Островот Тасос е можеби една од најпопуларните туристички дестинации во Грција. Сепак малкумина од оние кои го посетиле знаат дека во себе го крие еден од најубавите природни базени во светот – лагуната Гиола (Giola). Одделена од морето со тесен појас карпи, наликува на базен со беспрекорно чиста вода, врежан во коралниот гребен кој се издигнува над него.
Оние кои ја посетиле Гиола велат дека е рај на земјата, но признаваат дека не е воопшто лесно да се стигне до неа. Се наоѓа во близина на селото Астрис (Astris), но до неа нема пристап со кола, па помошта од локалното население е неопходна. Сепак кога ќе се нурнете во топлите води на Гиола ќе се уверите дека напорниот пат не бил залуден.
Легендата вели дека базенот го создал богот Зевс и во него пливала Афродита. Токму затоа е познат и како „Солзата на Афродита“.Според друга легенда пак, базенот е окото со кое Зевс ја набљудувал неговата љубовница.
Ремек дело на природата или дар од боговите, сеедно Гиола дефинитивно е место кое треба да го посетите.
Дузина деца се насобрале околу дебелиот мраз кој се зафатил на патека во селото Требиште во општината Маврово-Ростуше на границата меѓу Македонија и Албанија. Во селото е весело. Децата се лизгаат на мразот користејќи ги само своите обувки како лизгалки. Се смеат на сет глас кога некој невешто ќе се лизне и ќе падне на мразот. Меѓу нив има почетници, но има и самонаречени експерти за лизгање по замрзнати патеки. Дел од нив сонуваат како би било кога би биле професионални лизгачи, да имаат лизгалки на нозете и да скокаат по мразот.
Далеку од ова село кое се наоѓа на Балканскиот Полуостров, од другата страна на Јадранското Море, на Апенинскиот Полуостров живее малиот Селдин. Тој има осум години. Она што го поврзува со малото село Требиште во Македонија се неговите родители Алисан и Сумеја Салиу. Тие се по потекло од ова село, а Селдин кога имал само шест месеци заедно со нив се преселиле во италијанското гратче Фелтре, на северот од Италија каде пред три години се родил и неговиот брат Лиман.
За разлика од своите врсници во селото Требиште, кои се лизгаат по мразот само за забава, младиот Селдин Салиу лизга како вистински професионалец. Неговото лизгање е повеќе од забава, тоа е уметност. Селдин, или како што го викаат другарите Селдо, досега освоил неколку награди во натпреварувањата во уметничко лизгање во Италија. Тој можеби е единственото дете со потекло од Македонија кое професионално се натпреварува во уметничко лизгање.
Неговите родители се горди што тој е виртуоз на лизгалиштата во Италија. Се сеќаваат на неговите скромни почетоци.
-Започна кога имаше пет и пол годинки со учество на еден мал курс организиран од страна на градинката и актуелната спортска екипа во уметничко лизгање. Веднаш го засака овој спорт и од тогаш не престана да лизга-вели неговиот татко Алисан. Објаснува дека уметничкото лизгање е спорт кој е најмногу застапен во северна Италија, но на шега вели дека повеќе го сакаат девојчињата отколку момчињата. Селдин е еден од ретките.Малиот Селдо за Балкон3 ги откри своите амбиции и соништа. .
-Мојот сон е еден ден да станам светски шампион. Секој ден нестрпливо чекам да си дојдам од училиште и да одам на тренинг каде што секојдневно учам некој нов скок-вели осумгодишното момче.
Во Македонија, освен блиските роднини и пријателите, безмалку никој не знае дека Селдо е вистински шампион. Неколкупати се качил на шампионскиот пиедестал освојувајќи прво место на натпреварувањата, но најграда му е една неодамнешна победа.
-Посебно драг ми е последниот натпревар во местото Клаут во близина на Венеција. . Успеав да го надминам мојот ривал кој го чуваше првото место подолго време и наместо него јас се качив на највисокиот подиум-вели Селдо.
Непознат за македонските меидуми, тој во Италија досега неколкупати се нашол на страниците во локалните весници.
Дека е вистински талент потврдува и Илариа Давере, некогашен национален шампион на Италија, а сега актуелен тренер во уметничко лизгање. „Селдин е дете со голем интерес за овој спорт. Секојдневно вложува голем труд, а тоа го потврдуваат и неговите добри резултати. Се надевам дека ќе продолжи со овој ритам, упорност и посветеност со цел да влезе во националната екипа на Италија и да се напреварува на највисоки нивоа во целиот свет“, со гордост ни вели шампионката.Со поените кои ги постигнал сезонава се квалификува за Купот на Италија, закажан за крајот на март годинава, а каде се натпреваруваат оние со најдобри резултати. И додека другите му предвидуваат светла иднина Селдин секојдневно докажува дека е вистински шампион на мразот и дека лизгалиштето е негов втор дом. Со неговите лизгалки тој на мразот веќе ги исцртува своите соништа.
Кога денеска ќе го чуеме зборот азиланти, веднаш си помислуваме на илјадниците граѓани од Балканот кои ги преплавија западноевропските земји барајќи излез од тешката економска криза. Таму ги нарекоа економски емигранти и без воопшто и да размислат дали да им дадат азил ги вратија дома.
