Латиша Садиер е француска музичарка која е далеку најпозната како некогашна пејачка во бендот Stereolab, бенд кој за време на своето 19 годишно постоење беше жанр за себе. Заедно со некогашниот сопруг Тим Ган, тие создаваа музика каде на едно место се среќаваа поп звуци, краутрок, тропикалија, музика за реклами, мјузак. Тоа беше реализирано во 10 редовни изданија, голем број синглови, голем број мали ЕП изданија, двојни компилации, бокс-сет изданија, синглови со ограничeн тираж и рачно боени корици, ДВД, а листата продолжува понатаму. Во меѓувреме, ги предводеше Monade, бенд кој постоеше паралелно со Stereolab. Со распуштањето на Stereolab така и тој бенд беше распуштен за да таа своите изданија, почнувајќи од The Trip, објавен 2009 г. почне да ги потпишува под свое име. Оваа година таа ќе го издаде своето ново издание, Silencio кое своја промоција ќе доживее на овогодинешното издание на OFF Fest.Поминаа 3 години како започнавте соло кариера при што вашите изданија ги потпишувате под ваше име наместо Monade или евентуално Stereolab. Беа ли овие години поинакви во однос на претходните 19 кога работевте со овие 2 бенда?
– Изминатите 3 години го збогатија мојот живот на нови начини. Тие во голема мера ја зацврстија мојата автономија, нешто што се обидував да го сторам со Monade, на пример. Патував многу и бев на места каде претходно не сум била со Stereolab, како што беше неодамнешното патување во Колумбија или генерално Јужна Америка, а еве и во јуни, во Македонија! Јас целосно уживам во оваа фаза од мојот живот како уметник кој ја носи својата музика ширум светот. Ова најмногу се однесува на работите кои исполнуваат, како и на посетувањето разни места, што не мора да значи дека се далечни, да запознавам локални херои кои сакаат да внесат значење и нов живот во нивната заедница преку носење музика за луѓето. Тоа ми е секогаш возбудливо.
Во Скопје ќе го презентирате вашиот нов албум Silencio. Kaко беше работено ова издание?
– Креативниот процес е дел од континуумот. Прво, процесот имаше период на инкубација, без да сфатам дека јас со месеци само нафрлував идеи на снимачот пред самиот процес на пишување. После некое време, дојде поттикот да ги ставам сите делчиња на едно место. Тоа секогаш се покажувало како застрашувачки период, но овојпат знаев дека треба да му верувам на процесот и дека се ќе дојде на свое место, се додека го слушав, како да го објаснам, мојот инстинкт кој ми кажуваше што да правам. Беше забавно и знаев со кого сакав да работам, а се погоди дека и тие сакаа да работат со мене. Јас уживав во оваа синергија која ја открив додека работев со Џејмс Елкингтон во Чикаго. И се почувствував дека сум спремна да работам со моите пријатели со Тулуз, групата Aquaserge, кои се неверојатно талентирани, оригинални и вредни луѓе. Тие љубезно го ставија на располагање својот талент за моите песни. Се што требаше да направам беше да го оркестрирам ансамблот, што од своја страна беше големо задоволство. Иако имавме 4 дена за да снимиме 4 песни, мислам дека нешто свежо излезе од таа сесија.Велиш дека песните „истражуваат индивидуалната поврзаност со длабокото јас, кое е сместено во пошироко опкружување, но на сличен и свеж начин„. Што значи тоа?
– Мислам дека ние самите сме континуум од тоа што се случува внатре и надвор од самите себе си. Надворешноста не обликува, а за возврат ние ја обликуваме надворешноста, што за возврат повторно не обликува нас. За мене комерцијализмот не попречува да воспоставиме подлабока поврзаност со самите себе. Поради тоа мислам дека ова е причината зошто многумина се изгубени, изгубиле верба во животот или на било кој друг начин ова се манифестира. Silencio се обидува да ја изнесе оваа идеја надвор, дека мораме да управуваме со просторите со тишина во нашиот свет со што би можеле да се поврземе со самите себе. Сето тоа е со цел да се поврземе со себе си за да бидеме во склад со тоа што одекнува како вистинито во самите нас. Со тоа ние ќе можеме да воспоставиме поразумни односи со другите и надворешниот свет.
The Trip е издание кое дојде по еден трагичен настан во вашето семејство и се чини дека тоа влијаеше врз темите на песните бидејќи поголемиот дел беа пишувани за време на периодот на тагување. Дали беше лесно да се отворите на ваков начин?
– Уметноста служи за различни цели. Да пренесе чувствителност, гледишта и идеи, од било каква природа и тие. Таа може да претставува и катарзичен начин за изразување, комуницирање и пренесување емоции. Каква и да е темата која ја обработувате, искреноста е секогаш важен критериум за мене. Ако пишувам за нешто што целосно не го чувствувам, слушам или воопшто не размислувам, тогаш за мене музиката нема причина да биде и со тоа нема да постои. Не се работи за тоа дали е лесно или не да се отвориш – мотивацијата доаѓа заедно со неопходноста да се направи така.
Каква е вашата еволуција и развој како автор почнувајќи од првичните денови на Stereolab па до последното издание?
– За време на раните денови со Stereolab, се сеќавам дека имав соништа за песните. Во нив минував низ зелени полиња во Италија каде Ењо Мориконе заедно со својот оркестар ја изведуваше својата извонредна музика. Потоа, во мојот сон заминував во некоја пештера за да создадам прекрасна песна со помош на 2 лажици, која додека ја слушав се будев, но за жал никогаш не можев да се сетам на сите нејзини детали, освен дека е неверојатно убава и мелозвучна! Тоа беше единственото нешто што ми даваше самодоверба кога бев млад автор. Факт е дека секојпат кога ќе напишев песна значеше дека се случило чудо. Потребно беше време пред свесно да сфатам дека ова е нешто што јас можам да го правам, на свесен начин, дека беше навистина некакво чудо но дека беше резултат на мој труд, страст и способност. Тука немаше нешто кон што би се придржувала во смисол на наоѓање на слични пријателки кои го правеа истото. Во голема мера тоа е изолиран процес, но сега сфаќам дека е се помалку и помалку изолиран и дека постои вистински интерес кај култивирањето на особеноста на женскиот глас, како било чие музичко изразување ќе се манифестира различно и да се најде интерес во тоа, особено кај женскиот начин на музичко изразување кое беше замолкнувано и обесхрабрувано. Сега можам да кажам дека сум тесктописец, па дури и музичар. Но за тоа беа потребни години. Јас секогаш се чувствував како некој натрапник бидејќи никогаш не бев во училиште за тоа.
Како функционираат новите песни во живо?
– Тоа ти најдобро ќе го оцениш. Јас сакам да настапувам сама, да го има целиот тој простор за себе, за да бидам целосно слободна да се движам во песните и да дозволам емоциите да превземат. Планирам кога ќе заминам на турнеја по САД да оформам трочлен бенд, но тоа нема да се случи до септември.
Во Скопје , во рамките на Офф фестивалот во истата вечер ќе настапите со Tortoise. Едно време, и Stereolab и Tortoise беа под закрила на иста издавачка куќа Duophonic, а Џон Мекентаер го продуцираше Emperor Tomato Ketchup, а и гостуваше на Dots and Loops. Каква е поврзаноста меѓу овие 2 бенда? Во 90те тие се сметаа за новина и освежување на сцената.
– Се сеќавам дека Tortoise ги гледав за првпат во Сент Луис. Тоа беше еден од нивните први настапи. Тука бевме и ги гледавме тие момци како на лице место пред нашите очи и уши создаваат музика. Тие беа како архитекти, овозможувајќи и на публиката да ја види платформата која ја овозможуваше конструкцијата и нивната служена структура. И навистина беа како желки (tortoise), правејќи без брзање. Беа многу инспиративни. Тие се чинеа како правите луѓе на кои им се обративме за некои од албумите на Stereolab. Од тој концерт во Сент Луис ние сме пријатели. Тие ни се како семејство.Што беше тоа што ве поттикна да ги основате Monade во 1996, бенд кој постоеше паралелно со Stereolab?
