Паркот „Кучукчифтлик“ во Истанбул ова лето ќе биде домаќин на најживописниот и најзабавниот фестивал. На првиот латино фестивал, кој ќе се оддржи на 11 јули ќе настапат легендарните групи и уметници: Orquesta Buena Vista Social Club & Omara Portuondo, Bebe, Luis Ernesto Gomez & La Descarga. Кралицата на латино музиката Omara Portuondo оваа година одбележува 60-годишнината од својата музичка кариера. Искуството кое го има зад себе и спомените ќе ги сподели со своите фанови во, како што вели таа, еден од нејзините најомилени градови, Истанбул. Omara Portuondo ќе биде придружувана од фантастичните Buena Vista Social Club. Токму оваа група, која е добитник на повеќе Греми награди, е главен „виновник“ за популарноста на латино музиката низ целиот свет.
Позната по уникатниот глас и моќната изведба, латино ѕвездата Bebe ќе претставува посебно изненадување за нејзините фанови во Турција. Таа првпат е во Истанбул. Најзините спотови на Јутјуб имаат по три милиони кликови. Лубителите на латино музиката ќе имаат шанси да се забавуваат и танцуваат во ритамот на “Carnaval Latino”.
Цена на билетите по категории:
Делукс категорија – 265 лири
Прва категорија – 165 лири
Втора категорија – 133 лири
Трета категорија – 99 лири
Четврта категорија – 78 лири Напомена: една турска лира = 0.45 евра
Билетите можете да ги купите на веб страницата: http://www.biletix.com/anasayfa/TURKIYE/en
Ако на влезот во некој град ве дочекаат милиони лалиња во сите можни бои, тогаш веднаш ќе ви стане стане јасно зошто некој ја смислил онаа славна поговорка која вели дека „првиот впечаток е особено важен“.
Иако мојата романса со Градот на Босфорот трае веќе цела декада, сепак неодамнешната посета беше еднаква на повторно вљубување во неговата живописност дополнета со шарениот пејзаж од лалиња. Првото нешто што го забележав на патот од аеродромот до хотелот беа совршени лалиња во сите можни бои, кои ги красеа автопатот и главните градски булевари, паркови, авении и кружни текови. Ако тој момент за мене беше пријатно изненадување, тогаш жителите на Истанбул и оние што почесто патуваат таму веќе седум години наназад уживаат во оваа глетка. Почнувајќи од 2005 година во периодот од 7-ми до 29-ти април во Истанбул се случува веќе традиционалниот Интернационален фестивал на лалињата, кој праќа порака дека најубавите лалиња растат во Турција, наспроти општото убедување дека земја на лалињата е Холандија.
Фестивалот е организиран од општината Истанбул Метрополитен, која срдечно ја поддржува оваа манифестација, која му дава посебен шарм на и така фасцинантниот град распослан на два континента. Градоначалник на градот, Кадир Топбаш во неколку прилики има истакнато дека фестивалот на лалињата предизвикал радикална револуција во изгледот на градот и драматично го променил целиот пејзаж на подобро. Тоа не само што им носи повеќе посетители, туку и ги стумулира одгледувачите на лалиња во околината на Истанбул и подалечните села, кои секоја година учествуваат во хортикултурното разубавување.
Оваа година во рамките на разнобојниот фестивал беа засадени 11.6 милиони лалиња од 104 различни видови, како и четири милиони други цвеќиња кои беа беспрекорно декорирани во совршени геометриски форми, водопади, разни фигури, турското знаме и препознатливото око против уроци. Со оглед на тоа што Истанбул оваа година е и Европски главен град на спортот имаше и многу фигури со лалиња инспирирани од разни спортски дисциплини. Изложби, концерти, улични уметници и различни свечености се случуваат на истакнати точки, како плоштадот Таксим и Султанахмед, како и во градините Ѓузтепе и Ѓулане. Низ продавниците можеа да се најдат и украси со мотиви од лале, почнувајќи од разни ситници до скулптури и слики. Исто така во тек беше конкурсот за најдобра фотографија „50 најубави лалиња“ во кој ќе бидат наградени најдобрите фотографии.