Но, меѓу нив, меѓу лажните баратели на азил ги има и оние чии судбини се губат и се испреплетуваат со тие на економските емигранти. Меѓу нив има азиланти кои немаат своја држава, апатриди, или такви кои поради политичките размислувања и ставови се загрозени и бегаат од својата поранешна татковина и се обидуваат да најдат засолниште во земјата во која заминуваат. Многумина водат тежок живот чекајќи од бројка во некоја фиока да станат име и презиме, да станат човек со своја приказна.
Овие луѓе некогаш засолниште наоѓаат на чудни места. Таков е и случајот на неколкутемина бегалци и баратели на азил од Чеченија, Грузија, Курдистан и Бурма кои судбината ги довела во театарот „Арка“ во Прага, Чешка. Тие работат како дел од бендот „Бегалци суперѕвезди“ во кој членуваат професионални актери, но и баратели на азил и бегалци. Тие се доказ дека една неформална група актери и бегалци кои се запознале во бегалските кампови, може да стане проект што ќе предизвика сериозно внимание низ цела Европа.
Во „Арка“ се прикажува нивниот проект „Танц преку оградата“ кој е вистинско ремек-дело на современата театарска уметност. Овој несекојдневен проект ги крши табуата за луѓето без своја татковина.
„Танц преку оградата“ е мозаик од пет приказни во кој е раскажана тажната, но понекогаш и комична судбина на азилантите. Приказните претставуваат интимен разговор меѓу азилантите и професионалните актери кои преку нив на публиката и ја раскажуваат нивната судбина. На пет локации во театарот „Арка“ истовремено се одвиваат неколку приказни. Секој дел трае по 15-ина минути, а може да се гледаат без посебен редослед. Има и кратки паузи од две-три минути придружени со перформанс од бендот „Бегалци супер ѕвезди“. Целата слика за овој несекојдневен проект се добива дури по гледањето на сите делови.
Приказна која можеби најмногу ќе ве трогне е онаа на бегалецот Гугар, по потекло Ерменец кој живеел во Грузија. Гугар е музичар и фризер. Отсекогаш сонувал да има свој фризерски салон.
– Јас сум музичар и не можам да живеам без музиката. Во мојот фризерски салон јас ќе имам мало пијано. Додека моите клиенти го пијат кафето ќе им свирам на пијаното, а потоа ќе им ја направам посакуваната фризура. Кратењето коса е исто како и музиката, форма на уметност – вели Гугар.
Поради тешкиот живот и ситуацијата во Грузија, морал да побегне од оваа земја. – Не сакам ни да се сетам на тие денови. Ми држеа вперен пиштол во челото, а јас крвавев. Потоа ме расекоа со нож, еве имам лузна тука – ја раскажува Гугар својата тажна приказна.
Потоа заминал во Ерменија, но ниту таму не било подобро, па во 2002 година побегнал во Чешка. Не можел да им објасни на чешките власти што е по етничка припадност. Го прашувале дали е Грузиец, а тој на лош чешки јазик им повторувал, не, Ерменец од Грузија.
Вели дека не можеле да го сфатат. Побарал дозвола за престој во Чешка, а за тоа време бил сместен во три различни бегалски кампови. Тежок живот, исполнет со исчекување што ќе одлучат чешките власти, дали ќе му дозволат статус на азилант.
Додека ја слушаме приказната на Гугар, десетина метри подолу тече друга приказна, онаа раскажана од државната секретарка која ги работи документите на азилантите. Нејзиниот работен ден се состои од кревање десетина телефони, претежно за приватни работи. Бегло поминува преку имињата и фотографиите на азилантите. За неа тие се само бројки, само фајлови кои треба да се решат. Нивните судбини ништо не и значат. И додека секретарката во текот на работното време повеќе е загрижена за својот приватен живот отколку за животот на бегалците, тие, пак, ги бројат секундите, чекаат повик од неа, чекаат да им каже дека станале азиланти.
Се враќаме на Гугар. Музичарот, чија страст е потстрижувањето и чувањето гулаби, го чека својот повик, исто така. Тој на гледачите им ја раскажува и својата опседнатост со гулабите. Во Грузија каде што живеел имал десетици гулаби од Чешка, кои, како што вели, се најдобрите во светот. Не може да ги заборави. Тие го чекаат во Ерменија каде што ги преместиле по бегството од Грузија.
– Гулабите сега ги чува мојата свекрва. Мораше да им ги потсече крилјата бидејќи во спротивно тие ќе одлетаат дома во Грузија. Гулабите носачи секогаш се враќаат дома – раскажува Гугар.
Ерменецот од Грузија сепак успеал некако да преживее во земјата која тешко може да ја нарече дом. Тој сега има жена и три деца, но како што вели, се уште сонува за сопствен дом и за своите гулаби. – Би сакал некогаш да ги донесам овде во Чешка, но ако тоа се случи ќе морам да им ги пресечам крилјата. Во спротивно тие ќе се вратат назад дома во Грузија.
Но јас, јас никогаш нема да се вратам таму, јас не сакам да се вратам таму – ја завршува својата приказна Ерменецот Гугар.
