основа на материјалната состојба на затворениците, користењето на прекумерна сила од страна на затворските службеници е прашање што се покренува сите овие години. Извештаите на Европската Унија за ситуацијата со казнено-поправните установи и воспитно-поправните установи со години наназад го имаат испратено алармот за дејствување и решавање на овие горки прашања поврзани со установите. Нотиран е одреден напредок, подобрување на условите, но тоа ниту оддалеку не е доволно за да се доближиме до европските стандарди;
    • Право на глас (активно и пасивно) – Еден од основните предуслови за владеење на правото и практикување на демократијата во една модерна држава е овозможувањето на избирачкото право. Слободното избирачко право, одржувањето на слободни и демократски избори и почитување на резултатите на вака одржаните избори овозможува легитимитет и легалитет на владата. Изборите, од друга страна, даваат реална слика за актуелното ниво на демократијата што е постигнато во одредено општество. Оттаму, многу е важно да се обезбеди квалитетен и соодветен изборен систем, како збир на принципи и процедури со кои треба да се обезбедат слободни, непосредни, тајни и демократски избори, како темелна вредност на уставниот поредок дефинирана во член 8 од Уставот на РСМ. Гарантирањето на избирачко право, е клучно за воспоставување и одржување на темелите на ефективна демократија, управувана со почитување на принципот на владеење на правото. Сепак длабоката партиска поделеност доведе до последица поголем број на граѓаните правото на глас да не го користат, како што беше случајот со послабата излезност, едвај над 50 отсто на последните вонредни парламентарни избори во април 2020г.
    • Право на слобода на здружување – Уставот гарантира слобода на здружување. Секој човек има право на слобода на мирно собирање и здружување со други лица, заради остварување и заштита на своите политички, економски, социјални, културни и други права и уверувања. Остварувањето на овие права може да биде ограничено само со законски мерки што во едно демократско општество се неопходни за националната безбедност, јавната безбедност, заштитата на редот и спречувањето на злосторства, заштитата на здравјето или моралот или заштитата на правата и слободите на други. Истражувавме и споредувавме колку ова право се почитува во Република Северна Македонија, и колку навистина граѓаните се слободни при здружување?;

    Комплетните извештаи на македонски и на англиски јазик се на следните линкови:

  • Дали ви треба обука за изработка на видео содржини за следење на човековите права?

    Дали ви треба обука за изработка на видео содржини за следење на човековите права?

    ПРОЦЕНКА НА ПОТРЕБИТЕ ОД ОБУКА за користење на видео содржини како алатка за мониторирање и документирање на човековите права
    Во рамки на проектот „Дали личиме на ЕУ? – Филмско документирање за мониторинг и заштита на човековите права во Северна Македонија“ финансиран од Европската Унија, преку Европскиот инструмент за демократија и човекови права (ЕИДХР), Балкон3 (НВО Конфиденс) спроведува проценка на потребите на граѓанскиот сектор и медиуми од обуки за користење на видео содржини како алатка за мониторинг и документирање на човекови права.

    Во 2021 година, проектниот тим ќе изготви обуки како дел од проектот. Со потполнување на прашалникот, вие ќе имате можност, доколку сте заинтересирани да учествувате во некоја од обуките за кои дополнително ќе ве контактираме.

    Ве покануваме да го потполните прашалникот на следниот линк:

    ПРОЦЕНКА НА ПОТРЕБИТЕ ОД ОБУКА за користење на видео содржини како алатка за мониторирање и документирање на човековите права

    Цел на прашалникот е да укаже на потребите од обуки во областа користење на видео содржини како начин за мониторирање и документирање на човекови права на локално и национално ниво. Анализа на податоците ќе даде информации за тоа какво ни е искуството со креирање на видео содржини на локално ниво на теми поврзани со човекови права и колку капацитет имаме да идентификуваме проблем со човекови права, како и во кои области најмногу ни е потребна обука.

    За прашалникот ви се потребни 10 минути.

     


     

  • ДА ТИ НАЦРТАМ: НОСИТЕЛИ НА ПРОМЕНИ – ПОИНАКУ

    ДА ТИ НАЦРТАМ: НОСИТЕЛИ НА ПРОМЕНИ – ПОИНАКУ

    ПОИНАКУ значи различно од она што веќе постои. Значи нормално, бидејќи нормалното, секојдневното е поинаку од она што треба да биде.

