Category: На Балкон

Познатите куќи на Велес: Чардаци ниту на небо, ниту на земја

Чардаците, како простори од каде доаѓала светлината и топлината, но и студенилото на бавчите во летните ноќи, како осумесечна дневна и спална соба, градина и балкон, сето тоа заедно, велешани никогаш, на пример, не ги граделе ако пред себе го губеле пејсажот на реката.

Чардакот на Хаџиконстантинови

Кога говориме за автеничната градба на семејните куќи обично помислуваме на Охрид, град кој е горд на релативно сочуваното урбано јадро „дојдено“ од пред стотина година во квартот Канео. Заради заостанатиот стопански развој и постојаното иселување, нискиот стандард на луѓето и Крушевчани се согласуваат дека нивниот малер барем во големи сегменти ја спасил уникатноста на нивното урбано милје од пред еден век. Велешани пак, како жители на местото што преставува стилски ретко воедначен пример на градби од втората половина на 19 век, можат само да речат дека нивните претци им оставиле толку многу дух во своите куќи што тие и покрај крајната небрежност, сепак не успеале сосема се да разрушат или да ги „надградат“ со фер-гредички домовите од дедовците. Значи имало толку многу уникатност во градот што дури ни современиците, со тој внатрешен порив да градат „светла иднина“ со токмаците во раце, сепак оставиле нешто и за идните генерации.

Дали тие генерации ќе продолжат со ламаринените надградби и со палетата тули што ги продава локалната фабрика и да прават неверојатни возблици на кич-архитектурата или едноставно ќе станат свесни дека со својата практика на ѕидање само наликуваат на копачи кои со лопати полни земја затрупуваат рудник со дијаманти?

Историскиот музеј на Велес се грижи и за оние куќи кои им се од порано доверени а во кои живееле познати дејци на македонскиот народ. Претворањето на тие куќи во музејска градба како-така дозволува на посетителите, повеќето однадвор, да видат каков неимарски инстинкт имале некогашните велешани.

Куќа од комплексот Варналиите

Како такви се куќата на Солеви (каде живеел Коста Рацин), потоа музејот на Васил Главинов, па на Јордан Хаџи – Константинов Џинот и секако онаа која најдолго се реставрираше, на Касапови.
Водени од потребата да градат на неповолно тло, главно карпесто и не ретко ерозивно, да ги наредат куќите најпрвин по десниот рид, наречен Којник а потоа да минат и на спротивната страна на реката (на ридот едноставно наречен Отспротива), тие поранешни жители имале, пред се, неверојатна смисла за соживот.
Чардаците, како простори од каде доаѓала светлината и топлината, но и студенилото на бавчите во летните ноќи, како осумесечна дневна и спална соба, градина и балкон, сето тоа заедно, велешани никогаш, на пример, не ги граделе ако пред себе го губеле пејсажот на реката, нејзината долина и евентуално влезните и излезни карпи-стражари на клисурите на Вардар. При тоа сите велешани имале еднаков пристап до таа глетка, тој огромен прозорец низ кој влегувала светлината на сонцето и синевината на денот.

Качувањето до чардакот на Џинот бара смисол за „алпинизам“

Денес, за илустрација, многу од тие чардаци, со многу мали исклучоци, не се употребливи во прастарата намена. Ако веќе не е срушен или претворен во грда имитација на плексиглас архитектурата, чардакот гледа само во сенката на некоја новоградба!
Старата архитектура имала душа и таа е темелена на големата меѓусебна солидарност на велешани. Речиси во секој двор или куќа од отоманскиот и подоцнежен период постои тајно скривалиште што има подземни ходници кои излегуваат пет-шест куќи потаму, за во злодоба својата челад домаќинот да ја сокрие кај некој од подалечните соседи.
Денес тој соживот, гледан и низ начинот како жителите-современици ги замислуваат своите домови, едноставно е невозможен, поточно како да е душмански поттикнат да го мувне во слабината првиот сосед со некое ќоше од доградбата.

Љубомир Костовски

March 2, 2015
Цело село го готви, цело село го јаде – Кешкек

Оваа традиција е на листата на УНЕСКО како едно од нематеријалните културни богатства на Турција.Неколку жени од мало село на југоистокот во Турција пеат песни околу огромниот аван направен од камен кој е наполнет со жито. Во рацете држат дрвени токмаци и наизменично удираат во аванот дробејќи го житото. Секој удар во аванот како да дава ритам на песната која жените ја пеат. Чиниш работата ја претвориле во песна.

По некое време на нивното место доаѓаат мажите. Пеат „машка“ песна и машки удираат во аванот дробејќи го житото. На овој начин започнува подготовката на традиционалното јадење кешкек кое е вековна традиција која се задржала само во некои делови од Турција. Цело село го готви ова јадење чии главни состојќи се житото и месото, а потоа и цело село со истото се гоштева. Кешкекот се готви за време на свадби, празници и други веселби, а некогаш кога се повикува дожд за годината да биде родна.

Во подготовката на јадењето учествуваат сите-од мажи и жени па се до стари и деца. Едните работат, а другите пеат, па потоа вторите работат, а првите свират на зурли и тапани. Подготовката е пропратена со гласна песна и музика, татнеж на зурлите и силниот удар на тапаните. Да се чуе до другото село дека се подготвува кешкек и дека има веселба. Откако житото ќе се издроби, заедно со месото се става во огромен бакарен котел чие дно е намачкано со пепел за да не изгори на силниот оган. Мајстори за ова јадење се таканаречените кешкеци чие знаење за подготовка на кешкекот се пренесува од генерација на генерација.

