Овој оглас го објавуваме по трет пат, поради недостаток на понуди
Јавен повик за понуди 03 – ТС/2019/413876 – 016/1
за набавка на лаптоп компјутер со два надворешни монитори, професионална камера за снимање и микрофон
Здружение за промоција и унапредување на културните вредности, КОНФИДЕНС Скопје, за потребите на проектот „Дали личиме на ЕУ? – Филмско документирање за мониторинг и заштита на човековите права во Северна Македонија“ финансиран од Европската Унија во рамки на програмата EuropeAID/163963/DD/ACT/MK и Договорот за грант потпишан меѓу НВО Конфиденс и ЕУ бр. NEAR-TS/2019/413 – 876 ве поканува да доставите понуда за набавка на лаптоп компјутер со два надворешни монитори професионална камера за снимање и микрофон.
Инструкции за добавувачи со вклучена техничка спецификација за доставување на понудите се составен дел од оваа документација / овој повик и може да се најдат на следниот линк:
Краен рок за доставување на понудите е 01.07.2020, 12:00.
Изборот на добавувачите ќе се изврши по пат на евалуација на финансиската понуда на база на принципот „најниска понудена цена на понудата која технички ги исполнува сите услови“.
Здружение за промоција и унапредување на културните вредности, КОНФИДЕНС Скопје, за потребите на проектот „Дали личиме на ЕУ? – Филмско документирање за мониторинг и заштита на човековите права во Северна Македонија“ финансиран од Европската Унија во рамки на програмата EuropeAID/163963/DD/ACT/MK и Договорот за грант потпишан меѓу НВО Конфиденс и ЕУ бр. NEAR-TS/2019/413 – 876 објавува повик за ангажирање на експерти кои ќе работат на подготвување на документарни филмови на теми поврзани со човековите права.
Опис и цели на проектот:
Активностите на проектот ќе бидат насочени кон развивање на механизми за набљудување на човековите права и подобрување на заштитата при спроведувањето на основните права и слободи, како и откривање на што треба да сторат институциите за да работат врз основа на принципите на ЕУ.
Општата цел на проектот eподигнување на свеста кај јавноста за постојните бариери за мониторинг и заштита на човековите права во Западен Балкан преку кратки документарни филмови и анимирани видеа.
За подготовка и креирање на кратките документарни филмови потребени се експерти од следните области:
Краен рок за доставување на понудите е 22.05.2020, 12:00ч.
Изборот на експерти ќе се врши по пат на евалуација на квалитативната и на финансиската понуда на база на принципот ,,најдобро понудена вредност (квалитет) за дадена цена“.
(Иако ги има милиони, односно сето тоа е еден голем апсурд, но сепак…)
1.Секоја балканска држава смета дека треба да биде поголема од што е, до таа мера што би ни бил потребен барем уште еден Балкански полуостров за да се задоволат сите.
2. Но, никоја не смета дека треба да им земе нешто на другите, туку само дека треба да „си го врати своето“.
3. Сите држави имаат „историски аргументи“ дека треба да бидат поголеми, како стари мапи, камења од розети, пророштва и сведоштва, манастирски списи, и особено книги што се чуваат во западни музејски библиотеки „каде што вистината се крие за да не излезе на виделина“.
4. Сите, исто така, имаат замислен непријател – масони, илуминати, Ватикан, Билдерберг, англиската круна или некој друг, што со векови работи и крои заговори против нивното обединување, за да ги спречи да станат голема и силна држава што би го покорила Балканот, а потоа и светот.
5.Главната причина поради која сите овие држави се во тињата од секој аспект со кој се мери квалитетот на животот или животниот стандард, не се бара во тоа како ги водат нивните политичари, туку токму во „фактот“ дека не се обединети, зашто токму тој дел што им фали е клучен за да станат моќни и просперитетни. Секогаш тоа е најплодното поле, најбогатите планини, излезот на море, стратешките позиции, и особено светите места, кои би требало веројатно со некоја магична сила да направат државите да процветаат и да ги покорат другите, ама нивната сила со сите средства се чува затворена и не и` се дозволува да се ослободи
6. Но, од друга страна, „деловите што фалат“ не се ниту исчезнати, ниту потопени, ниту префрлени некаде на запад, туку повторно се под власт на некоја друга балканска држава, па колку и да се плодни, богати, стратешки или волшебни, ниту неа не успеале да ја извадат надвор од тињата.
7. Има една мала држава сред Европа, толку мала што одвај се гледа на карта, заглавена меѓу карпи и планини, завеана во снегови, одвај некоја нива да има, опколена со големи држави, оддалечена околу 200 километри од најблиското море, па според сите балкански географски „стандарди“ би требало да е пропадната, ама не е. Се вика Швајцарија.
8. Има и една друга држава што зафаќа речиси цел полуостров, а доминира и над тоа што не го контролира, владее и со земји што се нејзини и со територии што бараат да се отцепат од неа, но има широки плодни полиња, богати планини, две мориња, океан, стратешки не може да биде подобро позиционирана дури и да сака, а и со светињи е во суфицит, па сепак се дави ли се дави во новава европска тиња, и никако да излезе. Се вика Шпанија.
