Во овој дел од светот не постои мусака, туку мусаки. Тоа е еден од оброците што не` обединува, што знаеме дека секаде можеме да го најдеме. Можеби со различен состав и вкус, но секаде тоа е неверојатна комбинација од вкусен зеленчук и месо, и тоа на слоеви. Дури и месото не е секогаш задолжително. Нашите народи биле толку вешти и инвентивни во експериментирањето со мусаката, што направиле и вегетаријански верзии. Комбинациите се менуваат, името останува. Во продолжение, еве како можете да направите мусака од карфиол.
Потребни состојки:
– еден карфиол
– 500 грама мелено месо
– една главица кромид
– 0,3 литри јогурт
– 2 јајца
– сол, масло за јадење, сушен магдонос
Подготовка:
Пред да се „сретнат“ зеленчукот и месото, прво треба да се подготват. Кромидот се сецка и се пржи со малку масло, а потоа во тавата се додава и месото. За околу пет минути е готово.
Карфиолот се крши на цветови и се става во врела вода за да омекне. Потоа, доаѓа време за спојот, кој е мошне стандарден. Најдолу во тавата (премачкана со масло) се става ред карфиол, па ред месо, па уште еден ред карфиол и сето тоа се полева со малку студена вода. Се пече во покриен сад на 200 степени, околу 45 минути до еден час. Во меѓувреме, се матат јајцата и јогуртот. Во стандардната мусака за Македонија, што се прави со компири, се става млеко, но во таа со карфиол јогуртот е многу подобро решение, дава посилен и побогат вкус.
Неколку минути пред да биде готова мусаката, оваа мешавина се прелева одозгора и потоа се остава да се пече во отворен сад, додека да зарумени. На крајот, добивате вкусен оброк, кој може да се гледа како полесна варијанта на класичната мусака. Дури не треба ни премногу време за да се подготви. Се може да биде готово за час до час и половина. Но, за секој случај, подобро е да почнете со готвењето додека не сте многу гладни. На здравје!
Живеејќи далеку од Турција постојат некои видови храна од турската кујна, посебно таканаречената улична храна, кои многу ми недостасуваат, како што им недостасува домашната храна на сите кои живеат надвор од својата татковина. Кога ќе се сместите во „новиот дом“ чувството го заменува потребата и желбата да ги создадете и реплицирате овие специјалитети во новите домашни услови.
Еден од моите омилени специјалитети од турската кујна е бурекот, поточно полнетото печиво. Според традицијата, за подготовка на бурек би требало да употребиме свежо и тенко како хартија тесто, наречено јуфка. Во Англија ја нема јуфката во маркетите, но може да се најде соодветна замена односно готови кори.
Имајте предвид дека овие кори лесно се сушат па мора да употребувате влажна крпа додека работите со нив при подготовка на бурекот. Бурекот може да се направи со праз и сирење, со компир, сирење и магданос, мелено месо и друго. Можете да направите поголема количина, а потоа да ја замрзнете. Ако го направите тоа, замрзнатиот бурек можете да го употребите повторно ако го ставите во тава намачкана со масло за готвење. Потоа се пече на температура од 180 целзиусови степени околу 15-20 минути. Бурекот магично се појавува на чинијата и исто толку бргу исчезнува.
Ѓеврекот, тестото во кружна форма со семе од сусам, е уште еден мој фаворит од турската кујна. Оди одлично со чај, краставички, домат и сирење од страна. За мене тоа е врвниот турски доручек. И да, можете да испечете ѓеврек во вашиот дом, полесно отколку што мислите.
Балик и екмек, турски печени (или лесно пржени) сендвичи од риба се други улични специјалитети кои можете да ги приготвите дома. Рибарите го приготвуваат уловот на денот во нивните чамци, „обична“ скара со салата, парче кромид и свеж леб, едноставно преубаво.
Ние приготвивме наша верзија на балик и екмек со освежувачка пијаз салата со сумах, прстени од кромид, магданос и домат од страна.
Се што треба да сторите е да ги затворите очите и веќе патувате по Босфорот во Истанбул.
Пријатен апетит!
Целиот текст и начинот на подготовка можете да го прочитате овде.
Моите сеќавања на Газиантеп се прилично магливи бидејќи последен пат го посетив овој град на службено патување пред околу десетина години. Она што остана во сеќавање е археолошката легенда Зеугма и силуетата на градот.