Кешкекот се готви цел ден и цела ноќ. Ако денот е исполнет со песни, ноќта се дочекува со шеги и приказни. Наредниот ден кешкекот се меша со дрвени мешалки се додека не се добие совршено зготвен кешкек кој потоа се јаде од еден заднички сад. Долго се подготвува, но брзо го снемува од чиниите, таква е судбината на кешкекот. Толку е длабоко врежан во традицијата на одредени групи што во Турција постои и село кое го носи името на ова јадење. На некои места пак често на неженетите момчиња или пак на немажените девојки „заобиколено“ им се дава до знаење дека им е време за мажење со прашањето „кога ќе го јадеме твојот кешкек“?

Текст: Александар Манасиев

Видео и фотографии: Министерство за култура и туризам на Турција

January 27, 2015
ПРВАТА „ЖЕЛЕЗНА“ ДАМА ОД МАКЕДОНИЈА

Леана Таќи стана првата жена од Македонија што освои титула na триатлонот „Ајронмен, 70,3“. Пливаше 1.9 км, возеше велосипед 90 км и истрча 21 км и беше една од околу 400 жени што учествуваа на триатлонот, заедно со уште 1800 мажи-атлети.

Големите луѓе, со несекојдневни подвизи, најчесто се и најскромни. Да си поставиш цел пред себе, која малкумина, не само од твоето опкружување, но и пошироко, не се осмелуваат да ја замислат, да успееш да ја оствариш, и на крај да кажеш дека тоа не те прави ништо посебна во однос на другите, е навистина ретка вредност.

Скопјанката Леана Таќи некои ја познаваат како пејачка и одличен вокал, други – како маркетинг-менаџер, а нејзина најнова пасија е триатлонот „Ајронмен, 70,3“. Со учеството на еден од таквите настани во Цел ам Зе, во областа на Салцбург, Австрија, Леа стана првата жена од Македонија што освоила таква титула. Пливаше 1.9 км, возеше велосипед 90 км и истрча 21 км и беше една од околу 400 жени што учествуваа на триатлонот, заедно со уште 1800 мажи-атлети. Вели дека не размислува многу на фактот што е првата жена од Македонија, бидејќи во светот многу жени се впуштаат во такви подвизи.

„Тоа што кај нас сме малку подалеку од светските случувања и не секој има услови за вакво нешто, не ме прави мене нешто посебна. Едноставно, секоја девојка што има желба и решителност, може да го направи истото. Најинтересно ми е дека и покрај многу лошите услови, малото разочарување од организацијата, уште утре би се пријавила на нов настан. Посакувам да се пријавам на цел Ајронмен в година (двојно подолга трка од Ајронмен 70.3), ако сè оди според планот – а во меѓувреме, веројатно уште на некој 70.3 настан“, вели 30-годишната Леа, која работи како маркетинг-менаџерка во американска софтверска компанија.

Иако спортот е нејзино секојдневие уште од дете, посериозно почнала да се занимава пред пет години, кога одлучила да учествува на првиот полумаратон во Скопје. Тогаш почнува нејзината приказна.

„Спортувам речиси секој ден во неделата.Трчам и возам велосипед редовно од 2007 година кога поминав една година на студии во Амстердам, но посериозните спортско-рекреативни амбиции ми се развија дури откако го истрчав првиот полумаратон. Мојот близок пријател Душко Величковски, инаку првиот „Ајронмен“ од Македонија со сè уште најдобро време, е човекот кој ме инспирираше да се пријавам на 70.3 Ајронмен-настан. Тој дури и ме натера да се пријавам на мојот прв полумаратон – пред тоа најголемата должина што ја имав истрчано беше 10 км. Уште од тогаш се шегувавме дека сум родена за триатлон, бидејќи многу сакам пливање“, се потсетува Таќи.

За ова натпреварување официјално се подготвувала пет месеци, главно со акцент на пливањето.

Коментарите од типот – „а, бе, луда ли си“ се уште стигаат на нејзина адреса. Ноподдршката од најблиските и нивните пораки беа главната мотивација и двигател во тешките моменти на трката. Признава дека имало моменти кога за време на трката си помислувала да се откаже. Првичен шок и бил стартот на пливањето „кој е хаотичен и тежок, особено ако ви е прва трка“.

„Штом го поминав тоа, токму кога требаше да почнам со искачување на големата нагорнина, видов незгода на патот, односно неколку минути порано еден од тркачите падна во каналот од страна кој беше 3-4 метри длабок. Го спасуваа неколку екипи и го спасија со медицински хеликоптер. Се уште не можам да дознаам каква е состојбата на човекот. Како и да е, многу ме вознемири глетката, а 10 минути пред да се спуштам надолу почна да дува многу силен ветер и дожд. И некако бев стегната од глетката од претходно и следните два часа ми беа пеколни, бидејќи ме фати блага хипотермија и дури имаше моменти кога едвај управував со велосипедот. Но, формата што ја имав стекнато во месеците тренирање ме натера да не се откажам и да издржам до крај, иако доста побавно од она што првобитно го очекував“ – раскажува Таќи за Балкон3.

За разлика од многумина триатлонци на кои трчањето им задава најголема мака, зашто доаѓа на крај како трета дисциплина, за Леана тоа не е случај.

„Токму спротивното, кога почна трчањето, бидејќи веќе знаев дека нема да трчам најбрзо што можам (студеното време ми направи неколку проблеми низ трката подоцна) – истрчав најдобро што знам, бидејќи сепак во полумаратон имам најмногу искуство. Голема помош во тие критични моменти беше што низ главата ми се вртеа сликите од подготовките со моето момче Томе Попчевалиев, кој исто така учествуваше на триатлонот.

Со него ги снимавмее пливачките тренинзи и потоа ги анализиравме. Голема поддршка добив и од мојот пријател Душко, а благодарна сум и на советите од Стојан Поповски, нашиот најдобар триатлонец, како и од неколку пријатели надвор од нашите граници , вели Леа.