И додека театарската завеса полека се спушта, гледачите размислуваат што помислиле кога последен пат го чуле името азиланти. Што и да помислиле, нивната перцепција по оваа претстава комплетно се менува. Ако азилантите за нив биле луѓе без никаков идентитет, опортунисти без чувство за припадност, бројка, сега тие стануваат обични луѓе, луѓе со приказна, музичари, фризери, луѓе со срце кое лета онака како што летаат гулабите кон својата татковина.
Знаете дека понекогаш еден ѕид, значи повеќе од еден ѕид… Затоа има поговорка која вели „Да имаат ѕидовите јазик, па да можат да проговорат“… Бидејќи ѕидовите и објектите во себе кријат тајни, кои никој од нас не ги знае. Од време на време размислувам што ли би раскажувале ѕидовите на старите објекти во Истанбул. Од нив би сакал да ја слушнам вистинската приказна за Истанбул…
Таков објект е Кулата Галата во Истанбул. Средновековната кула е сместена во населбата Галата, во близина на Златниот рог. Видлива е од крајот на секоја улица која се протега од Каракој до познатата Истиклал Џадеси. Ако се возите со ферибот, покрај големиот број објекти, таа како рубински бисер ќе ви намигне, да тука сум со сета моја историја и раскош. Малку е несреќна. Како да копнее по старите денови.
Кулата Галата е полна со мистерија. Го набљудува Истанбул од самиот врв, го гледа тоа што никој друг не може да го види, го знае тоа што никој не го знае. Една таква сторија е самоубиството на младиот Ведат, син на поетот Умит Јашар Огузџан. Тој не успеал да го спаси својот син, кој се фрлил од кулата на 23-годишна возраст. Кој би можел да знае каква болка е вградена во камените ѕидови на кулата.
Поетот длабоката болка за својот син ја изразил вака:
6-ти јуни, 1973 година,
Прекрасен топол летен ден,
Светот беше прекрасен, светол,
Тој ден од кулата падна еден човек,
Така наеднаш се фрли во просторот,
Во пролетта на својот живот,
Заедно со сите свои надежи,
Беше во парчиња,
Еден човек падна од Кулата Галата,
Тој човек беше мојот син.
Факт е дека ако ја посетите Кулата и ако преку нејзините „очи“ не го разгледате Истанбул, всушност не сте го виделе вистинскиот Истанбул. Една од најпознатите легенди за кулата е онаа за Хезарфен Ахмет Челеби. Во текот на 17 век, тој се обидел да лета од кулата до Ускудар со крилја прикачени на рацете. По неколку обиди успеал да го направи тоа со помош на ветрот кој го одвел преку Босфорот до Ускудар. По овој настан кулата се нарекувала и кулата на Хезарфен. И покрај сите доживувања, таа денес тивко, безгласно се издига во срцето на Истанбул. Ако патувате во Истанбул, посетете ја. Потсетете се на приказната за Хезарфен, за трагичната смрт на Ведат. На нејзиниот највисок кат денеска има ресторан кој дополнително дава еден величествен поглед на Истанбул и на Босфорот. Влезот ќе ве чини 10 турски лири (околу 4.5 евра). Тогаш поточно ќе сфатите дека објектот е нешто повеќе од само куп наредени камења.
Мирот, ретката убавина, но и неспокојот од запустеноста и зафрленоста на Мариово отсекогаш биле привлечни за уметниците од Македонија, но и од светот. Местото кое има повеќе куќи отколку жители ги инспирира поетите, сликарите и фотографите да ја доловат истовремено убавината, но и самотијата во која живеат мариовските села.
Теона на доделувањето на наградата во Серес
Една од најдобрите фотографии кои се направени во последно време, а кои суштината на овој прекрасен регион ја сместуваат во своевидна слика во слика е онаа на младата Теона Манговска од Битола. Нејзината фотографија буквално ја замрзнува есенцијата на Мариово.
Победничката фотографија
Таа има само четиринаесет години, а веќе е добитник на меѓународна награда за фотографија која и беше доделена неодамна во Серес, Грција. Теона го освои првото место со своето дело насловено „Во потрага по живот” на меѓународниот фото-конкурс на тема „Водата и планините во прекуграничните области“ во рамките на Интеррег програмата за прекугранична соработка помеѓу Македонија и Грција.
Трета награда Мартинов Мартин: Поглед од Пелистер кон мала Преспа
Манговска била опиена од убавината на селата од мариовскиот крај и одлучила да учествува на конкурсот со фотографија од овој регион. „Фотографирана е на крајниот југ на границата на Македонија со Грција, во регионот на Мариово кој е еден од најмистичните, најненаселениte предели не само во Македонија, туку и во Европа. На територија од преку 1.300 квадратни киломeтри има нешто помалку од 500 жители. Мојата фотографија е расказ за селото Будимирци, за трошните куќи, прастари фасади, напуштениот живот, ретки слики на човечко присуство, по некое магаре крај осамена куќа, едно куче, напуштена пошта… Има еден јавен телефон кој се разбира не работи. Веројатно ни поштенското сандаче одамна не примило писмо“, вели таа.