Во тоа време жителите беа окупирани со приказните за легендарниот град Зеугма и чудесните откритија на огромни мозаици на подовите и ѕидовите на резиденцијални објекти во отворениот антички град кој стои на падините над реката Еуфрат. Но, мозаиците не беа единствените уникатни нешта пронајдени таму бидејќи имаше и статуи, како статуата на Марс, кои за кратко време станаа светски познати. Тогаш ми се чинеше дека локалните жители не беа само љубопитни туку и помалку завидуваа на сите богатства кои излегуваа од земјата што тие ја користеа единствено за земјоделие. Мојата мотивација и поттик да се вратам во овој древен град се должи на овие сеќавања и бев многу возбуден што конечно имав можност да го посетам музејот во Зеугма во кој се изложени сите артефакти и мозаици коишто уметничката заедница успеа да ги спаси од водите на браната Биречик.
Газиантеп е современото име на градот кое го добил по завршувањето на војната за независност на Турција. Се спомнуваат неколку стари имиња бидејќи ова парче земја било дом на неколку славни цивилизации и се верува дека Селеукос, главниот командант на војската на Александар Велики, бил основачот на градот. Градот е прочуен по својата гастрономска понуда и многумина доаѓаат уште рано наутро во градот за да посетат некој од познатите ресторани, да вкусат вистински ќебап и навечер се враќаат дома. Што се однесува до мене, јас не сум ниту љубител на месо ниту вегетаријанец, но тоа нема да ме спречи да ги пробам сите познати јадења и ќебапи во текот на мојата посета на Газиантеп.
Моето патување започнува рано наутро со еден пријател кој е одговорен за прекрасните фотографии кои следат. Слетавме во 10 наутро и веднаш почувствував глад па желбата за разгледување на мозаици и антиквитети ја заменив со добра храна. Отидовме во Катмерџи Зекерија (Katmerci Zekeriya) чии пецива се познати дури до Истанбул, а таму веќе беа пристигнати и сите други патници од авионот. Немавме ништо против овој ритуал и покрај тоа што не сакавме нашата посета да се претвори во туристичко клише. Пробавме катмер, ронливо пециво направено од тенки кори и мелени фстаци. Вистинска калорична бомба која личи на баклава, но не е толку блага. Девојките не прашуваат колку сакате кога нарачувате, туку веднаш ви носат една порција на маса, така не ќе мора да трагате по катмер низ градот во текот на денот. Обичај е катмер да се јаде за појадок.
Желни веднаш да започнеме со откривањето на градот, бргу го пронајдовме нашиот хотел лоциран во најстариот дел на градот во близина на тврдината и старите пазари. Хотелот е Anatolian Houses (Анадолска Куќа) и претставува типична стара градска куќа.
Anadolu Evleri www.anadoluevleri.com Tel : 0.342.220 95 25
Веднаш го оставивме багажот во соба и побрзавме до еден од старите автентични пазари наречен Бакарен Пазар. Бевме претходно предупредени дека е можно повеќето продавници да не се отворени бидејќи е недела а ние сакавме да го видиме пазарот во вообичаена атмосфера на секојдневно купување. Мојата прва помисла за пазарот беше заштита а ќе дознаеме зошто откако ќе добиеме информации од локалните жители.
Бакарен Пазар: Инфраструктурата на пазарот вклучува 8 улици и 280 продавници кои се реновирани според традиционалната типологија на автентични анадолски пазари во проект спроведен од страна на општината. Проектот ја добил наградата за Реставрација на Стари Градови. Во текот на кратката прошетка уживавмегледајќи ги старите мајстори како работат и направивме многу фотографии од нив. Мајсторите изгледаа сериозни додека ги полираа послужавниците и имавме чувство како да играат улога во некој нивен филм. Го почитуваме нивниот професионализам иако пазарот врвеше од туристи и локални жители кои се обидуваа да купат потребни работи за домаќинството. Атмосферата беше динамична и исполнета со бои.
Бакарниот пазар е опкружен со други познати пазари како што е историскиот трговски центар Зинзирли Безистен, Тутун Ан Бујук Бугдај пазарот (Zinzirli Bedesten, Tütün Han, Büyük Buğday Pazarı).
Откако се прошетавме низ сите се најдовме пред една друга историска градба Tarihi Tahmis Kahvesi (Старата Кафеџилница). Овде ја направивме првата кафе пауза иако овој регион е познат по мененгич кафе (Menengiç coffee) кое го пробав пред долги години во Хасанкеиф (еден друг, многу познат древен град кој во поголем дел е под вода) и не можев да сфатам што е тоа. Ова специфично кафе се приготвува со млеко и има многу добар вкус за разлика од традиционалното турско кафе. Tahmis значи толчено. Кафето се толчи во резбан камен аван. Според некои белешки Султанот Мурат IV тука се одморал и пиел кафе во текот не нападите на Багдад. Најважната карактеристика која го разликува ова место од обичните кафеџилници е тоа што било сведок на историски настани и е дом на книжевноста, музиката и локалните театарски претстави (Karagöz) веќе долги години. Додека се одморавме, група локални музичари влегоа и нè натераа да го следиме природниот ритам на градот.