Стартуваше проектот „Дали личиме на ЕУ?“ – Филмско документирање за мониторинг и заштита на човековите права во Северна Македонија“
Во последните децении Северна Македонија вложи сериозни напори да ги исполни критериумите за влез во Европската унија, а во оценките на Брисел овие заложби главно беа поздравувани, честопати со охрабрување повеќе да се работи на развој на демократските принципи и повисоки стандарди за почитување на човековите права и слободи. Различни извештаи за набљудување на евроинтеграциските процеси покажаа дека е постигнат напредок, но, во најгоем дел во донесување на закони и хармонизација на македонското со европското законодавство, додека најслабата точка е имплементацијата на донесените закони. Односно заложбите од хартија да преминат во реалност. Да се почувствуваат, да станат видливи и корисни за граѓаните.
Од овие причини, нашиот тим во рамки на НВО Конфиденс започна со спроведување на проектот „Дали личиме на ЕУ? – Филмско документирање за мониторинг и заштита на човековите права во Северна Македонија“. Преку снимање на кратки документарни филмови да дадеме слика дали и колку Република Северна Македонија личи на земјите членки на Европската унија и што е она што земјата не го прави како што треба, а е потребно за донесените закони да профункционираат и во реалноста. Заклучивме дека тоа е едноставно. Ќе ги посетиме земјите кои се пример во регулација и спроведување на одредени оласти во човековите права и слободи и секоја област ќе ја споредиме со домашните прилики. На тој начин најдиректно ќе видиме која е алката што недостасува за да личиме на земја од ЕУ. Дали е недореченоста на законите, дали е немањето политичка волја или едноставно не се работи доволно за да имаме европска реалност на терен.
Покрај детектирање на причините, проектот има за цел да ги открие и идните чекори што треба да се преземат за да се доближиме до ЕУ во однос на заштитата на човековите права и почитувањето и надградувањето на веќе донесените закони. Да се види каде треба да се подобрат ресорните министерства, државните институции, локалните самоуправи, јавните претпријатија, граѓанските организации и другите засегнати страни врз основа на барањата за членство во ЕУ.
Како клучен дел од општите цели на проектот „Дали личиме на ЕУ?” е да влијае на подигање на свеста на јавноста за постојните пречки за мониторинг и заштита на човековите права, како и да даде визија, начин на кој ќе се подобрат реално состојбите, преку истражување и изработка на кратки документарни и анимирани филмови.
Специфична цел на проектот е да развие механизми за следење на човековите права и подобрување на заштитата при спроведувањето на основните права и слободи и да открие што треба да направат надлежните институциите за да работат врз основа на принципите на ЕУ.
Проектот ќе послужи како дополнителен механизам за набљудување, но и како корисно упатство за подобрување на практиките за унапредување на човековите права во земјата. Илустрирано, доколку снимените документарци откријат недостиг на знаење, професионален став, корупција, практики за дискриминација во образованието, здравството, судството или малцинските прашања, итн, тогаш ќе бидат направени одредени чекори за да се направат измени во овој поглед, со помош на јавноста, претставниците на граѓанското општество, меѓународните претставници и претставниците на ЕУ во земјата.
Како конечен резултат, целните групи/пошироката јавност ќе се здобијат со прецизен увид и знаење за комплексни прашања презентирани на лесен и разбирлив начин, а овој вид на поддршка, директно или индиректно, ќе придонесе за нивен посилен ангажман во остварување на основните права и потенцијално развивање и воспоставување активни практики за влијание на граѓаните во донесувањето на политиките.
Покрај тоа, проектот, преку еден свој сегмент, ќе обезбеди градење на капацитети на локално ниво преку локални организации кои ќе бидат обучени за истражување и развој на видео материјали кои во фокусот ги имаат човековите права и ќе се однесуваат на локални теми. Десет локални организации ќе добијат мали грантови за правење кампањи, спроведување активности или изработка на видео материјали за проблемите и решенијата поврзани со одредени области на почитување на човековите права на локално ниво.
Проектот ќе трае 24 месеци и е финансиран од Европската комисија преку Европскиот инструмент за демократија и човекови права (ЕИДХР).
Порано како ракометарка требало да ја погоди мрежата на голот.
Денес како активист треба да ја расплете мрежата на системот.
Судбините на многу луѓе зависат од тоа.
Секој човек има право на социјална сигурност, на здравствена заштита, секое дете има право на образование. Но не е доволно да се имаат правата.
„Оваа капија што ја гледате позади мене е, клиниката Мајка Тереза е малку повеќе и потешко проодна за Ромите бидејќи се соочуваат се уште со дискриминација и несоодветен пристап од страна на одредени здравствени работници“.
Ова се луѓето што не чекаат решенија, туку ги бараат. Што не креваат раце, туку засукуваат ракави. Познати им се и пречките, и неуспесите, и тешките и сложени услови во кои треба да ја исполнат својата задача. Но не се откажуваат. Тие се НОСИТЕЛИ НА ПРОМЕНИ.
Гинеколошко-акушерска клиника, 4:00 часот
Љатифе добива повик среде ноќ.
Пациентка пред породување не е примена бидејќи нема документи.