    Во системите доминирани од две партии поголемиот број гласачи сметаат дека така било и така ќе остане. Сметаат дека гласот за некој друг е изгубен глас.

    Но, најлесниот избор често пати и не е најдобриот избор.

    Габриела Илиевска, специјалист, аналитичар во биохемиската лабораторија во битолската болница, есента 2017 година тргна на еден поинаков пат. Излезе на локалните избори во Битола како независен кандидат, без поддршка на партија. Причините се едноставни, паметни, практични, решавање на локалните проблеми на прво место. Ги има многу, а за нив како да нема место во програмите на големите партии.

    „Луѓе кои ќе излезат од чопорот на политичките партии и кои сами ќе се изборат за место под сонцето во општеството“.

    Граѓанскиот активизам во минатите години се покажа како водечка сила кон промените кои што ги посакуваат граѓаните. Битолските градски советници од Поинаку, попознати како независните, се пионери на општинско ниво. На локалните избори пред две години освоија две советнички места, со што, Битола е единствената општина со над 40.000 граѓани што има независни советници.

    Ова се луѓето што не чекаат решенија, туку ги бараат. Не креваат раце, туку ги засукуваат ракавите. Познати им се и пречките, и неуспесите, и тешките услови. Се борат со бирократски лавиринти, недоречени закони, партиски притисоци, приватни интереси. И не се откажуваат. Тие се носителите на промени.

    Она што „Поинаку“ бараат да се промени има смисла за  секојдневниот живот на граѓаните. Во општиот метеж на партиски ветувања и заборавања, независните на Илиевска сакаат во Битола да биде поинаку, да биде нормално. Сметот да е собран, улиците безбедни, училиштата чисти и пристапни, што повеќе зеленило. За тоа да стане реалност, институциите и јавните претпријатија треба одговорно да си ја работат работата, а граѓаните да знаат на што се трошат нивните пари.

    „Зошто општинските услуги да не бидат лесно достапни за сите? Општината не постои сама за себе или само за да ги остварува партиските интереси. За жителите од селата и периферијата на градот, битолските независни го туркаат проектот  „општина до секој жител“

    „Да се постави канцеларија во руралната оласт и овде да се вадат документи. Општината да биде сервис на граѓаните, а не да губат ден, да плаќаат автобус..“

    Многу корисни работи во градот можат да се направат бесплатно или со малку париНа пример, чистење на градот. Битола да заличи како градот на фотографиите, наспроти Битола од реалноста на Габриела (има убави кадри од двете) Затоа, независните организираат акции за чистење, а локациите ги предлагаат граѓаните, бидејќи знаат што најмногу им пречи. Но, на овој начин, наместо да ги поттикнат на повеќе работа, или како што вели Илиевска, да ги засрамат општинските служби за да се фатат за работа, ефектот е спротивен.

    Направивме прошетка и до озлогласената депонија на периферијата на градот која со децении ги пречекува намерниците или случајните патници низ Битола. Тешко е да се разбере како за овој тежок еколошки проблем кој трае со децении, никој не може да се најде решение. Ниту општината ниту државата. Како на никого да не му пречи.

    „Никој ништо не презема. Волку ѓубре нема никаде на светот!“

    Ѓубрето и загадениот воздух не се политика. Здравјето на граѓаните е заеднички проблем, не е битно дали сте на власт или во опозиција. Но, промени се можни само со притисок на јавноста врз политичарите. Преку преиспитување на одлуките, дали се во интерес на граѓаните или не, преку транспарентен буџет на општината и отворен избор на општинските функционери.

    Од вкупно 80 општини плус Скопје, независни советници има во 17. Најмногу, по традиција, во Македонски Брод, пет советници. Радовиш има три.
    По два имаат: Битола, Гевгелија, Градско, Долнени, Могила, Свети Николе и Чучер Сандево.
    По еден: Дебарца, Долнени, Зрновци, Кавадарци, Кочани, Кривогаштани, Новаци, Петровец, Пробиштип.

    Независните станале независни најмногу поради тоа што сметаат дека високите политики и главните партии не го решаваат шаренилото пролеми на локално ниво. Секој град е посебен со посебни проблеми и начини на решавање. Според тоа треба да се подредат и приоритетите.

    „Приоритети мора да потекнуваат од граѓаните. Ние како Битола мора да се грижиме за Битола, а не да бидеме место каде што ќе се спроведува нешто што е замислено на партиски органи во Скопје“.