Токму поради сето ова беше вистинска среќа да се биде во Истанбул во време кога цветаат турските лалиња и да се научи дека всушност вистинското потекло на овој прекрасен цвет е токму Турција. Секако ваквата хортикултурна уреденост на еден мегалополис каков што е Истанбул ми отвори и простор за размислување колку малку ли е потребно истата таа цветна револуција да му се случи и на Скопје.
ПОТЕКЛО НА ЛАЛЕТО
Лалињата (зборот потекнува од перскискиот lâhle) оригинално растеле во азиските степи. Иако првата асоцијација е Холандија, каде денес постои најголема комерцијална култивација на тулипите, нивното потекло и име се поврзува со Отоманската империја или поточно со турбаните (на турски тулбенд, муслин, газа). Турскиот збор за газа, со која се мотаат турбаните, се чини дека се користел за ова цвеќе, бидејќи целосно отвореното лале потсетувало на турбан.
Најшироко прифатената сторија е таа на Огиер Гислен де Бусбек, Амбасадор на кралот Фердинанд 1 во империјата на Сулејман Величенствениот во 1554 година. Тој во едно писмо истакнал дека насекаде има изобилство од цвеќиња како зумбули, нарциси и оние што на турски се викаат лале. Не е коинциденција што овој период – најраскошниот во Отоманската ера е наречен Ера на лалињата (Lale Devri). Во 16-от век лалињата биле донесени во Холандија, каде за кратко време станале популарни.
Еден од најпознатите турски поети Орхан Вели, во еден негов познат стих вели: `Живееме бесплатно, бесплатно, воздухот е бесплатен, облакот е бесплатен, реката, дождот, калта се бесплатни`….
Но денес веќе тоа не важи,воздухот веќе не е бесплатен, барем кога зборуваме за Истанбул. Имено Истанбулскиот воздух чини доста пари, а згора на тоа има и голема побарувачка.
Културната иницијатива Билкент, која што презема обврска комерцијално да менаџира 55 музеи и излетнички места низ Турција, започна со продавање на конзервиран `Истанбулски водух`, идеја која наиде на голем интерес кај домашните и странски туристи. Цената на една конзерва чини 16 турски лири или 7 Евра. Засега, месечно во просек, се продаваат околу 100 конзерви.
На конзервата има фотографии од Истанбул и носи натпис ”Air of İstanbul”. Пријатно изненадените туристи и домашни посетители, откако ќе ја видат конзервата, најпрвин се насмевнуваат, потоа на кратко коментираат интересно, пријатно сме изнендадени, супер, оригиналнa идеа, многу духовито, додека за дел од посетителите, тоа е многу глупаво и доста скапо….
”Првата реакција на тие што ќе ја видат конзервата е насмевката. Од фидбекот што го добиваме, конзервата ја купуваат за подарок, за некој близок во странство или пак туристите што сакаат да понесат со себе нешто, што ќе им остане во сеќавање од посетата на Истанбул”, изјави Јилдирај Дурмаз, директор на продавницата за `Истанбулска колекција` која се наоѓа во Топкапи Палатата во Истанбул.
Според Дурмаз во продожбата голема улога има и носталгијата кон својата татковина. ”Една жена купи една конзерва за да му испрати на својот син кој подолго време, поради обврските не можел да се врати во Турција. Тоа беше еден од најтажните емотивни моменти за нас, вработените во продавницата”, додаде Јилмаз.
Петнаесет дена, седум кино сали, над двеста филмови… Ова е личната карта на 31-то издание на филмскиот фестивал во Истанбул, кој ќе се одржи од 31 март до 15 април. Љубителите на седмата уметност ќе имаат можност да уживаат во домашни и странски филмови поделени во дваесетина различни секции.
Фестивалот ќе го отвори филмот „Длабоко сино море“ на режисерот Теренс Дејвис, со Рејчел Вајз во главната улога. Во конкуренција за главната награда, „Златно лале“ се 11 странски филмови, кои или се фокусираат на уметнички теми или претставуаваат адаптација на некое литературно дело. Ќе ги издвоиме најновата екранизација на „Оркански висови“ на британската режисерка Андреа Арнолд, „Алберт Нобс“ со Глен Клоуз, која за оваа улога беше номинирана за Оскар за најдобра женска улога, „Најосамената планета“ со Гаел Гарсија Бернал и „Кат“ на еден од највлијателните ирански режисери, Амир Надери. Покрај ова, 12 домашни филмови ќе се борат за титулата Најдобар турски филм на годината. Исто така е предвидена и програма од неколку грчки филмови насловена „Што се случува во Грција?“.