Tahmis Coffe House www.tahmiskahvesi.com.tr
По веселата пауза навративме до продавницата Ејуп Бахарат (Eyüp Baharat) за да купиме зачини и билки кои се составен дел од вкусот на познатата кујна на Газиантеп. Продавницата се наоѓа веднаш спроти кафеџилницата и нејзиниот сопственик, г-динот Ејуп е многу пријатен продавач. Заминавме со црвени пиперки и пакетче бонбони направени со специјална техника која се користи во овој регион. Подоцна пробав сос од калинка и веднаш се заљубив во вкусот.
Eyüp Bahçeci: 0342 232 05 87 Boyacı Mah. Eski Buğday Pazarı Ateş Geçidi NO:1/E Şahinbey
Изгубени во Бакарниот Пазар
Како што одминуваше времето се појавија и првите знаци на глад па побрзавме до ресторанот Metanet и пробавме лахмаџун и симит ќебап (ќебап од фино мелен булгур).
Мое омилено јадење е симит ќебап (ќебапи од фино мелен булгур). Горе во десниот агол.
Имаме само уште 2-3 часа дневна светлина па после ручекот продолжуваме со прошетката низ стариот град, но овој пат посветувајќи повеќе внимание на историските џамии. Повеќето џамии во Газиантеп датираат од XII – XIV век со забележливо влијание на арапската архитектура особено во орнаментите на минарињата. Дрвените минариња се украсени со богата резба но изгледаат духовно, елегантно издигнувајќи се кон небото. Повеќето џамии се изградени од камен во различен декоративен стил. Најстара е Бојаџи џамија (Boyaci Camii) која има неверојатни орнаменти од сино стакло вградени во нејзиното минаре.
Околу 4 часот попладне решивме да го свртиме кормилото кон музејот Зеугма. Планиравме да го посетиме во недела но постоеше можност за полудневна тура до Халфети и Румкале (Halfet,Rumkale) па не сакавме да ризикуваме и да не ги видиме светски познатите мозаици.
Древниот град Зеугма/ Белкис; Историја и важност
Во 300 г.пне Селеукус I, еден од генералите на Александар Македонски го основал градот како место со стратешка и комерцијална важност на реката Еуфрат. Тој основал уште еден град, наречен Апамеја по неговата сопруга, веднаш од спротивната страна на реката и ги споил со мост. Со текот на времето Селеуција растел и се развивал а Апамеја постепено назадувал. Името на градот било сменето во Зеугма (што значи Мост или Премин) и станал најголемиот град на источните граници на Римското Царство. Населението пораснало до 80,000 жители благодарение на финансиските средства од платените војници од 4тата Легија коишто се населиле таму и развојот на трговијата во мирнодопски услови.
За постоењето на овој град се дозна во 1987 но се здоби со слава и светско внимание после 2000-тата кога беа откриени голем број артефакти. Само 70% од градот се спасени пред да се пушти браната Биречик. Со огромни напори биле ископано две вили, Посејдон и Еуфрат и пренесени во музејот во Газиантеп заедно со голем број камени блокови, столбови, фонтани и мозаици. Вилите Посејдон и Еуфрат се сочувани во природното опкружување благодарение на огромен ѕиден постер на кој е прикажан ридот над реката. Мора да признаам дека крајниот резултат е прилични импресивен.
Посетата на музејот започнува со мозаикот на Пресудата на Парис, Океан и Тетис, и Аратос кои се изложени на ѕидовите. Еден од најважните предмети во музејот е статуата на Марс која била пронајдена при ископувањето на вилата Посејдон во 2000. Таа била сокриена под садови за храна во оставата и се претпоставува дека таму била сокриена поради нападите на Сасанидите. Статуата, висока 1,52 м, е всушност дизајнирана да стои на плоштадот и била поставена на 30 сантиметарска основа од базалт на врвот на столб висок 6,60м. Марс е симбол на богот на војната Арес и затоа неговиот израз на лицето покажува лутина и незадоволство. Кренатата десна рака е свиткана во лактот и држи копје, а во левата држи цвет кои симболизираат војна и плодност.
Би сакал да ги завршам моите музејски приказни со светски познатиот мозаик на “Циганката”. Тој е изложен во посебна просторија во првиот дел на вториот кат. Просторијата е дизајнирана како лавиринт и создава чувство на мистерија особено со нагласување на прогонувачкиот поглед на девојката. Мое скромно мислење е дека со текот на времето овој мозаик може да ја надмине славата на Мона Лиза бидејќи предизвикувачкиот поглед припаѓа на дамнешни времиња, илјадници години наназад.
После вака исполнет ден решивме дека е најдобро да ја завршиме приказната за градот и да го откажеме патувањето до Халфети и другите отворени древни градови во околината. Си ветив дека ќе се вратам повторно, можеби на пролет. Сепак за сите оние кои сакаат приказни за остатоци од антиката следуваат неколку информации.