Додава дека само гробиштата над селото кажуваат дека овде некогаш одамна животот врвел. „Молкот сам зборува какви тајни крие секој камен, кој го чуваат надвиснатите стражари, а тоа се високите врвови на Кајмакчалан. Мислев дека фотографијата е посебна, со силна порака и со некоја приказна која не е доволно раскажана пред публиката која не е од Македонија и дека ќе поттикне многумина да одат во Мариово, најненаселениот крај во Европа“ објаснува младата Манговска.
На конкурсот учествувале 40 натпреварувачи, сите државјани на Македонија и на Грција, со вкупно 160 фотографии. Педесет најдобри фотографии беа изложени во Серес во Грција, а публиката можеше да им се воодушевува на природните убавини од двете земји. За првото место Манговска доби и дело од грчкиот сликар Кристофорос Балабанидис.
Второто место го освои Кристодулидис Николаос од Солун со својата фотографија „Прошетка по водата“ направена во Килкис, а третото на скопјанецот Мартин Мартинов.
Второнаградената фотографија на Кристодулидис Николаос
Манговска вели дека не очекувала дека ќе има шанса во толку голема конкуренција, каде што свои фотографии испратиле искусни и професионални фотографи.
-Наградата ме направи посериозна кон моето хоби. Почнав да посветувам повеќе време на проучување на литература за фотографијата, запишав и курс кај Дејан Џолев, кој сеуште го посетувам. Во меѓувреме настапив на уште два конкурси, едниот за наградата Жан Моне, а вториот на конкурс на Американската Амбасада од каде имам и солидни резултати, вели таа. На првата изложба во Серес таа имала можност да се сретне со повеќето учесници на конкурсот, вклучувајќи ги и фотографите од Грција. Искрено, мислам дека ваквите проекти зближуваат. Културата е најлесниот начин да се надминат препреките, ако воошто треба да ги имаат луѓето кои се занимаваат со уметност. (А.М.)
Браќата Теофиловиќ (Радиша и Ратко) се едни од најпознатите изведувачи на традиционални песни од Србија, но и од сите краишта на Балканот. На репертоарот на овие уметници секогаш биле присутни прекрасни традиционални песни кое времето ги подзаборавило или се тоа песни кои не се така често присутни ни кај изведувачите на народни песни.Нивната ширина и уникатен пристап најубаво е прикажан на минатогодишното заедничко издание „Видарица„, кое е соработка со познатиот американско-српски гитарист Мирослав Тадиќ, во Македонија познат по долгогодишната соработка со Влатко Стефановски. На „Видарица„, чиј наслов има симболично значење„ тие обработуваат песни од Србија, Босна, Далмација и Македонија, носејќи ги овие песни во новиот век. Својата промоција ја имаа во Загреб минатата година, но дури во јануари 2013 се случи неговата промоција во три града во Србија, – Нови Сад, Чачак и Белград, во Коларац, каде овие тројца уметници ги разбудија емоциите на бројната публика која цели два часа уживаше во нивната прекрасна музика и пеење. Интервјуто го направивме во еден посебен амбиент во една од кафаните во Скадарлија, Белград, дента после концертот.
Заедно со гитаристот Мирослав Тадиќ го издадовте изданието „Видарица„ кое се состои песни од Србија, Босна, Далмација, но најмногу од Македонија. Иако со Тадиќ се знаете од пред 15 години зошто ви беше потребно толку време за да го реализирате овој проект?
Радиша: Ние се запознавме со Тадиќ преку Влатко Стефановски на промоцијата на албумот „Крушево„ во Белград . Тоа беше 2 октомври 1999 г. Тој му предложи на Мирослав дека за таа пригода би било убаво да има двајца посебни гости. Уште на самата проба имавме многу добро чувство со нив двајцата. Тоа беше појдовната точка и од тогаш поминаа многу години. Во меѓувреме бевме гости кај Раде Шербеџија, па во 2007 бевме гости на фестивалот Guitar Art во Белград, имавме концерти во Ниш и Подгорица. После извесно време сфативме дека е тоа зрело јаболко кое треба да се собере и да се направи едно ново издание. Мирослав е многу активен во Америка. Тој настапува со бендот на Френк Запа, го сними „Трета Мајка„ со Влатко, потоа два албуми со Шербеџија. Знаеме дека тој е многу педантен и прецизен, и кога работи, тој тоа го сработува до крај и не работи на повеќе проекти наеднаш. Мирослав чекаше период кога целосно ќе се исчисти од обврски и целосно да се посвети на оваа музика која е на албумот. Ние го имавме тој сон и желба да соработуваме со него. Многумина ни замерија дека со никого не сме сакале да соработуваме не разбирајќи дека ние веднаш знаевме со кого ќе соработуваме. За време на неговите патувања во Европа тој редовно доаѓаше во Белград каде интензивно се дружевме. После снимањето дружбата продолжи и понатаму и бевме кај него во куќата во Хрватска. Поради тоа можам да кажам дека оваа музика произлезе од една убава атмосфера, од убави меѓучовечки односи кои постојат меѓу нас. Јас дури би го нарекол Миро и наш постар брат. Тој е многу свесен каде ние живееме и какви се релациите. Тој живее во уреден систем додека ние буквално се бориме да воспоставиме некакви вредности во нашиот систем. Кога тој на неговите студенти во Америка ќе им каже дека ние живееме само од acapella пеење, во салата можеа да се чујат гласови на вчудоневиденост. Поради тоа, нему, нашата желба, ентузијазам , внатрешниот дух и расположение му беа инспирација. Тоа беше почетокот на соработката со Мирослав кое беше крунисано со „Видарица“.