Картите за проекциите ќе чинат 15 турски лири или нешто повеќе од шест евра. Филмскиот фестивал во градот на Босфорот е најстар и најголем филмски фестивал во Турција. Во 2007- та година го посетиле рекордни 170.000 гледачи. Како што велат организаторите, целта на фестивалот е да се поттикне развојот на домашната кинематографија, и во Турција да се промовираат квалитетни филмски остварувања од целиот свет. (М.Т.)
За Истанбул велат дека е градот од бајките. Од почетокот на неделата градот на бајките стана “снежен град од бајките”. Снегот без да престане паѓа 45 часа. Градот се соочува со најстудениот ден во последните 33 години. Во архивата на метеоролошкиот завод ваков студ не е забележан, додека пак во Истанбул можат да се забележат фотографии како од разгледници.
Градот се претвори во огромен паркинг. Поголемиот дел од граѓаните ги послушаа предупредувањата на властите и затоа го користеа јавниот транспорт.
Граѓаните кои пак се решија да користат сопствен превоз и не ги послушаа предупредувањата на властите имаа тешки моменти во сообраќајот. Дежурните телевизиските камери ги евидентираа сообракајќите, кои ги имаше во голем број. Над илјада сообраќајки за два дена. Сопирачките не функционираа на замрзнатите патишта. Формирани се километарски редици од возила.
И претседателот на Турција Абдула Ѓул на својот твитер профил ги објави фотографиите каде фрла со снежни топки.
Прашајте ги скопјани која е најпознатата ќебапчилница, каде е вкусот на ќебапите и денес истиот каков што бил кога биле деца – речиси сите ќе ви го кажат истото: „Кај Дестан“.
Вкусот на ќебапите од „Дестан“ ги плени и денес како што им се радувале како деца, кога родителите ќе ги однеселе таму. И тогаш и денес, на соседните маси ќе ги чуете сите можни јазици – домашни и странски, познати или непознати, луѓе да се почестат по некој повод од прочуената петка или десетка со кромид, ќебапи од јунешко месо, сервирани едноставно, со лепиња, луто пиперче за возрасните, пиво, сок или кисела вода. Истата едноставност плени и денес. Само вилушка, без помодарска гарнир-естетика – просто, а ремек-дело, како хаику.
Врската на скопјани со ќебапчилницата на Дестан е специфична и трае до крајот на животот. Тој што имал прилика да ја набљудува одблиску, забележал дека истовремено тоа е срдечна и силна врска меѓу домаќините и муштериите. Се познаваат, речиси семејно, низ неколку генерации. Како што ќе ви раскажат домаќините, до толку се познаваат со муштериите, што знаат чие дете било умно или неумно кога во детството ќе дојделе, кое било тешко да го натераат да јаде, а кое ненаситно за ќебапчиња – „обични“ луѓе или луѓе што денес станале славни познати фаци.
Ќебапчилницата „Дестан“ во Старата скопска чаршија
Еден од луѓето што имале прилика одблиску да ја следат историјата на „Дестан“ е Даре Митревски, сопственик на опинчарскиот дуќан „Џамбаз“ во Стара Чаршија. Вели, времињата се менуваат, но квалитетот и угледот на „Дестан“, трае.
„За Дестан знам уште од најмала возраст, кога сум доаѓал тука, во дуќанот, кога во него работеа моите родители. Беше најголема радост кога ќе ни купеа ќебапчиња. Најубавите ќебапчиња. До ден денес не сум го заборавил тој мирис. Доаѓаа од цела Југославија. Тука се поминуваше од Железничката станица за Бит пазар – луѓе чекаа редови да купат ќебапчиња, кој пет, кој три, кој десет – тогаш немаше како денес, по петнаесет-дваесет. Татко ми ќе спечалеше некој динар и ќе речеше: трчи да си купиш ќебапчиња! Ние летавме кај Дестан. Ќебапчиња не се јадеа секој ден. Ќе дојдевме како деца да му помогнеме на татко ми во дуќанот, да го замениме додека да заврши некоја работа, а тој ќе не’ наградеше – да се израдуваме. Бевме четири братчиња и една сестра – не можеше често да си го дозволиме тоа. Тоа беа посебни денови! Традицијата на Дестан ја продолжија неговите синови и внуци, се проширија на двете страни на Вардар, секаде имаат углед, месото е квалитетно, чесни се со наплатата – цената е иста за секого. Се случува кога ќе дојдат странци кај мене во дуќанот да прашаат каде има сигурна храна – јас секојпат ги праќам кај Дестан. До сега не се случило некој да не бил задоволен или да имал проблеми од храната кај Дестан. Домаќинска фамилија, а и внуците и правнуците се такви. Можам да кажам се’ најубаво. И врапчињата знаат за Дестан!“, ни рече мајстор Даре.