Античкиот град Дулук
Дулук датира од 600 г. пне и претставува еден од најстарите градови на светот. Тој бил место каде се спојувале источната и западната култура и религиозен центар за обожавателите на Тешуп, Зевс и Долукенос. Најголемото, до сега познато, подземно светилиште посветено на Митра се наоѓа во Дулук. Исто така, постои некрополис со многу гробови и цркви издлабени во карпа.
Отворен Музеј Јесемек (Yesemek)
Ова место се наоѓа на 113 километри од Газиантеп близу градот Ислахије е бил основан како рудник и работилница за изработка на скулптури за потребите на Хититите пред околу 3500 години. Статуите се расфрлани на еден зелен рид, некои потпрени на страна, некои со лицето надолу. Повеќето се лавови со грива и крилја во стоечка или седечка позиција. Останатите се сфинги, воени кочии, статуа на човек-мечка, близнаци планински божества и други суштества.
Румкале (Хромгла)
Румкале се наоѓа 62 км од центарот на градот и има прекрасни градби и природни убавини. Постои легенда дека Апостол Јован издлабил соба во карпа во која се преселил за да направи копии од Библијата. Се вели дека неговиот гроб е сè уште таму па затоа Румкале претставува светилиште за христијаните. Во тврдината, освен ѕидови и кули, се наоѓа мала џамија, црква посветена на поетот Св. Нерсес и манастирот Баршавма. Можат да се забележат цистерни за вода и бунари, но многу објекти се сè уште неидентификувани.
Неделата ја поминавме во Беј Махалези (Bey Mahallesi), еден од најзачуваните делови од градот. Исто како во Бакарниот Пазар улиците и старите градби се реставрирани и сочувани благодарение на државата и општината Газиантеп. Населбата се наоѓа на рид и го добила името по џамијата Беј која, за жал, денес не постои. Додека талкавме низ улиците почувствувавме мир помеѓу ѕидовите на старите градски куќи. Една одлика на овој дел на градот е начинот на којшто живеат постарите станари на овие куќи со нивните централни дворови наречени “хајат”, кујни и остави. Овојпат направивме кафе пауза во Папирус, многу стара куќа со огромен двор внатре. Можете да влезете и да ги ги разгледате собите со шарени дрвени тавани и стари фотографии од поранешните станари.
Папирус
Врати и улици во населбата Беј (BEY), предградие на Газиантеп
Последно, но не и најмалку важно, го завршуваме нашето патување во ресторанот Ашина (омилен кај локалните жители) каде пробавме јувалама (yuvalama) што многу ми се допадна. Сега почнувам да сфаќам дека во текстов не посветив многу внимание на храната. За да го поправам тоа еве неколку добро познати специјалитети од Газиантеп.
Кујната на Газиантеп
Баклавата и ќебапите се познати ширум светот (додека го пишувам овој текст Европската Унија ја прогласи баклавата од Антеп за автентична баклава). Зачините кои се користат при приготвувањето на храната и кои даваат различен вкус на јадењата, доматното пире и мелените пиперки, сосови и мешавини се заслужни за популарноста на јадењата и десертите од Газиантеп, меѓу кои се: ќебап од кромид, ќебап од фино мелен булгур, ќебап од модар патлиџан, ќебап од јапонска мушмула, ќебап од тартуфи, супа со кисело млеко и топчиња од ориз (yuvalama), пилав од пченица, пилав од леќа, лахмаџун, катмер, вртена триаголнеста баклава и десерти од гроздов сок (шира)…
Имам Чагдаш www.imamcagdas.com Асортиман на баклава
Во источниот дел на Македонија, во прекрасната Малешевија се прават најубавите македонски јадења. Запишани или запаметени од усните преданија на нивните баби и прабаби, младите домаќинки ги обновуваат старите рецепти и имајќи голема желба да ги споделат со своите најблиски, вложуваат огромен труд во нивната подготовка. Во Берово вештите, искусни домаќинки го прават надалеку познатиот малешевски зелник, специјалитет со неповторлив и единствен вкус. Зелникот на нашата баба Живка, сукан и месен, е тајна со која таа успева да го собере целото семејство на една трпеза.
Рано наутро ќе го замеси и веќе до пладне предизвикувачкиот мирис сите ќе не намами на трпезата. Тогаш, во убаво расположение уживаме во преубавиот вкусен специјалитет, се разбира комбиниран со бело беровско сирење или со буламач. Овој пат за читателите на Балкон3 отидовме до Берово и ја замоливме баба Живка да ни ја открие тајната како се подготвува Малешевскиот зелник. Таа со задоволство одговори на нашата молба, но овој пат со помош на една помлада домаќинка, која не смееме а да не ја споменеме, Зорка Кускинска.