    Има ли светло на крајот од тунелот? Зошто работите што логично треба да се сработат со цел да се подобри животот на граѓаните остануваат долу на списокот на приоритети или воопшто ги нема? Ветувањата од митинзите и предизборните прошетки низ народот бргу се забораваат. За да не им се случи тоа, битолските независни отворија канцеларија во центарот на градот. Да се постојано до граѓаните, да ги слушнат нивните предлози и да ги спроведат во актуелна политика.

    Локалната самоуправа е место каде што се очекува најдиректно граѓаните да ги водат политиките, а не тие да зависат од големи и силни политички организации какви што се македонските партии. Од 1.347 советнички места во цела држава, само 30 освоиле независни советници поддржани од групи граѓани. Тоа е одвај 2%. Сите останати се преку партија.

    Во амбиент на сиромашна политичка култура, сите иницијативи кои не доаѓаат од партиите или централата, лесно се отфрлаат како небитни. Иако го знаат полесниот пат, за Поинаку, влегувањето во коалиција со некоја партија, сепак, не е опција.

    Добрите локални политики значат подобри услуги за граѓаните. Помал сообраќаен метеж, подобра комунална хигиена, почист воздух, безбедност на улиците, подобра социјална грижа, подобро здравје за граѓаните.

    Се она што живот значи.

    Катерина Спасовска Трпковска

  • ДА ТИ НАЦРТАМ: НЕ Е ДО МЕНЕ – СЛОГАН НА МАКЕДОНСКИТЕ ИНСТИТУЦИИ

    ДА ТИ НАЦРТАМ: НЕ Е ДО МЕНЕ – СЛОГАН НА МАКЕДОНСКИТЕ ИНСТИТУЦИИ

    НЕ Е ДО МЕНЕ

    Сите примери опишани во ова видео се вистински. Сe случуваат во Македонија. „На барање на преживеаните, имињата се сменети. Од почит кон оние кои не се веќе меѓу живите, се друго е кажано баш онака како што се случило“. *

    Иако темата има многу нијанси, сепак, она по што главно нашата администрација се разликува од онаа во европски држави кои ги цениме како средени, со функционален систем и одговорни институции, е нејзиниот слоган. НЕ Е ДО МЕНЕ.

    Пример прв. Нема учебници во училиште, веќе трет месец. Во обид да најдете одговор кај надлежните, од класниот раководител, директорот, министерството за образование, го добивате истиот одговор – Не е до мене. Иако сигурно сите тие земаат плата за да биде до нив и учебната година да почне со комплет учебници.

    Пример број два. За неполна година по породилиштата низ земјата умираат над 100 бебиња. Наместо да се истражат детално причините и чија е одговорноста за оваа трагична состојба и веднаш да се реагира, од лекарите, директорите на болниците, па до оние со политичка одговорност од највисок ранг го добивате истиот одговор: Не е до мене.

    И за третиот пример остануваме во болница. На преглед. Изнемоштени лица чекаат со часови да ја примат својата терапија или конкретно, хемотерапија. Нема ниту доволно столчиња за седење. Ќе тропнете од врата на врата да прашате зошто е така и тоа секој ден, ќе добиете одговор, Не знам, не е до мене.

    Четврт пример. Ако под вашата зграда има продавница за месо претворена во полукафана која со незаконски изведена вентилација загадува цела зграда, околината смрди, децата играат врз пластови засирена крв, а станарите не можат да отворат прозор, се обидувате да најдете која институција треба да преземе нешто. Веќе погодувате. Во општинскиот инспекторат за животна средина, во градскиот инспекторат, инспекциски совет, кај државните институции, кај сите што се платени од нас граѓаните, да не заштитат од тие што ни го загрозуваат правото на чист воздух и чиста животна средина, сите креваат раменици: Не е до мене.

    Петти пример. Паднал асфалт на улица, од камион со незаштитена приколица. Останува асфалтот и се претвора во џумка на која во наредните месеци, или години ќе внимавате да не скршите некој бандаж. Никој нема да го собере и се прашувате до кого е. Почнувате да се јавувате до надлежните и пак, не е до мене.

    Шести пример. Возила крнтии кои со децении стојат околу зграда. Ќе се јавите до општина и откако ќе ве извртат по повеќе одделенија и демек надлежни, ќе добиете одговор: Не е до мене.