Каква е симболика се крие зад името „Видарица“?
Ратко: Од една страна името има некакво етнолошко значење. Видарките се жени кои лекуваат со помош на треви. Тие се исцелителки. Видарките се исто така и лековити извори на вода каде се миете пред изгрејсонце и тогаш ќе се излечите. Така велат преданијата. Малиот текст кој се наоѓа на нашето ЦД го напиша нашиот постар брат и тој малку поетски образложи што е видарица. Тоа е здравствена состојба и рамнотежа на духот и телото. Кога ќе се наруши таа рамнотежа настапува болест. Тогаш луѓето бараат свој лек или своја видарица. Кај нас таа рамнотежа е прикажана преку играта на гласовите и инструментот. На концертот во Коларац ни кажаа дека многумина во публиката плачеа. Верувам дека тие имаа во себе некои емоции кои испливаа за време на концертот. Мислам дека музиката денес технолошки оди напред, но таа емотивно стагнира. Тој расцеп односно тоа што се мисли дека не е актуелно и потребно, мислам дека тоа е баш она што е најмногу потребно. Тоа е нешто што ние двајца го согледуваме кога патуваме по светот. Се работи за нашиот звучен исказ кого го пренесуваме, по емоциите кои тие ги препознаваат. Во Полска ни велеа, ова ни е потребно и нам Пољаците, потребно и е на цивилизацијата. Насекаде постојат луѓе кои длабоко веруваат дека спасот е во музиката. Кај нас измислија катедра за музикотерапија, што е добро, но вистинскиот контакт меѓу луѓето треба да се случи одвнатре односно интуитивно. Тоа лечење со музика не може едноставно да се намести. Јас не сум некој кој прифаќа местења, но го прифаќам тоа што се случува во моментот. Исто како и уметноста која се создава во одреден момент. Така и ги бираме песните со кои настапуваме на оваа мини турнеја каде го промовираме ова издание. На трите концерти репертоарот ќе биде сосема различен. Но тоа што меѓу нас тројца се случува, а што луѓето го чувствуваат е емпатија. И енергијата која ни се враќа во тие моменти – тоа можам да го опишам само како катарза. Кога Мирослав ќе удри по жицата мене гласот ми е веќе во грч и чувствувам само што не сум заплакал. Во тој момент тој ве воведува во некој свој емотивен свет кој потоа вие во истиот момент им го враќате на луѓето. Тоа не сум го доживеал често. Тој буквално не носи и се игра со нашите гласови.
„Видарица“ е колекција на песни од повеќе региони на Балканот и обединува различни вкусови на своите учесници. На кој начин го направивте изборот?
Радиша: Мирослав знаеше за некои наши песни кои ние ги изведувавме, а и не праша дали имаме нешто слично во рамките на тоа. Нему изборот му се допадна и го прифати. Во нашиот избор и ден денес имаме голем број далматински песни, но Мирослав се одлучи за две кои порано ги изведувал како инструментални варијанти. Тој ни предложи да преслушаме и да пристапиме на свој начин, како што обично работиме. Немаше некакви сугестии. Нему не му беше за цел себе си да си олесни преку изборот туку да влезе кај нашите хармонии. Тука лежи суштината. Мирослав првенствено слуша. На пример, песната „ Стојне, сине Стојане„ ние воопшто не ја знаевме. Тоа е песна која се наоѓа на изданието „Лулка„ кое тој го сними со Вања Лазарова, и од Америка тој ни ја прати во изворна верзија која ја пее групата „Распеани Охриѓани„. Мирослав ни сугерираше да ја слушнеме таа песна и ние само таа песна ја вежбавме еден месец. Текстот од песната го повторуваш и повторуваш се додека не дојдеш до техничко ниво каде не размислуваш која е следната строфа. Таква е природата на оваа работа. Затоа и работиме секој ден. Меѓу нас имаше голема интеракција, а и доверба да го послушаме Мирослав за тоа кои песни се најдобри. Исто така, тој имаше некаква визија за тоа која песна каде ќе стои. Имаше песна од источна Србија за која од некоја причина се предомисливме. Потоа се сетивме на „Моме стое“. Се сеќавам дека таа песна за првпат ја отпеавме во Охрид на фестивалот „Balkan Square.“ Тоа за нас беше неверојатно искуство. Тоа нам ни беше најубав концерт кој сме го имале во досегашната кариера. Во едно такво посебно опкружување со нас пееја 2500 луѓе. Кога таа песна му ја отпеавме на Мирослав, тој веднаш реагираше. Во истиот момент Мирослав почна да свири со нас и да работи на аранжманите. Ни кажа, ова е блуз. Сите сугестии беа прифатени. Исто така, без разлика на тоа што тој не слушал многу далматинските песни, тој знаеше, врз основа на тоа некое музичко искуство, а и самиот долг низ години поминал во Хрватска, како треба да пристапи и знаеше како ние би направиле, и се заедно тоа да има свој печат и поинаква димензија. Од наша страна ние моравме да пееме во дует, а да звучиме како клапа.
