Balkon3

Tag: Skopje

  • Довидување во „Ван Гог“!

    “Ван Гог” не е само име на кафуле во Скопје. Денес тоа е веќе топоним. Едно од култните места кои постојат непрекинато повеќе од две децении. Помина низ разни фази, го водеа луѓе со различни визии. За оние што го познаваат од почетоците, ништо нема да ги замени доцните осумдесетти…

    Еден ден низ маало се појави Сецко. Веќе многу луѓе го знаеја како еден од поинтересните гитаристи на скопскиот андерграунд, јадрото на “Ласт Експедишн”, бендот од наше маало. Рече: “Што правиш? Како си? Ај да те носам на едно место”. Лесно беше да те кандиса некој што бил гласник на прогресивното, на андерграундот, маалски батко кој секогаш знаел да нафрли некоја интересна музика, некако природно прифатен како “повозрасeн брат” додека братот служеше војска во ЈНА.
    Есен, 1989. Отидовме на местото за кое веќе се зборуваше по градот, за кое зборуваа луѓето со кои се среќававме на повремените концерти во Дом на млади “25 Maj”, денес МКЦ. Се случи љубов на прв поглед. Oтидовме во место од кое ќе биде тешко да се разделите, со години, се’ додека таму владееше филмот што тогаш го видовме. Го откривме местото каде што ќе го поминеме историски времиња – крајот на Југославија и почетоците на самостојна Македонија – временски ориентир за илјадници млади од тогашно Скопје. Местото каде што ги поминавме ноќите кога се броеја гласовите од референдумот; кога ЈНА собираше наши врсници за на фронт во Хрватска; вечерите кога вриеше од девојки зашто, машките се криеја од воената полиција на ЈНА. Немаше човек што свири, собира музика и открива нови музикки, слика, пишува, ваја, глуми.. што гравитира кон андерграунд уметност, а да не излегува пред “Ван Гог”, во “Ван Гог”, на ѕитчето спроти “Ван Гог”.

    Ноќта почнуваше кај 8 навечер. Ако малку пораните, ќе ги затекнете Тасе и Зоки Панкер штотуку пристигнати со темносиниот „ситроен-спачек“ од по набавки.. Кај да е, за некоја минута ќе се појават предвесниците на разните дружини; поздравувајќи се со домаќините, веќе седнати на масите на пред кафулето; нафрлајќи поздрави кон веќе дојдените. Веќе сте отпиле една третина од пијачката. Чувствувате дека веќе ве фаќа јанѕа. Чекате да наиде некој, да решите каде ќе се сместите – внатре, надвор или од карши, на ѕитчето. Со последната третина од пивото, коњакот, вотката кворумот е веќе доволен. Ја препознавате музиката која веќе го најавува следниот стадиум од вечерта. Веќе ви е јасно – со која касета завозиле, натаму ќе оди флуидот – ќе ги штедиме силите, или, ќе „возиме“ кон еуфорија, сите заедно, како и секогаш.
    Каде и да застанете.. на некоја или покрај некоја неколкуте маси од двете страни на непишаната влезна патека; потпрени на шанкот; накрепени на некој ѕид, покрај “типот што го боли заб” од сликите на Глигор Чемерски; “Девојката” од Никола Мартиноски, “Типот” во масло на платно од Сергеј Андреевски или покрај легендарната слика на Глигор Чемерски со стихови од Богомил Ѓузел (“Непроспиена ноќ што не може да се надокнади“). Каде и да ве затекне најавата, веќе знаете дека ви претстои добро расположение, опкружени со пријатни луѓе, креативци со кои секогаш ќе си најдете убав муабет.