– Причината за тоа беше поради тоа што освен Тим никој друг не смееше да пишува песни во Stereolab. Беше јасно дека ако некој сакаше да се изрази музички тие требаше да создадат свој простор за да се случи тоа изразување. По природа сум мрзлива и до ден денес останува мистерија што беше тоа што ме инспирираше да земам гитара, која не знаев да ја свирам, да пишувам песни, да ги снимам и да ги објавам. Многу сум среќна и благодарна за таа сила која ме натера да го направам тоа.
Каква е разликата помеѓу вашите соло изданија и Monade (бидејќи членовите на овој бенд гостуваат на првото соло издание)?
– Латиша Садиер соло произлезе од Monade, што всушност беше „проект на автономија„. Ми беше потребно време за да сфатам дека јас настапував со својот партнер во бенд кој се нарекува Стерео и јас си оздадов свој проект кого го нареков Моно! Се чини дека Monade постоеше поради и истовремено со Stereolab. Латиша Садиер носи поголема слобода од тоа и постои сама за себе. Автономијата е постигната – добро„ скоро сме таму„ како што би рекол мојот син.
Најдобрата музика на светот е таа која ќе не убеди дека не постои друга музика на светот. Дваесет години после издавање на нивниот албум Тindersticks прават музика која го инспирира баш тоа чувство. Тие се едни од најбрилијантните и најоригинални бендови кои се појавија во Британија во раните 90ти, кога на топ листите доминираа инди бендови со доминантни гитарски звуци. Нивната музика беше убав меланж од суптилни примеси на филмска музика, соул џез, француска шансона, кабаре, поп, а сето тоа беше акцентирано со впечатливиот и треперлив баритон на Стјуарт А. Стејплс. Во февруари, го објавија албумот “The Something Rain,” кој воедно е прекрасно издание и нивен уметнички триумф.
Бендот е на турнеја во рамките на која го промовира новиот албум, а разговорот со клавијатуристот и еден од оснoвачите на Tindersticks, Дејвид Болтер се случи во Нови Сад после концертoт во Позориште младих кој слободно може да се каже, ги надмина сите очекувања. Бендот изведе сет листа со песни од различни моменти од нивната долга кариера, па дури и неочекувани и непланирани песни кои ги изненадија некои од членовите на бендот, но акцентот беше ставен на новиот албум и новите песни. Изборот беше толку добар што не се ни примети дека поминаа 2 часа. Кога заврши редовниот дел од концертот фасцинираната публика не покажуваше никакви намери да си замине, гласно повикувајќи го бендот да излезе на уште еден сет од песни. На бендот не му требаше многу и се појави за кратко и на публиката и приреди 2 извонредни бисови кои беа воодушевено примени. Се на се, концертот беше од посебно значење како за публиката така и за бендот.
Новиот албум TheSomethingRain е навистина одлично издание полно со убави песни. Како течеше процесот на создавање на ова издание?
Кога го објавивме нашето последно издание “Falling down a Mountain” се почувствувавме живнати и освежени поради новиот почеток со Tindersticks, бидејќи имавме мала пауза сво работата. Но тоа издание сепак имаше доста сличности со работите кои ги имавме правено порано додека кога се одлучивме да работиме на ова издание ние дефинитивно почувствувавме потреба да размислиме за него на поинакви начини. Поради тоа почнавме да пишуваме поинакви песни, имавме поинакви идеи и купивме стари ритам машини, стари клавијатури и се обидовме да почнеме од поинаква насока. Тој не наликуваше на Стјуарт како свири акустична гитара или не се базираше на пијано или на балади или нешто слично. Се работеше за поинакви идеи и се обидовме да размислуваме за него на поинаков начин.
Што значи овој албум за Тиндерстикс, отсликува ли некои промени?
Претпоставувам дека најголемата работа е уживањето. Ние се најдовме себе си во ситуација каде после 17 или 18 години со издавачка куќа (Island Records) позади себе, повеќе да немаме издавачка куќа, што ни даде слобода да направиме нешто поинакво. Но во исто време, таа ситуација не стави под огромен притисок да сработиме нешто што функционира без да размислуваме за сигурносната мрежа која до скоро ја имавме. Мислам и дека тоа не натера да сакаме да прифатиме ризик и да ја потиснеме музиката малку подалеку. Како кога правите музика за филмови и кога правите различни работи кои ги буткаат музичките идеи понатаму или кога се обидувате да не правите песни за кои ќе помислите дека ќе им се допаднат на луѓето кога ќе дојдат да ве видат. Тука се обидувате да направите нешто што ќе ве задоволи и ќе ве изненади, нешто за што чувствувате дека не сте го направиле претходно. Тоа е најголемиот предизвик. Тоа е секогаш тешко за нас кога имате некој како Стјуарт кој има посебен глас со што тоа секогаш ќе наликува на Tindersticks, но ние се обидуваме да размислуваме
Од каде идејата, каква е позадината на песните како што се “Medicine” или “Chocolate”?
„Chocolate„ беше идеја или приказна која се појави многу бргу. На нашиот втор албум напишав приказна која се викаше “My Sister” и која ја читаше Стјуарт. Овој пат се работеше за друга приказна која ја напишав. Всушност направив едно демо и го испратив до Стјуарт, и кога размисливме за него беше јасно дека овој пат ќе биде најдобро јас да го прочитам текстот и така да остане. Претпоставувам дека до тоа дојде многу бргу бидејќи после нашиот последен албум имаше празен простор и размислував дали да снимам едно ЕР и тоа да биде соло издание. На крајот, таа песна го инспирираше Стјуарт да напише неколку песни, поради што почнавме да работиме заедно неколку дена што резултираше во 5 или 6 песни. Тука помисливме дека ова е можеби почеток на нешто големо и можеби е ова следниот албум за кој треба да почнеме да размислуваме. Уште повеќе, ги повикавме луѓето од бендот да поработиме на песните и после севкупно 8 дена од период од 2-3 месеци имавме 15 или 16 песни. Од таму започна се.
Каква е поврзаноста помеѓу бендот и француската режисерка Клер Дениз? Во последните 10 години, бендот редовно снима музика за нејзините филмови.
Клер е личност која ја запознавме на еден концерт и таа беше инспирирана од песната “My Sister” да сними филм “Nanette et Boni.” Таа дојде да не види во Париз во периодот кога го објавивме вториот албум и не праша дали би биле заинтересирани да направиме музика или да ја искористи веќе постоечката музика. Мислам дека кога се запознавме веднаш ни се допадна и додека ги гледавме нејзините филмови сфативме дека таа ги снима на ист начин како што ние правиме музика. Тука не се работеше за обид да се направи импресивен филм кој сите ќе одат да го гледаат и кој би заработил многу пари. Тука се работеше за нешто длабоко во неа, што таа има потреба да го изрази што е многу слично со нашата музика.
Музиката на Тиндерстикс има во себе одлики на филмска музика. Свесно ли одевте на оваа варијанта?
Да! Тоа и беше причината зошто сакавме да направиме музика за филмови бидејќи луѓето често ги асоцираше на тоа. Лично, јас бев многу заинтересиран за тоа и тоа влијаеше на звуците кои ги користевме на првиот и вториот албум, и од тогаш имам поинако пристап кон структурирањето на песните, да не бидат само строфа, рефрен или само гитари. Се обидував да изнајдам различни бои во музиката и поинакви начини за правење музика. Добрата страна во врска со работата со Клер беше тоа што ни овозможуваше да правиме музика која ние сакавме да ја правиме, додека правењето музика за големи холивудски продуценти, тие би ви рекле точно каква музика сакаат и точно каде би сакале таа да биде, а тоа не е тоа што нас не интересира. На тој начин не ви се дава никаков простор да се изразите себе си.