„Јас веднаш се облеков и веднаш со такси дојдов на клиника за да овозможам безбедно породување на пациентката. И укажав дека на докторката дека вие како итни случаеви не смеете да ги враќате пациентите бидејќи се коси со законот за правата на пациентите и, за среќа, докторката веднаш реагираше, жената беше згрижена, и после 15 минути се породи. Што ќе се случеше ако јас не бев присутна тука? Дали постоеше опасност мајката и бебето да бидат во опасност ако не беа примени?“
Љатифе Шиковска не е правник, ниту има правно образование. Законите, конвенциите, правилата на системот, ги научила во невладината организација „Амбрела“ во Шуто Оризари, каде што две децении работи на остварување на правата на Ромите. Тука тоа не се прави само со конференции и работилници. Треба да му се помогне на секој поединец посебно.
Пример 1:
– 250 требаше изводот да ми го дадат веќе. Да не плаќам више. Јас уште една плус му дадов.
– Зошто? Како?
– Па тој ме тераше дупло уплатница.
– Чекај бе, како може дупла уплатница. Тие не ти ги важеше тој?
– Важеше бе, како не важеше.
– Ти сам тогаш беше?
– Да онаа ја платив, и кажав дај и тоа уплатниците.
– И ти му ги даде?
– Да.
– И зошто уште еднаш ти барал?
– Па не знам.
– И ти уплати?
– Да.
– Истиот ден?
– Да.
– Абе Кемо зашто бе така?
– Тој бараше.
– Па има шеф таму, ќе одиш кај шефот, шефе еве уплатници, тој уште ми бара мене. Научите се малку.
– Ќе дојдеш ќе видиш. Што да правам.
– Јас ќе ти се јавам утре или по задутре, ќе одиме заедно. Ќе ги спремиш документите и ќе одиме заедно на шалтер, јас ќе стојам на страна и да видам.
Пример 2:
– Четири ипол, направи наод, мислење во Симпо? Со лесна попреченост е, со тешка попреченост?
– Па за тоа од комисијата му е решено, ми дадоа решение.
– Му следува еднократна, му следува постојана парична помош?
– Следува, да.
– Во книшката има печат, има све што треба?
– Све, да.
– Добро, што е сега проблемот?
– Сега проблемот ми е за превозите, да, за превозите.
– За него или за тебе?
– За што го носам на часови, значи вторник и четврток сме на часови одиме. Од десет излегувам до четири.
– А, на вежби одиш. Во Симпо.
– На вежби, да, одам на вежби.
„Не секогаш државните службеници и оние институции каде што јас ја застапувам целната група со која работиме, не секогаш ги знаат одредени конвенции, дека Македонија е потписник, дека се ратификувани одредени конвенции во однос на правата и заштита на децата, да речеме во однос на економско јакнење и културолошко за жените генерално.За жал не секогаш тоа го знаат, па ние мораме да им укажеме на одредени законски регулативи, конвенциите кои се однесуваат во однос на човековите права, заштита на децата и други конвенции, така да со тек на времето одредени вакви бариери ги надминувавме“.
Малата портокалова куќа на НВО Амбрела служи како едукативен центар. Но, и како центар од каде се решаваат проблемите на поединците со системот.
„Јас не седам во канцеларија, мене канцеларијата ми служи само како еден технички сервис каде што се подготвувам, иначе во принцип сиве овие години работам на терен, бидејќи сметам дека токму на терен ја гледаш реалната состојба во однос на ситуацијата која се однесува на Ромите и врз основа на нивните потреби и проблеми ние креираме проекти“.
Шиковкса денес е директорка на Амбрела. Ниту директорувањето не ја задржува во канцеларијата. Има многу проблеми да се решат. Немање лични документи, немање социјална помош, здравствено осигурување, пристап до образование, пристап до правата што се загарантирани, но не и достапни.
„Еден од најгорливите проблеми во ромската заедница е токму немањето на лична документација“.
Најновата бројка е 680 лица без документи. Најголем број деца. Ако е потребна ДНК анализа, постапките може да чинат неколку илјади евра. Луѓето без документи често се многу сиромашни.
„Се уште имаме случаи кои ни чекаат од 2013, 14, 15, 16 сега најнови и 17 кои се уште ни се во постапка и се уште се во процес, и јас овде често доаѓам да видам до каде е постапката, кога ќе се издаде решение, бидејќи на овие лица и те како им е тешко. Премногу им е тешко бидејќи тие се невидливи за системот, се надвор од системот, и немаат права, на основни човекови права зборувам, каде што секое родено дете треба да има идентитет“.
Секој може да се загуби во пополнувањето документи. Особено најранливите групи. Без помош, дури и за да пополнат барање, тие не би останале ниту на маргините на системот. Би биле исфрлени од него.
„Се соочуваат со ситуација кога одредено право им е укинато поради икс причини, некогаш се оправдани, некогаш се неоправдани, тука ние нудиме и правна поддршка доколку сметаме дека одредено право без основа е укинато и поднесуваме претставки и жалби во подрачната единица за социјална заштита“.
Оној што ги познава законите не може да биде измамен за своите права или за правата на оние на кои им помага. Тука спаѓа и правото на образование.
„Законот за образование дозволува сите деца да се запишуваат во училиште, без разлика дали во тој момент има извод на родени или не. Законска обврска е на училиштата да ги примат. Ние овде во Браќа Рамиз Хамид немаме проблем.Но за жал имаме други општини каде што живеат Роми, а во моментот децата нивни немаат извод на родени, па доаѓаат до одредени административни бариери да не кажам и злоупотреба“.