    “Гледано од оваа дистанца, чувствувам голема возбуда. ‘Ван Гог’ беше навистина култно место. Се’ почна со мојот голем мерак за сликање. Не успеав да се запишам на ликовна академија, студрирав сосема друго, но таа страст кон сликањето постојано ме прогонуваше. Во тоа време почнавме да одиме по музеи, отидов во Холандија, бев во Музејот на Ван Гог и многу го засакав. Кога се вратив во Скопје, сакав да правам нешто паралелно со студиите. Веќе познавав многу луѓе – решив да отворам ‘кафич’, во куќата на дедо ми, 1986 година. Сакав да направам нешто што ќе биде различно од тогашната скопска шема. И, го отворивме ‘Ван Гог’”, се сеќава секогаш ведриот домаќин, Тасе – како што го познававме сите, или, официјално, Зоран Тасев, газдата на “Ван Гог”.
    Барајќи го начинот како да направи место што ќе биде различно од тогашните места за излегување, сепак, не можел да отиде далеку од неговата страст кон сликарството. Решил токму такво да биде и местото што ќе го отвори. Со првите пари што ќе ги заработи решава да купи слики – сликите што и ден денес се изложени во “Ван Гог”, дела на Глигор Чемерски, Петар Мазев, Никола Мартиноски и Сергеј Андреевски.

    “‘Ван Гог’ беше некако најкул место од местата во кои излегувавме. Се собираа неконвенционални луѓе, меѓу нив едно чудо авангарни селебрити ликови. Имаше константна публика. Во тие години на поп музика ‘Ван Гог’ беше најалтернативното место во Скопје. Затоа беше поинакво. За нас беше точка на собирање. Порано оделе на корзо, ние одевме во ‘Ван Гог’. Секој ден беше убав: друштво, муабети, пиво, цигари, заебанции. Локалот беше мал, па луѓе стоеа и надвор, околу кафичот. Мене, лично, посебно ми беше убаво ѕитчето преку улица, спроти влезот на ‘Гог’ “, се сеќава Сани Шалом, девојка што ја запознавме во “Ван Гог”, жител на Тел Авив.
    Златните времиња на “Ван Гог” уредно се архивирани во приватната архива Билјана Стефановска, уште една девојка што секојдневно ја гледавме таму, денес архитект во Франкфурт на Мајна, Германија.
    “Тоа беа некои времиња кои не беа лесни, време на барања, пронаоѓања и губитоци. Почнав да одам таму кон крајот на средно и кога почнав да студирам. После се префрлив со студиите во Германија, и секогаш кога доаѓав во Скопје ‘киснев’ во или пред ‘Ван Гог’. За некоја година се промени атмосферата таму, може да се каже и аурата. Таму се чувствував како да сум меѓу свои луѓе, а не како вонземјанка. Запознав интересни индивидуи, битија, со необичен хумор, кои ми отворија нови светови за цудење и воодушевување. Тоа беше место за размена на идеи, музика, поезија. Не чувствував притисок за конвенционално однесување, без разлика дали се работи за восклици, театрално-сатирични дискусии за некој писател или композитор, или за тагата заради неразбирањето на светот или некоја љубовна мака. Можев да отидам таму еуфорична или ‘мивкеста’, не ми беше непријатно. Благодарна сум што имав прилика да го доживеам тој период на ‘Ван Гог’ особено на таа возраст”, се сеќава Билјана.
    “Ван Гог” оттогаш помина низ разни фази и филмови. За луѓето што го открија на крајот на осумдесттите, приказната за “Ван Гог” заврши набргу, кога “Ван Гог” се фузира со “Мондријан” – “шминкерскиот” кафич од Чаршија, кога стилот му омекна и кога многу од луѓето што таму доаѓаа дотогаш беа пречекувани од “странци”, луѓе кои не ги пуштаа зад вратата на местото што некогаш им било свето. Такво било искуството и на Сецко, кого не го пуштиле внатре, на договорена средба со новинар на БиБиСи, кому требало да му ги предаде најновите студиски снимки.
    Но, било како било. “Ван Гог” прослави 25 години од основањето. Кафулето денес го води Коста, човекот што долго време работеше во “Ван Гог”. Гледајќи го тоа што го работи, се чувствувате охрабрени. Неговиот филм е поинаков, но, знае да ја негува традицијата. Имаме повод да се собереме одново! Довидување во „Ван Гог“!

    Васко Марковски

  • Дестан – connecting people“.

    Прашајте ги скопјани која е најпознатата ќебапчилница, каде е вкусот на ќебапите и денес истиот каков што бил кога биле деца – речиси сите ќе ви го кажат истото: „Кај Дестан“.