Сребра Ѓорѓијевска

January 23, 2015
Лулка – удобност и традиција

Бебе, мајка, лулка… Божествената комуникација помеѓу бебето и мајката несомнено најдобро ја овозможува лулката. Покрај тоа што нејзината историја започнува во првиот век, лулката сеуште е актуелна. Се користи се` помалку, но се` уште е одлична идеја за подарок за новите родители…

Ако ја истражуваме историјата на лулката, ќе видиме дека таа потекнува уште од првиот век од новата ера. Според археолошките ископувања, првата лулка е пронајдена во централна Азија, во областа Седум води. Во истражувањето значајни се историските мотиви кои се појавуваат заедно со лулката. Еден од најзначајните фактори за појавата на лулката е миграцијата на номадските народи. Тие на своите патувања се труделе да обезбедат удобност за бебињата, а за тоа нема подобар „лек“ од лулката. Таа слободно можело да се стави врз коњ или камила, а при тоа бебето се чувствува максимално удобно и заштитено.

Лулката на фотографијата е стара околу 80 години. Мојата прабаба и ја подарила на нејзината ќерка откако се родил татко ми. Започнувајќи со татко ми, во лулката пораснале десетици деца од нашето семејство. Ако ги изброиме и комшиските, бројката е многу поголема. Во нејзе се крие едновековна историја. Да можеше да зборува сигурно би ги кажал следните реченици: „80 години беа доволни да видам многу работи на овој свет. Бев сведок на радосни моменти, исто така се соочив со смртта како дел од животот. Тоа несомнено ми беа најтешките моменти. Приспивните песнички ми беа најслатки, а приказните најдобри другарки. Слушнав разни муабети, оговарања. Се надевам дека бебињата уживаа во мојата прегратка и дека ги сонуваа најслатките соништа.“

Од пред неколку месеци во оваа лулка расте третата генерација во нашето семејство, мојата новородена внука. Лулката е најстариот мебел во нашиот дом. Дали традицијата ќе продолжи ќе покаже времето.

Лулката е многу корисна за бебето, бидејќи овозможува телото да биде здраво, а во исто време е важна и за нормалното развивање на коските. Има особено големо значење и во формирањето на психологијата на бебето. Ако ги земеме предвид дуоховните аспекти, лулката ја овозможува божествената комуникација помеѓу бебето и мајката.

Лулките најчесто се изработуваат од бор, бреза или дрва што растат покрај водените површини затоа што тие се најфлексибилни. Најскапите и најквалитетни лулки се изработуваат од бор. Но, во денешно време има многу малку лулки изработени од бор и побарувачката за нив е многу мала. Освен тоа, денеска мајките ги растат децата без да ги стават во лулка. Во османлиското време при церемониите кои се правеле за децата на султаните, главниот симбол бил токму лулката. Сега многу често овој предмет се користи само како сувенир.

Текст и фото: Хусамедин Гина

January 15, 2015
Меѓународен конкурс за училишта: Да ја поттикнеме солидарноста!

aces – Академијата на средноевропски училишта отвора нов циклус на натпреварување за прекугранични школски проекти и размена на ученици

„Да ја поттикнеме солидарноста: Да се грижиме за другите и да го споделиме она што го имаме!“ – ова е темата на овогодишниот конкурс за прекугранични школски објекти. По осми пат по ред, aces – Академијата на средноевропски училишта ги повикува наставниците и учениците да осмислат и спроведат нови проекти, во соработка со меѓународни партнери. Предлозите на проектите можат да се исптатат во периодот од 15 јануари до 15 април 2015 година. Училиштата кои ќе претстават најдобри проекти ќе освојат вредни парични награди.

aces претставува проект кој го почна ЕРСТЕ Фондацијата на полето на едукација, а за координација на иницијативата се задолжени австриската организација Интеркултурен Центар и словачкото здруѓение Вчели Дом. Оваа школска мрежа е активна од 2006 година во цела средна и југоисточна Европа, а основна цел е на работењето е унапредување на размената и културен дијалог меѓу младите. Во мрежата се вклучени 15 држави од регионот на Централна и Југоисточна Европа, со поддршка на министерствата за образование. До сега повеќе од 25.000 ученици и 3.600 наставници учествувале во програмата aces.

Македонија е дел од оваа прекугранична мрежа од 2009 година и до сега во програмата aces учествувале 23 училишта од нашата земја. Претходните победници доаѓаат од градовите Скопје, Неготино, Битола, Струга, а тоа се Гимназијата НОВА од Скопје, ОУ Јосип Броз Тито од Струга, ОУ Страшо Пинџур од Неготино, ОУ Димитар Миладинов од Скопје АСУЦ Боро Петрушевски.

Тема на овогодишниот конкурс: солидарност

Сите луѓе се еднакви, но немаат сите еднакви можности. За жал, некои луѓе во животот се помалку жповластени од една или друга причина. Некои можеби имаат посебни потреби, живеат под границата на сиромаштија или се маргинализирани поради тоа кои се, од каде доаѓаат илиу поради нешто што им се случило во животот. aces тежнее кон создавање општества во кои луѓето се грижат едни за други, во кои луѓето не само што ги бараат своите права, туку се и свесни за авојата одговорност за доброто на сите. “aces ја промовира идејата за партнерство на еднакви основи и заедничка одговорност. Благодарение на меѓународниот карактер на оваа идеја, ги охрабруваме учениците и наставниците да размислуваат надвор од границите на своето непосредно опкружување. Стекнувањето пријатели од други земји и согледувањето на сопствената земја од поинаква перспектива го зајакнуваат критичкото размислување, емпатијата и солидарноста, а во исто време донесуваат и многу забава“, обкјаснува Робин Госејохан (Robin Gosejohann), менаџер на проектот на ЕРСТЕ Фондацијата.