Потребни состојки:
За тестото:
– 1 килограм брашно
– 1 квасец
– 1 супена лажица сол
– 1 супена лажица шеќер
– вода за замесување
– зејтин за премачкување на корите
За филот:
– праз
– сирење
– за филот може да се употреби и спанаќ или пржен праз со пиперки и домати)
Начин на подготовка:
Се потквасува една коцка квасец со една супена лажица шеќер и една супена лажица сол. Смесата се меша со еден килограм брашно и вода по потреба. Откако тестото убаво ќе се замеси, се остава еден час за да нарасне. Потоа тестото се дели на пет помали и еден поголем дел. Сите делови се сукаат до дебелина од 1 милиметар.
Секоја сукана кора се остава на еден чаршав да се исуши, се додека не се заврши секој дел од тестото. Најголемиот дел се засукува во поголема дебелина и покриен се става врз еден плех. На помалите кори се распоредува иситнето сирење и се посипува со зејтин.
Потоа се собираат и се редат во поголемата кора. Со краевите на поголемата кора се замотуваат помалите кори.
Во средината се става малку запржениот праз со сирење и одозгора се посипува со брашно. Се остава еден час да накисне, а потоа се става да се пече на 250 степени целзиусови.
Откако ќе се испече се вади од рерната и се полива со 100 грама вода со зејтин и пак се става во рерна да се допече уште 10 минути.
Кога би фрлиле поглед на листата на актери што играат во претставите на Турскиот театар од Скопје, едно име за момент ќе ве збуни. Меѓу сите турски имиња и презимиња, името на Македонката Билјана Јовановска секако е невообичаено. Сепак и оваа актерка има врска со Турција. Нејзиниот татко Ѓоре Јовановски бил фудбалер, а подоцна и тренер во оваа земја (играл во тимовите Ankaragucu и во Samsunspor), па така и Турција станала нејзина љубов и судбина.
За да го усоврши јазикот се запишала на Факултетот за драмски уметности (ФДУ) во Скопје, а веќе неколку години е дел од ансамблот на Турскиот театар.
– Турција е дел од мене уште од моето раѓање. Поради работата на татко ми, често се преселувавме на релација Македонија-Турција, така што паралелно израснав со двете култури и двата јазика. Кога решив да се запишам на ФДУ, природно ми дојде да конкурирам во турската класа, со цел да напредувам во јазикот – вели Јовановска.
Додава дека ја сака мелодијата на турскиот јазик и оти кога оди во Турција, поради нежноста на јазикот, станува друга личност.
-Ги сакам школките што ги продаваат на секој чекор и кои можеш да ги јадеш стоејќи. Го сакам турскиот чај. Ме фасцинира ведрината на луѓето на улица – вели Билјана.
Дипломирала во јуни 2011 кај професорот Елјеса Касо, со претставата „Долго патување во ноќта“. Денес врската со Турција не ја одржува само преку секојдневните проби и претстави во театарот во Старата чаршија во Скопје туку и преку глумење во турски серии.
– Со снимањето на „Збогум Румелија“ и „Последно лето на Балканот“ се стекнав со дисциплина да можам да станам во 6 часот и да бидам подготвена за снимање, без разлика каква вечер сум имала. Се научив брзо да учам текст, зашто сериите се снимаат со светлосна брзина и мораш да се приспособиш ако сакаш подолго време да си дел од тоа – завршува Билјана.
Едрене, град на граница, магично место кое ги спојува Анадолија и Европа, каде се среќаваат трите реки Тунџа, Арда и Марица. Град кој ве освојува со својата топлина веднаш штом ќе стапнете во него. Срдечноста на луѓето и географското богатство кое се огледа во традиционалните култури го прават Едрене посебно место.
Со векови Едрене бил домаќин на многу култури. По поделбата на Римското Царство градот бил во границите на Византиската Империја, а подоцна бил главен град на Отоманското Царство цели 92 години до освојувањето на Константинопол. Затоа градот се состои од историски споменици како што се палати, џамии, верски училишта, покриени пазари, меани, бањи и многу други. Големиот архитект Синан го дизајнирал своето ремек дело, познатата џамија Селимије во овој град.
Постојат и редица други посебни градби, како што се италијанската католичка црква, бугарската црква Свети Георгиј, црквата Свети Константин и Елена и големата синагога (втора по големина во Европа) коишто му даваат боја и богатство на градот.
Како што можете да видите не е возможно да се каже сè за Едрене во еден напис, па затоа ајде да се вратиме на главната тема! Ќе зборуваме за познатиот пржен црн дроб од Едрене. Тој е доволна причина да го посетите градот и има вкус што ги привлекува и оние кои не се љубители на вакви јадења.