    Вкусот на ќебапите од „Дестан“ ги плени и денес како што им се радувале како деца, кога родителите ќе ги однеселе таму. И тогаш и денес, на соседните маси ќе ги чуете сите можни јазици – домашни и странски, познати или непознати, луѓе да се почестат по некој повод од прочуената петка или десетка со кромид, ќебапи од јунешко месо, сервирани едноставно, со лепиња, луто пиперче за возрасните, пиво, сок или кисела вода. Истата едноставност плени и денес. Само вилушка, без помодарска гарнир-естетика – просто, а ремек-дело, како хаику.

    Врската на скопјани со ќебапчилницата на Дестан е специфична и трае до крајот на животот. Тој што имал прилика да ја набљудува одблиску, забележал дека истовремено тоа е срдечна и силна врска меѓу домаќините и муштериите. Се познаваат, речиси семејно, низ неколку генерации. Како што ќе ви раскажат домаќините, до толку се познаваат со муштериите, што знаат чие дете било умно или неумно кога во детството ќе дојделе, кое било тешко да го натераат да јаде, а кое ненаситно за ќебапчиња – „обични“ луѓе или луѓе што денес станале славни познати фаци.

    Ќебапчилницата „Дестан“ во Старата скопска чаршија

    Еден од луѓето што имале прилика одблиску да ја следат историјата на „Дестан“ е Даре Митревски, сопственик на опинчарскиот дуќан „Џамбаз“ во Стара Чаршија. Вели, времињата се менуваат, но квалитетот и угледот на „Дестан“, трае.

    „За Дестан знам уште од најмала возраст, кога сум доаѓал тука, во дуќанот, кога во него работеа моите родители. Беше најголема радост кога ќе ни купеа ќебапчиња. Најубавите ќебапчиња. До ден денес не сум го заборавил тој мирис. Доаѓаа од цела Југославија. Тука се поминуваше од Железничката станица за Бит пазар – луѓе чекаа редови да купат ќебапчиња, кој пет, кој три, кој десет – тогаш немаше како денес, по петнаесет-дваесет. Татко ми ќе спечалеше некој динар и ќе речеше: трчи да си купиш ќебапчиња! Ние летавме кај Дестан. Ќебапчиња не се јадеа секој ден. Ќе дојдевме како деца да му помогнеме на татко ми во дуќанот, да го замениме додека да заврши некоја работа, а тој ќе не’ наградеше – да се израдуваме. Бевме четири братчиња и една сестра – не можеше често да си го дозволиме тоа. Тоа беа посебни денови! Традицијата на Дестан ја продолжија неговите синови и внуци, се проширија на двете страни на Вардар, секаде имаат углед, месото е квалитетно, чесни се со наплатата – цената е иста за секого. Се случува кога ќе дојдат странци кај мене во дуќанот да прашаат каде има сигурна храна – јас секојпат ги праќам кај Дестан. До сега не се случило некој да не бил задоволен или да имал проблеми од храната кај Дестан. Домаќинска фамилија, а и внуците и правнуците се такви. Можам да кажам се’ најубаво. И врапчињата знаат за Дестан!“, ни рече мајстор Даре.

    Историјата на „Дестан“ ни ја раскажа Акиф Хаџија, денешниот мајстор на семејниот занает, петта генерација.

    Акиф Хаџија

    Семејството потекнува од Гора, село Брод, денес во Косово. Пред околу 300 години, нивните прадедовци заминале на печалба во Турција, во градот Инеѓол. Таму работеле и ги учеле тајните на угостителството. За да бидат поблиску до родниот крај, еден од прадедовците, Максут, во 1913 година, решил да отвори дуќан во Скопје, во Стара чаршија. Од Инеѓол мајстор Максут ја донесол мајсторијата за правење инеѓол ќебап, која таму била негувана со векови. Од почетокот на 1970-тите, дуќанот работел под името „Стара чаршија“, но луѓето се’ повеќе ја препознавале ќебапчилницата по тогашниот мајстор, Дестан Хаџија, трета генерација во семејниот занает. Така го добила денешното име.

    „Луѓето го препознавале дуќанот по дедо ми. Викале: ќе одиме кај чичко Дестан. Така дуќанот го добил денешното име, „Дестан“, што на турски значи ‘легенда’. Семејството е многу големо и речиси сите се занимаваат или со угостителство или со трговија. Наши роднини имаат големи угостителски дуќани во Истанбул, но, таму е поинаку – голем град, многу муштерии, послаб квалитет“, ни раскажа Акиф.