Едно натпреварување – многу победници

Во периодот од 15 јануари до 15 април 2015 година, училиштата кои што се заинтересирани да учествуваат во оваа иницијатива треба да пронајдат партнери од земјите од регионот на Централна и Југоисточна Европа и да го предадат предлогот на заедничкиот проект. Конкурсот е отворен за училиштата во земјите учеснички во проектот, а целната група се учениците на возраст од 12 до 17 години. Апликацијата за пронаоѓање партнерски училишта е достапна он-лајн, на веб страната на aces (www.aces.or.at/partnerfinder). Меѓународно жири ќе ги одбере и ќе ги награди најдобрите идеи. На победниците ќе им биде овозможена и поддршка за реализација на прекуграничните проекти. Завршните средби на меѓународните делегации кои ќе ги претстават победничките проекти ќе претставуваат прилика и за размена на идеи и унапредување на образовниот процес.

Д.Ч.

January 15, 2015
Зимски марш – викенд на планина

Да се искачиш на врвот е опција (право на избор), но да се симнеш долу е задолжително. Ова го напиша познатиот алпинист Ед Вистурс, првиот Американец кој се искачил на сите 14 врвови повисоки од 8.000 метри во светот, во својата книга во која го опишува подвигот. Дури и далеку поедноставните авантури почнуваат со тешка одлука-дали воопшто да се појде. Нашиот пријател Сашо Новески одлучи за прв пат да го освои врвот Солунска Глава на планината Јакупица во Македонија. Патешествието го овековечи на два начини-со зборови во неговиот дневик и со одлични фотографии. Уживајте во дневникот и во фото-галеријата.

Чеплес – Даутица – Солунска Глава

Петок

За мене работен ден до 18:30, а веќе со спремен ранец за тргнување. Во 19:20 го фативме возот за Богомила. Во 20:10 на железничката во Богомила не чекаше Роберт, човекот кој со кола требаше да не однесе до Папрадиште. Кога стигнавме во селото, направивме кратка пауза да се подготвиме и да тргнеме на пат до Планинарскиот дом Чеплес. Само што ги изодевме првите стотина метри, почна да врне дожд. Нејсе, ние сме направени од поцврст материјал, си велиме.

По половина час одење низ густа шума налетавме на уште една група планинари од Скопје од планинарскиот клуб „Македон“ кои се движеа кон Чеплес. По вообичаеното здраво живо, продолживме заедно и стигнавме до домот во 22:00 часот. Откако се сместивме и средивме, се запознавме со сите луѓе што беа пристигнати во домот. Краток муабет, по една чаша топла ракија или топол чај и заминавме на спиење. Не чекаше станување рано сабајле и напорен ден, па требаше да имаме бистри и наспани глави.

Сабота

Саботата станавме во 5:30 часот. Мрзоволно се протегнавме, но сепак сите станаа набрзина. По завршување на утринските хигиенски обврски, некои појадуваа, а некои се напија само топло чајче. Поради густата магла, стартот го одложивме за уште еден час. Тргнавме во 7:05. Времето сега беше бистро, а пред нас видливо.

Маглата се спушти под нас, лежејќи над населените места Нежилово, Папрадиште, Црешново, Богомила, Ореше, Ораовдол…

Јасното време не дружеше по целиот шумски пат, па по зимската патека, се до гребенот над горна ливада. Од левата страна на гребенот можевме да го видиме Плавник, но не и Јакупица, односно само врвовите на Јакупица беа гордо исправени над густата магла. А, од нашата десна страна видливоста беше едвај 50 -тина метри и не можевме да се радуваме на Нежилова карпа со врвот Солунска Глава, но после десетина минути се пружи поглед на Нежилова карпа. Можете само да замислите…

Врвот Солунска глава се наоѓа на 2.540 метри надморска висина. За името, се вика Солунска глава затоа што кога времето е јасно и бистро, од тука, можете да го видите дури и Солун.

Во 12:00 тргнавме назад за да стигнеме со време до Планинарскиот дом Чеплес. Овој пат се враќавме по летната патека. Бргу одевме. Кога стасавме здивнавме малку и на брзина се пресоблековме, па се подготвивме за ручек. Добро јадење со добра салата и прекрасни луѓе. Планините не прават подобри. Планот беше да преспиеме и оваа вечер во Чеплес, но околу 21:00 часот ни текна да се симнеме во Папрадиште и таму да преспиеме во планинарскиот дом. Тоа и го напраивме. Си ги собравме ранците и пат под нозе. По широкиот пат се симнавме надолу. Минувавме низ прекрасната шума, прекрасните мали водопади кои шумеа во ноќта. Замислете ја оваа слика, со малку осветлување од месечината и од нашите челни ламби.

Не ни се брзаше. Полека надолу со добар муабет стасавме до селото. Но, во домот немаше никој. Почекавме 20 минути и дојде Емил, домарот на планинарскиот дом. Ни отвори и ни покажа каде ќе се сместиме. Што ни остануваше освен да сумираме импресии до долго во ноќта.

Недела

Во Папрадиште останавме цел ден. Утрото пристигнаа деца од Русија кои во Македонија биле дојдени да го изучуваат македонскиот јазик и да ги запознаат нашите убавини. Помуабетивме, им одговоривме на пољубопитните од нив. Поминавме еден неамбициозен ден, како што доликува на недела, во одмор и во муабети, восхитувајќи се на убавината што не опкружуваше.

Околу 16:00 часот пристигна Роберт, човекот што требаше да не однесе до Богомила. Во 18:35 се качивме на возот за Прилеп. После 45 минути возење стасавме. Се разделивме со пријателите и секој по дома. Туш и веднаш на спиење затоа што за мене сепак понеделникот е работен ден.

Ако некој реши да го искачува овој врв првпат како што направив јас, секако, добро подгответе се и задолжително побарајте луѓе што ја познаваат планината за да ви ги покажат сите убавини. Нормално, и безбедно да ве однесат до врвот и да ве вратат назад. Јас бев импресиониран од ова авантура. Се надевам дека и вие ќе го направите истото, а до тогаш уживајте во фотографиите.