Бендот е на голема турнеја во рамките на која го промовира последното издание “TheSomethingRain”. Што ќе се случи кога концертите ќе завршат?
Оваа година се навршуваат 20 години од Тиндерстикс, и иако за нас започна пред 20 години сепак мислам дека дури следната година ќе направиме нешто што ќе го одбележи тоа. Оваа година е во знакот на албумот кој штотуку беше објавен. Се надевам дека нешто ново ќе биде следната година.
Tuborg Goldфестивал (Истанбул 4 -7 јули)
Три дена неповторливо музичко рок доживување. Истанбул е градот во кој мора да бидете од 4 до 7 јули. Одличен три дневен фестивал со импресивна програма. Доволно е да се споменат Guns N’ Roses, Evanescence, Apocalyptica, Within Temptation,In Flames, Ugly Kid Joe и веднаш ќе ви стане јасно дека станува збор за еден од најквалитетните регионални фестивали. Локацијата на одржување на концертите е комплексот Паркорман, кој се наоѓа во познатата бизнис населба Маслак.
Блок карта за трите дена чини 63 евра. Дефинитивно ова е фестивал кој љубителите на рокот никако не смеат да го пропуштат. Ако сте еден од нив ова е идеална прилика да уживате во одлична музика и да направите шопинг тура низ прекрасниот бисер на Босфорот. Со оглед на тоа што концертите започнуваат попладне и нема организиран кампинг простор, каде што може да преспиете, ќе мора да најдете сместување во Истанбул. Наша препорака е тоа да го направите преку сајтот booking.com, каде можете да избирате помеѓу 1061 хотели кои ви стојат на располагање. Има за секого по нешто.
www.tuborggoldfest.com
Istanbul Jazz Festival 2012( Истанбул, 3-19 јули)
На повеќе од 20 локации, закажани се 50 концерти на кој ќе настапат речиси 300 изведувачи. Од 3 до 19 јули, Истанбул ќе пулсира во џез ритам. Фестивалот кој оваа година се одржува по 19 пат, докажа зошто е еден од најквалитетните и најпознатите џез фестивали во светот. Оваа година настапуваат Keith Jarrett, Gary Peacock, Jack DeJohnette, Morrissey, Erykah Badu, Antony and the Johnsons, Esperanza Spalding, Marcus Miller…
Најочекуван концерт оваа година е светската премиера на The Istanbul Project во кој Marcus Miller ќе настапи со познати турски музичари во знак на одбележување на еден голем јубилеј, 40 години од формирањето на Истанбулската Фондација за Култура и Уметност. Карти можете да купите или резервирате на сајтот www.biletix.com.
Three of Life (Измир, 28 јуни -3 јули)
Организаторите за Тhree of Life, велат дека ова е најголемиот мал фестивал на електронска музика во светот. Се одржува во близина на градот Измир, покрај езерото Карагол, каде е предвиден и делот за кампирање. Најавени се дел од најпознатите светски диџеи и музичари, кои ќе настапуваат на неколку тематски поставени сцени. За 90 евра, колку што чини билетот, во кој е вклучен и кампинг место, сите оние кои ќе одлучат да бидат дел од овој фестивал, ќе имаат прилика цели пет денови да уживаат во techo, progresiv, psytrance и chill out музика.
Што се однесува до дилемата како да стигнете на овој фестивал, ако сте поголема екипа, тогаш најдобро е да патувате со автомобил. Од Скопје до Измир има 1031 км, а од Солун 811 километри. Сепак наш предлог е да одберете авионски превоз кој ќе ви заштеди време, но и пари. Местото на одржување на фестивалот се наоѓа на само 65 километри од Измирскиот аеродром. Се уште имате време да резервирате евтин авионски билет, преку авиокомпанијатаPegasus која редовно лета до Измир.
На официјалниот сајт можете да купите карти и да ја погледнете комплетната листа на изведувачи festival.electreelife.com
Со оглед на тоа што се ближи летото, кое важи за период на одржување на голем број музички фестивали, ова е вистинскиот момент да го испланирате вашиот буџет и да одлучите кој фестивал ќе го посетите. Тимот на Balkon3 истражуваше на таа тема и ви ги препорачува најдобрите летни фестивали во Грција, кои со својата програма, традиција и организација дефинитивно го заслужуваат вашето внимание. Има за сечиј музички вкус по нешто. Се што ви треба е добро друштво, фина организација и добивате гарантирана забава.
River Party (1 до 5 Август, Касториа -Костур)
Оваа година фестивалот се одржува по 34 пат. Традиција која го рангира во еден од најстарите, но и најквалитетните во Европа. Бројот на посетители во просек се движи околу 50 илјади. што е навистина несекојдневно доживување. Освен долгата традиција фестивалот има уште еден адут зошто да го посетите, а тоа е атрактивната локацијата. Самиот фестивал, но и главната кампинг ареа е лоцирана во близина на река, опкружена со многу зеленило и природа. На River Party освен во добра музика ќе може да уживате и во петдневен пикник. Фестивалот се одржува на дваесетина километри од градот Касториа, лоциран во Западниот дел на Грција, одалечен 200 километри од Солун. Познат е по многуте византиски цркви и градби кои датираат од Отоманскиот период. Доволен предизвик во периодот кога ништо поинтересно не се случува во кампот да го посетите и овој град. Што се однесува до листата на изведувачи, таа се уште не е дефинитивна и од ден во ден се дополнува. За сега најавени се Thievery Corporation, Locomondo, Socrates Malamas, Natasha Bofiliou… Цената на билетот изнесува 50 евра за сите пет дена со резервирано кампинг место. www.riverparty.org
Rockwave (30 јуни до 3 јули, Атина)
Еден од најпознатите рок фестивали во регионот. Се одржува од 1995 година, во паркот Теrra Vibe, во областа Малакаса, која се наоѓа на неколку километри од Атина. Како и секоја година наназад и оваа има одлична програма, во најголем дел составена од рок изведувачи. Ако решите да бидете дел од Rоckwave, ќе имате прилика во живо да ги гледате Machine Head, Paradise Lost, Unisonic, Planet of Zeus, Lucky Funeral, Everlast, Prodigy, Iggy and the Stooges… Цената на билетот, кој вклучува и кампинг место изнесува само 58 евра за сите три дена. Можност која дефинитивно не смеете да ја пропуштите. Карти онлајн можете да купите на Tикетпро. www.rockwavefestival.gr
Psyculture Festival (13 до 16 јули, Кавала)
Фестивал наменет за љубителите на електронската музика. Со оглед на тоа што се одржува са самиот брег на Егејското море ова е одлична прилика да споите фестивал и летен одмор. Psyculture се одржува во местото Кавала кое се наоѓа на 129 километри од Солун. Најавени се многу Dj и изведувачи во живо, кои ќе се погрижат забавата да трае четири денови. Се уште трае попустот за купување на карти па затоа ако сте миленик на овој тип на музика, не се двоумете премногу. Во моментов цената за четири дневен билет со вклучен кампинг изнесува 55 евра. Карти можете да купите онлајн на официјалниот сајт на фестивалот. www.psyculturefest.com
“Македонска крвава свадба” ќе прозвучи во Анкара со
концертот на ансамблот Грнета (Grneta Ensemble)
Грнета ансамбл
Следејќи го својот талент, виртуозност и љубов кон музичките ноти двајцата
македонски кларинетисти Васко Дуковски и Исмаил Лумановски и понатаму
ја освојуваат светската публика. Овој пат нивните грандиозни таленти ќе ги
чуе публиката во Турција со спектакуларен концерт вечерва на
најпрестижниот интернационален музички фестивал во Анкара каде
настапуваат најпознати имиња од светската сцена. Како Грнета ансамбл овие
двајца виртуози заедно со француската пијанистка со романско потекло
Александра Џоан за прв пат ќе ја презентираат својата уникатна музичка
програма во главниот град на Турција.