Месото е главна состојка во кујната на Едрене, а пржениот црн дроб стана симбол на градот. Па кои се причините што го прават ова јадење толку познато? Што е она што го разликува од другите јадења? Ако сакате да го дознаете тајниот рецепт сега имате можност, затоа што јас ќе го споделам со вас!
Прво правило: готвачите од Едрене преферираат црниот дроб да биде изваден од теле не постаро од една година. Исто така месото е неопходно да биде свежо, по можност донесено уште првиот ден. Црниот дроб се сече на многу тенки парчиња (како што велат „тенки како ливчиња“) и треба потполно да се исчисти од вени, крв и жили (ова е особено важно, бидејќи ја прави целата разлика).
Тајната на специјалниот мирис на црниот дроб е во маслото за пржење. Црниот дроб се валка во брашно и треба да се пржи неколку минути во врело сончогледово масло на висока температура.
Се посолува откако ќе се испржи и е подготвен за послужување. Најдобар додаток на ова јадење се сувите лути пиперки од видот „Караачи“ кои исто така се одгледуваат во Караагач, Едрене. Пиперките треба прво да се испржат во врело масло.
Црниот дроб и пиперките се готови и може да ги консумирате со ајран. Добар апетит!
Бидејќи сега ја дознавте тајната на овој одличен рецепт време е да го посетите Едрене, и тоа што е можно побрзо. Нема да зажалите!
Ако сакате да дознаете од каде изгрева сонцето во Македонија, упатете се на исток кон малото планинско гратче Берово, сместено под падините на Малешевските планини, обиколено со борова, букова и дабова шума. Низ крошните и височините на дрвјата, ѕирка Беровското езеро кое Ви дава чувство на недопрена убавина, која вреди да се види и доживее. Ако решите да го посетите Берово, не брзајте да стигнете порано. Искачувајќи се кон преубавиот зимски планински предел ќе ја поминете Мискиџиовата чешма и ќе стигнете до Обозна – највисокото место, со надморска височина од од 926 метри.
Тука застанете, излезете од автомобилот и вдишете длабоко. Ќе го почувствувате чистиот планински воздух со највисока концентрација на кислород и ќе ја осетите острината на планинскиот ветер. Во далечината ќе ги забележите планинските врвови покриени со снежната кристална белина и тогаш ќе се уверите во беспрекорната убавина што не е нималку помала од убавината на Швајцарските Алпи. Токму затоа на Берово многумина го нарекуваат и Мала Швајцарија.
Берово како револуционерен град, познат по славните Дедо Иљо Малешевски и Димитар Беровски, има околу 10.000 жители кои го чуваат културно-историското наследство и ја негуваат традицијата, музиката, храната, фолклорот.
Следењето на старите техники и користењето на современи инструменти за создавање разновидни производи е карактеристика на поголемиот број занаети во Малешевијата. Копаничарите од малешевскиот регион се познати по квалитетната изработка на секаков вид резба – плитка, длабока, скулптурна. Кујунџиството и златарството како занаети биле неразделен дел од секојдневниот живот на Малешевци, а чевларството како занает има длабоки корени во Малешевијата.
Пробајте оваа зима одморот да го минете во Берово. Модерните хотели кои ја задржале автентичноста на малешевската традиција ќе Ви понудат вкусна, еколошки здрава храна. Препорачувам да го пробате Малешевското (Беровско) сирење, биено сирење, жежено сирење, кашкавал, буламач, урда, матеница, како и специјалитетите од малешевски компир комбиниран со клиси, а за десерт, колач од шумски диви плодови набрани од природата.
А кога изморени од прошетките низ планинските патеки и од посетата на старовековните цркви Св. Архангел Михаил, Пресвета Богородица и Рождество на Пресвета Богородица, ќе се вратите во топлата соба во која се слуша само пуцкањето на дрвата од каминот, напијте се чај од лековити билки. Тоа ќе Ве опушти и ќе Ви даде енергија за наредниот ден. Ако сте малку настинати и кашлате, воопшто не грижете се. Во Берово речиси на секо чекор може да се најде надалеку познатиот боров сируп кој за ден-два ќе ги исчисти белите дробови и ќе направи да се почувствувате здрави и среќни.
Да се дочека Новата Година со саканата личност и семејството во планинските вили во туристичката населба Абланица далеку од звукот на градот и цивилизацијата е вистински благодет. Абланица е оддалечена од Берово само четири километри. Таму може да се доживее вистинска планинска бајка и да се ужива во зимската магија, која може да ја создаде само зимата.
Уникатен белег на Берово му даваат питите и качамакот на мештаните. Никогаш нема да го заборавам вкусниот зелник на баба Живка Димитриевска, зачинет со нејзината срдечност и љубезност.