    Додека разговарате со него, ќе бидете импресионирани од знаењето за работата што ја работат. Математички прецизно ќе ви каже формули и равенки колкав да е пречникот на ќебапот, колкава да е дебелината на решетката за печење, кога колкава треба да биде температурата – задржувајќи ги „непознатите“ од равенката како тајна на занаетот. Со генерации, занаетот го учат уште од деца, за време на летните распусти, кога помагале  низ дуќанот, за да научат од мали за односот кон работата, односот кон муштериите, за еден ден и тие да станат мајстори. Традицијата на ќебапите од Инеѓол до толку била грижливо чувана од мајсторите Максут, Имер, Дестан, Ешреф и, денес – Акиф, што дури и роднините од Истанбул знаат да ги пратат своите деца кај нив, на обука, сакајќи да им се вратат на вредностите и вештините што големиот град направил да ги заборават.

    Зборувајќи за искуството што на фамилијата и’ го пренесол Максут доаѓајќи од Инеѓол, ја откривате големината на живеењето во простор без граници, на големата територија на Османлиската империја. Време во кое луѓето разменувале искуства и навики од најблиските до најоддалечените места во империјата. Сфаќате дека си имате работа со кулинарски концепти кои што биле поставени пред неколку векови, што низ времето биле доусовршени.

    „Кај нас имаме начело секому да му се посвети истото внимание, без разлика дали некој е богат или сиромав. Ќебапите може да си ги дозволи секој. Тука се сите исти и секој го јаде истото. И, не е случајно што во порцијата го има токму тоа – ќебапи, кромид и луто пиперче. Месото е за да те нахрани. Кромидот има антибиотско дејство и го разложува холестеролот. Лутата пиперка е добра за крвните садови. Тоа е комбинација која не е од вчера и која што низ вековите се покажала како добра“, ни рече Акиф.

    За големината на „Дестан“ интересно искуство ни раскажа актерот Круме Стефановски, член на бендот „Старовски“ и водач на театарот на сенки – „Сенки и облаци“. За време на едно гостување во Државниот театар во Истанбул имал прилика да посети еден од рестораните на Дестановци.

    „Не знам дали Дестан е најдобрата, но секако е најпознатата ќебапчилница во Скопје, а и не само тука. Фамилијата на Дестан има голема ќебапчилница во центарот на Истанбул, каде што, исто така, прават одлични ќебапчиња. Во Истанбул разбрав дека некои од нивната фамилија имаат отворено ќебапчилници и во Њујорк и Чикаго. Убаво е што можеме со луѓе од Истанбул, од Њујорк и од Чикаго да споделиме исти искуства. Дестан – connecting people“.

    Под името „Дестан“ денес во Скопје работат три дуќани – во Стара чаршија, кај плоштад Македонија и во Буњаковец. Во 2013 ќе слават 100-годишнина, но, без врева и помпезност, иако имаат јубилеј за почит за славење. Велат, не е еснафски да се прави врева.

    Васко Марковски

    фото: Ивана Кузмановска

  • Тринаесет илјади посетители на 13-от „Таксират“

    Тринаесет илјади посетители на 13-от „Таксират“

    Кој вели дека бројот тринаесет е баксуз? Барем тоа не важи за музичкиот фестивал „Таксират“. Годинава, во своето тринаесетто издание, кое се оценува како едно од најдобрите досега, на почетокот на месецот фестивалот претстави разновидна програма, домашни и странски музички артисти кои делуваат во повеќе жанрови и стилови, претставници на т.н. независна алтернативна сцена, некои од нив со импресивна биографија, некои пак, штотуку почнуваат да го одат патот на својата кариера. Статистиката на крајот од фестивалот, случајно или не, поклопувајќи се со бројката на годинашново издание, покажа дека во осумте фестивалски вечери на „Таксират“ продефилирале 13 илјади посетители.