Делејќи го истото источно‐европско потекло овие тројца млади музичари
заедно креираа една невообичаена музичка програма главно инспирирана
од фолклорни елементи грандиозно преточени во класичната музика.
Нивниот репертоар вклучува дела од ерата на романтизмот, како и
оригинални аранжмани на инструментални дела и музика од Балканот.
Концертот ќе биде една сензационална ризница од дела напишани од
композитори од повеќе земји од светот. Меѓу нив е и делото “IVINO” од
композиторот Марко Виденовиќ, воедно и водач на виола секцијата во
Македонската Филхармонија, кое е напишано специјално за ансамблот
Грнета. Интересно во ова дело е што содржи примеси од македонскиот
фолклор и на овој концерт ќе ја добие својата светска премиера.
Но влијанието на македонското кулурно богатство врз познатите
композитори низ светот, не застанува тука. Она што за Чернодрински во 1900
во драмата “Македонска крвава свадба” беше романтичарски занес
пронајден во тешката историја на нашиот народ, за познатиот американски
композитор Николас Чичко (Nicholas Csicsko) беше инспирација за прекрасно
дело напишано за нашите познати кларинетисти Васко Дуковски и Исмаил
Лумановски “Macedonian Bloody Wedding”. Дело кое ги крши сите табуа,
особено со тоа што ќе биде изведено во Турција од двајца македонци од кои
едниот е со турско потекло.
Спектакуларната содржина на овој концерт привлече големо внимание со
што ќе биде емитуван во живо на Турската национална телевизија ТРТ.
Делата и креативната работа на ансамблот Грнета светската публика ќе има
можност да ги чуе и на нивниот нов албум “Eastern Madness” кој беше
снимен минатата недела.
Годинашните Денови на македонската музика завршуваат вечерва со два концерта. Во Музејот на Град Скопје во 20 часот ќе настапи составот „Ankara wind quintet“ од Турција, а од 21 часот ќе се одржи настапот на Мехмет Џан Озер, Мирослав Спасов и членовите на турскиот квинтет ќе одржат концерт на електронска музика.
Ankara Wind Quintet
“Ankara wind quintet” е формиран во 2006 година под раководство на Џем Онертурк и Анд Карабаџак, се состои од музичари кои се образовани во Германија и Англија. Целта на дувачкиот квинтет од Анкара била да се поддржи современата музика во Турција. Од основањето се до денес квинтетот има оддржано бројни премиерни изведби на дела од современи турски композитори.
Васко Дуковски, нашиот веќе добро познат кларинетист, кој живее и твори во САД, денеска настапува во клубот „Дром“ во Њујорк, каде што заедно со прекрасен тим изведувачи ќе го придружуваат македонскиот композитор, продуцент и пијанист Дуке Бојаџиев. Ќе биде презентиран материјалот од новиот албум на Бојаџиев „Сон. Верба. Љубов.“, кој се очекува да излезе наскоро.
Пред неколку дена на 21 март настапи и во Обединетите Нации по повод дебатата за меѓуетнички и меѓучовечки односи на Алијансата за цивилизации на ОН, организирана од претседателот на ОН, на кој изведе дела од познатиот српски композитор Александар Симиќ. Минатиот викенд со ансамблот за современа музика Арџенто имаше усшпешен настап изведувајќи седум премиери на дела компонирани од композитори од Универзитетот Колумбија (Columbia University).
Васко Дуковски
Новиот албум кој го работи заедно со ансамблот за современа музика Талеа, содржи дела од познатиот италијански композитор Фаусто Ромители (Fausto Romitelli) и ќе биде снимен наредниот викенд во мултимедијалниот културен центар “EMPAC” кој го поттикнува развојот на авангардни уметници и композитори.
„Пред се`, се сметам себеси за балканофил. Во секој случај многу повеќе отколку за балканофоб“, вели, на почетокот на разговорот за Балкон 3, познатиот македонски гитарист Влатко Стефановски.
– Да, јас го сакам Балканот и ги сакам сите народи што живеат на овие територии. Го сакам од многу причини: поради таа некаква културна шареноликост, уметничка разноликост, поради гастрономското богатство, поради шаренилата на обичаи, менталитети, односи… Значи, се обидувам тој имиџ што Западот го има за Балканот, тие стереотипи и предрасуди што владеат да ги апстрахирам. Затоа не сум го напуштил Балканот никогаш, не сум имал желба да живеам на друго место. Мене Балканот ми е доволен. Значи, патувам често. Имам драги пријатели секаде: во Бугарија, Србија, Босна, Црна Гора, Грција, Хрватска, Словенија… Редовно се слушаме, контактираме, разменуваме информации за животот, за музиката, за се`… Еве, само да ти кажам, на последниот мој концерт во Софија, Бугарија, имаше луѓе дојдени специјално за него, добро од Германија, но и од Солун. Се разбира, имаше публика и од Софија и од околните места. На тој концерт мене ми беше гостин еден холандски гитарист што се вика Јан Акерман, кој е големо име во европската музика и многумина дојдоа да го видат тој спој меѓу Акерман и мене. Знаеш како, јас израснав учејќи ги законитостите на западниот рокенрол, а доживеав да ги пренесувам законитостите на балканската музика на некои луѓе што доаѓаат од Запад. Ете, ми се случи и таква привилегија – да научам некој западен музичар на некоја тема од Балканот.
Има ли разлика да се свири во Софија и, на пример, ете во Германија?
– Мислам дека има. Не толку поради културата и локалниот менталитет, туку повеќе поради начинот на кој функционираат културните или забавните ивенти. Сум свирел, се разбира, и во Минхен, и во Берлин, и во Бадеборн, и во Хамбург, и во Гармиш – Партенкирхен… и во многу други места низ Германија. Таму луѓето планираат многу однапред и немаат многу време за, ајде да кажам, губење. На Балканот е малку порелаксирано. Луѓето можат да планираат од денес за утре. Можат да откажат некој план, да го сменат, да го преправат… Се разбира дека секоја страна (ако веќе ги делиме на источна и западна страна или балканска и не знам каква страна) има свои квалитети и свои маани.
Бара ли тоа посебна стратегија за настапот. Дали е некаде полесно или потешко да се свири?
– Не. Мене тоа не ми е проблем. Мене ми е проблем да се изборам со самиот себе, да бидам во добра форма и добро расположение. Тоа ми е најтешко. Мене ми е лесно да се справам со публиката, доколку се справам со сопствените демони.
Имаш ли посебна програма за балканските простори. Знаеш дека нешто некаде повеќе „пали“?
– Не. Малку или повеќе истата програма ја свирам насекаде. Дури и пеам и на македонски, и на српски, и на англиски…
Зошто тогаш јас имам чувство дека е потешко еден уметник да се пробие, тука на Балканот, отколку во „белиот свет“?
– Не е лесно. Гледај, на западните страни уметниците и уметничкиот труд се прилично високо рангирани и почитувани. Ако некаде на Запад кажеш дека си уметник и дека живееш од својата работа, веднаш во нивните очи гледаш голем респект. Еве нешто што ќе ти го илустрира тој однос: во Ирска, на пример, данокот за уметничките дела е еден посто. На некои места е 50 посто, некаде доаѓа до 70 посто…
Кај нас…
– За среќа мислам дека кај нас данокот за уметнички дела е прилично хуман: од десет посто па надоле. Можеш да стигнеш до пет посто што е сосема ОК.