Текст: Сашо Новески

Фото: Ване Михајловски

January 2, 2015
Христопсомо – Грчки Божиќен леб

Ова округло лепче е незаменливо за божиќниот ручек кој е најважниот божиќен оброк во Грција.Честопати ќе го сретнете со буквата В обликувана одозгора, која е симбол на плуг, и со цели лешници кои ја дополнуваат декорацијата. Колачот е наменет за прославување на раѓањето на Исус Христос, но во исто време е идентичен со древните колачи кои се служеле во ова време од годината (зимската рамнодневица). Слично тесто по состојки и вкус (а не по облик)се користи во различни региони во земјата за различни празнувања, како што се Ептазимо , локалниот леб на островот Калимнос и Артос кој е церемонијален леб што се нуди после литургија на специјални празнични денови.

Некои велат дека не треба да го сечат Христопсомо со нож, туку да го прекршат со раце за да не се “растури” благословот.

Состојки:

4 чаши бело сeнаменско брашно

25 гр. свеж квасец

2 кафени лажички шеќер

1 голема лажица маслиново масло

1 јајце

1 мала лажица анасон

1/2 чаша вода

Сусам

Цели ореви

Подготовка:

Во голем сад растопете го квасецот и шеќерот во половина чаша млака вода. Додадете 1 чаша брашно и промешајте. Покријте го садот и оставете го да стои на млако место околу 15 минути. Сварете го анасонот во малку вода, една чаша, процедете и оставете ја водата да се излади. Додадете го остатокот од брашното, маслиновото масло, јајцето, анасонот и остатокот од водата во нараснатиот квасец и месете додека тестото да стане меко и еластично. Покријте го тестото и оставете го да отстои еден час додека да се зголеми двојно во волумен. Оставете малку од тестото настрана а остатокот обликувајте го во облик на топка.Намачкајте едно тавче за печење со маслиново масло,ставете ја топката тесто на средина и сплескајте ја да ја израмните. Тестото кое го оставивте на страна може да го обликувате за да го украсите горниот дел на лебот со форми како лисја, дрвја, животни и овошје, во зависност од тоа колку сте уметнички настроени. Не заборавајте да ставите еден или повеќе цели ореви одозгора а може и да наросите малку сусам. Оставете го тестото повторно да отстои околу половина час а потоа ставете го тавчето за печење во загреана рерна на 180°C. Откако лебот ќе почне да добива кафеава боја покријте го со алуминиумска фолија, бидејќи може лесно да изгори поради шеќерот. Се пече вкупно околу 35 минути.

Софија Николау

December 25, 2014
Балкон3 интервју со Ерик Сардинас – најдобриот гитарист кој што стапнал во Македонија

Своевремено Џими Хендрикс рекол дека блуз-музиката е лесна за свирење, но е тешка за да се почувствува. Токму тој дел е она што ја одредува големината и влијанието на една музика.

Гитаристот Ерик Сардинас е еден од најпознатите блуз-гитаристи кои оваа музика успешно ја пренесуваат во новата доба, со сета нејзина грубост, виртуозност, емотивност и перчење. Неговата музика е преносник на некои стари форми, но преоблечени во ново руво. Многумина го памтат неговиот прв настап во Скопје, далечната 2002, во рамките на Скопскиот фестивал на блуз и соул. Поради неговата виртуозност, љубителите на гитарата сметаат дека тој е најдобриот гитарист кој воопшто стапнал на ова тло, поради што нештата ги делат на оние пред и оние по доаѓањето на Сардинас во Скопје. Едноставно, неговиот стил вдахна нов живот и возбуда во свирењето гитара за новите генерации заинтересирани за блуз-рок музиката. Годинава тој повторно гостуваше во Скопје со својот бенд Big Motor, во рамките на Фестивалот на блуз и соул музика, каде што ги воодушеви љубителите на блуз-музиката.

Што беше тоа во музиката што ве допре толку длабоко за да ѝ се посветите целиот ваш живот?

Мислам дека се работеше за изложеноста, а и страста која ја открив на многу рана возраст. Јас живеев на југот, каде што бев изложен на звуците првенствено на блуз и госпел, a потоа на Моутаун, соул и рокенрол-музиката. Кога ќе размислам, сè се акумулираше во мене, а јас имав среќа што се родив во музикално семејство. Музиката ми значеше исто како и воздухот што го дишев. Едноставно не можев да живеам без неа. Навистина бев благословен со тоа што се родив во музичко семејство и во нашата куќа секогаш се слушаше музика, од Елвис Присли и Wild Cherry, па до црковна музика. Секогаш можев да сметам на тоа дека музиката ќе биде тука за мене и таа стана мој пријател.

Во кој момент музиката стана повеќе од хоби? Кога одлучивте дека занимавањето со музика ќе биде вашиот животен пат?

Да бидам искрен, тоа е интересно прашање, но за мене таа насока беше нешто сосема природно. Уште пред да научам да свирам гитара, си играв со тениски рекет имитирајќи ја гитарата. Работите се случија сосема природно. До ден-денес не научив да читам ноти, а музиката ја создавам во мојата глава. Неа ја создавам на свој начин, а гитарата ја свирам како десничар, иако сум левучар. Едноставно, имав поврзаност со гитарата. За мене таа претставуваше некаков вид енергија со која се поврзав.

Кои музичари ви послужија како инспирација и ви го покажаа патот на некој начин?

Кога станува збор за блузот, првичните звуци беа ’делта‘ блузот, потоа блузот од Чикаго, од Тексас. Ова беше мојот интерес, мојата страст. Кога велам моја страст, тука мислам и на желбата да откријам од каде доаѓа музиката. Секојпат кога ќе заработев некоја пара, веднаш ги посетував старите продавници за плочи и откривав работи. Така ги открив Џон Ли Хукер, Пити Витстроу, Чарли Патон – ги открив тие прекрасни блуз-музичари. Сè што знам доаѓа од страста од движењата на Ти-Боун Вокер до Чак Бери и Бо Дидли, Рори Галагер, Џони Винтер. Исто така, сакам да кажам дека денешниов ден е тажен за мене – денес изгубив драг пријател, а и светот на блузот загуби многу со смртта на Џони Винтер. Во оваа група музичари е и Хендрикс.