Историјата на „Дестан“ ни ја раскажа Акиф Хаџија, денешниот мајстор на семејниот занает, петта генерација.
Акиф Хаџија
Семејството потекнува од Гора, село Брод, денес во Косово. Пред околу 300 години, нивните прадедовци заминале на печалба во Турција, во градот Инеѓол. Таму работеле и ги учеле тајните на угостителството. За да бидат поблиску до родниот крај, еден од прадедовците, Максут, во 1913 година, решил да отвори дуќан во Скопје, во Стара чаршија. Од Инеѓол мајстор Максут ја донесол мајсторијата за правење инеѓол ќебап, која таму била негувана со векови. Од почетокот на 1970-тите, дуќанот работел под името „Стара чаршија“, но луѓето се’ повеќе ја препознавале ќебапчилницата по тогашниот мајстор, Дестан Хаџија, трета генерација во семејниот занает. Така го добила денешното име.
„Луѓето го препознавале дуќанот по дедо ми. Викале: ќе одиме кај чичко Дестан. Така дуќанот го добил денешното име, „Дестан“, што на турски значи ‘легенда’. Семејството е многу големо и речиси сите се занимаваат или со угостителство или со трговија. Наши роднини имаат големи угостителски дуќани во Истанбул, но, таму е поинаку – голем град, многу муштерии, послаб квалитет“, ни раскажа Акиф.
Додека разговарате со него, ќе бидете импресионирани од знаењето за работата што ја работат. Математички прецизно ќе ви каже формули и равенки колкав да е пречникот на ќебапот, колкава да е дебелината на решетката за печење, кога колкава треба да биде температурата – задржувајќи ги „непознатите“ од равенката како тајна на занаетот. Со генерации, занаетот го учат уште од деца, за време на летните распусти, кога помагале низ дуќанот, за да научат од мали за односот кон работата, односот кон муштериите, за еден ден и тие да станат мајстори. Традицијата на ќебапите од Инеѓол до толку била грижливо чувана од мајсторите Максут, Имер, Дестан, Ешреф и, денес – Акиф, што дури и роднините од Истанбул знаат да ги пратат своите деца кај нив, на обука, сакајќи да им се вратат на вредностите и вештините што големиот град направил да ги заборават.
Зборувајќи за искуството што на фамилијата и’ го пренесол Максут доаѓајќи од Инеѓол, ја откривате големината на живеењето во простор без граници, на големата територија на Османлиската империја. Време во кое луѓето разменувале искуства и навики од најблиските до најоддалечените места во империјата. Сфаќате дека си имате работа со кулинарски концепти кои што биле поставени пред неколку векови, што низ времето биле доусовршени.
„Кај нас имаме начело секому да му се посвети истото внимание, без разлика дали некој е богат или сиромав. Ќебапите може да си ги дозволи секој. Тука се сите исти и секој го јаде истото. И, не е случајно што во порцијата го има токму тоа – ќебапи, кромид и луто пиперче. Месото е за да те нахрани. Кромидот има антибиотско дејство и го разложува холестеролот. Лутата пиперка е добра за крвните садови. Тоа е комбинација која не е од вчера и која што низ вековите се покажала како добра“, ни рече Акиф.
За големината на „Дестан“ интересно искуство ни раскажа актерот Круме Стефановски, член на бендот „Старовски“ и водач на театарот на сенки – „Сенки и облаци“. За време на едно гостување во Државниот театар во Истанбул имал прилика да посети еден од рестораните на Дестановци.