Во неколку разговори што ги водев на оваа тема, остана дилемата дека, на пример, една автентична балканска поп-ѕвезда, како што е Тоше Проески, остана непозната за Грција. Тоа е некоја балканска политика, или…?
– Мислам дека е тоа затоа што нивната култура знае да биде прилично локална. Тие некако се свртени кон самите себе. Јас, на пример, не знам кој тоа од надвор направил успешен концерт во Солун. Можеби во Атина, ама Атина не е Грција. Тоа е еден мегалополис, кој пројавува интереси и апетити за се` што се случува во светот. Меѓутоа, еве јас со години одам во Грција на годишен одмор и не ми се случило да гледам некој концерт. Еве, за 15-тина години колку што одам на Халкидики не сум гледал ниту еден концерт на ниту една музика, дури ни на бузуки, што е малку чудно. Веројатно се малку поизолирани од остатокот на Балканот. Претпоставувам дека и јазикот малку ги изолира од останатите народи од словенската група на јазици, каде што можеме да се разбереме меѓу себе. Мислам дека малку се самодоволни, самосебедоволни, за разлика од другите. Не знам, можеби долгогодишното живеење во иста држава е „виновно“ за нашите комуникации.
Сепак, во тие комуникации меѓу културите на народите од некогашната држава, барем кога станува збор за музиката, најдобро поминуваат групите и музичарите од тоа време. Јас, на пример, немам поим што и дали нешто се случува на овој план во Словенија. Мислам дека многу потешко доаѓам до вакви информации.
– Сакал-нејќел, до мене доаѓаат информациите и можам да ти кажам дека не се случува ништо револуционерно. Сепак, живеевме…, поточно, за мене можам да кажам дека кога јас музички растев, живеев во прилично среќно време. Можеше да се делува на голем простор, па дури и како млади луѓе, во однос на тој естаблишмент, можевме да бидеме прилично радикални, прилично нови и прилично дрски. Тоа некако ни беше дозволено или можеби сами се изборивме за тоа, немам поим.
Постојат и сега идеи за некакво поврзување на овие простори, барем преку заеднички проекти. Јас се сеќавам на „Балкан хорсис бенд“…
– Да. Пред десетина години јас и моите соработници инициравме една балканска соработка, која подоцна вроди со проектот што го спомнуваш. Имавме музичари од Грција, Бугарија, Турција, Хрватска, Србија, Македонија… Првичната средба беше средба на менаџери од сите страни и, се разбира, се наметна потребата од соработка.
Свириш со мошне значајни музичари од Балканот: од славниот музичар на неј Кутси Ергунар, преку Теодосиј Спасов, па се` до Мирослав Тадиќ и Џибони. Како воопшто се пронаоѓате?
– Тоа и мене ми е многу чудно. Тие музичари со кои треба да соработуваш, едноставно – ќе ги сретнеш: на некој концерт, на некој фестивал, зад некоја завеса…, ќе остварите контакт, ќе размените телефони… во одреден момент некој ќе се сети на тебе или ти ќе се сетиш на некого… Тоа е просто неверојатно. И тоа главно ги пронаоѓаш луѓето што ти се блиски по сензибилитетот, но и по професионалното ниво. Јас не можам да очекувам да го сретнам Мик Џегер и да ми пее на мојот нов албум. Тоа, јасно, би било премногу зашто тој, едноставно, функционира на други нивоа од мене. Исто така, нелогично е некој полуаматер да ми се јави и да побара да отсвирам соло на негов албум. Луѓето, едноставно, се препознаваат по нивото на кое функционираат. Јас на овој план сум навистина среќен. Сум сретнал многу музичари со кои сум сакал да се сретнам и да соработувам со нив.
Филмската, односно применетата, музика навистина е денес жанр сам за себе. Тука можат да се сретнат многу автори, познати и непознати кои неуморно творат и оставаат свој печат. Поголемиот дел од музиката која е снимена за овие филмови служи исклучиво да ги следи сликите и најчесто таа нема никакво значење или форма надвор од контекстот на сликите кои ги прати. Ретки се тие како Мориконе, Мајкл Најман, Збигњев Прајснер чија музика има свој идентитет во филмовите за кои е компонирана. Мал е и бројот на жени композитори кои работат во светот на филмот. Тука спаѓаат Рејчел Портман, Лиза Жерар, Жозелин Пук, Венди Карлос и особено Елени Караиндру. Караиндру веќе 30 години успешно се бави со музика наменета за филмот и театарот. Меѓутоа, таа е позната и како долгогодишен соработник на познатиот грчки режисер Тео Ангелопулос (кој пред три дена загина во сообрачајна несреќа во Грција), со кој работи повеќе од 20 години.
Елени Караиндру и Тео Ангелопулос
Ангелопулос, импресиониран од нејзиниот придонес за неговите филмови има изјавено „музиката на Елени не ги следи само сликите-таа навлегува во сликите и станува неразделна со нив. Поради тоа не може да се каже што е што бидејќи се толку цврсто поврзани. Јас верувам дека во моментов Елени е една од највозбудливите филмски музичари во светот„.
Елени е родена во Текио, Грција 1939 г. Студирала пиано во Хеленкио Одеон, Атина и историја и археологија во Атинскиот Универзитет. Во 60-те заминува од Грција во Париз. Таму студира етномузиколога, оркестрација и диригирање. Во 70-те по враќањето во Грција основала лабораторија за исполнители на традиционална музика во Атина. Забележливо е големото влијание кое го има народната музика во нејзините дела. Таа ги има карактеристиките кои се типични за балканската музика која во себе носи емоции во контрасти. Истовремено е и весела и тажна, возвишува и е меланхолична.
Меѓутоа, не е претенциозна или наметлива или мелодраматична. Таа е минималистичка со кршлива и нежна убавина. Денеска Елени Караиндру е еден од најпрепознатливите автори од пантеонот на реномираната издавачка куќа ECM на Манфред Ајхер.
Elegy of the Uprooting спектакуларно ги сумира нејзините композиции на поинаков начин – концертна изведба. Иако темите кои се изведени припаѓаат на различни филмови, темата која ги обединува се „искоренетите“, луѓе кои по свој избор или судбината ги натерала да ги напуштат своите огништа. Оваа музика тагува за нивната несреќа и прогон нудејќи моменти на засолниште.
Што беше тоа што ве инспирираше да почнете да се занимавате со филмска музика?
– Киното и филмската музика на некој начин се присутни во мојот живот уште како дете. Кога имав 7 години од мојот прозорец можев да гледам филмови бидејќи во тоа време живеевме покрај кино на отворено. Меѓутоа, додека студирав музика никогаш не помислив дека ќе почнам да пишувам музика за филмови. Мое прво дело беше албум со песни за мојата пријателка Марија Саратури, кој се базираше на поезија на Мидис. Во 1975 година некои мои пријатели кои работеа во светот на филмот ми напоменаа дека моите песни имаа нешто филмско во себе. Уште тогаш луѓето наговестуваа дека ќе почнам да пишувам музика за филмови. Еден од тие мои пријатели, режисерот Димитриј Мавритиос, изјави желба да работиме заедно на еден прекрасен документарен филм Полемонта. Тоа беше во 1975 година. Тогаш ја напишав својата прва музика за филм, Chronicleofа Sunday на еден режисер од Солун, Такис Канеополус. Истата година напишав музика за уште еден филм на еден млад и талентиран режисер Христополус Христофин. Тој филм беше прикажан на Солунскиот филмски фестивал каде што музиката доби посебни пофални критики.
Кажете ни за вашата рана историја?
– Тоа е историја голема колку една обемна книга (се смее). Јас потекнувам од едно село во Грција, Моунт. Дедо ми свиреше мандолина и тој постојано пееше песни. Подоцна кога имав 7 години видов некаде пијано и тоа беше љубов на прв поглед. Тоа се случи во Атина, во училиштето каде татко ми работеше како учител по математика. Го замолив да ми најде некого кој ќе ме учи и така започна се. Тоа е моментот кога започна мојата музичка историја.