    Пример број седум. Врева, метеж, лудување со автомобили среде ноќ на улица. Се јавувате во полиција. Ја знаете разврската нели, и самите сте се нашле во таа ситуација.

    Е сега, замислете на пазар да ви продаваат скапани домати или бајат леб и да морате да ги купите. Продавачот да крене раменици, да каже не е до мене, да ви ги земе парите, а да ви ја наполни торбата со скапани производи.

    Заклучок. Само државните институции во Македонија, платени со народни пари, го имаат луксузот да ви даваат скапани услуги, да ве шетаат од шалтер до шалтер, да креваат раменици и да велат Не е до мене. А, чекај, до кого е?

    *Цитат од сцената на отварање на серијалот Фарго

  • ДА ТИ НАЦРТАМ: ПОИНАКВА ПЕРЦЕПЦИЈА – ВО СВЕТОТ НА ПТИЦИТЕ

    ДА ТИ НАЦРТАМ: ПОИНАКВА ПЕРЦЕПЦИЈА – ВО СВЕТОТ НА ПТИЦИТЕ

    Ова е научно-фантастична приказна. Ја измисливме со причина.

    Во далечната иднина, птиците еволуирале и станале разумни суштества. Почнале да комуницираат со јазик како и луѓето, да ги разбираат нештата на ист начин како и луѓето, да одат на училиште, да користат пари, да имаат лични документи, да формираат здруженија и политички партии и да влијаат врз општествениот живот и носењето одлуки.

    Но птиците биле многу побројни, па нормално нивните гласови доминирале. Законите и одлуките се правеле според нивните потреби и можности. Парите од даноците се трошеле за да се направи тоа што нив им треба. Веќе не биле потребни улици и патишта, само столбови со стојалишта за одмор. Не требале големи влезови во зградите, туку ситни отвори кај покривите. Немало причина да се косат тревите и грмушките, зашто на птиците не им пречеле.

    По некое време, за да може да се најде работа, да се заработува за живот, да се добие образование, да се учествува во политиката за да се носат одлуки – за сето тоа била потребна способност за летање. Кој не знаел да лета, не можел ниту нормално да се движи низ просторот зашто имало многу пречки. Летањето било основен стандард, почетен услов за нормален живот.

    Луѓето се нашле во небрано. Зградите без влезови им биле непристапни, теренот без улици неповолен за движење, училиштата и факултетите недостапни, а работните места далеку над нивните физички можности. Да, вертикално над нив. Се обиделе да го кренат гласот за да се донесат и да се спроведат закони што нив им одговараат, но не успеале.

    Сепак, птиците иако биле презафатени со водењето држави, бизниси, културни, спортски и други случувања, тие генерално биле добри и обѕирни. Виделе дека луѓето немаат исти способности со нив, па ангажирале птици-експерти за да им ги решат проблемите.

    Експертите нашле решенија. За луѓето ќе се направат посебни простори каде што ќе има улици, посебни згради со влезови, ќе им се дадат дронови за да прелетаат до некаде ако мораат. Наоколу постојано ќе има медицински птици и помошен птичји персонал што ќе внимава луѓето постојано да бидат убаво згрижени.

    Но луѓето рекле – ние не сакаме да бидеме згрижени, сакаме да живееме како вас, да се движиме каде што сакаме како вас, да влеземе секаде како вас, да добиваме работа и да заработуваме за себе. Не сакаме да бидеме со посебни потреби. Не можеме да летаме, но нашите желби и потреби се обични, исти како и вашите.

    Тука завршува научно-фантастичниот дел од приказната. Ова не се случува во далечната иднина, туку денес, насекаде околу нас. Секој блокиран тротоар или раскопана улица во нашиот свет за луѓето со физичка попреченост се како немањето никакви улици во светот на птиците. Секоја непристапна зграда во овој свет е како секоја зграда без влез и со дупка на таванот во птичјиот свет.

    Кога луѓето со попреченост добиваат специјален третман одвоен од другите луѓе, и кога социјалната помош се гледа како главен на грижа за нив, тоа е исто како згриженоста на луѓето во светот на птиците. Особено кога за нив одлучуваат само луѓето без попреченост, а тие се непретставени. Исто како птичјите експерти.

    Затоа, целта не треба да ни биде да се задоволат посебните потреби, туку повеќе труд и општествена солидарност за да се задоволат обичните потреби. Еднакви можности за сите да ги развијат своите способности до максимум и да придонесат за општеството.

    Катерина Спасовска Трпковска