Како би го објасниле вашиот пристап кон песните кои ги интерпретирате? Што е тоа што на овие песни им го дава вашиот печат?
Ратко: Песната е тројство – ритам, стих и мелодија. Секоја песна има свој пулс. Секоја песна има свое срце. Мора да ја изберете точно онаа песна која е одлучувачка. До песните најчесто доаѓаме преку поезијата. На пример, текстот и мелодијата на„Ој овчарче„ Текстот е метафизика на таа музика или „Моме стое„ – „Моме стое у ливади, Моме стое, џанам, у ливади, в раце држи огледало, се огледува„. Не можеш да останеш рамнодушен на тие зборови. И кога ќе ја чуеш мелодијата…Без разлика што е запишано некаде како некој ја пеел таа песна, ти ги држиш тие тонови кои се клучот или срцето на таа песна. Таа секогаш се изведува поинаку. Тоа е исто момент. Секоја песна е момент, но како таа ќе изгледа на крајот, тоа зависи од моментот. Затоа тоа наше доживување на музиката, во тој момент е искрен бидејќи даваме онака како што во тој момент ја доживуваме песната. Еден тон мајстор кој работеше со нас го опиша тоа на свој начин „Тие не пеат, тие сликаат„. Кога се слика, секој има свој филм или претстава како тоа нешто треба да наликува. Еднаш во разговор прашавме еден пријател кој предава соло пеење, што е тоа што машкиот глас го прави поинтересен од женскиот? Женскиот глас може да постигне повеќе односно има поголем распон, може да постигне неверојатни работи и убави украси. Да, но тие ги немаат тие бои какви што ги имаат машките гласови. Но, кога учиме некои песни најчесто се стремам да ги слушам женските пеачки односно се трудам да ги изведам на нивен начин. Се трудам нивните гласови да ги погодам. Жените можат се. Тие се виртуози и имаат најфина изведба на песните. Тоа е тоа ниво кон ко се стремиме, да може да се префрли пеењето на женскиот глас во машкиот регистер. На концертот во Охрид гостин ни беш Ристо Солучев, кој свиреше гајда. Тогаш ја отпеавме „Ој Овчарче„ и неговата реакција беше „е ова е уметност„.
Поголемиот дел од „Видарица„ го сочинуваат македонски песни. Што е тоа кај македонската музика и песна што вам ви е привлечно поради што вие често и пред Видарица на вашите концерти изведувате македонски традиционални песни?
Радиша: Имаме многу од тоа преслушано. Разни антологии на мноу пеачи. Буквално купувавме се што е објавувано. Потоа кога се запознавате со луѓе, тогаш тие ви препорачуваат некои други песни. Тука се работи за некоја внатрешна емоција која вие ја препознавате кога ја слушате македонската музика. Тоа не е случајно. Нашите родители студираа економија во Скопје, а после мајка ни се вработила во банка таму. Ноќта пред земјотресот таа одлучила да се породи со нашиот постар брат во Чачак. Планот им бил да се отпатува таму, па после породувањето да се вратат назад. Утредента кога пристигнале во Чачак слушнале за земјотресот во Скопје, куќата во која живееле била срамнета со земја. Исто така, за време на стара Југославија служевме војска таму. Имаме многу пријатели, а и сопругата на Ратко е Македонка.
Дали сметате дека има иновнативност кога се работи за интерпретација на туѓи песни?
Ратко: Тоа е добро прашање. Секоја работа на светот напредува и се усовршува. Во спортот луѓето напредуваат и ги прават работите побрзо и поефикасно. Исто така и пеењето напредува. Постојат начини вие да го надминете тоа што некои луѓе го правеле и ние сме апсолутно свесни за тоа. Затоа нашите песни се изведуваат поинаку во однос на тоа како некои пеачи тоа некогаш го правеле. Никогаш не се пеело во двоглас. Освен во Македонија каде имале храброст да се свртат кон изворните инструменти, кај нас секогаш се стремеле да одат кон некои западни теркови со одредени оркестрации и ставање во одреден контекст. И тој контекст е питок и сладок. Прашање е кај нив да се развиваше тоа на некаков друг начин дали би пеел баш така или на поинаков начин. Секој човек е препознатлив по својот глас. Гласот е личност. Секој човек се претставува со гласот кој го има.
Песните кои ги изведувате се архаични и не толку познати, но сепак се убави. На кој начин ги приближувате овие песни до својата публика?