Да имаш да кажеш нешто во рамките на традицијата, притоа знаејќи од каде потекнале работите, потоа љубовта која ја чувствував кога ја спуштав иглата на плочата, кога ја слушав страста и интензитетот, човечките состојби и судбини, иако биле најлошите времиња. Во нив имаше некаква соул суштина која за мене значеше многу и едноставно ја надминуваше гласноста и рокенролот, односно снагата на засилувачите. Се работи за поврзаноста помеѓу вашата душа, музиката, вашиот инструмент и вашето срце. Откривањето на сите тие музичари во манирот „еј, од каде дојде ова или она“. Мојот прв концерт го гледав кога имав 6 години и тоа беше Елвис Присли, а потоа следеа Реј Чарлс, Мади Вотерс. Имав голема среќа, бидејќи налетав на многу интересен микс на гамбо-храна.

Некои мислат дека многу од денешните нови и надежни блуз-музичари воопшто или недоволно посветуваат внимание на корените на оваа музика. Некако почнуваат од Клептон или Стиви Реј Вон. Какво е вашето мислење на оваа тема?

Јас на тоа гледам на два начини. Влијанијата се важни – сега пред малку зборувавме на оваа тема. Секој кој го спомнав, а можам да спомнам уште илјада други блуз-уметници – ги познавам детално, сите. Ја знам секоја нота што ја отсвиреле, сум ги слушал и ги сакам. Ова е тоа што треба да се сфати, дека мора да имате свој идентитет. Денес е лесно да се најде некој кој свири како Стиви Реј Вон и тоа е во ред. Како може да не бидете инспирирани од Стиви Реј? Како може да се случи да не бидете инспирирани од Џими Хендрикс или Чак Бери? Во тие моменти, меѓу редовите, мора да направите избор, да се нурнете длабоко во себе и да имате нешто да кажете. Ако немате свој идентитет, свој глас, тогаш ќе звучите како некој друг. За тие влијанија да бидат слушнати, да бидат почувствувани, разбрани, и за да поминат преку тебе, тоа значи дека треба да одвоите малку време за да ја разберете музиката.

Вие не само што сте ја истражиле сета историја на музиката туку имавте и можност да настапите со некои од најстарите блуз музичари, како што е Ханибој Едвардс. Колку е влијанието на оваа древна музика присутно во денешната музика?

Сè е до гледиштето на музичарот. Кога станува збор за мене, јас ги гледам корените на тоа што го сметам за чиста енергија, без разлика дали се работи за Делта, Тексас или Чикаго блуз. За ова не постоело нацрт – едноставно ова била чиста енергија која извирала од срцето. Кога свирам, тоа што сакам да го споделам – во тие моменти кога луѓето ќе ме видат и слушнат со засилувач – тоа што ќе го изразам и, се надевам, ќе го дадам е блуз-рок изведба, но преку неа ќе произлезе суштината на секој камен од патот преку преку којшто сум преминувал почнувајќи од самиот почеток. Ова е местото од каде што доаѓам. Јас сум акустичен свирач. Бев инспириран од Делта блузот – титаните како што се Чарли Патон, Бука Вајт и можам да продолжам понатаму со претставниците од секоја генерација. Тоа што може да се чуе кај мене е почитта спрема нив. Сакам да покажам едно музичко искуство со сите негови нијанси, вкусови, примеси. Тоа што го свирам е класичен блуз и е инспириран од класичен блуз. Таква беше работата и кога живеев на југот, така е и сега, кога го правам ова. Овие блуз титани не се духови и тие се живи во музиката на сите. Јас се чувствувам не обврзан, туку почестен од овие влијанија и што ми значат тие мене. Се надевам дека за време на концертите овие работи ќе бидат очигледни.

Дали понекогаш се чувствувате дека сте пренесувате нешто древно и старо во овие модерни времиња?

Мојата поврзаност со минатото е многу силна, а од друга страна, никој не знае што може да се случи во иднина. Ми се допаѓа во која насока одат работите.

Може да го спомнеме Џони Винтер?

Да, тој ми беше кум. Овие времиња се добри и сакам да кажам дека без разлика на ситуацијата со состојбата на музиката и со заминувањето на големите луѓе, ова не претставува некаков крај, туку нов почеток. Се сеќавам на сите работи што ми ги покажа. Претпоставувам тој е мојата инспирација.

Како гледате на вашето прво издание „Treat Me Right“?

На него гледам со убава наклонетост. Сега кога слегнаа работите, уживам во него. Имавме малку пари на располагање и го снимивме многу бргу. За мене беше еден вид благослов. Возев изнајмено комби низ САД за да го снимам своето прво издание во Чикаго. Вложивме многу љубов и енергија во него, и тоа е искрено издание. На секое издание гледам како на места од кои отскокнувам кон следното место. Мислам дека и ти не би бил истата личност следната година ова време.

Верувам дека емотивната состојба се променила од времето кога сте ги напишале песните, но дали сè уште сакате да ги свирите тие песни?

Да, како не. За ова издание донесов одлука да биде поделен 50/50 помеѓу мои песни и омилени туѓи песни кои би покажале од каде доаѓам. Мислам дека тоа беше добар избор и добра работа помеѓу мојот материјал и каверите. Тука имаше песни од Фред Мекдауел. Мојата цел беше на луѓето да им покажам за мојата почит кон традиционалниот блуз и корените, со изборите како што се „I Can’t Be Satisfied,“ „Write me A few Lines.“

Ненад Георгиевски

фото: Ангел Ситновски

December 24, 2014
Ејуп и Пјер Лоти Кафе во Истанбул

Запознајте ја душата и срцето на вистинскиот Истанбул со Балкон3

Ако веќе сте заситени од Европскиот дел на Истанбул, Таксим, елегантниот Бејоглу, исполнетата со врева Капали чаршија, ги имате посетено Аја Софија и Сината џамија, тогаш е време да го посетите вистинскиот Истанбул.