Со својата работа луѓето како Љатифе Шиковска станаа неформални народни правобранители на најранливите групи во општеството. Тие би се откажале од оваа функција под еден услов.
„Нас ни е битно навистина, крајно време е да се најдат системски решенија, тие системски решенија мора да бидат со конкретни мерки и активности, акциони планови, стратегии, и посебни програми, преди се развојни, за да можат и Ромите да го најдат своето место во ова општество, бидејќи и ние придонесуваме кон просперитет и прогрес на нашата држава, бидејќи и јас учествувам преку одредени давачки кон државата и треба да знам каде се трошат моите пари. Како и секој граѓанин во нашата држава“.
Ќе го спасите светот само ако им помагате на луѓето еден по еден. Се друго е романтизам и политика – Чарлс Буковски
За ослободување на јавниот простор, улиците и тротоарите
Еднаш месечно прилепските велосипедисти се собираат да создадат критична маса
За промени во свеста, навиките и во градското планирање
Град со пречник од одвај пет километри би требало да биде мирен, безбеден и без сообраќаен метеж. Но не е така.
„Мислам дека многу е тешко да се движиш со автомобил, паркинзи и сите тие проблеми, но и покрај тоа прилепчани се уште не се откажуваат од своите автомобили, но се надеваме дека таа слика се сменува полека полека и сите ги сфаќаат придобивките од движењето со велосипед“, вели Борче Колароски.
Активисти се обидуваат да му докажат на секој прилепчанец дека нема подобар избор отколку да се качи на точак.
Ова се луѓето што не чекаат решенија, туку ги бараат. Што не креваат раце, туку засукуваат ракави. Познати им се и пречките, и неуспесите, и тешките и сложени услови во кои треба да ја исполнат својата задача. Но не се откажуваат. Тие се НОСИТЕЛИ НА ПРОМЕНИ.
„Треба уште повеќе да возат точаци за да не биде толку многу загаден воздухот во некоја општина“, вели Цвета Јандревски.
„Да имаме здраво развиено тело и е убаво да се вози точак затоа што јас така мислам и јас многу сакам да возам точак, другите луѓе можеби мислат за друго, но јас мислам дека е најубаво точак затоа што можеме да се развиеме и ние“, додава Миаела Богеска.
Многу студии се направени за позитивните ефекти од возењето велосипед: подобро расположение, помала телесна тежина, подобра работа на мускулите, подобра исхрана, подобро дишење, намален ризик од срцеви заболувања, дури и подобро спиење. Не на велосипедот, секако. Но дали возењето велосипед е корисно најмногу зависи од бројката. Светската здравствена организација истражила дека само ако голем број луѓе се префрлат на точак ќе биде корисно за сите. Ако се малку, се изложуваат на сообраќаен ризик и на зголемено загадување. Затоа е потребна критична маса.
„Самиот збор Критична маса за прв пат е забележан кога група на велосипедисти се обидувале да преминат една улица и кога повеќе велосипедисти се собрале фактички се створила една критична маса да може да ја премине таа улица. Самата филозофија на критична маса е токму тоа да се собере поголема група на луѓе што го сакаат велосипедот и да предизвикаат најразлични општествени промени во тој поглед“.
Критична маса е потребна не само за личните, туку и за општествените позитивни ефекти од возењето велосипед. Помал сообраќаен метеж, помала узурпација на просторот од автомобили, помало загадување на воздухот и поголема безбедност.
Прилепската иницијатива „На точак“ е една од најстарите, по скопската
Постои пет години и досега 60 пати организирала критична маса
Веруваат дека успеале да ја подигнат свеста во Прилеп
Таму постојано може да се види некој на велосипед
„Самата поставеност на градот Прилеп, географската поставеност дозволува многу лесно движење низ градот со велосипед. Бидејќи сите релации се кратки, површината на градот не е многу голема“.
Не е секогаш лесно да се вози велосипед во Прилеп. Автомобилите владеат со улиците, а понекогаш и со велосипедските патеки.
„Според некои статиските сметам дека имаме отприлика околу неполни шест километри во град како Прилеп. Проблемот е што најпрво велосипедските патеки се во руинирана состојба, значи се направени во некое минато време и оттогаш не се воопшто одржувани. Следен проблем е неповрзаноста на истите значи една со друга“.
Прилепските активисти имаат план. Заедно со свеста, треба да се развива и инфраструктурата. Не можат граѓаните да се убедат дека на точак е подобро ако тие имаат лошо искуство. Ако немаат каде да возат или каде да паркираат.
„Следно што го планираме е еден посериозен проект за изработка на паркинзи на велосипеди кои што нормално со дозвола од локалната самоуправа би требало да добиеме дозвола за нивно поставување. Станува збор за одредени локации во грдаот , а овој проект произлегува едноставно од фактот што или се премалку велосипедски паркинзи во нашиот град, а знаеме дека според Закон пред секоја јавна институција треба да ги има, а тие што ги имаме нажалост се демолирани од несовесни граѓани“.
Велосипедот може да биде за рекреација
За патување од точката А до точката Б
За пренесување товар
Исто како автомобилот
А незаменлив е за истражување и запознавање на околината.