Таа е една од многуте луѓе во Берово, кои ќе ви понудат гостопримство иако не ве познаваат, ќе ве послужат со слатко од сливи или диви јагоди и со сок од бозел. Ќе ви зборуваат за Берово, а вие ќе посакате уште долго, долго да останете во таа убавина, која нивните приказни ја прават привлечна како магнет.
Црвен крст во акција! Ќе ги учи младите од различна етничка припадност на взаемно разбирање, толеранција и култура на дијалог. Целта е да се регрутираат нови волонтери, кои преку изработка на заеднички проекти треба да стекнат навики за промоција на хуманите вредности и активниот приод кон животот.
Даница Ѓуровска студент на Медицинскиот факултет во Скопје – физиотерапевт, волонтер и член на Црвен Крст и волонтер во клуб 25 и Јелена Владановиќ студент на Педагошкиот факултет – предучилишна возраст, волонтер и член на Црвениот Крст се носители на проектот „Прва помош – Спаси се себе, спаси го другарот“.
Идејата е во сите училници во ОУ „Кирил и Методиј“ да се постават кутии со материјал за прва помош со кој би се санирале евентуални повреди кои може да се случат и би се подигнала свеста на децата да му помогнат на другарот. Ќе се подигне и чувството за солидарност, свеста за начинот на дејствување при повреди или елементарни непогоди, а во рамки на проектот ќе се одржат и кратки едукативни предавања за правилна употреба на кутиите за прва помош. Сето тоа ќе биде објаснето на мал постер кој ќе биде залепен до сандачињата за прва помош. Ова е прв ваков проект во Македонија и целта е да се примени во сите училишта. За да се соберат доволно пари за оваа акција ќе се организираат собирни центри и ќе се побараат донации од успешни компании.
Во проектот се вклучени сите 34 општински организации на Црвениот крст во нашата земја, како и градската организација на Црвен крст на град Скопје. Преку нив се регрутираат млади волонтери на возраст од 14 до 18 години, кои добиваат соодветна обука за дисеминација, за културата на дијалог како основен предулсов за градење интеркултурно општество, препознавање на потребите на заедницата и изработка на хуманитарен проект. Минатата година беа изработени рекордни 202 проекти за добробит на заедницата, преку кои беа помогнати повеќе од 3.000 лица.
Скопје има осум музеи, Охрид четири, Битола два, а повеќето помали градови по еден. Но едно мало село од 200-300 жители, затскриено меѓу планините во централниот дел на Македонија, има дури пет. Горно Врановци е познатото село-музеј, со многу повеќе историја отколку што може да се очекува од еден таков изолиран крај. Но токму тоа била неговата предност во историјата што го направила славно.
Во еден момент од историјата, во Втората светска војна, ова мало селце на некој начин било главниот град на Македонија. Партизаните се бореле против неспоредливо помоќните окупаторски сили. Но имале добра стратегија, создале голема слободна територија во непристапните планински краишта во централниот и во западниот дел на Македонија. Таа територија, како и целата борба, се раководела од Горно Врановци. Тука бил Президиумот на АСНОМ, значи државното собрание, Централниот комитет на Комунистичката партија на Македонија, која била еден вид влада, Главниот штаб на НОБ, како денешен генералштаб, и ОЗНА, разузнавачката служба.
По конечното ослободување, сите тие институции се префрлиле во Скопје и таму функционирале. Но куќите во Горно Врановци, каде што биле сместени, денес се нивни спомен-музеи. Заштитени и одржани, го чуваат споменот на таа борба.
Музеите се мали, сите имаат по една-две соби, главно полни со стари документи или копии, големи фотографии од славното борбено минато и понекое парче оружје што го користеле партизаните. На нив точно може да се види колку било тешко, на пример по фотографијата од тројца партизани, сите облечени во различни униформи, кој каква успеал да најде. Но имало и интересни моменти, како тој кога готвачот со црпалката в рака застанал да се слика до борците со пушки.
Петтиот музеј е поинаков. Тоа е печатницата во која бил испечатен првиот број на дневниот весник „Нова Македонија“. Внатре е печатарската машина тешка еден тон, која партизаните кришум ја носеле в раце од Скопје до таму, преку планини и долини.
Во соседната соба може да се види и како се сложувале страниците за печатење, буква по буква. Тоа што денес се прави за неколку минути на компјутер тогаш било макотрпна работа. „Нова Македонија“ веќе не е ниту партизански ниту државен весник, но се` уште излегува, како најстар во Македонија и еден од најстарите на Балканот, со 69 години. Членовите на нејзината редакција секој октомври го посетуваат музејот, по повод годишнината од првиот број на 29 октомври 1944 година.
Шестиот музеј е спектакуларен. Но нели беа само пет? Да, но шестиот не е спомен-куќа важна поради историските настани од Втората светска војна, туку е милиони години постар. Тоа е природата околу Горно Врановци. Малата Врановска река во ова осојничаво место создава толку влага што камењата и корите од дрвјата се прекриени со мов.