Кога говорам за вистинскиот Истанбул мислам на неговото срце и душа кои се наоѓаат надвор од старите градски ѕидини, на врвот на Златниот рог, таму каде што Пјер Лоти неповратно се заљуби во Цариград и остана тука. Во овој текст дозволете ми да ве одведам на место каде што веројатно ниеден водич нема да ве донесе, тоа е областа Ејуп во Истанбул.

Сигурно се прашувате како да стасате до таму, па може да го користите градскиот превоз од автобуската станица во Еминону. Тука имате директни линии до Ејуп (автобусот со број 99), но сепак треба да знаете дека за да го користите автобускиот превоз мора да поседувате електронски билет (Akbil) кој може да го набавите во секоја продавница. Чини 6 турски лири и функционира на кредит систем – уплаќате средства и имате можност да ги користите сите превозни средства во Истанбул. Кога говорам за сите превозни средства тука мислам на метро, трамвај, ферибот, жичарници и слично.

Освен со автобус, до Ејуп можете да дојдете со брод крстарејќи по Златниот рог, но и секој таксист може да ве одведе на ова место. Јас сепак ви препорачувам да си направите прошетка која ќе ви овозможи да ги запознаете убавините на градот.

Што да посетите во Ејуп….

Кога ќе истражувате на интернет за Ејуп пред сé ќе го сретнете како Ејуп џамија, но тоа е само сегмент од градот во град, вистински ориентален комплекс со бројни содржини, но да почнеме со ред. Почетната точка на нашата турнеа ќе биде токму веќе споменатата Ејуп џамија.

Според верувањата, Мехмет Султан, освојувачот на Истанбул сонувал дека овде е закопан Ејуп, соборецот на пророкот Мухамед и токму поради тоа на ова место е подигната џамијата. Станува збор за свето место кое го посетува секој муслиман по враќањето од аџилак.

Турбето на Мехмет Паша Соколовиќ…..

Во дворот на џамијата се наоѓа гробот на Мехмет Паша Соколовиќ, за балканските народи многу познат лик од историјата, кој е погребан во близина токму на овој светец со цел да се нагласи неговата величина, неговиот ранг.

Овој грандиозен објект и свето место не е само дом на муслиманите, секој човек со развиено чувство за верата тука се чувствува како во свој дом. Тука ќе сретнете луѓе кои се молат на различни јазици и ќе ја почувствувате позитивната енергија која се шири наоколу. Надворешниот дел пред самата џамија ќе ве разлади големата фонтана, која ја красат многубројните гулабите кои во неа се капат.

Околу малиот плоштад во близина на џамијата има прекрасни места за седење и за уживање во глетката. Самата област изобилува со многу ресторани и слаткарници, па откако ќе ве напушти духовниот занес, можете да се препуштите на гурманските задоволства што ги нуди турската кујна во вид на Искендер ќебап или во некој тип на месо во сос.

Пјер Лоти кафе…..

За оние кои не знаат, Пјер Лоти е еден од најголемите романописци од првата половина на дваесеттиот век. Овој импресионист во пишаниот збор бил офицер во морнарица по професија и авантурист во постојана потрага по непознати дестинации и истражувања на особено ретки цивилизации.

Постојат два начина како да стигнете до Пјер Лоти кафе, едниот е да се искачите по скалите што ве водат низ живописните гробишта, а другиот е да ја користите жичарата која ќе ве однесе директно на панорамата под самата чајџилница.

Доколку сакате да уживате во панорамската глетка на Истанбул тогаш Пјер Лоти кафе е точката на која ќе ве упати секој вистински познавач на градот. Овде Лоти го поминувал своето време загледан во водите на Златниот рог. Тука го нашол својот мир, впрочем и самите ќе се уверите дека навистина нема поубав поглед од овој.

Од овде целиот град ви е на дланка, а доколку се најдете во приквечерина тоа е полн погодок. Самата чајџилница е доста шармантна, не е посебно ексклузивна, секогаш полна со насмеани млади луѓе, одлично место за sohbet (разговор) и за најубавиот чај од јаболко.

Ова е место каде што Златнот рог блеска од зраците на сонцето наутро и навечер. Место каде што најголемите реалисти стануваат поети и сваќаат зошто овој град владеел со светот, а сепак делува толку смирувачки.

Доколку кафулето е полно, земете го вашиот фотоапарат, спуштете се на самиот видиковец и направете незаборавни фотографии.

По Пјер Лоти кафе вашата турнеја може да ја продолжите во насока на Еминону или со прошетка низ Ејуп истражувајќи ги ситните детали на исламската архитектура. Може да го посетите интересниот комплекс Feshane кој најдобро би ви го опишала како панаѓур во ориентален стил. Имено, станува збор за еднокатна зграда со дуќанчиња и забавен парк придружен со базени. Овде постојано нешто се случува така да, може да си направите шопинг на текстил, накит, бижутерија, зачини, но и да ги пробате прекрасните слатки кои ги подготвуваат пред вас.

Ова е град кој се одразува во водата, град на живописно облечени жени, град полн со живот. Тоа што сакам да ви го препорачам при посета на овој дел од градот е да избегнувате посета во петок, за време на молитва, како и совет, оваа турнеја да ја направите во сопствена режија, за да може да ги избегнете временските ограничувања кои ги поставуваат туристичките водичи, затоа што навистина треба сами да го истражите ова волшебно место и да го допрете и почувствувате овој автентичен дел на Истанбул.

Уживајте во прошетката со Балкон3!!!!