„Имавме и рекреативни тури во околината на Прилеп кои што беа наменети и за помладата генерација, нормално и за повозрасните. Станува збор за три едукативни тури до локалитетот Стибера, беше првата, потоа до Спомен куќата на Блаже Конески во село Небрегово и едукативна тура низ прилепско поле со завршување во Музејот за тутун кој што нели е уникатен во државата и пошироко“.
„Најдалечно досега сум била до Битола и назад, тоа се 100 километри плус нешто ситно и тоа беше најдалеку досега што имам појдено“.
Прилепските вело-активисти вложуваат посебен труд да ја насочат следната генерација на вистинскиот пат. Поточно на вистинската велосипедска патека. Како што некој ги насочил нив пред многу години.
„Јас ,татко ми мој ми ја поттикна љубовта кон велосипедизмот и покрај сето кога се зачленив во Прилеп на точак го разбрав сето ова ми кажуваа ме подучуваа ??, Даме и татко ми обавезно и така го добив сето тоа знаење“.
„Значи во Прилеп од секогаш се возел велосипед. Постарите генерации го користеле за едноставно одење до работа, враќање дома, за сите секојдневни обврски“.
Велосипедската револуција секаде значела враќање кон минатото.
Дури и во Холандија, земјата-симбол на велосипедската култура.
Вовеле политики за поддршка на велосипедите.
Откако виделе дека со автомобилите си направиле поголем проблем.
Да се оди на коцкање е лесно како да се оди по бурек.
И коцкарниците и бурекчилниците ги има насекаде, прашање е кој клиент која врата ќе ја избере.
Бурекот и не е постојано на располагање, бурекчилниците понекогаш затвораат.
Здружение од Тетово се бори за коцкањето да не биде толку лесно достапно.
Има ситуации кои им пречат на многумина, но никој не зборува за нив. Се додека еден, или неколкумина, не проговорат.
„Сите ни дале поддршка, никој не ни рекол дека овој хаос е добар меѓутоа едно ни кажале, ова е битка што тешко може да ја добиете бидејќи не сте свесни во која битка сте влезени. Меѓутоа ако сите сме заедно ако имаме поддршка од сите не пасивни активни добри мислиме дека може да се успее“.
Движењето „Анти-коцкање“ постои три години. Од лани организира протести на кои доаѓаат по неколку илјади луѓе.
Ова се луѓето што не чекаат решенија, туку ги бараат. Што не креваат раце, туку засукуваат ракави. Познати им се и пречките, и неуспесите, и тешките и сложени услови во кои треба да ја исполнат својата задача. Но не се откажуваат. Тие се НОСИТЕЛИ НА ПРОМЕНИ.
„Тука залепено е банка, па до банка е казиното, до казиното е аптека. Значи земаш париве од банка, влагаш во казино ги потрошуваш и излагаш во аптекатава да земаш седативи за да можеш да го спасиш себето или да го смириш себето.
Од влезот до центарот на Тетово има десетина објекти за игри на среќа.
На потег од еден километар.
Тука требаше да се отвори третата најголема коцкарница во земјава, на 1.200 квадрати.
Беше спречена со граѓански отпор.
„Ова е останато на историјата дека ова нема да се отвори зошто народот и органите што се во Тетово, градоначалничката и ректорот на Тетовскиот универзитет гарантираа дека ова нема да се отвори“.
Тие се само двајца од неколкумината предводници и големиот број приврзаници на здружението „Анти-коцкање“. Но не се случајни личности. Џемал Абдиу и професионално се анимава со пороците. Тој е воспитувач во воспитно-поправниот дом во Тетово, во јавноста познат по непријатниот назив „затвор за малолетници“. Јуши Емрулаи се занимава со воспитување на младите, како наставник во верско училиште.
„Ние сега за жал поред нашата работа што е секојдневна работа на членовите на нашето движење ние се трудиме да станеме и правници, па и психолози и социолози.
За себе велат дека се обични луѓе на кои им здодеало да гледаат каква е состојбата со коцкањето околу нив и решиле да преземат нешто.
„Ние мислам движење антикоцкање се трудиме да се качиме што повисоко на една планина меѓутоа не да не видат нас туку ние да видиме што се случува со народот“.
Не застанале само на кревањето на гласот. Подготвиле и предложиле решенија и преговараат со институциите за тие да се спроведат. Не само во Тетово, туку во целата држава. Барањата им се:да се дислоцираат игрите на среќа надвор од населените места на три километри, да одвојат по 5 отсто од добивката за реновирање училишта, градинки, болници и објекти за рехабилитација на зависниците од коцкањето, како и да се подготви Национална стратегија за младите и учениците да се едуцираат за последиците од коцкањето.
„Имајќи ја предвид социјалната ситуација во Македонија, економската ситуација ние излеговме да се искрши тој мраз, да се почне да се резонира, да се мисли гласно“.
„Не е целта да се брани моето дете или вашето или на некој друг. Целта е да се брани младината на целата Македонија од ова зло“.
Во здружението бележат бројни примери во кои проблеми со коцкањето се појавувале каде што најмалку се очекувале.
„Дете од 12, 13 години ќе испокраде 2-3000 евра дома и тие пари ги потрошил. На наше дете му се дава 50 денари за храна тој ги троши во спортски обложувалници“.