    Фестивалот го отворија нашите познаници, босанскиот енергичен бенд „Дубиоза колектив“ кои најпрвин приредија мини-концерт на плоштадот „Македонија“, а потоа се преселија во ноќниот клуб „Колосеум“ кога и се случи вистинската журка пред нивните ревносни следбеници. Очекувано, бидејќи публиката веќе имаше прилика да присуствува на нивниот концерт лани, на 12-от „Таксират“, и овој пат „Дубиоза колектив“ ја вжештија атмосферата со својата  звучна палета составена од ска, реге, панк, рок звучни линии, теми што ја третираат политичката реалност, промовирајќи го најновиот албум „Wild Wild East“.

    Дубиоза колектив

    Одличен почеток на фестивалот кој во наредните денови продолжи и тематски да се фокусира. Во рамките на „Мит и бит“ вечерта, на пример, во клубот „Колосеум“, навистина изненади настапот на српскиот бенд „САРС“ најмногу поради приемот кај публиката. Скопјани неочекувано „кубеа коси“ на нивниот концерт, пеејќи ги скоро сите нивни теми наизуст, еуфорично танцувајќи на нивната музика. За разлика од „САРС“, на истата вечер настапија и хрватскиот рапер Џенерал Ву, кој не наиде на добар прием и покрај неговиот талент, ниту, пак, нашите „Шутка рома рап“, ромското хип-хоп трио во придружба на дувачи, гитара и тапани, кое фасцинира во својот израз.

    На вечерта наречена „Хип-хоп ворлд!“ за прв пат во Скопје гостуваше американскиот рапер Би Риал од легендарниот состав „Сајпрес Хил“, кој настапи со американската латино хип-хоп групација ,„Псајхо Реалм“. Нивна предгрупа беше калифорнискиот хардкор-бенд „Д Прикс“. Би Риал, знаат оние кои и се посветени на хип-хоп музиката, е вистинска легенда, кој широката популарност ја стекна со албумот „Black Sunday“. Скопјани имаа ретка можност да присуствуваат на неговиот концерт и во живо да се уверат во еден уникатен стил на рапување, па не случајно се смета за еден од најангажираните политички рапери денес, со тоа, носејќи ја со себе суштината на хип-хопот.

    Би Риал

    Мошне импресивна вечер беше петтата, кога настапи германскиот состав „Атари Тинејџ Риот“. И покрај техничките проблеми, бендот навистина пленеше со својот револуционерен музички концепт. „Атари Тинејџ Риот“, уште со својата појава во 90-те, беше интелектуалниот, жив контрапункт на заспаната денс сцена, но и на панк движењето кое во Германија видно опаѓаше. Во Скопје, овој бенд наиде на голем број на фанови, кои со бурни емоции возвраќаа на нивниот жесток и екстремен хард-кор звук, иако од преголемата звучна децибележа, навистина ушите на сите ни зуеја и следниот ден. Се разбира, побараа и бис, но тогаш настапија и техничките проблеми кога фронтменот Алек Емпајр видно изнервиран почна да удира по звучниците покажувајќи го средниот прст кон организаторот, па концертот беше прекинат.

    На главната, последната вечер на „Таксират“ многубројните посетители на почетокот се соочија со агресивниот, но одличен метал звук зачинет со традиционални инструменти на делчевчаните „Верка“ кои го свиреа минатогодишниот албум „Моторни песни“. Рокенрол фанатиците „ТБ Трачери“ се движеа низ албумите „Клати и тркалај“, „Шлагери од Содома“ и „Купи ме“, а публиката како и секогаш, така и сега ги пееше нивните песни наизуст, во кои на саркастичен начин се инкорпорирани теми од секојдневието и општестевните случувања.

    ТБ Трачери

    Шведскиот прилично гласен состав „Клофингер“во Скопје го презентираше својот контроверзен звук зачинет со антирасистички погледи. И со „Клофингер“, како и со уште неколку групи кои претходно ги споменавме гости на „Таксират“, може да се каже дека годинава фестивалот освен на музиката, се фокусира и на политиката, односно на социјалните теми кои се автентично пренесени низ една уметничка варијанта.