Кристина Ангелеска

December 22, 2014
Воздра! Од Сараево…:)

“Воздра. Ша има?”- вака се поздравува “рајата” во Сараево. И мене ме пречекаа со овој поздрав иако не сум дел од “рајата” и за прв пат сум во Сараево. Но, мојот домаќин дефинитивно e “раја” и тоа почнувајќи од “мала раја” како што ги нарекуваат сарајлиите помалите свои сограѓани. Нихад, мојот драг пријател и домаќин на овој мој неколкудневен престој во Сараево е млад сарајлија кој многу го сака своето Сараево или како што вели тој градот му е најдобар другар. Подобар водич низ Сараево не можев да имам. Му благодарам за тоа. Го видов и почувствував дури “махалскиот” живот по маалата над Башчаршија, животот во Чаршијата, модерното Сараево, отоманското Сараево, австро-унгарското Сараево, но и последиците од Сараево „под опсада“… Едно нешто сигурно ги поврзува сите овие наброени работи погоре, а тоа е духот на луѓето кои живеат тука. Ги задржале ведрината, почитувањето и насмевките…. И покрај се’.

Во Сараево стигнав рано изутрина и веднаш имав прилика да ја посетам Башчаршија која сеуште спиеше во овие рани мугри. Празните сокачиња по чаршијата се чистеа и ги чекаа еснафите, рајата, туристите да прошетаат по нив. Чаршијата е формирана во втората половина на 15 век и најпрвин само делот околу препознатливиот белег на чаршијата- себиљ се нарекувал Баш чаршија, во превод главна чаршија, за подоцна целата чаршија да го добие ова име. Порано секој занает си имал своја уличка, денес останати се само најупорните занаетчии кои најчесто изработуваат сувенири. Некои од дуќаните денес се познати кафетерии, чајџилници, ќебапчилници, ресторани….

Во минатото имало околу 12 000 трговски и занетчиски дуќани со преку 80 различни занаети. Земјотреси и пожари делумно и пресудиле на чаршијата, а од нив ова што е останато денес сведочи за некогашниот богат живот кој се одвивал на северниот брег на реката Миљацка. Неколкуте безистени, џамии, анови исто така сведочат за имињата на неколкумината градители во чаршијата како што е Гази-Хусрев бег кој е и погребан во Џамијата која ја изградил. Сараевчани се вредни, духовити и досетливи луѓе. Нивната досетливост ќе ја препознаете и во чаршијата и сувенирите кои ги нудат, во ликот на Вучко-некогашната маскота на Олимписките игри во Сараево 1984, во сувенирите од куршуми, сувенири од рачни бомби и други разни рачни изработки…. Една од најавтентичните креации на овие сувенири се чаурите од гранати, на кои денес вештите раце на занаетчиите ги отсликуваат белезите на чаршијата, на Сараево и со нивниот отсекогаш ведар дух се обидуваат да ги ублажат болката, а и сликата за военото Сараево.

Убаво е чувството кога во ист момент ќе ги слушнете sвоната на католичката катедрала, камбаните од православната црква и звуците од оџата кој пее на некое од минарињата на џамиите во чаршијата. Тоа е звукот на Сараево. Вистинското Сараево.

Сараевчани сакаат многу да пијат кафе и тој адет веднаш ја буди чаршијата. Само по неколку часа откако ја запознав полу заспаната чаршија, рано, тоа утро, таа веќе беше преполна со луѓе. Странците најчесто се ориентираат (се чекаат) по себиљ-некогашна чешма, која е една од неколкуте кои постоеле порано низ Сараево. Денес е останата само оваа, изградена 1891 година, која на почетокот имала себиљџија кој со канче за вода ги поел жедните.

Културното наследство на Сараево може да се подели во неколку периоди, почнувајќи од праисторија, преку римскиот период, средниот век, османскиот период и австро-унгарскиот период. Најевидентни се остатоците од османскиот и австро-унгарскиот период. Еден од белезите на Сараево од австро-унгарскиот период е “Градската вјечница” или градската куќа иако таа во минатото имала повеќе различни функции.

Сместена е во близина на Башчаршија изградена е во псевдо-маурски стил и наликува на џамијата на Кемал Втори во Каиро. Била пуштена во употреба во 1896 година. На почетокот била зграда на градската управа на Сараево, потоа била зграда на Окружниот суд на Сараево, па градска односно Национална и универзитетска библиотека, која во 1992 година, за време на опсадата на Сараево изгорела со 80% книги и документи за историјата на Босна и Херцеговина. Денес е реновирана и иако од неодамна е свечено отворена, сеуште не е отворена за посетители. Планирано е тука да биде сместена градската управа на Сараево, Универзитеската библиотека, како и да служи како простор за културни настани.

Интересен податок е поврзан со овој објект, имено уште кога требало да започне неговата изградба требало да се урнат два ана и една приватна куќа. Ановите ги срушиле веднаш, но сопственикот на куќата прво се противел на рушењето, а кога морал, побарал едно кесе златници и цигла по цигла да биде префрлена целата куќа и изградена од другата страна на Миљацка, спроти градската куќа. Така и биднало. Денес оваа куќа е позната како “Инат куќа” и е национален ресторан.

Реката Миљацка е крвотокот на Сараево. Таа го дели градот на сончев и оној во сенка. На шега сараевчани велат дека оние од страната што е во сенка чистат снег и во мај.

Повеќе мостови ги поврзуваат овие два брега на Миљацка, а од неодамна уште еден мост кој на прв поглед не се вклопува со околината, но кога ќе ги запознаете малку сараевчани ќе сфатите дека ептен им одговара. Мостот се вика: “Pozuri polako (побрзај полека)” и се наоѓа непосредно пред Академијата за ликовни уметности.

Јас и Сараево, ова дефинитивно беше љубов на прв поглед. Веќе имаме закажано ново рандеву во зимски амбиент….Препознатлив. Сараевски…

П.С. Намерно ви останав должен за приказните познатите сараевски “чевапи”, бурекот, ноќниот живот…Но тоа е повод за нова репортажа…Наскоро…

Јордан Дуков

December 19, 2014