Коцкањето создавало опасни ситуации и за тие што не се коцкаат. Расправија пред објект за игри на среќа прераснала во вооружена престрелка, а куршуми завршиле во околните ресторани, за среќа никој не бил повреден.
„Тука позади нас е ресторанот Делфин што куршумите завршија во ресторанот унутра. Колку е сигурноста во народот ти си излагал да пиеш кафе или да седнеш со другарите, а едноставно во кафето ќе го добиеш куршумот“.
Не се ни психолози ни социолози, но ја научиле невролошката природа на проблемот што сакаат да го решат. Целта им е да се спушти нивото на допаминот кај младите, кој е хормон што се создава во предниот дел на главата.
„Тоа високо ниво на допамин и вика пробај, ти можеш, ти ќе добиеш, ти можеш да ги вратиш изгубените пари, ти фактички станува силен и се губи реалноста.
Антикоцкарите велат – терминот „игри на среќа“ да се замени со „игри на несреќа“.
За нив, решавањето на ова прашање дава одговор во каков град ќе живеат.
И каков град ќе остават на идните генерации.
Како човек што работи со младите што западнале во најголеми проблеми, Џемал верува дека секој човек може да стане подобар, ако има кој да му помогне и ако системот и законите го заштитат од враќање на стариот пат.
„Да се сака таа работа многу битно. Лично мои искуства ќе ви кажам за мене многу битно еден штитеник годишно да се среди, фактички да се врати во нормалниот живот и да се врати во тој постпенален прифат, без разлика што ние сме свесни во ситуацијата во која што живееме меѓутоа е многу битно да се сака едноставно да се потрудиш да се смени било кој, а има можности“.
Политиката сака да го искористи движењето, но и тоа да ја искористи неа. Поддршка добиле од сите партии, но ниедна досега не им ги исполнила барањата. Ако некоја им се спротивстави, подготвени се јавно да ја изложат.
„Ако евентиално во нивната програма не биде и ова заштита на младите, заштита на народот од ова зло тогаш слободно ќе го можеме да го кажеме со име и презиме кој нема да прифати и нормално тоагш доаѓаме во таа одговорност дали ќе биде индивидуална или партиска одговорност и ќе бидеме во ситуација и ќе слободно ќе може да излеземе да кажеме кој не не поддржува во овој закон“.
Од институциите имаат позитивни сигнали.
Но бараат повеќе од тоа, бараат конечни решенија.
За ова движење, коцката е фрлена.
Се што треба е таа да падне на три километри надвор од градот.
Се проценува дека над 70 илјади луѓе во земјава јадат само два-три пати неделно.
Тие тешко можат да размислуваат за повисоките цели во животот.
Кога во една држава има глад, нормално е тоа да биде приоритет број еден за решавање. За жал, речиси нема држава каде што овој проблем не постои.
„Доколку сета храна која што може да се стави во функција на гладните, сиромашните, многу помалце ќе боли и ќе има помала рана во општеството, бидејќи гладот и сиромаштијата се како една лузна на општеството што е поголема сиромаштијата лицето односно е понеубаво“.
Организациите како македонската Банка за храна прават голема разлика во животите на луѓето. Разлика меѓу тоа да се биде гладен и да се преживее денот.
Ова се луѓето што не чекаат решенија, туку ги бараат. Што не креваат раце, туку засукуваат ракави. Познати им се и пречките, и неуспесите, и тешките и сложени услови во кои треба да ја исполнат својата задача. Но не се откажуваат. Тие се НОСИТЕЛИ НА ПРОМЕНИ.
Една стара поговорка вели – ситиот на гладниот не му верува. Организациите што се борат против гладта се исклучок од тоа. Но и самите велат дека е неверојатно колку е мала свеста кај луѓето дека некој во нивна близина нема што да јаде. Особено кога ја фрлаат храната што им останува.
„Во 2008/09 година веќе увидов дека одредена количина на храна завршува во контејнерите. Најголем, моментот кога го видов и одлучив дека ќе треба да се бавам со ова да речеме кауза или идеја или акција е кога видов каде што живеев пред бараките, воените бараки дечко на точак, еден млад човек се потпрел и јаде мусака од некој што ја фрлил од дома. Тука беше тој критичен момент кога реков храната не мора да завршува во контејнер“.
Банката за храна ги собира производите што имаат уште малку рок на употреба од компаниите што ги донираат. Сето тоа се прима во магацин, се регистрира, и преку партнерски организации се распределува на повеќе од 300 семејства во 15 градови.
„Милуваме да кажеме дека ние сме најбрзата шпедиција, односно најбрзата Брза пошта на хуманоста, на луѓето кои што одлучуваат да донираат преку Банката за храна“.
Меѓу корисниците има невработени и вработени со ниски примања
Банката за храна има еден цврст принцип. Не го снима делењето храна на семејствата. Таков вид промоција не им бил потребен.
„Бројни се акциите кои што можеме да ги промовираме, меѓутоа неќеме да на некој начин со самата промоција да му го загрозиме достоинството на граѓанинот. Што вика Господ му земал нешто, не му дал повеќе или нема во домот уште ние да отидеме да се ситиме на некјој начин на неговата мака или немоќ“.
Постојано се поставува прашањето дали светот произведува доволно храна за да ги нахрани сите луѓе. Сите пресметки покажуваат дека количеството воопшто не е проблем. Има многу повеќе храна отколку што еден човек може да изеде. Тогаш, како има глад? Проблемот е во распределбата. Затоа многу голем дел од храната се фрла.