Волшебна зелена земја како од „Господарот на прстените“. Водата се пробива низ камења, карпи, паднати стебла, а со секој чекор љубопитноста расте за тоа што има зад следниот мал водопад. Во природата, со малку среќа, ќе се сретнете и со некои од нејзините жители. Малите гуштери веројатно ќе бидат порасположени да позираат пред вашиот фотоапарат, но верверичките ќе ги снема за неколку секунди.
Низ Горно Врановци не прошетаа две момчиња што веќе се иселиле од таму во Горно Јаболчиште. Велат, има се помалку жители во ова село. Иако е оддалечено по триесетина километри од Скопје, Прилеп и од Велес, до него може да се стигне само преку Велес по тесен планински пат. И покрај тоа што е единствено со толку многу атракции, тешко се наметнува како туристичка дестинација. Дури ни за викенди.
Особено во последнава деценија, откога не работи хотелот „Врановци“. Изграден во 1986 година, дваесетина години ги пречекувал велешките работници од јавните претпријатија и многу други гости. Веќе не е отворен поради судските спорови околу сопственоста. Како секој друг хотел што одамна го испратил својот последен гостин, и овој сега изгледа како сцена од филмот „Сјаење“ на Стенли Кјубрик.
Стар, затворен, напуштен, тивок. Толку тивок што речиси може да се слушнат звуците од минатото, од гостите на големата тераса со поглед на реката или од оние во собите со прозорци завтрени кон планинските врвови. Но се слуша само ветрот, шумот на реката и минатото. Затоа што сегашност таму нема.
Дали некогаш сте пробале локум? Овој вкусен деликатес е еден од најдобрите белези на Турција. Локумот може да биде „обичен“, зачинет со миризлива розина вода, сушено овошје, ореви, кокос… Моите деца обожуваат локум, а живеат во странство и јас не можам секогаш да им ги донесам овие прекрасни задоволства од дома. Но, сега можете да направите локум во вашиот дом!
Малку за историјата на турскиот локум. Пред доаѓањето на рафинираниот шеќер во доцниот 18 век, Османлиите правеле сирова верзија на локум со користење мед или мармелад, концентриран гроздов сируп и пченкарно брашно. Хаци Бекир, конфекционер во тоа време, станал познат поради неговата генијална употреба на бел шеќер и пченкарен скроб и бил повикан во Палатата Топкапи да стане пионер во развојот на она што денес е една од знаменитостите на Турција. Варијации на локумот може да се најдат во сите региони на Турција. Сакз (мастика за џвакање) е уште една состојка, почитувана од страна на султаните, а која може да се користи за креирање на верзија на локумот која може да се витка.
Рецепт за „обичен“ локум
Потребни состојки:
– 25 грама шеќер
– 100 грама пченкарно брашно
– 700 грама шеќер во прав
– сок од лимон
– 3 лажици желатин
– црвена или розова боја за готвење
– 2 лажици розина вода
Подготовка:
Поставете проѕирна фолија на еден поголем, по можност проѕирен сад за печење и испрскајте го со малку шеќер и со пченкарно брашно на основата. Во друг сад за готвење се ставаат шеќерот во прав, сокот од лимон и 400 мл. вода. Се готви на тивок оган додека не се растворат. Во друг мал сад, промешајте го останатото пченкарно брашно со 100 мл. ладна вода, а потоа додадете го во шеќерниот сируп. Посипете желатин и мешајте се додека ги снема грутките. Смесата треба да зоврие, а потоа да се вари на средна температура уште 20 минути, а за тоа време често мешајте. Смесата треба да згусне и да добие бледо-жолта боја.
По готвењето се додава розината вода и по желба боја за готвење за локумот да ја добие посакуваната нијанса. Потоа се става во садот што првично го подготвивме и се остава да одлежи на ладно место во текот на ноќта. Откако ќе се зацврсти исечете го во посакуваната форма и потоа можете да го превртите во мешавина од шеќер во прав и пченкарно брашно за да не се лепи. Вкусниот домашен локум е подготвен, а тој одлично оди со турско кафе.
Целиот текст и начинот на подготовка можете да го прочитате овде.
Во проектот се вклучени сите 34 општински организации на Црвениот крст во нашата земја, како и градската организација на Црвен крст на град Скопје. Преку нив се регрутираат млади волонтери на возраст од 14 до 18 години, кои добиваат соодветна обука за дисеминација, за културата на дијалог како основен предулсов за градење интеркултурно општество, препознавање на потребите на заедницата и изработка на хуманитарен проект. Минатата година беа изработени рекордни 202 проекти за добробит на заедницата, преку кои беа помогнати повеќе од 3.000 лица.