Многу често луѓето ни поставуваат прашања од типот дали сме ние чувари на традицијата. Тоа прашање ми е дегутантно. Какво е неговото значење? Дали традицијата има врска со уметноста? Дали традицијата е работа од која не смееш да исчекориш? Но не можеме да збориме за традицијата ако не се случуваат промени кај јазикот. Кога се појавило првото радио во некоја средина, тоа предизвикало некакви промени кај луѓето, како размислуваат и го поимуваат звукот како таков. Денеска не постои по селата некој кој пее автентично. Тоа не постои. Многу пати имам слушани такви ликови кои едноставно ги сквернават песните. Денеска работите потполно се поинакви во однос на некои други времиња. Не можеме да ги враќаме луѓето во некое друго време. Ние живееме сега и тоа сигурно носи свои влијанија за кои луѓето најчесто не се свесни или не ги гледаат како такви. Таа тема е многу широка каде на секој одговор се отвораат уште неколку други прашања. Традицијата може да се случи во секој момент. Дури и „Видарица“ како такво еден ден може да биде традиција.
Приказна со пораки за љубов се развива на една маса во легендарното ресторанче „Галерија 7“ во Старата скопска чаршија. Се почнало од двајца заљубени на последниот ден од минатата година. Гостите, знајни и незнајни, продолжиле да ги шират емоциите и се допишуваат едни со други, пренесувајќи си ги вечните зборови „те сакам“. Под стаклото на масата се уште има доволно простор за приказната да продолжи.
Сончево саботно утро кон крајот на јануари. Два тима, еден од Македонија, а вториот од Грција, набрзина ги пакуваат скиите, ги подготвуваат автомобилите и ги земаат камерите и фотоапаратите за да го овековечат секој миг од нивната авантура. Трката е кој ќе биде првиот што ќе направи трага на свежо паднатиот снег на планината Кожуф, прекрасната убавица која се протега на границата меѓу Македонија и Грција.
Грчкиот тим наречен „Powder Hunters” го сочинуваат Елени, Лиана, Стратос, Петрос и Димитрис, а нивните браќа по екстремно скијање од Македонија се Данчо, Бојан, Борче, Ице и Владе. На сите им е заедничка лудата вљубеност кон екстремното скијање.
И кај двата тима се е подготвено за тргнување. Патот до омилената планина за љубителите на таканареченото фрирајд скијање не е долг и во добро друштво може да биде забавен.
Тимот кој тргнува од Скопје е оддалечен 210 километри од скијачкиот центар на Кожуф, а потребни му се час и половина за да стигне до скијачките патеки. Тимот од Грција е во предност, но сепак не толку голема. За околу 130 километри колку што е оддалечена планината од Солун на нив им се потребни околу десет минути помалку отколку на македонскиот тим, секако ако се земе предвид минувањето на границата. Но, сепак кој и да стигне прв планината е доволно голема за сите да уживаат во фрирајд скијањето и да почувствуваат дека биле први кои го „извалкале“ снегот.
Фрирајд е слободно пуштање по снегот каде нема означени стази и каде секој сам ги истражува патеките, а снегот е длабок и носи секакви изненадувања, неретко опасни за скијачите. Овој начин на скијање е вистинска атракција за трагачите по адреналин. А токму такви се нашите десетмина авантуристи. Нивната потрага по возбуда ја скротиле токму на Кожуф. Планината е вистински рај за овие фрирајд фанатици.
Димитрис ни вели дека Кожуф е таква планина која ги освојува срцата не само на оние кој ја виделе со свои очи туку и на оние кои виделе слика или видео од природните убавини. Тој за нашиот скијачки центар има само зборови за пофалба и го нарекува “магично место за фрирајд скијачите и за сноубордерите“. Грчкиот тим „Powder Hunters” на социјалните мрежи имаат постирано десетици видеа од Кожув, а на нив може да се почувствува дека тие се навистина зависници од оваа планина која ја посетуваат во последниве неколку години.
За нашиот авантурист Данчо Ѓорѓијевски тоа воопшто не е чудно бидејќи Кожуф е модерен скијачки центар кој може да стане Сент Мориц на Балканот.
-Непрегледните терени полни со свеж снег се посебно привлечни и претставуваат терен за меѓусебен натпревар кој ке биде првиот што со скиите ќе се „потпише“ на снегот. Скијачкиот центар нуди совршени услови за љубителите на фрирајд скијањето. Ако се додаде беспрекорната услуга на вработените и модерната опрема како и несекојдневите дрвени бунгалови ја прават секоја посета на Кожуф незаборавно искуство-вели Данчо и додава дека секој љубител на зимските спортови мора да го стави Кожуф на својата мапа.
И ако нашите десетмина авантуристи брзаат кога треба да стигнат на Кожуф на заминување сликата е поинаква. Се одложува секој миг, бараат уште некоја минута или барем уште една секунда за да се поздрават со планината.
До следното видување, односно скијање, уживајте во фото галеријата од ски-авантурата на падините на Кожуф.
Турскиот град Истанбул привлекува милиони туристи секоја година, но сите не доаѓаат за да разгледуваат споменици, богата култура и историја. Турскиот мeгалополис однеодамна е познат и како место каде мажите може да си пресадат мустаќи. Тој знак на мажевност и неприкосновен авторитет, и во денешно време е многу популарен во Турција и Азија. Мажи на кои природата не им била претерано наклонета по прашањето на влакна, доаѓаат во Истанбул за да го решат тој проблем кај специјализирани естетски хирурзи.