Состојбата е многу слична и во земјава. Додека некои фрлаат, други не можат да се снајдат.
„Во 2006/07 година над 650,700 тони храна се фрлила 2009/10 година на депонијата Дрисла, што ме зачуди како таа храна на прашање на луѓето кои што манипулираат со истата, ја потрупуваат да речеме, истите рекоа дека не тоа е само храна кој што е регистрирана на хартија, многу повеќе храна се фрла.
Хуманитарните организации можат само да го ублажат проблемот со гладта. Да помогнат на дел од луѓето на кои им треба помош. Банката за храна не може да биде замена за системската социјална политика. Но како концепт може да послужи за нејзина надградба.
„Во моментов изгледа ад хок дополнување, меѓутоа во суштина може да биде решавање на проблемот институционалниот проблем кој што постои во едно општество како што е нашето. Ни претходните власти, ни па сегашните имат тој сенс за таа, тоа разбирање дека банкарството со храна е еден од моделите кои што може навистина на транспарентен, отчетен и човечки достоинтвен начин да го реши прашањето со гладот, а ние викаме посебно фрлањето храна“.
Франција во 2015 година со закон наложи да не се фрла непродадената храна од супермаркетите
Таа им се распределува на оние на кои им е потребна
Сличен закон ќе има и кај нас, а Банката за храна е дел од работната група што го подготвува
Важно е кои зборови ќе се употребат, бидејќи процесот не смее да се гледа како милосрдие
„Ние не сме за донирање да гласи така, ние сме за Закон за вишок храна. Ние прво бараме во тој закон да се формулира што е вишок храна бидејќи многу луѓе и јавноста секој пат вика аа има вишок храна во рестораните, во хотелите, од комапниите во маркетите, да има вишок храна меѓутоа таа треба да биде дефинирана“.
Борбата против гладта не е само борба за да се нахранат оние што немаат што да јадат. Таа е огледало за целото општество и за успешноста на државата. Затоа Христов порачува дека треба да има многу поголемо залагање од сите чинители што можат да придонесат во овој процес.
„Верувам дека ни еден човек во институциите, пред се премиерот или другите, да ги речеме властодршци не би сакале да бидат тоа што се на гладни, сиромашни граѓани“.
„Борбата против гладта е вистинската борба за слобода на човештвото“ – Џон Кенеди
Кога Јана Белчева Андреевска ја премина линијата од граѓанскиот активизам во политиката, знаеше дека влегува во експеримент.
„Политичката агенда ја немавме, ние ја имавме агендата дека сакавме овој простор да го видиме да биде поубав, поспокоен, побезбеден“.
Нејзината смиреност изненадува. Сепак, се бори против профитирањето од градење на најатрактивните градежни локации во земјата. Центарот на Скопје. Бидејќи приоритет се здравјето и безбедностана граѓаните. Но, јасно и е дека од оваа страна, борбата е многу поинаква.
Ова се луѓето што не чекаат решенија, туку ги бараат. Што не креваат раце, туку засукуваат ракави. Познати им се и пречките, и неуспесите, и тешките и сложени услови во кои треба да ја исполнат својата задача. Но не се откажуваат. Тие се НОСИТЕЛИ НА ПРОМЕНИ.
„Една од спорните точки за кои реагиравме кога го гледавме предложениот план за Дебар маало, беше и оваа парцела позади мене, која е парцела за која намената беше хотел, кој требаше да биде хотел од 21 метар висина, како што гледате овде е една слепа улица, решението за паркирање би било многу сложено, и за застанување, кога и во овој момент е еден ваков сообраќаен метеж“.
Во 2017 година прерасна во платформа „Здравје пред профит во Центар“.
„Нашата борба како здружение започна анализирајќи го планот кој беше предложен за Дебар Маало. Ние во тој план најдовмемногу недоследности“.
Белчева зад себе има граѓанско здружение и мнозинство во советот, до себе политичка партија и општинска управа, а пред себе згради. Многу згради.
Дебар маало, Холидеј Ин, Олимписки, Капиштец, Крњево, Илинденска, Скопје.
Со години се зборува дека центарот на Скопје стана бетонска џунгла, зграда врз зграда, не може да се дише. Но таму се уште има многу места каде што е планирано да се гради.
И после за глава ќе се фаќаме.
Масовното градење не значи одземање само на просторот каде што се гради зградата. Тоа значи дека повеќе луѓе ќе користат една околина, ќе се движат, ќе паркираат, ќе се приклучат на инфраструктурата.
„Параметрите на изграденост се надминувани многу пати, бројот на жители кој е предвиден далекусежно го надминува бројот на жители што е предвиден со ГУП, воопшто не се сметала потребата за јавен простор на жителите коиживееле таму, зеленилото е занемарувано во целост, често не е ни пресметувано, како резултат на сето тоа се појавуваат и проблеми со паркирањето“.
Проценките за заштита и спасување често содржат само општ заклучок. „Планот ги задоволува критериумите за заштита и спасување“.
„Граѓаните се несвесни практично за ризикот кога купуват станови во некои делови на градот, бидејќи таму воопшто не се размислувало за брза помош“.