Како се заинтересиравте за класична музика?
– Уште од првите моменти кога почнав да учам музика полека навлегував во светот на класичната музика. Цели 17 години бев изложена само на тој свет и едноставно го обожував. Малку по малку почнав да импровизирам и малку по малку почнав да се интересирам и за други видови музика. Нормално, после толку години поминати во конзерваториум имам посебна љубов кон класичната музика бидејќи во почетокот сакав да бидам само пијанист. Меѓутоа јас сакав секаква музика т.е. добра музика. Класичната музика беше многу важна и нешто што беше тесно поврзано со мојот живот. Ги познавам сите композитори, нивните дела и уште како дете импровизирав на своето пијано. Тогаш не знаев дека импровизацијата е некаков вид компонирање. Сакам поезија и тука најмногу наоѓам своја инспирација. Кога бев млада не бев сигурна дали сакам да бидам поет или музичар. Во тоа време пишував поезија, бев под влијание на поезијата и компонирав музика мислејќи на поезија.
Во вашите теми се чувствуваат разни влијанија на народната музика. Покрај класична музика, студиравте и етномузикологија.
Кога живеев во Париз ми се отворија многу врати и патишта. Најпрвин студирав класична музика, оркестрации и диригирање со оркестар. Тука некаде почнав со компонирање. Исто така, започнав и со етномузикологија. Зошто? Затоа што бев фасцинирана со народната музика односно со оралната традиција. За мене беше многу важно што студирав етномузикологија, каде паралелно работев на многу други работи. Во тоа време во Париз ја открив џез музиката. Се вљубив во џез музиката и редовно посетував настапи по клубовите. Во Париз во секое време можеше да се чуе таа музика. Mи се отворија многу патишта. Во тоа време слушав и musica moderna, music concrete, се запознав со Надир Буландир. Во почетокот бев дел од класичниот свет но во Париз моите хоризонти се проширија. Тој период беше важен за мене и како композитор бидејќи тогаш сфатив дека сакам да бидам композитор. Ако сакав да се изразам себе си и моите емоции тогаш тоа беше единствениот начин. Повеќе не можев да се видам себе си како пијанист со кариера. Се случуваше на пријателите да им свирам интересни мелодии и тие постојано ми велеа „ти си композитор и треба да продолжиш во таа насока“. Но, јас сум практично самоука кога се работи за компонирање.
Каков е вашиот однос со народната музика, а и византиската, и колку тие влијаеле кај вас?
– Тој однос со народната музика и со византиското наследство е многу важен. Во селото каде сум родена покрај куќата на татко ми се наоѓа црква. Нивните пеења се слушаа во нашата куќа. Дури и подоцна кога почнав со своите студии, за време на празниците често одев во црква каде бев маѓепсана од убавите мелодии. Ги познавам сите мелодии кои се присутни во вокалната византиска музика. Сигурна сум дека во мојата музика нејзиното влијание е некаде длабоко. Во византиската музика постои еден дрон кој ние го нарекуваме исократис. Исто така, во филмот Одисеевиот поглед користам и византиски мелодии, а тука е и една жена која пее византиска мелодија, псалмот кој може да се чуе на изданието. Обично во нашата црква само на мажите им е дозволено да пеат такви мелодии. Кога ја најдов жената која пее Ангелопулос беше пресреќен бидејќи нему не му сметаат догмите. Самиот Ангелопулос во своето сценарио посакуваше да има византиска тема, а таа жена со прекрасен глас совршено се вклопи. Често користам народни инструменти како што се лира, сантури, кемане, армоника. Меѓутоа во својата музика не користам народни теми а потоа да се потпишам дека сум автор. Обожувам рембетико музика и кога студирав во Париз темата на мојот докторат беше за рембетико музиката. Таа некогаш била популарна урбана музика. Кога бев многу млада ја имав таа чест да бидам во куќата на (Маркос) Вамвакарис. Тој е еден од најпознатите изведувачи и најголеми автори во оваа музика. Со себе имав магнетофон и имам снимено четири часа негова музика. Вамвакарис зборуваше со мене, пееше, свиреше бузуки. Јас ја обожувам нашата традиција. Дури и работев на радио со Манус Хадидакис шест години со цел да се сочува нашата вокална традиција, како руралната така и урбаната. Сите тие работи се случуваа паралелно со мојата работа како композитор. Во суштина, мене ме интересира секоја музика која е убава.
Во светот на филмот работите повеќе од 20 години. Дали е неопходно во секој филм да има музика?
– Постојат филмови каде е потребно да се користи музика, а постојат и такви каде не треба. Според мене, музиката не треба да ја објаснува ситуацијата. Таа мора да создаде контраст со сликата и да успее да ја прикаже суштината на работите. Создавањето на вистинската хемија не може да биде однапред одредена, меѓутоа улогата на музиката е многу важна.
На кој начин работите на музиката? Опиште го вашиот пристап?
– Пристапот е секогаш премногу сложен да би бил едноставно објаснет. Во повеќето случаи тој се случува инстинктивно, по интуиција. Соработката со режисерот, сценариото, главната идеја, внатрешниот ритам и многу други необјасниви работи се тие кои ме водат кон начините на кои ќе ја прикажам суштината на работите.
Со прославениот режисер Тео Ангелопулос имате посебен однос и вие работевте музика за повеќето негови филмови. Како се запознавте со него? Како почнавте да соработувате?
– Со Ангелопулос се запознав во 1982 г. Тогаш работев музика за вториот филм на Христодолус, Роза кој беше во изборот на Солунскиот фестивал. Ангелопулос беше претседател на жирито и ми ја предаде наградата за музиката. После тоа ми понуди да работам на неговиот филм Voyage to Cythera. (Патување во Китера). Тоа беше првиот филм на кој работев со него.
Тео Ангелопулос
Во неговите филмови музиката и сцените се практично неразделни. На кој начин работевте со него за да ги вклопите сликите и музиката?
– Уште од првиот момент меѓу нас се јави посебна хемија, интелектуална, како и заеднички естетски правец. Јас ги обожував неговите филмови, а тоа помогна многу. Меѓу нас секогаш се водат разни дискусии за различни теми. Обично тој ќе ми ги раскаже приказните во филмовите, а потоа ќе ми каже какви се потребите на филмот. Така работиме од првиот заеднички филм. За првиот филм, после таква дискусија, ја компонирав целата музика уште следниот ден. Тоа се случува често кога работиме заедно. Често и главните теми се готови уште пред да почне снимањето. Понекогаш ги користи тие теми по нив да ги режира сцените.
Според мене, некои од најинтересните и најавантуристичките дела во светот на класичната музика овие денови се напишани во светот на филмот и театарот. Какво е вашето мислење за тоа?
– Точно е дека развојот на филмот е тесно поврзан со музичките креации на големи композитори. Денеска, театарот и филмот се инспирација за создавање големи дела во класичната музика. Се разбира, има голем број примери на врвни композитори кои работат во светот на филмот, како што се Копланд, Шостакович, Прокофјев, значи зборувам за композитори на класична музика. Денеска имаме композитори кои работат исклучиво филмска музика, како што се Нино Рота, Мориконе итн. Меѓутоа, денеска постојат многу композитори кои креираат одлични дела а кои не работат во светот на филмот и театарот. Арво Парт е еден очигледен пример на голем композитор кој не е поврзан со филмот и театарот. За мене лично театарот и филмот се место каде што се среќаваат креативни луѓе. Јас верувам во креативноста и колективитетот и во тоа верувам цел мој живот и кариера. Понекогаш е важно да се опкружите со некои други луѓе.
http://www.youtube.com/watch?v=h1HueddJYqE
Кои се некои од композиторите на кои им се восхитувате, вклучувајќи ги и оние кои компонираат филмска музика?