„Не знам дали Дестан е најдобрата, но секако е најпознатата ќебапчилница во Скопје, а и не само тука. Фамилијата на Дестан има голема ќебапчилница во центарот на Истанбул, каде што, исто така, прават одлични ќебапчиња. Во Истанбул разбрав дека некои од нивната фамилија имаат отворено ќебапчилници и во Њујорк и Чикаго. Убаво е што можеме со луѓе од Истанбул, од Њујорк и од Чикаго да споделиме исти искуства. Дестан – connecting people“.
Под името „Дестан“ денес во Скопје работат три дуќани – во Стара чаршија, кај плоштад Македонија и во Буњаковец. Во 2013 ќе слават 100-годишнина, но, без врева и помпезност, иако имаат јубилеј за почит за славење. Велат, не е еснафски да се прави врева.
Истанбул на прагот на зимата. Остри, ладни декемвриски ветришта го галат Ортакој, еден од бисерите среде европскиот брег на Босфор. Ортакој е сокриен рај, романтично и енергично лице на градот кој никогаш не спие, а се наоѓа во најпрометниот дел на градот пред очите на љубителите на Истанбул.
Ако успеете да се пробиете низ густиот сообраќај и тргнете надолу низ уличките од главната улица кон брегот, неизбежно е попат да застанете во многубројните продавници и бутици. На улиците и брегот има редица ресторани, кафулиња, барови со пристапни цени. По тесните улички кон брегот занетчиските пазари и отворените тезги изложуваат секаков вид производи во експлозија од бои. Изложените сувенири од Истанбул, шарени ламби, амајлии против урокливи очи, плетени чаршави ги привлекуваат сите подеднакво, стари и млади, туристи и локални жители.
Џамијата Ортакој, Истанбул
Кога ќе пристигнете на малиот плоштад Ортакој опуштете се и свртете се околу себе. Дозволете да ве опкружи блескавиот поглед кој се протега сè до азискиот брег на Босфор. Од една страна погледот ве води кон големата Меџидие џамија, позната како Ортакој џамија, чија елегантна и импозантна фигура одолева на вековите, и се претопува во синилото на Босфор. Оваа спектакуларна градба е завршена во 1853 година и стои како нем сведок на историјата од Византиската до Отоманската Империја па се до современа Турција. Грчката православна црква Свети Фока, синагогата Ец Ахаим, џамијата Ортакој стојат наредени како доказ за големото културно богатство и разноликост на религии.
Погледот од малиот Ортакој плоштад кон џамијата и мостот преку Босфор кој ги поврзува Азија и Европа е импресивен. Особено светилките на прекрасно осветлениот мост и нивниот одблесок на водите на Босфорот. Брановите кои се одбиваат од брегот звучат како да ја раскажуваат душата на градот, и понекогаш танцуваат со сончевите зраци. Ортакој е срцето на Истанбул и како таков е далеку од здодевен. На другиот крај од брегот Палатата Есма Султан од осумнаесетиот век ни го привлекува вниманието. Оваа градба, наречена така по првата ќерка на султанот Абдулхамид, беше реновирана после големиот пожар од почетокот на дваесеттиот век кој остави само голи ѕидови и денес е место каде се организираат величествени настани.
Палатата Есма Султан, Истанбул
Ортакој е познат по своите евтини кафулиња и чајџилници каде оние кои го дочекале утрото можат фино да појадуваат. Земете со себе книга или весник нарачајте обилен појадок или уживајте во задоволството на неразделниот турски чај и ѓеврек.
Додека го пиете вашиот салеп (пијалок од млеко, корен од билката салеп и цимет) или турско кафе на ладниот зимски воздух, погледнете го синилото на морето, длабоко вдишете и оставете сите ваши грижи и тага, ако ја имате, да потонат на дното на Босфор. Шепнете ги вашите желби во ветрот кој ви го лади лицето. Којзнае, можеби и денес ќе го почувствувате освежителниот ветер кој доаѓа од Црното море.
Тесната уличка која води кон другиот крај на улицата ве пречекува со редица продавачи на печени компири. Сите се трудат да ги импресионираат купувачите со своите вешти раце и да понудат вкусови поинакви од другите. Додека разговарате со нив откривате нова слика за обичниот печен компир, нови вкусови добиени со додавање на разни сирења, пченка, колбаси или маслинки.