    Ејжн даб фондејшн

    Следуваше настапот на британскиот бенд „Ејжн даб фондејшн“ кој на домашната публика и е добро познат. Но, нивниот звук е сосема поинаков од претходните на сцената, тие носат нова електрична-електронска енергија. Беа одлична можност за танцување и малку порелаксирана атмосфера. Црномурестиот американски рапер Џозеф Антонио Картагена, познат како Фет Џо, пак, веднаш во првите редови во „Метрополис арената“ ги привлече неговите бројни обожаватели, додека британците „Каисер чифс“ не воведоа во една сосема поинаква звучна планета. Тие се инди-рок, њувејв и пост-панк состав, а на светските, па и на македонските нивни фанови од новата генерација, им се вистинска инспирација.

    Кајзер Чифс

    Оние кои издржаа до крајот, оние со силна кондиција, бидејќи „Таксират“ навистина е фестивал кој „трча маратони“, уживаа во една ретка атракција. Егзотична атмосфера со експлозивни ритми направија португалците „Бурака сом система“, што беше одличен крај за годинашниот „Таксират“.

    Т.И.

    фото: www.taksirat.com.mk

  • Култниот писател Давид Албахари дојде во Скопје

    Големиот српски писател со светско искуство го посети Скопје по повод македонската промоција на неговиот роман „Лудвиг“.

    dejvidСрпскиот, европскиот, светскиот писател Давид Албахари дојде во Скопје, за да биде дел од македонската промоција на неговиот роман „Лудвиг“. Деновиве во кино „Фросина“ во Младинскиот културен центар, пред почитувачите на делото на Албахари кои не беа во голем број како што се очекуваше, но веројатно беа вистинските, беше промовиран македонскиот превод на романот „Лудвиг“, чиј издавач е „Икона“. Српскиот култен автор на голем број романи, од кои досега шест се прведени на македонски, а кој изминативе две децении живее во Канада, во своето триесетгодишно патување со литературата стекна огромен број на приврзаници. Познати се неговите романи, но особено кратките приказни кои се најчесто автобиографски. Се прослави со својата втора книга „Опис на смртта“ за која ја доби наградата „Иво Андриќ“, а потоа следуваа и останатите престижни признанија. Се издвојуваат и „Мамец“, „Снежниот човек“, „Цинк“ и секако, „Лудвиг“, која на македонски ја преведе Александар Прокопиев.

    Ова беше исклучителна можност скопската и македонската читателска јавност да се сретне со Давид Албахари. Авторот се заблагодари што е наш гостин и рече дека би сакал повторно да дојде, дека би сакал и неговите други романи, како „Ќерка“ на пример, или „Контролен пункт“ да се преведат на македонски.

    За Давид Албахари (1948) ќе кажат дека е писател со прилично затворен, на моменти дури и херметички израз, дека е автор кој бара голем читателски напор. Неговиот роман „Лудвиг“ зборува за двајца писатели. Едниот се вика Лудвиг, а вториот е истиот тој Лудвиг кој ја користи буквата С. С е опседнат со својот колега писател, нешто слично како односот помеѓу Моцарт и Салиери.

    – Драго ми е што ми се пружи можност да дојдам овде по повод преводот на мојата книга. Навистина е убаво да се види моето дело на друг јазик. Се надевам дека ќе изврши влијание, особено на писателите. Посакувам и ’Ќерка‘, па и последниот роман ’Контролен пункт‘ да се преведат на македонски, па да дојдам повторно“, рече Албахари и посочи ако некој помисли дека романот „Лудвиг“ има негативна критика кон Белград, дека тоа не е така и дека сите градови се во суштина, слични. „Јас потсетувам само на некои прашања и дилеми кои чекаат одговор“, рече Албахари, кој на крајот од неговата средба овде одговараше и на прашања од публиката, а во холот пред киното „Фросина“ ги потпишуваше своите романи. На прашањето, кои писатели извршиле големо влијание врз него, ги спомена американските метапрозаисти Џон Барт и особено Роберт Кувер, како инспирација на почетокот од својата кариера. За него, рече, голем број писатели извршиле влијание, како Сингер, што е сосема нешто друго од постмодернистите. „Но“, рече, „постмодернизмот го гледа како нешто со кое на писателот се му се дозволува“.„Никогаш не е доцна да се сака и Томас Пинчон“, додавајќи на шега, „или Давид Албахари“.

    Тина Иванова