Сакаат да изгледаат посериозно, да бидат помажествени, и затоа сакаат естетски зафат за пресадување мустаќи, велат турските хирурзи. За тие чекори посебно придонеле и турските ТВ серии кои се прикажуваат и во арапскиот свет. Пациентите сакаат да носат бркови и бради како нашите актери, велат дел од лекарите кои тврдат дека по разговор со пациентите, добиваат најчест одговор од нив – маж без мустаќи е како куќа без балкон.
Во Истанбул денес има околу 250 клиники и приватни ординации кои вршат пресадување бркови и бради. Голем дел од нив соработуваат со туристички агенции кои нудат поволни аранжмани. Освен операцијата вклучен е и престој во хотел, разгледување на градот. Цените на таквите аранжмани се од 2.000 евра.
Канадскиот командир на Интернационалната Вселенска Станица која орбитира околу нашата планета од декември 2012 со брзина од 5 милји во секунда постојано ги споделува своите впечатоци на глобалната мрежа Twitter… и одлучи да посвети еден ден на Грција.Крис Хетфилд, како претставник на Канадската Вселенска Агенција, стана дел од екипажот на вселенскиот брод Сојуз заедно со американски и руски колеги во рамките на еден научно-технолошки проект во текот на кој ќе престојува 5 месеци во вселената. Освен што е првиот канаѓанец кој зачекорил во вселената, тој е и искусен музичар (ритам гитара и вокал) кој преку интернет страницата на Канадската Вселенска Агенција порачува “ Во вселената некој ќе ве слушне како пеете!”
Твитовите на Хетфилд можеби се концентрирани на една или друга земја додека Интернационалната Вселенска Станица поминува над нив, но тој звучи еднакво воодушевен од убавините на нашата планета во секоја земја која ја надлетува. Кога би се погледнале низ неговите очи, би можеле да кажеме нешто позитивно за секој од нас!
Еве дел од твитовите на тема Грција (15ти јануари 2013):
Geia sas Elláda! (Поздрав до сите во Грција!)
Јасно небо над Грција денес, ќе ги споделам фотографиите вечерва. Со ова имаме неофицијален ден на Грција!
Ираклион и видливата палата на Кносос на грчкиот остров Крит.
Уште еден потполн поглед на Ираклион и Крит од подалеку. Од едниот до другиот брег, до островот Диа и кон отворено море.
Продолжуваме со Грција! Од Спарта до Каламата имате прилично возбудливо возење со прекрасни глетки на сите страни.
Островот Родос, Грција – интересно е што од вселената може да се види каде стоел Колосот од Родос пред 2300 години.
Патра, на влезот на Коринтскиот залив. Мостот се издвојува зачудувачки јасно во однос на синилото.
Атина, Грција. Колепка на голем дел од цивилизацијата и научната мисла.
Ова е мапа на местата споменати во текот на патувањето на Хетфилд над Грција:
Па… ако не ви пречи малку личен коментар, твитовите на Хетфилд и синилото на прекрасното море ме потсетија на мојот омилен канаѓанец, а ова се зборовите кои ми навираат…
“Не можам да те слушнам но чувствувам што ми зборуваш,
Малиот Селдо за Балкон3 ги откри своите амбиции и соништа. .
Со поените кои ги постигнал сезонава се квалификува за Купот на Италија, закажан за крајот на март годинава, а каде се натпреваруваат оние со најдобри резултати. И додека другите му предвидуваат светла иднина Селдин секојдневно докажува дека е вистински шампион на мразот и дека лизгалиштето е негов втор дом. Со неговите лизгалки тој на мразот веќе ги исцртува своите соништа.
Нивната ширина и уникатен пристап најубаво е прикажан на минатогодишното заедничко издание „Видарица„, кое е соработка со познатиот американско-српски гитарист Мирослав Тадиќ, во Македонија познат по долгогодишната соработка со Влатко Стефановски. На „Видарица„, чиј наслов има симболично значење„ тие обработуваат песни од Србија, Босна, Далмација и Македонија, носејќи ги овие песни во новиот век. Својата промоција ја имаа во Загреб минатата година, но дури во јануари 2013 се случи неговата промоција во три града во Србија, – Нови Сад, Чачак и Белград, во Коларац, каде овие тројца уметници ги разбудија емоциите на бројната публика која цели два часа уживаше во нивната прекрасна музика и пеење. Интервјуто го направивме во еден посебен амбиент во една од кафаните во Скадарлија, Белград, дента после концертот.
Поголемиот дел од „Видарица„ го сочинуваат македонски песни. Што е тоа кај македонската музика и песна што вам ви е привлечно поради што вие често и пред Видарица на вашите концерти изведувате македонски традиционални песни?
Крис Хетфилд, како претставник на Канадската Вселенска Агенција, стана дел од екипажот на вселенскиот брод Сојуз заедно со американски и руски колеги во рамките на еден научно-технолошки проект во текот на кој ќе престојува 5 месеци во вселената. Освен што е првиот канаѓанец кој зачекорил во вселената, тој е и искусен музичар (ритам гитара и вокал) кој преку интернет страницата на Канадската Вселенска Агенција порачува “ Во вселената некој ќе ве слушне како пеете!”