Како што денот заминува така енергијата на Ортакој се зголемува и почнува да се шири музика од околните кафулиња и барови. Од воведувањето на забраната за пушење, масите распоредени во уличките почнуваат да се полнат. Оние кои сакаат да се одморат после работа, студентите, љубителите на ноќниот живот и се разбира туристите кои имаат желба да видат како градот живее 24 часа се нивни вообичаени посетители.
Коге ќе се искачите по улицата од Ортакој плоштадот кон Бешикташ ве пречекуваат историски згради. Ресторанот Ферије изграден во отомански стил нуди традиционални вкусови како и јадења од други кујни и одлична услуга. Палатата Чираган која е претворена во хотел со 5 ѕвезди и Four Season Hotel кој се наоѓа недалеку одовде се камен темелник на оваа област. Ако продолжите од Ортакој кон Бебек, којшто е друга важен населба покрај Босфор, ќе наидете на многубројни ноќни клубови, барови и ресторани каде ве очекува разновиден ноќен живот. Историската населба Ортакој продолжува да блеска 24 часа во денот со својата шарена, енергична, космополитска структура.
За оние љубители на уметноста кои го посетија Истанбул минатиот месец, Истанбулското биенале им ги отвори вратите. Вратите на Биеналето, беше организирана од Фондацијата за култура и уметност на Истанбул (IFCA) и се одржа во Хангарите 3 и 5 во Топане, историскиот дел на градот. Кураторите на Биеналето, Адриано Педроса и Јенс Хофман под насловот „Без наслов (Untitled)“ во овогодишната програма сместија над 500 дела. Главни теми се “Untitled (Апстракција), Untitled (Ross), Untitled (Пасош), Untitled (Историја) и Untitled (Смрт од огнено оружје). Делата изработени од оловни војници предизвикаа огромен интерес.Ако веќе дојдовте во Хангарите на доковите во Топане, не смеете да го пропуштите Музејот на модерна уметност или наречен Истанбул Модерна, токму во соседството. Изложбата наречена „Сон и реалност – Модерни и современи жени уметници од Турција“, која ќе трае до 22 јануари 2012 година, има за цел, преку делата на жените уметници да го стави фокусот на јавноста врз општествената и културна трансформација на Турција. Во центарот на изложбата, која ја истакнува водечката, односно клучната позиција на жените уметници во модерната и современата уметност, е да се понуди ново алтернативно гледиште на турската општествено културна историја.
Музеј на модерна уметност, Истанбул
Во меѓувреме, мал совет за вас: најразличните вкусови на кафе со поглед на море од Истанбул Модерна, е добра причина токму овде љубителите на уметноста да земат здив и да уживаат во спокојна атмосфера.
Истанбул не запира ниту кога е во прашање музиката. Таа е во срцето на Истанбул. Легендарниот, светски познатиот канадски пејач Пол Енка минатиот месец имаше средба со неговите фанови во градот на Босфорот во Културниот Центар Златен Рог. Енка беше претставен како една од најголемите музички икони на 20 век, заедно со Елвис Присли и Битлси. Речиси и да нема некој кој не ги знае или ги нема слушнато неговите хитови кои ги паметат неколку генерации, од кои први на памет ви паѓаат “Diana”, “My way”, Having my baby”, “Put your head on my shoulder”, “You’re my destiny”, “Lonely boy”, и така натаму.
Пол Енка
Минатите денови секако беа предизвик за фановите на добрата музика. Пред десетина дена на Garanti Jazz Green фестивалот настапи Meshell Ndegeocello (Њујорк), како дел од нејзината турнеја низ Европа за промоција на одличниот албум, деветти по ред “Weather”. Meshell Ndegeocello, номинирана 10 пати за Греми награда, е позната и по компонирање и пишување текстови. Уште повеќе, многу авторитети во музчкиот свет нејзе ја претставуваат и како една од пионерите на neo-soul музиката. Meshell, која има настапувано со ѕвезди како Ролинг Стоунс, Херби Хенкок, Принс, Аланис Морисет, Мадона, Лени Кравиц, Маркус Милер, е исто така позната и како голем активист и борец за човековите права преку разни организации.