– Се разбира ми се допаѓаат големите класични композитори. Невозможно е да се направи еден конечен избор на имиња кои би биле ставени на еден список. Мислам дека постојат многу дела од сите тие композитори за кои чувствувам посебна наклонетост. Од современите композитори посебно ми се допаѓа Арво Парт, додека од филмските композитори Нино Рота. Ми се допаѓаат многу други но мојот прв избор е Нино Рота. Моја омилена музика за филм е музика која тој ја компонираше за филмот Амаркорд на Фелини, а ми се допаѓа и музиката за филмот на Годар, Le mépris на Жорж Делрју. Се разбира има многу композитори чии дела ми се допаѓаат. Тука е и композиторот кој работеше на филмовите на Хичкок, Бернард Херман. Тој е фантастичен и најдобар во овој жанр. Меѓутоа, Нино Рота ми е најдраг од сите.
Издането Elegy of the Uprooting на едно место ја сумира вашата богата кариера со филмска музика каде што на едно место во живо се изведуваат разни теми од разни филмови.
– Elegy of the Uprooting е главно концертен проект во кој главната тема е искоренувањето, присутна во два мои проекти, Troyan Women и Weeping Meadow. Покрај композиции од овие проекти тука се вклучени и постари теми а кои на некој начин се вклопуваат со централната идеја. За мене концертите се како театарска претстава. Тука се чувствува силно присуство на Манфред Ајхер со кого создадовме идеална атмосфера за да музичарите и Марија Атмури можат да свират. Идејата да се објави овој концерт дојде покасно, кога видовме што имаме. Во врска со минималистичкиот пристап, тоа е мојот стил на изразување, таков е мојот карактер и таква е мојата идеологија.
http://www.youtube.com/watch?v=tklXDZlxwjU
Како почнавте да соработувате со Јан Гарбарек. Таа сорабтока беше почеток и на соработката со Манфред Ајхер и издавачката куќа ECM?
– Со Гарбарек се запознав во 1986 г. Тоа беше волшебен момент и можеби еден од најважните во мојот живот. Во тоа време ја снимавме музиката за филмот Beekeper. Потоа во 1988 г. во театарот Еродис и во 1993 г.во тетарот Епидаурус имавме заеднички настапи, најважните настапи во мојата кариера, и таа соработка помогна мојата музика да се прочуе надвор. За мене, Јан и Манфред се многу интересни и големи луѓе и се спремам да им посветам една нова композиција. Манфред Ајхер е движечката сила позади мојата работа во последните 20 години. Благодарејќи на него, Гарбарек работеше со мене на моето прво дело. Манфред ја познаваше мојата музика од филмот Voyage to Cythera и му одобри на Гарбарек да дојде и да работи со мене. Од тогаш, а посебно после Music For Films, ECM е сега мојот дом, а Манфред е навистина редок пријател. Досега со него имам снимено седум изданија кои се објавени за ECM и верувам дека имаме уште многу да работиме заедно. Тоа што тој го прави е навистина магија. Откако ќе го завршам својот дел, тоа што тој прави со музиката и со моите теми е еден вид драматургија. Во студиото, тој е многу креативен и сето тоа наликува на музичка изведба. Иако се тоа мои композиции од секој аспект неговото учество дава нова димензија, вон моите очекувања. Бидејќи самиот тој е музичар и е стручен за многу работи Манфред има креативна улога во многу работи во студиото што од моја страна е тешко да се објасни. Кога на исто место работат двајца со иста страст и љубов кон работата резултатите се евидентни, а јас и Манфред сме неверојатно дуо. Затоа ми е многу важен. Обично тој не присуствува кога ја снимам музиката туку после тоа, во студиото. Меѓутоа за снимањето на концертното издание Elegy of the Uprooting тој беше присутен од самиот почеток. Работевме на изборот на темите, драматургијата, ги надгледуваше пробите, го снимаше концертот, односно беше присутен во секоја фаза од работата и ова издание му припаѓа нему. Тешко е да се опише човек како Манфред бидејќи немам со кого друг да го споредам. Не постои друг човек како што е Манфред Ајхер.
Какви се вашите сеќавања во врска следниве филмови и претстави на кои сте работеле?
Ulyesses’ Gaze
Одисеевиот поглед . За мене тоа се едни од најсилните моменти во мојот живот. Тоа се емоции кои не можат да бидат споредени со било што друго. Еден од најважните филмови на кои сум работела. Иако сите филмови на Ангелопулос ми се допаѓаат и имам мајчински однос према нив мислам дека за овој филм негувам посебни емоции. Во музиката свој придонес даде и Ким Кашкашијан, која свири на виола. Ако музиката во филмот има добра хемија со сликите тогаш се случува нешто необично и посебно. Нејзиниот допринос во мојата музика за тој филм беше многу важен.
Weaping Meadow
За работата на овој филм се сеќавам на многу работи, но првата работа на која се некои посебни луѓе со кои работев. Тоа беше еден харфист од Романија, кој свиреше на лира и армоника. Тоа наликуваше како души да се гушкаат заедно. За мене тоа беа посебни и незаборавни моменти. Нивниот меѓусебен однос во мене предизвикува восхит.
Troyan Women
За мене беше посебно искуство да се гледа изведбата во атинскиот театар Епидаурус. Беше интересно истовремено и да се следи реакцијата на публиката. Целото искуство беше неверојатно и силно. Тие сеќавања ми се особено драги. Целото искуство е неспоредливо со било што друго.
Voyage to Cythera
Патот за Китира беше првата соработка со Ангелопулос. Се сеќавам на тоа иако беше одамна. Посебно се сеќавам на денот кога Ангелопулос четири часа ми го објаснуваше сценариото. Бидејќи сум композитор се сеќавам само на деловите врзани за работат во студиото. Работејќи на овој филм се запознав со Христополус Вангелис, мојот обоист со кого редовно работам оттогаш. Тој е присутен на сите мои изданија. Кога ја чув неговата обоа тоа беше силноо емотивно искуство поради што се расплакав. Тоа е важен момент бидејќи секогаш кога компонирам се базирам на неговата обоа. Се сеќавам и на една сцена од филмот, на Катрагис, старецот кој беше затворен во Русија и кој сакаше да се врати во Грција. Сцената за која зборувам е Танцот на Понтос. Тоа е сцена која ме понесе. Се сеќавам на многу работи но ќе треба да напишам книга за сето тоа.
Wandering
Wandering е можеби мојот прв вистински игран филм на кој имам работено, на некаков начин. Тој е многу важен долгометражен филм. Кога работев на музиката бев во потрага по Грција длабоко во себе, бидејќи темата го прикажуваше животот на Грците од дијаспората. Поради тоа навлегов длабоко во себе си барајќи ја својата земја. Тука користев стари рембетико ритмови, како што е 9/8 кој е многу стар, но го искористив на еден минималистички начин. Во музиката постои дијалог помеѓу инструментите сантури и ќембало, односно дијалог помеѓу ориентот и западот.
The Suspended Step of the Stork
Најважната слика која ми се јавува во мислите врзано за овој филм е свадбата во селото кое беше поделено на два дела бидејќи граничната линија поминуваше низ него. Граничната линија е и река, а младоженецот живее на едната страна на реката, а невестата на другата страна. Друга сцена која ми е посебно драга се наоѓа некаде на крајот од филмот и таа сцена беше кореографирана на база на музиката. Тоа е темата „Финале„ а Ангелопулос мајсторски ја изработи сцената. Тука глумат Марчело Мастројани и Жана Моро. Од оваа перспектива имам подобро мислење за овој филм отколку на почетокот. Најмногу што ми се допаѓа е темата а тоа се границите. Како и „Одисеевиот поглед„ тој филм зборува за граници, раселени лица, луѓе кои се искоренети. Тоа се теми кои се присутни во ова наше доба. Ангелополус не е голем човек само поради неговите филмови туку поради идеологијата, историјата. Историјата на ова доба е многу важна за него.