Она што Белчева и нејзиното здружение се обидуваат да го постигнат е да го поништат принципот – штом има место, може да се гради.
„Ние сега сме на една раскрсница што може да поправиме од сите наследени состојби“.
На раскрсницата веќе не се само истомислениците од здружението. Тука се советниците како претставници на 50 илјади граѓани, жителите, сопствениците на имоти, инвеститорите. Сепак забраната за издавање градежни дозволи се продолжува повеќе пати.
„Мораториумот е сепак политичка одлука со која ние сакавме да направиме замрзнување на состојбите кои ги наследивме во момент во кој сите сме свесни за тоа неудобноста во градот во кој живееме“.
Притисок за да се укине мораториумот има не само од надворешни фактори, туку и од советници на мнозинството.
„Притисоците се нешто што сите ние како луѓе кои се занимаваме со различни области треба да знаеме да се носиме со нив, но треба и да бидеме спремни да не отстапуваме од принципите со кои сме влегле“.
За да се донесе детален урбанистички план, тој треба да помине низ:
Стручните служби на општината
Овластена компанија за изработка
Министерството за транспорт и врски
Град Скопје
Локалната јавност на јавна анкета
Други надлежни институции
Комисија на советот на општината
Советот на општината
Само ако сите тие замижат може да се донесе лош ДУП.
Советот на Центар има одбиено ДУП што бил прифатен од сите претходни институции.
„Ваква одлука за неприфаќање на измена и дополна на ДУП, кој претходно поминал во многу инстанци во државата, кои требале да ги согледаат овие пречекорувања или непостапувања или незаконитости што ги најдовме, не се случило до сега. Иако велам, ние сме само крајниот сегмент во носењето на урбанистичките планови“.
Со секое ново гласање, рокот на мораториумот се продолжува за три месеци. Секогаш има некој што се надева дека тоа ќе бидат последните три месеци. Но претседателката има поинаков рок.
„Тогаш кога ќе се направи корекција од страна на планерите полека мораториумот ќе престанува да важи односно ќе продолжат да се извршуваат нови планови кои ќе бидат со подобар квалитет“.
Мораториумот беше продолжен и покрај забраната од Уставниот суд.
– Но и покрај него имаше скандали со узурпација на земјишта…
– Најави за големи градежни проекти и одземање на јавниот простор
Од успехот на оваа иницијатива не зависи само што и колку ќе се гради во Центар.
Таа ќе биде тест колкава е моќта на граѓанскиот активизам да влијае врз политиката.
Бидејќи од се што заработуваме, околу една третина и даваме на државата, екипата на Балкон3 одлучи да ѕирне во џебот на државата за да види што прави таа со нашите пари.
Не само за ние да видиме, туку за да покажеме зошто треба секој граѓанин да следи како се троши тоа што го одвојува од својот џеб за да го полни државниот.
Ревизорските извештаи на основниот буџет покажуваат дека поголемиот дел приходи на државата се обезбедуваат од даноците што ги плаќаат луѓето. Просечен поединец ја финансира државата преку најмалку пет даноци: данок на доход, данок на добивка, ДДВ, акцизи и царини. Сето тоа или се одбива од парите што ги заработуваме или се додава во цените што ги плаќаме.
За да видиме што се случува со тие пари, ги разгледавме трошењата на 15 институции со најголеми поединечни буџети, од кои 13 се од централната власт, една од судската власт и една од локалната самоуправа. Институциите што беа опфатени со ова истражување се:
– Генерален секретаријат на Владата
– Служба за општи и заеднички работи
– Министерство за внатрешни работи
– Министерство за одбрана
– Министерство за финансии
– Министерство за транспорт и врски
– Министерство за образование и наука
– Министерство за здравство
– Министерство за труд и социјална политика
– Фонд за пензиско и инвалидско осигурување
– Фонд за здравствено осигурување
– Агенција за вработување
– Агенција за финансиска поддршка на земјоделството
– Судски буџет
– Град Скопје
Ги прегледавме податоците за нивното трошење за изминатите четири години, за да го опфатиме периодот на две различни влади. Во тој период тие имале објавено над 6.000 договори со приватни компании на електронскиот систем за јавни набавки. За нивното работење биле издадени 19 ревизорски извештаи. Известувањата за договорите и наодите од ревизиите ги дадоа податоците што ги прикажавме во анимираното видео.
Освен зошто, покажуваме и како граѓаните можат да ѕирнат во џебот на државата и колку го прават тоа. Од сите 15 институции побаравме податоци колку барања за пристап до информации од јавен карактер во врска со нивното работење и финансии примиле и одговориле од 2015 до 2018 година. Ова се резултатите.
*Министерството за здравство не испрати податоци, а Фондот за пензиско и инвалидско осигурување и Агенцијата за финансиска поддршка на земјоделството испратија само вкупна бројка
Податоците на Комисијата за заштита на правото на слободен пристап до информации од јавен карактер покажуваат дека интересот на граѓаните за информациите што ги имаат јавните установи секоја година е се поголем.
*Подготовката на оваа истражувачка сторија е поддржана од Иницијативата за демократија на Западен Балкан, програма на Фондацијата за демократија на Вестминстер. Содржината на оваа истражувачка сторија не ги одразува ставовите или мислењата на Фондацијата за демократија на Вестминстер или Британската влада.