Rosa
Насловот доаѓа од стихови од една поема каде вели „станав ружа за да го спасам сонот„. Јас ја позајмив својата поезија на Луксембур. Тоа е филм на Христофирис Христофин и каде поред грчките глумци глумат и Андреј Северин и Даниел Олбрицки. На крајот од филмот има една песна, ода на ружата која ја пеам јас. Не ми беше сеедно, но и режисерот и глумците инсистираа исклучиво јас да ја отпеам што и се случи на крајот. Подоцна, кога продуцентот на ECM, Манфред Ајхер, компилираше нумери за изданието Music For Films, многу му се допадна таа песна и ја стави на изданието. Меѓутоа, тоа не беше мое прво искуство како вокалист. На својот прв концерт во Атина пред многу години на локација близу Акрополисот се случи да пеам пред публика од 5000 луѓе. Јас не сум пејачка, но понекогаш се случува да отпеам нешто, а и често го користам својот глас во музиката, како инструмент. Тоа може најдобро да се чуе на музиката која ја имам работено за театарот на 45 претстави. Само во такви случаи го користам гласот. Сепак, не сум пејачка.
Интервју со Милош Најдановиќ – Балканрок за Балкон3
Балкан рок е магична приказна. Форум на љубители на рок и хеви метал музика кој прераснал во веб магазин чија мисија е место под сонцето покрај светските изданија како „New Musical Express“, „Rolling Stone“, „Q“ и „Mojo“. На патот до успехот ги следат илјадници верни рокери со мотото дека секое големо остварување некогаш било само луда идеја.
Ретки се оние кои успеваат да ги сплотат љубовта и работата во едно. Таков совршен спој за жал е привилегија на малкумина. Но, кога ќе се случи, приказната обично трае. Една таква љубов веќе пет години се крие зад рокерското веб остварување Балкан рок (www.balkanrock.com). Највлијателниот специјализиран онлајн магазин за рок и хеви метал музика во соседна Србија, верно го следи публика од околу девет илјади љубители на овие животно-музички правци. Зад форумот кој спонтано прераснал во респектирана веб страница стои група на млади ентузијасти на чело со сопственикот Дејан Диниќ. Денес, таму можете да прочитате најави за концерти, да уживате во свежи музички остварување, интервјуа со омилените бендови, да најдете пикантерии за рок сцената и биографии на светски и не толку светски имиња.
– Балкан рок е волшебна приказна. Во 2006 година функционираше како форум за љубители на рок и хеви метал музика. Дејан сакаше да направи собиралиште на истомисленици во чест на подзаборавениот белградски рок состав Каризма. Место на кое ќе се дружат љубители на оваа музика, но и музичари и млади бендови од Ниш. Ме повика да помогнам околу пишувањето на текстови и одржувањето на форумот. Приказната живееше се посилно со секој нов ден и сфативме дека можеме да направиме нешто поголемо и посилно. Така се роди www.balkanrock.com – зборува за Балкон3 главниот уредник на Балкан рок, Милош Најдановиќ.
Овој специјализиран медиум на почетокот претставувал само неафирмирани бендови и пишувал рецензии од локални концерти. Најдановиќ објаснува дека работат без профит, посветено и за своја душа.
– За нас зборот профит не постои. Во идејата влеговме без капитал и без намера да направиме капитал. Работиме дури со загуба, поради тоа што имаме трошоци за одржување на годишно ниво. Целиот тим е составен од дваесетина волонтери и функционира беспрекорно. Живееме за оваа приказна. Основавме и здружение на граѓани кое помага во афирмација на млади бендови за кои повремено организираме свирки и фестивали. Најголем успех досега ни е фестивалот „Медијана Балканрок“ кој во соработка со нишката општина Медијана го организираме две години по ред – вели дваесет и три годишниот Најдановиќ кој од својата седумнаесетта година пишува за музика.
Зад долговечноста на Балкан рок, според Најдановиќ стои верната публика и фактот дека се работи за специјализиран медиум.
– Само специјализираните медиуми можат да опстанат на Интернет. Општите портали и дневните весници секогаш ќе бидат читани и секогаш ќе имаат силни спонзори и лесно ќе успеат, но во ограничен број. Специјализираните медиуми се суштината на Интернетот. Да имате читатели, конзументи, кои трагаат по својата област на интерес и кога ќе наидат на сајт кој се занимава со она што го бараат чувствуваат припадност кон медиумот и редовно го посетуваат. Не само тоа, туку и учествуваат во креирањето на неговата содржина што овозможува максимална интеракција. Најголема потешкотија се секако парите. Но, има сајтови кои имаа спонзори, реклами и испаќаа хонорари, а немаа лојални новинари. Штом снема пари, сите си заминуваат со што полека тие приказни завршуваат – вели тој.
Најголеми успеси порталот бележи со серија интервјуа со светски ѕвезди од рангот на Били Кобам и Џон Лејтон и несреќната приказна на талентираниот Адам Бомб.
– Џон Лејтон го сретнавме во Димитровград. Човекот ја отвори душата и Балканрок беше првиот светски медиум кој доби конкретен одговор на прашањето зошто го напушти бендот „Uriah Heep“. Тоа е прашање на кое секогаш избегнуваше да одговори но, изгледа пријатната српска атмосфера го натера да се „исповеда“. Интересна е приказната како го направивме тоа интервју. Имавме договор со организаторите на концертот по завршувањето на музичкиот дел да не запознаат со Лејтон но, кога дојде време за тој дел исчезнаа. Среќа, Димитровград е мало место, па по многу брканици го најдовме во хотелот. Кога се претставивме беше воодушевен и со задоволство зборуваше со нас. Беше тоа ретко отворен разговор. Имаше многу неформални муабети, беше заинтересиран за политичката ситуација во земјата, но му ветив дека деталите ќе останат меѓу нас и не сакам да ја изиграм неговата доверба. Останавме пријатели до денес и повремено се допишуваме и разменуваме искуства – емотивно раскажува Најдановиќ
– Интересно беше да се разговара и со Били Кобам кој е еден од најценетите џез фјужн тапанари. Духовита личност е. Секогаш имаше некаква досетка, но даваше прилично сериозно одговори. Тоа интервју беше застрашувачко за мене. Додека бев дете татко ми редовно ми го пушташе неговиот „Spectrum“ и одеднаш оваа легенда седи спроти мене. Морам да признаам дека тоа ме уплаши малку, особено кога зборувавме за неговата соработка со Мајлс Дејвис – вели тој.
Една од најчитаните стории на www.balkanrock.com е потресната приказна на гитаристот Адам Бомб. Човекот кој никогаш не стекна светската слава отворено зборува за својата депресија.
– За нас тоа беше едно емотивно и тешко искуство. Групата „Kiss“ го одбива Бомб за аудиција затоа што е премлад, а бил цимер со Изи Страдлин од „Guns N Roses“, но и покрај тоа не свирел со нив затоа што Аксел Роуз се плашел да не го одбие ако го повика.
Зборуваше за тоа како го уништила издавачката куќа која му ветувала слава, а не добил ништо. Патува по Европа со својот бенд и за време на свирките прави паузи за лично да продава ливчиња за лотарија, маици и компакт дискови со што би заработил дополнителни пари.
Беше навистина потресно да се гледа таков талент како пали којзнае кој џоинт по ред и да се слуша неговата животна приказна. Никој од нас не беше рамнодушен додека со своите катран црни прсти од оганот од запалката објаснуваше дека ќе се занимава со рок додека не умре – раскажува Милош за Балкон3.